Kaynaklar · Sözlük
Denizcilik ve tekneterimleri sözlüğü.
Teknenizde, marinada ya da parça seçerken karşınıza çıkan terimleri uzman ekibimizin sade anlatımıyla öğrenin.
500 terim
2
220 Volt Tekne Sistemi
220 volt tekne sistemi , teknede şebeke gerilimindeki alternatif akımı dağıtan elektrik tesisatıdır. Türkiye ve Avrupa'da güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Günlük dilde bu sistem "220 volt" olarak anılır. 220 Volt Tekne Sistemi Nedir? Bu sistem, yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. Klima, elektrikli ocak, su ısıtıcısı ve prizler bu sisteme bağlıdır. Enerji kıyı elektriğinden, jeneratörden veya inverterden gelir. Sistem, teknenin doğru akım sisteminden ayrı bir dağıtım panosuyla yönetilir. Enerji Kaynakları Kaynak Özellik Kıyı elektriği Marinada şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla üretim İnverter Aküden üretim, sınırlı güç Kaynaklar aynı anda aynı hatta bağlanmaz. Aktarma anahtarı veya kaynak seçici şalter kullanılır. Sistemin Bileşenleri Kıyı elektrik prizi ve kablosu Ana devre kesici Kaçak akım rölesi AC dağıtım panosu Kaynak seçici şalter Galvanik izolatör veya izolasyon trafosu Prizler ve sabit tüketiciler Güvenlik Önlemleri Önlem Görevi Kaçak akım rölesi Kaçak akımda devreyi keser Koruma iletkeni (toprak) Cihaz gövdelerini güvenli potansiyelde tutar Çift kutuplu ana kesici Faz ve nötrü birlikte keser Polarite göstergesi Kıyı bağlantısının ters olduğunu gösterir Galvanik izolatör Galvanik korozyon akımlarını engeller İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 13297 Küçük teknelerde AC elektrik tesisatı IEC 60309 Endüstriyel prizler ve fişler IEC 60364-7-709 Marina ve benzeri yerlerde elektrik tesisatı Tesisat Kuralları AC ve DC kablolarını ayrı yollardan döşeyin. Islak bölgelerde IP korumalı prizler kullanın. Her devreye uygun devre kesici takın. AC tesisatı yetkili ve deneyimli kişilere yaptırın. Bağlantıları düzenli olarak kontrol edin. Sık Sorulan Sorular 220 V ve 230 V farklı sistemler midir? Hayır. Avrupa şebeke gerilimi 230 V'a standartlaştırılmıştır. Cihazlar bu aralıkta çalışacak şekilde tasarlanır. Ters polarite ne demektir? Kıyı prizinde faz ve nötrün yer değiştirmesidir. Tekne panosundaki gösterge bu durumu uyarır. Ev tipi priz teknede kullanılabilir mi? Nemli bölgelerde kapaklı ve IP korumalı prizler kullanılmalıdır. İlgili Terimler Alternatif Akım, Kıyı Elektriği, Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, İnverter, Elektrik Panosu.
24 Volt Tekne Sistemi
24 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 24 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Büyük motoryatlarda, iş teknelerinde ve yüksek güç tüketen teknelerde kullanılır. 24 Volt Tekne Sistemi Nedir? 24 V sistemde enerji, 24 V nominal gerilimli akü bankasından sağlanır. Kurşun asit akülerde bu gerilim, iki adet 12 V akünün seri bağlanmasıyla elde edilir. LiFePO4 sistemlerde 25,6 V nominal gerilimli aküler kullanılır. Irgat, baş pervanesi ve inverter gibi yüksek güçlü tüketiciler bu gerilimle daha verimli çalışır. Akım Avantajı Güç, gerilim ile akımın çarpımına eşittir. Aynı güçte gerilim iki katına çıkınca akım yarıya iner. Cihaz Gücü 12 V Akım 24 V Akım 600 W 50 A 25 A 1.200 W 100 A 50 A 3.000 W 250 A 125 A Düşük akım, daha ince kablo kullanımına ve daha az gerilim düşümüne imkân verir. Akü Bağlantısı Düzen Sonuç 2 × 12 V seri 24 V 4 × 12 V seri-paralel 24 V, iki kat kapasite 8 × 3,2 V LiFePO4 hücre seri 25,6 V Seri bağlı akülerde her akünün eşit şarj olması gerekir. Akü dengeleyici cihazlar bu eşitliği korur. 12 V Cihazların Beslenmesi Bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. 24 V sistemde bu cihazlar iki yöntemle beslenir: DC-DC konvertör: 24 V'u sabit 12 V'a çevirir. Önerilen yöntemdir. Tek akü bağlantısı: Seri bankadaki bir aküden 12 V almak. Akülerde dengesizlik yarattığı için önerilmez. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Düşük akım 12 V cihazlar için konvertör gerekir İnce kablo Akü sayısı veya özel akü gerekir Az gerilim düşümü Bazı aksesuarların 24 V modeli sınırlıdır Yüksek güçlü cihazlara uygunluk Alternatör 24 V olmalıdır Kurulum Notları Alternatörün 24 V çıkışlı olduğunu doğrulayın. Şarj cihazlarını 24 V moduna ayarlayın. Sigorta ve devre kesicileri 24 V'a uygun seçin. Konvertör kapasitesini 12 V tüketicilere göre belirleyin. Sık Sorulan Sorular 24 V sistem daha mı güvenlidir? Elektrik çarpması riski açısından iki sistem de düşük gerilimlidir. 24 V'ta düşük akım, kablolarda ısınmayı azaltır. 24 V sistemde 12 V ampul kullanılabilir mi? Doğrudan kullanılamaz. 24 V ampul veya konvertör gerekir. Hangi teknelerde 24 V tercih edilir? Uzun kablo hatları ve yüksek güçlü cihazları olan büyük teknelerde tercih edilir. İlgili Terimler 12 Volt Tekne Sistemi, Konvertör, Akü Bankası, Doğru Akım, Kablo Kesiti, Tekne Elektrik Sistemi.
A
AGM Akü
AGM akü , elektroliti plakalar arasındaki emici cam elyaf keçede tutan, sızdırmaz kurşun asit aküdür. AGM, İngilizce "Absorbent Glass Mat" ifadesinin kısaltmasıdır. AGM Akü Nedir? AGM akülerde elektrolit, ince cam elyaf keçe tarafından emilir. Keçe, sıvıyı sünger gibi tutar. Plakalar ile keçe birbirine sıkıca bastırılır. Bu yapı, titreşime dayanıklı ve sızdırmaz bir akü oluşturur. Şarj sırasında oluşan gazlar iç yapıda yeniden birleşir. Akü, valf regülasyonlu kurşun asit (VRLA) ailesindedir. AGM Akünün Özellikleri Özellik Açıklama Elektrolit Keçe içinde emilmiş Sızdırmazlık Yüksektir Titreşim dayanımı Yüksektir İç direnç Düşüktür Yüksek akım kabiliyeti İyidir Bakım Su ekleme gerektirmez Kullanım Alanları Marş aküsü Servis aküsü Çift amaçlı akü Baş pervanesi ve ırgat aküsü Trolling motor aküsü Düşük iç direnç, AGM aküleri hem marş hem servis için uygun kılar. Şarj Ayarları AGM aküler belirli şarj gerilimleri ister. Şarj cihazı, alternatör regülatörü ve güneş şarj kontrol cihazı AGM profiline ayarlanır. Aşırı gerilim, akünün içindeki suyun kaybına ve kapasite düşüşüne yol açar. Doğru değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sulu Kurşun Asit Aküyle Karşılaştırma Özellik AGM Sulu Kurşun Asit Bakım Gerekmez Su eklenir Sızıntı riski Yoktur Vardır Şarj kabul hızı Yüksek Orta Maliyet Daha yüksek Daha düşük Gaz çıkışı Düşük Yüksek Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Hızlı şarj kabulü Aşırı şarja hassastır Düşük kendi kendine deşarj Yüksek sıcaklıkta ömür azalır Farklı konumlarda montaj Derin deşarj ömrü kısaltır Bakım Kutup başlarını temiz tutun. Şarj profilini kontrol edin. Aküyü uzun süre boş bırakmayın. Uzun beklemede koruma şarjı kullanın. Sık Sorulan Sorular AGM akü ile jel akü birlikte şarj edilebilir mi? Farklı şarj gerilimleri gerektirirler. Aynı devrede karıştırılmaları önerilmez. AGM akü kaç yıl kullanılır? Ömür; deşarj derinliğine, sıcaklığa ve şarj kalitesine bağlıdır. Üretici, çevrim ömrünü teknik belgede belirtir. AGM akü havalandırma gerektirir mi? Normal şarjda gaz çıkışı düşüktür. Ancak arıza durumunda gaz çıkabileceği için bölme tamamen kapatılmaz. İlgili Terimler Jel Akü, Marin Akü, Tekne Aküsü, Akü Şarj Cihazı, Marş Aküsü, Servis Aküsü.
AIS
AIS , gemi ve teknelerin kimlik, konum, rota ve hız bilgilerini VHF radyo frekansları üzerinden otomatik olarak yayınladığı sistemdir. AIS, İngilizce "Automatic Identification System" (Otomatik Tanımlama Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. AIS Nedir? AIS cihazı, GPS'ten aldığı konumu ve teknenin kimlik bilgilerini belirli aralıklarla yayınlar. Çevredeki AIS alıcıları bu yayınları alır. Alınan bilgiler chartplotter veya radar ekranında hedef simgeleri olarak gösterilir. Sistem, görüş mesafesinin ötesindeki gemileri tanımlamayı sağlar. AIS Frekansları AIS, deniz VHF bandındaki iki kanalı kullanır: Kanal Frekans AIS 1 (87B) 161,975 MHz AIS 2 (88B) 162,025 MHz Yayınlanan Bilgiler Bilgi Türü Örnekler Statik bilgiler MMSI, gemi adı, çağrı işareti, boy, en, tür Dinamik bilgiler Konum, yer üstü hız, yer üstü rota, baş açısı Sefer bilgileri Varış limanı, tahmini varış zamanı, draft AIS Sınıfları Özellik Class A Class B Kullanıcı SOLAS gemileri Gezi tekneleri ve küçük tekneler Çıkış gücü 12,5 W 2 W (SO tipi 5 W) Yayın sıklığı Hıza göre sık Daha seyrek Erişim yöntemi SOTDMA CSTDMA veya SOTDMA SOLAS Zorunluluğu SOLAS Bölüm V, Kural 19, belirli gemilerde AIS bulundurulmasını zorunlu tutar: Uluslararası seferlerde 300 GT ve üzeri gemiler Uluslararası olmayan seferlerde 500 GT ve üzeri yük gemileri Boyutundan bağımsız olarak tüm yolcu gemileri Gezi teknelerinde AIS kullanımı ulusal mevzuata göre değişir. AIS Cihaz Türleri Tür İşlev AIS alıcısı Yalnızca diğer gemileri gösterir AIS vericisi / transponder Hem alır hem kendi bilgisini yayınlar AIS-SART Can salında acil durum konumu yayınlar AIS MOB vericisi Denize düşen kişinin konumunu yayınlar Sınırlamalar AIS'i olmayan tekneler ekranda görünmez. Yanlış girilmiş statik bilgiler hatalı tanımlamaya yol açar. AIS kapatılabilir. AIS, radar ve gözcülüğün yerini tutmaz. Sık Sorulan Sorular AIS bilgileri internetten görülebilir mi? Bazı internet siteleri kıyı istasyonlarından topladıkları AIS verilerini yayınlar. AIS kullanmak için lisans gerekir mi? Verici kullanımı için MMSI numarası ve telsiz istasyonu ruhsatı gerekir. AIS menzili ne kadardır? Menzil, anten yüksekliğine bağlıdır. VHF dalgaları görüş hattında yayılır. İlgili Terimler AIS Alıcısı, AIS Vericisi, AIS Transponder, MMSI Numarası, VHF Telsiz, SOLAS.
AIS Alıcısı
AIS alıcısı , çevredeki gemi ve teknelerin AIS yayınlarını alarak ekranda gösteren, ancak kendi bilgisini yayınlamayan cihazdır. AIS alıcısı, pasif bir güvenlik aracıdır. AIS Alıcısı Nedir? AIS alıcısı, AIS frekanslarını sürekli dinler. Aldığı mesajları çözerek gemilerin kimlik, konum, hız ve rota bilgilerini çıkarır. Bu bilgiler chartplotter veya bilgisayar ekranında hedef simgeleri olarak gösterilir. Alıcı yayın yapmadığı için diğer teknelerin ekranında görünmez. AIS Alıcısı Türleri Tür Özellik Bağımsız AIS alıcısı Ayrı bir kutu, NMEA çıkışlı VHF telsiz içindeki AIS alıcısı Telsiz ekranında hedefler gösterilir Chartplotter içindeki AIS alıcısı Harita ekranına doğrudan entegre Kablosuz AIS alıcısı Veriyi tablet ve telefona Wi-Fi ile gönderir Anten Seçenekleri Seçenek Açıklama Ayrı AIS anteni Kendi VHF anteni ile çalışır Anten ayırıcı (splitter) Mevcut VHF antenini telsiz ve AIS arasında paylaştırır Ortak anten (dahili ayırıcılı) Cihaz içinde ayırıcı bulunur Anten ayırıcı, telsiz yayın yaparken AIS alıcısını korur. Çatışma Alarmları AIS alıcısı veya bağlı ekran, yaklaşan hedefler için hesaplama yapar. Değer Anlamı CPA En yakın yaklaşma mesafesi TCPA En yakın yaklaşmaya kalan süre Örnek: CPA 0,2 deniz mili ve TCPA 8 dakika ise hedef 8 dakika sonra 0,2 deniz mili yakına gelecektir. Kullanıcı, güvenli CPA ve TCPA sınırlarını alarm olarak ayarlar. CPA, "Closest Point of Approach", TCPA ise "Time to Closest Point of Approach" ifadesinin kısaltmasıdır. Alıcının Avantajları Lisans ve MMSI gerektirmez. Gemileri görüş mesafesinin ötesinde tanımlar. Gemilerin adını gösterir. Bu bilgi VHF çağrısını kolaylaştırır. Enerji tüketimi düşüktür. Sınırlamalar Teknenin kendisi diğer gemilerce AIS ile görülmez. AIS vericisi olmayan tekneler ekranda yer almaz. Anten yüksekliği menzili sınırlar. Sık Sorulan Sorular AIS alıcısı ile transponder arasındaki fark nedir? Alıcı yalnızca dinler. Transponder hem dinler hem yayın yapar. AIS alıcısı için ayrı GPS gerekir mi? Hedefleri göstermek için gerekmez. CPA hesabı için teknenin kendi konumu gerekir. AIS alıcısı radarın yerini tutar mı? Hayır. AIS'i olmayan tekneler ve kıyı yalnızca radarla görülür. İlgili Terimler AIS, AIS Vericisi, AIS Transponder, VHF Anteni, Chartplotter, Radar.
AIS Transponder
AIS transponder , diğer gemilerin AIS yayınlarını alan ve teknenin kendi AIS bilgisini yayınlayan cihazdır. Transponder, alıcı ve verici işlevlerini tek gövdede birleştirir. AIS Transponder Nedir? "Transponder" kelimesi, İngilizce "transmitter" (verici) ve "responder" (yanıtlayıcı) kelimelerinden türetilmiştir. AIS transponder, çevredeki hedefleri gösterirken teknenin de görünür olmasını sağlar. Gezi teknelerinde "AIS vericisi" ve "AIS transponder" ifadeleri genellikle aynı cihazı anlatır. Transponder Sınıfları Sınıf Kullanım Çıkış Gücü Class A SOLAS gemileri, ticari tekneler 12,5 W Class B SO Büyük gezi yatları, iş tekneleri 5 W Class B CS Gezi tekneleri 2 W Class A Transponderin Özellikleri Daha sık yayın yapar. Sefer bilgileri (varış limanı, draft) yayınlar. Ekranlı ve tuşlu yapıdadır. Belirli gemilerde SOLAS gereği zorunludur. Transponder Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Sınıf Teknenin kullanımı ve mevzuata göre Anten ayırıcı Dahili ayırıcı, tek VHF antenini paylaştırır Kablosuz çıkış Tablet ve telefona veri gönderme NMEA arayüzü NMEA 2000 veya NMEA 0183 Sessiz mod Yayını geçici durdurma Güç tüketimi Uzun seyirlerde önemlidir Transponder ve Güvenlik Büyük gemiler, yoğun trafikte radar ekranında küçük tekneleri ayırt etmekte zorlanabilir. AIS transponder, teknenin konumunu, hızını ve rotasını açıkça gösterir. Gemi, teknenin adını görerek doğrudan VHF çağrısı yapabilir. Bu iletişim, çatışma riskinin erken çözülmesine yardım eder. Kurulum ve Lisans MMSI numarası edinin. Telsiz istasyonu ruhsatına AIS'i ekleyin. Transponderi programlayın. GPS ve VHF antenlerini bağlayın. Yayının diğer teknelerce alındığını doğrulayın. Türkiye'de MMSI ve telsiz ruhsatı işlemleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı üzerinden yürütülür. Sık Sorulan Sorular AIS transponder hangi teknelerde önerilir? Yoğun gemi trafiği olan bölgelerde, gece ve açık deniz seyirlerinde önerilir. Transponder çalışırken kapatılabilir mi? Gezi teknelerinde kapatılabilir. SOLAS gemilerinde sürekli çalıştırma kuralları vardır. Transponderin yayın yaptığı nasıl doğrulanır? Yakındaki bir tekneden veya kıyı AIS servislerinden teknenin görünürlüğü kontrol edilir. Transponder hangi antene bağlanır? VHF antenine ayrı kablo veya anten ayırıcıyla bağlanır. GPS anteni ayrıca takılır. İlgili Terimler AIS, AIS Vericisi, AIS Alıcısı, MMSI Numarası, Radar Reflektörü, VHF Anteni.
AIS Vericisi
AIS vericisi , teknenin kimlik, konum, hız ve rota bilgilerini AIS frekansları üzerinden yayınlayan cihazdır. Gezi teknelerinde kullanılan AIS vericileri genellikle hem yayın yapar hem de diğer gemileri alır. AIS Vericisi Nedir? AIS vericisi, GPS'ten aldığı konumu ve programlanmış kimlik bilgilerini belirli aralıklarla yayınlar. Çevredeki gemiler bu yayını alır ve tekneyi ekranlarında görür. Bu özellik, büyük gemilerin küçük tekneleri fark etmesini kolaylaştırır. Gezi teknelerinde kullanılan vericiler Class B sınıfındadır. Class B Verici Türleri Tür Erişim Yöntemi Çıkış Gücü Yayın Sıklığı Class B CS CSTDMA 2 W 30 saniyede bir (2 knot üzeri) Class B SO SOTDMA 5 W Hıza göre 5 saniyeye kadar CSTDMA, boş zaman dilimini algılayarak yayın yapar. SOTDMA, zaman dilimlerini önceden ayırır. Class B SO, Class A'ya daha yakın performans sunar. Programlanan Bilgiler Bilgi Açıklama MMSI Teknenin dokuz haneli kimlik numarası Tekne adı Kayıtlı ad Çağrı işareti Telsiz çağrı işareti Tekne türü Yelkenli, motorlu tekne vb. Boy ve en Teknenin ölçüleri GPS anten konumu Anten konumunun tekne üzerindeki yeri MMSI bazı cihazlarda yalnızca bir kez programlanabilir. Değişiklik için üretici veya bayi desteği gerekir. Kurulum Gereksinimleri Teknenin MMSI numarasını edinin. Telsiz istasyonu ruhsatını alın. Cihaza kimlik bilgilerini programlayın. Ayrı GPS antenini engelsiz bir yere monte edin. VHF antenini bağlayın veya anten ayırıcı kullanın. NMEA 2000 veya NMEA 0183 ile ekrana bağlayın. Sessiz Mod Bazı vericiler sessiz mod sunar. Bu modda cihaz yayın yapmaz, yalnızca alır. Sessiz mod, güvenlik veya gizlilik gerekçesiyle kullanılabilir. Kullanım, yerel mevzuata uygun olmalıdır. Avantajlar Büyük gemiler tekneyi ekranında adıyla görür. Gemiler, gerektiğinde tekneyi VHF'te adıyla çağırabilir. Kıyı istasyonları tekneyi izleyebilir. Sık Sorulan Sorular AIS vericisi için ayrı GPS anteni neden gerekir? Verici, konum bilgisini doğrudan kendi GPS'inden alır. Bu tasarım, verinin güvenilirliğini artırır. Class B yayınları her gemide görülür mü? Modern AIS ekranları Class B yayınlarını gösterir. Bazı eski sistemlerde filtreleme yapılmış olabilir. AIS vericisi enerji tüketir mi? Tüketim düşüktür, ancak sürekli çalıştığı için akü hesabına eklenir. İlgili Terimler AIS, AIS Transponder, AIS Alıcısı, MMSI Numarası, GPS Anteni, VHF Anteni.
Acil Durum Dümeni
Acil durum dümeni , ana dümen sistemi arızalandığında teknenin yönünü kontrol etmek için kullanılan yedek dümen düzeneğidir. Teknelerde en yaygın acil durum dümeni, dümen şaftına doğrudan takılan acil yekedir. Acil Durum Dümeni Nedir? Dümen dolabı, kablo, hidrolik hortum veya dümen pompası arızalanabilir. Bu durumda dümen palası sağlam olsa bile kumanda edilemez. Acil yeke, dümen şaftının üst ucuna takılır. Dümenci yekeyi hareket ettirerek palayı doğrudan çevirir. Acil Durum Dümeni Türleri Tür Kullanım Acil yeke Dümen şaftına doğrudan takılır Hidrolik sistem baypası Hidrolik dümende elle yönlendirme sağlar Rüzgâr dümeni Bazı modeller yedek dümen palası içerir Sürüklenen dümen Kıçtan çekilen düzenekle yön verme Motor yönlendirmesi Çift motorlu teknede motorlarla yön verme Acil Yekenin Kurulumu Dümen şaftının üst ucuna ulaşmak için güverte kapağını açın. Kapağın anahtarını veya aletini hazır bulundurun. Acil yekeyi şaftın kare veya kamalı ucuna takın. Hidrolik sistemde baypas vanasını açın. Yekeyi hareket ettirerek palayı yönlendirin. Hidrolik dümende baypas vanası açılmazsa yağ hareketi engeller ve yeke dönmez. Kullanım Zorlukları Acil yeke genellikle kısa olduğu için dümen kuvveti yüksektir. Yeke çoğunlukla kıç kamaranın üstünde veya dar bir bölmede kullanılır. Dümenci pusulayı ve çevreyi görmekte zorlanabilir. Ağır havada yekeyi tutmak için palanga kullanılabilir. Dümen Palası Kaybı Dümen palası koparsa acil yeke işe yaramaz. Bu durumda şu yöntemler kullanılır: Yöntem Açıklama Yelken dengesi Ön ve ana yelken ayarıyla yön verme Sürüklenen cisim Kıçtan bir yandan çekilen halat veya deniz çapası Doğaçlama dümen Kürek veya tahta ile yapılan dümen Çift motor Motorların farklı devirlerde kullanılması Tatbikat Acil durum dümeni sakin havada önceden denenir. Tatbikat şu bilgileri sağlar: Kapağın ve yekenin yeri Takma süresi Yekenin gerektirdiği kuvvet Dümencinin görüş sorunu Sık Sorulan Sorular Acil yeke her teknede bulunur mu? Birçok yelkenlide ve motoryatta bulunur. Kurallar ve tasarım tekneye göre değişir. Acil yeke nerede saklanır? Dümen şaftına yakın ve kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. Kuyruklu ve dıştan takma motorda acil dümen nasıl yapılır? Motor doğrudan elle döndürülerek yön verilebilir. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Dümen Palası, Tekne Güvenliği.
Acil Durum Ekipmanı
Acil durum ekipmanı , teknede yangın, su alma, denize düşme ve gemiyi terk etme gibi acil durumlarda kullanılmak üzere hazır tutulan ekipmandır. Acil Durum Ekipmanı Nedir? Acil durum ekipmanı, olağan seyirde kullanılmayan ancak kriz anında hızla erişilmesi gereken araçlardır. Ekipman, acil durum türüne göre gruplandırılır. Doğru yerde saklanan ve bilinen ekipman, müdahale süresini kısaltır. Acil Durum Türlerine Göre Ekipman Acil Durum Ekipman Yangın Yangın söndürücü, yangın battaniyesi Su alma Sintine pompaları, konik tapalar, sızdırmazlık macunu Denize düşme Can simidi, MOB şamandırası, kurtarma halkası Gemiyi terk etme Can salı, kaçış çantası, EPIRB Dümen arızası Acil durum dümeni Elektrik kesintisi El feneri, el telsizi, el GPS'i Tıbbi acil durum İlk yardım çantası Direk kırılması Tel kesici, demir testeresi Kaçış Çantası Kaçış çantası, gemiyi terk etme durumunda can salına alınan su geçirmez çantadır. İngilizcede bu çantaya "grab bag" denir. Örnek içerik: Malzeme Görevi El telsizi (VHF) Kurtarıcılarla iletişim PLB veya EPIRB Konum bildirimi İşaret fişekleri Görsel işaret El GPS'i Konum bilgisi Su ve gıda Hayatta kalma İlk yardım malzemesi Tıbbi müdahale El feneri ve yedek pil Aydınlatma Termal battaniye Isı kaybını önleme Belgelerin kopyası Kimlik ve tekne belgeleri Kişisel ilaçlar Sağlık gereksinimleri Çanta yüzer ve parlak renkli olmalıdır. Saklama İlkeleri Ekipmanı hızlı erişilen yerlere yerleştirin. Kaçış çantasını kamara girişine yakın tutun. Kesici aletleri güvenli şekilde saklayın. Ekipmanın yerini planda işaretleyin. Görev Dağılımı Acil durumda her kişinin görevini bilmesi gerekir. Örnek görevler: Tehlike çağrısını yapma Can salını hazırlama Kaçış çantasını alma EPIRB'yi etkinleştirme Mürettebatı sayma Tatbikat Tatbikat, acil durum ekipmanının yerini ve kullanımını pekiştirir. Sezon başında ve yeni mürettebatla tatbikat yapılması önerilir. Sık Sorulan Sorular Kaçış çantası ne zaman hazırlanır? Seyirden önce hazırlanır ve seyir boyunca hazır tutulur. Konik tapa ne işe yarar? Kopan gövde geçişinin deliğini geçici olarak kapatır. Acil durum ekipmanı ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve son kullanma tarihlerine göre periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Güvenlik Ekipmanı, Can Salı, EPIRB, Acil Durum Dümeni, İlk Yardım Çantası, Tekne Emniyet Donanımı.
Acil Durum Sinyali
Acil durum sinyali , bir deniz aracının tehlikede olduğunu ve yardıma ihtiyaç duyduğunu bildiren uluslararası tanınmış işarettir. Tehlike sinyalleri COLREG 1972 Ek IV'te tanımlanır. Acil Durum Sinyali Nedir? Acil durum sinyalleri, ses, ışık, duman, bayrak, telsiz ve elektronik yollarla verilir. Sinyallerin uluslararası olarak standart olması, farklı dil konuşan denizcilerin birbirini anlamasını sağlar. Bu sinyaller yalnızca gerçek tehlike durumunda kullanılır. COLREG Ek IV Tehlike Sinyalleri Sinyal Türü Örnek Ses Sis düdüğü veya kornayla sürekli ses Ses Yaklaşık bir dakika aralıklarla silah veya patlayıcı sesi Işık Kırmızı paraşütlü fişek veya el maytabı Duman Turuncu renkli duman Işık veya ses Mors alfabesiyle SOS (···–––···) Telsiz "MAYDAY" sözcüğüyle sesli çağrı Telsiz DSC tehlike çağrısı Bayrak Uluslararası İşaret Kodu'nda N ve C bayrakları Görsel Yukarısında veya altında top bulunan kare bayrak Görsel İki yana açılmış kolları yavaşça kaldırıp indirme Elektronik EPIRB sinyali Elektronik SART veya AIS-SART yayını Sinyal Seçimi Durum Uygun Sinyal Uzak mesafe, gece Paraşütlü fişek Yakın mesafe, gece El maytabı Gündüz Turuncu duman Her durumda VHF DSC ve MAYDAY çağrısı Açık deniz EPIRB Kurtarıcı yakında SART, el maytabı MAYDAY Çağrısı MAYDAY çağrısı, VHF kanal 16'da üç kez "MAYDAY" denerek başlar. Ardından teknenin adı, konumu, tehlikenin türü, gereken yardım ve kişi sayısı bildirilir. DSC telsizlerde önce dijital tehlike çağrısı gönderilir. Acil Durum ile Tehlike Ayrımı Sözcük Anlamı MAYDAY Hayati tehlike, acil yardım PAN-PAN Acil durum, hayati tehlike yok SECURITE Emniyet bilgisi Örnek: Motor arızası nedeniyle sürüklenen ama tehlikede olmayan tekne PAN-PAN kullanır. Kötüye Kullanım Tehlike sinyallerinin gereksiz kullanımı, kurtarma kaynaklarını boşa harcar. Gerçek tehlikeye müdahaleyi geciktirebilir. Birçok ülkede yanlış alarm ve kasıtlı kötüye kullanım yasal yaptırıma tabidir. Yanlışlıkla verilen sinyal derhâl iptal edilir. Sık Sorulan Sorular SOS hâlâ kullanılır mı? Evet. COLREG Ek IV'te tanımlı tehlike sinyalleri arasındadır. Kol sallama sinyali ne zaman kullanılır? Telsiz ve fişek bulunmayan durumlarda, yakındaki teknelere görsel işaret olarak kullanılır. Tehlike sinyali birden fazla yolla verilmeli mi? Evet. Farklı sinyaller birlikte kullanılarak fark edilme olasılığı artırılır. İlgili Terimler İşaret Fişeği, EPIRB, DSC, VHF Telsiz, SART, Deniz Güvenliği.
Admiralty Çapa
Admiralty çapa , gövdeye dik bir çipo ve iki kavisli koldan oluşan klasik çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "fisherman's anchor" da denir. Admiralty Çapa Nedir? Admiralty çapa, adını İngiliz Kraliyet Donanması'nın yönetim kurumu olan Admiralty'den alır. Tasarım, 19. yüzyılda donanma tarafından standartlaştırıldı. Çapa, bilinen en eski çapa biçimlerinin gelişmiş hâlidir. Çapa simgesi olarak kullanılan şekil bu tasarıma dayanır. Admiralty Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Ana dikey koldur Çipo Gövdenin üst ucunda kollara dik çubuktur Kollar Gövdenin alt ucundan iki yana uzanır Tırnaklar Kolların ucundaki yassı veya sivri uçlardır Taç Kolların gövdeyle birleştiği alt bölümdür Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde çipo yatay konuma geçer. Çipo, çapayı bir kolun zemine dönük olacağı şekilde çevirir. Çekme başladığında alttaki tırnak zemine girer. Üstteki kol suyun içinde dik olarak kalır. Zemin Uyumu Zemin Performans Kaya Yüksek Yosunlu ve otlu zemin Yüksek Sert kil İyi Çakıl İyi Kum Orta Yumuşak çamur Düşük Sivri tırnaklar ot örtüsünü delip zemine ulaşır. Bu özellik, otlu ve kayalık zeminde avantaj sağlar. Sınırlamalar Ağırlık: Aynı tutma gücü için diğer çapalardan ağırdır. Dolanma riski: Yukarıda kalan kola zincir veya halat dolanabilir. Tekne döndüğünde çapa yerinden çıkabilir. Depolama: Çipo ve kollar nedeniyle hacimlidir. Katlanır Çipo Birçok Admiralty çapada çipo sökülebilir veya gövde boyunca katlanabilir. Bu tasarım, çapanın güvertede düz depolanmasını sağlar. Kullanım Alanları Geleneksel ahşap tekneler ve guletler Kayalık koylarda demirleme Yosunlu zeminlerde yedek çapa Dekoratif amaçlar Sık Sorulan Sorular Admiralty çapa ile balıkçı çapası aynı şey midir? Evet. İngilizcede bu tipe "fisherman's anchor" denir ve Türkçede balıkçı çapası olarak da anılır. Admiralty çapa neden modern teknelerde az kullanılır? Ağırlığı ve hacmi, çapa makarası ve ırgat sistemlerine uyumu zorlaştırır. Admiralty çapa kumda kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak tırnakların yüzey alanı küçüktür. Kumda yassı tırnaklı çapalar daha fazla tutma sağlar. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Şemsiye Çapa, Gulet, Demirleme, Çapa Ağırlığı.
Akü Ayırıcı
Akü ayırıcı , şarj sırasında aküleri otomatik olarak birbirine bağlayan, şarj kesildiğinde ise ayıran gerilim duyarlı röledir. İngilizcede bu cihaza "Voltage Sensitive Relay" (VSR) denir. Akü Ayırıcı Nedir? Akü ayırıcı, marş ve servis aküleri arasına bağlanır. Cihaz, akü gerilimini sürekli ölçer. Gerilim, şarj olduğunu gösteren bir eşiğin üzerine çıkınca röle kapanır. İki akü birleşir ve birlikte şarj olur. Şarj kesilip gerilim düşünce röle açılır. Aküler yeniden ayrılır. Çalışma Eşikleri Durum Açıklama Bağlanma eşiği Şarj gerilimi algılandığında röle kapanır Ayrılma eşiği Gerilim düştüğünde röle açılır Gecikme süresi Kısa gerilim dalgalanmalarında rölenin gereksiz çalışmasını önler Eşik değerleri üreticiye ve modele göre değişir. Değerler teknik belgede yer alır. Akü Ayırıcı Türleri Tür Özellik Tek yönlü ayırıcı Yalnızca marş aküsü tarafındaki şarjı algılar Çift yönlü ayırıcı Her iki taraftaki şarjı algılar Acil paralel girişli ayırıcı Düğmeyle aküleri elle birleştirir Marş kilitlemeli ayırıcı Marş sırasında aküleri ayırır Çift yönlü ayırıcı, kıyı şarj cihazı servis aküsüne bağlıyken marş aküsünün de şarj olmasını sağlar. Avantajlar Kullanıcı müdahalesi gerektirmez. Röle kapalıyken gerilim düşümü çok düşüktür. Basit kurulum gerektirir. Marş aküsünü servis tüketiminden korur. Sınırlamalar Farklı kimyadaki aküleri birlikte şarj ettiğinde uygun profil sağlayamaz. Lityum servis aküsüyle kullanımda alternatörü aşırı yükleyebilir. Röle kontakları zamanla aşınabilir. Bu nedenle lityum akülü sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir. Kurulum Ayırıcıyı akülere yakın ve kuru bir yere monte edin. Her iki akü bağlantısına uygun sigorta takın. Negatif bağlantıyı yapın. Kablo kesitini alternatör akımına göre seçin. Durum ışığının çalıştığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Akü ayırıcı ile akü izolatörü arasındaki fark nedir? Ayırıcı röleyle çalışır ve gerilim düşümü yok denecek kadar azdır. İzolatör diyotla çalışır ve gerilim düşümü oluşturur. Akü ayırıcı aküleri sürekli bağlı tutar mı? Hayır. Yalnızca şarj gerilimi algılandığında bağlar. Ayırıcı arızalanırsa ne olur? Röle açık kalırsa servis aküsü şarj olmaz. Kapalı kalırsa aküler sürekli birleşik kalır. İlgili Terimler Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.
Akü Bankası
Akü bankası , birden fazla akünün seri, paralel veya karma bağlantıyla tek bir enerji kaynağı olarak çalışacak şekilde birleştirilmesidir. Teknelerde servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturur. Akü Bankası Nedir? Tek bir akü, teknenin enerji ihtiyacını karşılamayabilir. Birden fazla akü birleştirilerek kapasite veya gerilim artırılır. Banka, sistem açısından tek bir büyük akü gibi davranır. Bankanın sağlıklı çalışması, akülerin birbirine uyumlu olmasına bağlıdır. Bağlantı Türleri Bağlantı Yöntem Sonuç Paralel Artı kutuplar birbirine, eksi kutuplar birbirine Kapasite toplanır, gerilim aynı kalır Seri Bir akünün artısı diğerinin eksisine Gerilim toplanır, kapasite aynı kalır Seri-paralel İki yöntem birlikte Hem gerilim hem kapasite artar Bağlantı Örnekleri Düzen Sonuç 2 × 12 V 100 Ah paralel 12 V 200 Ah 2 × 12 V 100 Ah seri 24 V 100 Ah 4 × 12 V 100 Ah seri-paralel 24 V 200 Ah Uyum Kuralları Aynı kimya ve tür akü kullanın. Aynı kapasite ve marka tercih edin. Aynı yaşta aküler kullanın. Eski bir bankaya yeni akü eklemekten kaçının. Uyumsuz aküler farklı hızda şarj ve deşarj olur. Bu durum zayıf akünün ömrünü kısaltır ve bankanın tamamını etkiler. Çapraz Kablolama Paralel bankada yük ve şarj kablosu aynı aküye bağlanırsa o akü daha çok çalışır. Dengeli kullanım için pozitif kablo bankanın bir ucundaki aküye, negatif kablo diğer ucundaki aküye bağlanır. Bu yönteme çapraz kablolama denir. Bağlantı kabloları eşit uzunlukta ve kesitte seçilir. Bara Kullanımı Büyük bankalarda tüm akülerin artı ve eksi uçları ayrı baralara bağlanabilir. Bara, akımın aküler arasında eşit dağılmasına yardım eder. Her akü kolu ayrı sigortayla korunabilir. Koruma Bankanın çıkışına yakın ana sigorta takın. Bankayı ana şalterle ayrılabilir yapın. Aküleri sabitleyin. Kutup başlarını yalıtım kapaklarıyla örtün. Sık Sorulan Sorular Bankadaki bir akü bozulursa ne olur? Bozuk akü diğerlerinden akım çekebilir. Banka kapasitesi düşer. Arızalı akü tespit edilip değiştirilir. Lityum akülerden banka kurulabilir mi? Kurulabilir. Üreticinin seri ve paralel bağlantı sınırları ile BMS uyumu dikkate alınır. Banka ne zaman yenilenir? Toplam kapasite belirgin biçimde düştüğünde aküler birlikte yenilenir. İlgili Terimler Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bara, Akü Şalteri, Marin Sigorta, Tekne Aküsü.
Akü Kapasitesi
Akü kapasitesi , bir akünün tam şarjlı durumdan belirli koşullarda verebileceği elektrik yükü miktarıdır. Kapasite genellikle amper-saat (Ah) cinsinden ifade edilir. Akü Kapasitesi Nedir? Amper-saat, aküden bir saat boyunca çekilebilen akımı ifade eder. Örnek: 100 Ah kapasiteli akü teorik olarak 5 A akımı 20 saat boyunca verebilir. Kapasite değeri, belirli bir deşarj süresi ve sıcaklık için ölçülür. Kapasite Birimleri Birim Tanım Hesap Amper-saat (Ah) Elektrik yükü Akım × Süre Watt-saat (Wh) Enerji Ah × Gerilim Kilowatt-saat (kWh) Enerji Wh ÷ 1.000 Örnek: 12,8 V ve 200 Ah bir akü yaklaşık 2.560 Wh (2,56 kWh) enerji depolar. Farklı gerilimdeki aküleri karşılaştırmak için watt-saat kullanılır. Deşarj Oranı Kurşun asit akülerin kapasitesi genellikle 20 saatlik deşarj oranında (C20) verilir. Bu, akünün 20 saatte tamamen boşalacağı akımla ölçüm yapıldığını gösterir. Daha yüksek akım çekildiğinde kullanılabilir kapasite azalır. Peukert Etkisi Kurşun asit akülerde deşarj akımı arttıkça etkin kapasite düşer. Bu ilişkiyi Alman bilim insanı Wilhelm Peukert tanımladı. Lityum akülerde bu etki çok daha azdır. Kullanılabilir Kapasite Akü Türü Kullanılabilir Kapasite Kurşun asit (sulu, AGM, jel) Ömrü korumak için genellikle yaklaşık yarısı LiFePO4 Nominal kapasitenin büyük bölümü Kullanılabilir kapasite, akünün ömrünü kısaltmadan kullanılabilecek bölümdür. Kapasiteyi Etkileyen Etkenler Sıcaklık: Soğuk havada kapasite düşer. Yaş: Akü yaşlandıkça kapasite azalır. Deşarj akımı: Yüksek akım etkin kapasiteyi düşürür. Şarj durumu: Kısmi şarjda bekleyen kurşun asit akülerde sülfatlanma oluşur. Kapasite Hesabı Her cihazın akımını belirleyin. Günlük kullanım süresiyle çarpın. Tüm cihazların toplamını alın. Şarj olmadan geçecek gün sayısıyla çarpın. Akü türünün kullanılabilir kapasite oranına bölün. Sık Sorulan Sorular Kapasite testi nasıl yapılır? Akü tam şarj edilir. Sabit bir yükle deşarj edilerek gerilim sınıra düşene kadar geçen süre ölçülür. Paralel bağlantı kapasiteyi artırır mı? Evet. Aynı gerilimdeki aküler paralel bağlanınca Ah kapasitesi toplanır. Seri bağlantı kapasiteyi artırır mı? Seri bağlantı gerilimi artırır. Ah değeri aynı kalır, toplam enerji artar. İlgili Terimler Akü Bankası, Servis Aküsü, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, Tekne Aküsü, Ampermetre.
Akü Monitörü
Akü monitörü , akü bankasına giren ve çıkan akımı sürekli ölçerek kalan kapasiteyi ve şarj durumunu hesaplayan cihazdır. Monitör, servis aküsünün durumunu izlemek için kullanılır. Akü Monitörü Nedir? Akü monitörü bir şönt ve gösterge ünitesinden oluşur. Şönt, akünün negatif kutbuna bağlanır. Tüm akım şöntten geçer. Monitör, akımı zamanla çarparak çekilen ve eklenen amper-saati sayar. Bu yönteme "Coulomb sayımı" denir. Gösterilen Değerler Değer Açıklama Şarj durumu (SoC) Kalan kapasitenin yüzdesi Anlık akım Şarj veya deşarj akımı Gerilim Akü gerilimi Tüketilen Ah Tam şarjdan sonra çekilen yük Kalan süre Mevcut tüketimle aküyü boşaltma süresi Güç Anlık watt değeri SoC, İngilizce "State of Charge" ifadesinin kısaltmasıdır. Neden Gerekli? Voltmetre, özellikle yük altında kalan kapasiteyi doğru göstermez. Lityum akülerde gerilim eğrisi düz olduğu için gerilim neredeyse hiç bilgi vermez. Akü monitörü, akım sayımıyla daha doğru bilgi sağlar. Kurulum Adımları Şöntü akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirin. Akü negatif kutbunda başka hiçbir kablo bırakmayın. Şöntün ölçüm kablolarını gösterge ünitesine bağlayın. Pozitif ölçüm kablosunu sigortalı olarak akü pozitifine bağlayın. Akü kapasitesini, türünü ve şarj parametrelerini ayarlayın. Senkronizasyon Akım sayımı zamanla küçük hatalar biriktirir. Monitör, akü tam şarj olduğunda kendini yeniden %100'e ayarlar. Bu işleme senkronizasyon denir. Senkronizasyon, ayarlanan şarj gerilimi ve kuyruk akımı koşulları sağlandığında gerçekleşir. Akü uzun süre tam dolmazsa hata artabilir. Peukert ve Verim Ayarları Kurşun asit akülerde monitör, Peukert katsayısı ve şarj verimi ayarlarını kullanır. Bu ayarlar, yüksek akımda kapasite kaybını ve şarj kayıplarını hesaba katar. Lityum aküler için bu değerler farklı ayarlanır. Markalar Victron Energy BMV ve SmartShunt serileri, akü monitörlerine örnektir. Birçok üretici benzer cihazlar sunar. Sık Sorulan Sorular Akü monitörü marş aküsünü de izler mi? Bazı modellerde ikinci akü için gerilim girişi bulunur. Akım sayımı genellikle yalnızca ana bankada yapılır. Şönt neden negatif kutba bağlanır? Negatif hat ortak dönüş yoludur. Tüm akım bu noktadan geçer. Monitör yanlış değer gösterirse ne yapılır? Akü tam şarj edilerek senkronizasyon sağlanır. Kapasite ve parametre ayarları kontrol edilir. İlgili Terimler Ampermetre, Voltmetre, Akü Kapasitesi, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Bara.
Akü Seçici Şalter
Akü seçici şalter , iki veya daha fazla aküden hangisinin sisteme bağlanacağını seçmeye yarayan döner şalterdir. Şalter, aküleri ayrı ayrı veya birlikte kullanma imkânı verir. Akü Seçici Şalter Nedir? Klasik akü seçici şalterin dört konumu vardır. Kullanıcı kolu çevirerek akü seçer. Seçilen akü hem motoru çalıştırır hem de tüketicileri besler. Alternatör de seçilen aküyü şarj eder. Şalter Konumları Konum Anlamı Kapalı (OFF) Tüm aküler ayrılmıştır 1 Yalnızca 1 numaralı akü bağlıdır 2 Yalnızca 2 numaralı akü bağlıdır Her İkisi (BOTH) İki akü paralel bağlıdır Kullanım Örneği Motoru 1 numaralı aküyle çalıştırın. Seyir sırasında "Her İkisi" konumuyla iki aküyü şarj edin. Demirde 2 numaralı aküyü servis için kullanın. 1 numaralı aküyü marş için korunmuş bırakın. Bu kullanım, kullanıcının şalteri doğru zamanda çevirmesine bağlıdır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken şalter "Kapalı" konumdan geçirilmez. Uzun süre "Her İkisi" konumunda demirde kalınmaz. Bu durumda iki akü de boşalabilir. Farklı türdeki aküler "Her İkisi" konumunda uzun süre birlikte tutulmaz. Kapalı konumdan geçiş, alternatörün bağlantısını keser ve diyotlara zarar verebilir. Bazı şalterlerde bu sorunu önleyen alan devresi kesme kontağı bulunur. Acil Durumda Kullanım Marş aküsü boşaldığında şalter "Her İkisi" veya servis aküsü konumuna alınır. Servis aküsü motoru çalıştırır. Motor çalıştıktan sonra şalter normal konumuna döndürülür. Otomatik Sistemlerle Karşılaştırma Özellik Akü Seçici Şalter Otomatik Ayırıcı Kullanıcı müdahalesi Gerekir Gerekmez Hata riski Vardır Düşüktür Acil paralel bağlama Kolaydır Ayrı şalter gerekebilir Maliyet Düşüktür Daha yüksektir Birçok modern teknede seçici şalter yerine otomatik akü ayırıcı veya DC-DC şarj cihazı kullanılır. Sık Sorulan Sorular "Her İkisi" konumu her zaman kullanılabilir mi? Seyirde şarj için uygundur. Demirde servis kullanımında marş aküsünün korunması için önerilmez. Seçici şalter hangi akım değerinde seçilir? Marş akımı ve sürekli yük toplamına uygun değerde seçilir. Şalter konumu yanlış bırakılırsa ne olur? Marş aküsü servis tüketimiyle boşalabilir ve motor çalıştırılamayabilir. İlgili Terimler Akü Şalteri, Akü İzolatörü, Akü Ayırıcı, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.
Akü İzolatörü
Akü izolatörü , tek bir şarj kaynağının birden fazla aküyü şarj etmesini sağlarken aküler arasında akım geçişini engelleyen cihazdır. İzolatör, akülerin birbirini boşaltmasını önler. Akü İzolatörü Nedir? Teknede alternatör, marş ve servis akülerini birlikte şarj eder. İzolatör, alternatör akımını her aküye ayrı çıkışlardan iletir. Ancak akım bir aküden diğerine geri geçemez. Bu sayede servis aküsü boşaldığında marş aküsü dolu kalır. Çalışma İlkesi İzolatörün içinde her akü için tek yönlü bir eleman bulunur. Bu eleman, akımın yalnızca şarj kaynağından aküye geçmesine izin verir. Ters yöndeki akış engellenir. Klasik izolatörlerde bu eleman bir diyottur. İzolatör Türleri Tür Eleman Gerilim Düşümü Silikon diyotlu izolatör Silikon diyot Yaklaşık 0,6–0,8 V Schottky diyotlu izolatör Schottky diyot Yaklaşık 0,3–0,5 V FET izolatör Alan etkili transistör Çok düşük Gerilim Düşümü Sorunu Diyotlar, üzerinden geçen akımda gerilim düşümü oluşturur. Bu düşüm, akülere ulaşan şarj gerilimini azaltır. Düşük gerilim, akülerin tam şarj olmasını engelleyebilir. Bu sorun için şu yöntemler kullanılır: Alternatör regülatörünün akü gerilimini algılaması Düşük gerilim düşümlü FET izolatör kullanılması Alternatör çıkış geriliminin artırılması İzolatör ve Akü Ayırıcı Farkı Özellik İzolatör Akü Ayırıcı (VSR) Çalışma Sürekli tek yönlü akış Gerilime göre aküleri bağlar ve ayırır Gerilim düşümü Diyot türüne göre var Röle kapalıyken yok denecek kadar azdır Hareketli parça Yoktur Röle vardır Çift yönlü şarj Yoktur Bazı modellerde vardır VSR, İngilizce "Voltage Sensitive Relay" (gerilim duyarlı röle) ifadesinin kısaltmasıdır. Montaj Notları İzolatörü alternatör ile aküler arasına yerleştirin. Isı dağılımı için havadar bir yere monte edin. Kabloları akım değerine göre seçin. Alternatör uyarı devresinin uyumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular İzolatör lityum akülerle kullanılabilir mi? Lityum akülerin şarj ihtiyacı farklıdır. Bu sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir. İzolatör neden ısınır? Diyotlar gerilim düşümü nedeniyle ısı üretir. Isı, akımla birlikte artar. İzolatör arızası nasıl anlaşılır? Bir akü şarj olurken diğeri şarj olmuyorsa izolatör çıkışları kontrol edilir. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, DC-DC Şarj Cihazı, Alternatör, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü.
Akü Şalteri
Akü şalteri , aküyü tekne elektrik sisteminden tamamen ayıran veya bağlayan yüksek akımlı ana anahtardır. Akü şalterine "ana şalter" de denir. Akü Şalteri Nedir? Akü şalteri, akü ile sistem arasındaki ana kablo üzerinde bulunur. Şalter kapatıldığında tüm tüketiciler aküden ayrılır. Şalter, bakım, uzun süreli bekleme ve acil durumlarda kullanılır. Yangın veya kısa devre durumunda enerjinin hızla kesilmesini sağlar. Akü Şalteri Türleri Tür Özellik Döner kollu şalter Açık ve kapalı konumlu kol Anahtarlı şalter Çıkarılabilir anahtarla kullanılır Uzaktan kumandalı şalter Elektrikle açılıp kapanır Seçici şalter Birden fazla aküyü seçmeye yarar Akım Değerleri Değer Anlamı Sürekli akım Şalterin uzun süre taşıyabileceği akım Kısa süreli akım Belirli süre için taşınabilecek yüksek akım Marş akımı Marş motoru için kısa süreli akım Şalter, devrenin en yüksek sürekli akımından yüksek değerde seçilir. Montaj Yeri Aküye mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Kolay ve hızlı erişilebilir olmalıdır. Nemden ve sıçrayan sudan korunmalıdır. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model kullanılır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken marş aküsü şalterini kapatmayın. Bakım öncesi şalteri kapatın. Tekneden ayrılırken gereksiz devreleri kapatın. Sintine pompası gibi sürekli çalışması gereken devreleri şalterden önce bağlayın. Motor çalışırken şalter kapatılırsa alternatör diyotları zarar görebilir. Sürekli Bağlı Devreler Bazı devreler akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Örnek olarak otomatik sintine pompası ve yüksek su alarmı verilebilir. Bu devreler aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Bakım Şalter bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Kontak noktalarında ısınma izi arayın. Kolun rahat ve tam konumlara oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Akü şalteri yangında neden önemlidir? Elektrik kaynağının kesilmesi, kısa devreden kaynaklanan yangının büyümesini sınırlayabilir. Her aküye ayrı şalter gerekir mi? Marş ve servis aküleri için ayrı şalter kullanılması yaygın bir uygulamadır. Şalter ısınırsa ne yapılır? Gevşek bağlantı veya yetersiz akım değeri olabilir. Şalter kontrol edilip gerekirse değiştirilir. İlgili Terimler Akü Seçici Şalter, Tekne Aküsü, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Otomatik Sintine Pompası, Alternatör.
Akü Şarj Cihazı
Akü şarj cihazı , alternatif akımı doğru akıma çevirerek aküleri kontrollü biçimde şarj eden cihazdır. Teknelerde şarj cihazı genellikle kıyı elektriği veya jeneratörle çalışır. Akü Şarj Cihazı Nedir? Şarj cihazı, 230 V alternatif akımı akünün gerektirdiği doğru akım gerilimine çevirir. Modern şarj cihazları, akünün durumuna göre akım ve gerilimi ayarlar. Bu kontrollü şarj, akü ömrünü uzatır. Denizcilik şarj cihazları nem ve titreşime dayanıklı gövdeyle üretilir. Kademeli Şarj Aşamaları Aşama Açıklama Yükleme (bulk) Cihaz azami akımı verir, gerilim yükselir Emme (absorption) Gerilim sabit tutulur, akım azalır Koruma (float) Akü dolu tutulur, düşük gerilim uygulanır Dengeleme (equalization) Bazı sulu akülerde dönemsel yüksek gerilim uygulanır Dengeleme aşaması AGM, jel ve lityum akülerde genellikle kullanılmaz. Akü Türüne Göre Profiller Her akü türü farklı şarj gerilimi ister. Şarj cihazında akü türü seçilir: Sulu kurşun asit AGM Jel LiFePO4 Yanlış profil, aküde kapasite kaybına veya hasara yol açabilir. Çok Çıkışlı Şarj Cihazları Teknelerde genellikle birden fazla akü bulunur. Çok çıkışlı şarj cihazları, her aküyü ayrı çıkıştan şarj eder. Çıkışlar birbirinden yalıtılmıştır. Bu sayede marş, servis ve baş pervanesi aküleri aynı anda şarj edilir. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Şarj akımı Akü bankası kapasitesine göre seçilir Çıkış sayısı Teknedeki akü grubu sayısına uygun olmalıdır Akü profilleri Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir Sıcaklık sensörü Şarj gerilimini sıcaklığa göre düzeltir Koruma sınıfı Montaj yerine uygun IP sınıfı Giriş gerilimi Yerel kıyı elektriğine uygun olmalıdır Montaj Şarj cihazını kuru ve havalandırmalı bir yere monte edin. Akülere yakın konumlandırın. Her çıkışa uygun sigorta takın. Sıcaklık sensörünü akü gövdesine yerleştirin. AC girişini ISO 13297 şartlarına uygun bağlayın. Sık Sorulan Sorular Şarj cihazı sürekli açık bırakılabilir mi? Koruma aşaması olan modern cihazlar sürekli bağlı bırakılmak üzere tasarlanır. Araç akü şarj cihazı teknede kullanılabilir mi? Kısa süreli kullanılabilir. Kalıcı montaj için denizcilik tipi cihazlar önerilir. Şarj akımı nasıl seçilir? Akımın akü üreticisinin izin verdiği azami şarj akımını aşmaması gerekir. İlgili Terimler İnverter Şarj Cihazı, DC-DC Şarj Cihazı, Kıyı Elektriği, Akü Kapasitesi, AGM Akü, LiFePO4 Akü.
Alternatif Akım
Alternatif akım , yönü ve şiddeti belirli bir frekansla periyodik olarak değişen elektrik akımıdır. Kısaltması AC'dir (Alternating Current). Alternatif Akım Nedir? Alternatif akımda elektronlar bir yönde, sonra ters yönde hareket eder. Gerilim, sinüs dalgası biçiminde artıp azalır. Saniyedeki tam dalga sayısına frekans denir. Frekansın birimi hertzdir (Hz). Şebeke elektriği alternatif akımdır. Şebeke Değerleri Bölge Gerilim Frekans Türkiye ve Avrupa 230 V 50 Hz ABD ve Kanada 120 V 60 Hz Japonya 100 V 50 Hz veya 60 Hz Türkiye'de tekne tesisatlarında yaygın olarak "220 volt" ifadesi kullanılır. Güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Teknede AC Kaynakları Kaynak Açıklama Kıyı elektriği Marinadaki şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla AC üretir İnverter Aküden AC üretir Teknede AC Tüketicileri Klima Elektrikli ocak ve fırın Su ısıtıcısı Çamaşır makinesi Akü şarj cihazı Prizler AC Güvenliği Alternatif akım, tekne gibi ıslak ortamlarda elektrik çarpması riski taşır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Kaçak akım rölesi: Kaçak akımda devreyi keser. Topraklama: Cihaz gövdelerini koruma iletkenine bağlar. Galvanik izolatör: Kıyı toprağından gelen galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyı elektriğinden elektriksel olarak ayırır. ISO 13297 standardı, küçük teknelerde AC tesisat şartlarını belirler. AC ve DC Karşılaştırması Özellik AC DC Yön Periyodik değişir Sabittir Teknedeki kaynak Kıyı elektriği, jeneratör, inverter Aküler Tipik gerilim 230 V 12 V veya 24 V Depolama Doğrudan depolanamaz Akülerde depolanır Sık Sorulan Sorular Farklı ülkenin kıyı elektriği tekneye zarar verir mi? Gerilim ve frekans farkı bazı cihazlara zarar verebilir. Farklı bölgelerde uygun dönüştürücü veya izolasyon trafosu kullanılır. Teknede neden kaçak akım rölesi gerekir? Islak ortamda kaçak akım, elektrik çarpmasına yol açabilir. Röle devreyi milisaniyeler içinde keser. AC akım akülerde depolanabilir mi? Hayır. Önce redresör veya şarj cihazıyla DC'ye çevrilmesi gerekir. Frekans farkı cihazları nasıl etkiler? Motorlu cihazlar ve bazı saatler frekansa göre çalışır. 60 Hz için tasarlanmış bir cihaz 50 Hz'de daha yavaş dönebilir veya ısınabilir. İlgili Terimler Doğru Akım, Kıyı Elektriği, İnverter, 220 Volt Tekne Sistemi, Redresör, Elektrik Panosu.
Alternatör
Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.
Alüminyum Anot
Alüminyum anot , özel alüminyum alaşımından üretilen ve tuzlu ile acı sularda tekne metal parçalarını koruyan kurban anottur. Alüminyum anot, saf alüminyumdan değil, aktifleştirici katkılar içeren alaşımdan yapılır. Alüminyum Anot Nedir? Saf alüminyum, yüzeyinde koruyucu bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka anodun çalışmasını engeller. Alaşıma eklenen indiyum ve çinko, bu tabakanın oluşmasını önler. Böylece anot aktif kalır ve düzenli çözünür. Bu alaşımlara genellikle "Al-Zn-In" alaşımı denir. Özellikler Özellik Açıklama Uygun su Tuzlu ve acı su Potansiyel Yaklaşık −1,10 V (Ag/AgCl referansına göre) Yoğunluk Düşük, hafif Kapasite Birim kütle başına yüksek akım kapasitesi Çinko Anot ile Karşılaştırma Özellik Alüminyum Anot Çinko Anot Ağırlık Daha hafif Daha ağır Akım kapasitesi Daha yüksek Daha düşük Acı suda çalışma Etkili Sınırlı Tatlı suda çalışma Sınırlı Pasifleşir Çevresel etki Kadmiyum içermez Kadmiyum katkısı olabilir Birim kütle başına daha yüksek kapasite, alüminyum anodun daha uzun dayanmasını sağlayabilir. Kullanım Alanları Dıştan takma motorlar ve sterndrive ayakları Pervane şaftları Gövde plakaları Alüminyum gövdeli tekneler Nehir ağızları ve acı sular Birçok motor üreticisi, ürünlerinde alüminyum anot kullanımını önerir. Alüminyum Gövdeli Teknelerde Alüminyum gövdeli teknelerde anot, gövdeden daha aktif olmalıdır. Özel alaşımlı alüminyum anotlar bu farkı sağlar. Çinko anotlar da alüminyum gövdeyi koruyabilir. Seçim, gövde ve motor üreticisinin önerisine göre yapılır. Değişim Kuralları Anot yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirilir. Montaj yüzeyi temizlenir. Anot boyanmaz. Aynı teknede farklı anot malzemeleri karıştırılmaz. Sık Sorulan Sorular Alüminyum anot neden saf alüminyumdan yapılmaz? Saf alüminyum pasifleşir ve koruma sağlamaz. Çinkodan alüminyuma geçilebilir mi? Geçilebilir. Tüm anotların aynı malzemeyle değiştirilmesi önerilir. Alüminyum anot tatlı suda çalışır mı? Tatlı suda verimi düşebilir. Bu ortamda magnezyum tercih edilir. Alüminyum anot ile alüminyum gövde aynı malzeme midir? Hayır. Anot, aktifleştirici katkılı özel bir alaşımdır. Alüminyum anot neden daha uzun dayanabilir? Birim kütle başına daha fazla koruma akımı üretir. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Çinko Anot, Magnezyum Anot, Deniz Tipi Alüminyum, Katodik Koruma.
Alüminyum Pervane
Alüminyum pervane , alüminyum alaşımından döküm yöntemiyle üretilen tekne pervanesidir. Dıştan takma ve kuyruklu motorlarda en yaygın pervane türüdür. Alüminyum Pervane Nedir? Alüminyum pervaneler, kalıba dökülen alüminyum alaşımından üretilir. Döküm sonrası yüzey işlenir ve boya ile kaplanır. Kanatlar, paslanmaz çelik pervanelere göre daha kalındır. Bu kalınlık, alüminyumun düşük sertliğini telafi eder. Özellikler Özellik Açıklama Ağırlık Hafiftir Maliyet Paslanmaz çelik pervaneden düşüktür Sertlik Düşüktür; darbede eğilir veya kırılır Kanat kalınlığı Görece kalındır Korozyon dayanımı Boya ve anot koruması gerektirir Onarım Eğilen kanatlar düzeltilebilir Darbe Davranışı Alüminyum pervane sert bir cisme çarptığında kanatlar eğilir veya kırılır. Bu davranış, darbe enerjisinin bir bölümünü emer. Böylece ayak ünitesinin dişlilerine ve şafta iletilen darbe azalır. Bazı kullanıcılar bu nedenle sığ ve kayalık sularda alüminyum pervaneyi tercih eder. Kullanım Alanları Küçük ve orta güçlü dıştan takma motorlar Kuyruklu motorlu gezi tekneleri Sığ sularda kullanılan tekneler Yedek pervane olarak Paslanmaz Çelik Pervaneyle Karşılaştırma Özellik Alüminyum Paslanmaz Çelik Kanat esnemesi Yüksek devirde esneyebilir Kanat biçimini korur Hız performansı Görece düşük Görece yüksek Darbede davranış Eğilir, kırılır Dayanır, darbeyi iletir Fiyat Düşük Yüksek Bakım Kanat kenarlarındaki küçük çentikler eğe ile düzeltilir. Boya dökülen bölgeler, pervane boyasıyla yenilenir. Göbek kayması belirtileri kontrol edilir. Anot koruması düzenli kontrol edilir. Onarım Eğilmiş kanatlar pervane servislerinde düzeltilebilir. Kırık parçalar kaynakla tamamlanabilir. Onarım sonrası pervane dengelenir. Ağır hasarlı alüminyum pervanenin onarımı ekonomik olmayabilir. Sık Sorulan Sorular Alüminyum pervane deniz suyunda korozyona uğrar mı? Boyası dökülmüş alüminyum, deniz suyunda galvanik korozyona açıktır. Anotlar ve boya bu riski azaltır. Alüminyum pervane neden ucuzdur? Malzeme maliyeti ve üretim süreci paslanmaz çeliğe göre düşüktür. Alüminyum pervane yüksek güçlü motorlarda kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak yüksek güçte kanat esnemesi performansı düşürebilir. Alüminyum pervane hangi boyayla kaplanır? Üreticiler, pervane rengine uygun deniz tipi boya sunar. Boya, yüzeyi korozyondan korur. Kırık kanatlı pervane kullanılabilir mi? Kırık kanat dengesizlik ve titreşim oluşturur. Pervane en kısa sürede onarılır veya değiştirilir. İlgili Terimler Paslanmaz Çelik Pervane, Bronz Pervane, Tekne Pervanesi, Pervane Göbeği, Dıştan Takma Motor, Galvanik Korozyon.
Alüminyum Tekne
Alüminyum tekne , gövdesi deniz tipi alüminyum alaşımından üretilen teknedir. Gövde levhaları kaynak veya perçinle birleştirilir. Alüminyum Tekne Nedir? Alüminyum, çelikten hafif bir metaldir. Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,7 g/cm³'tür. Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,85 g/cm³'tür. Alüminyum yüzeyi havayla temas edince ince bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka metali korozyondan korur. Deniz Tipi Alüminyum Alaşımları Alaşım Seri Tipik Kullanım 5083 5xxx (Al-Mg) Gövde levhası 5086 5xxx (Al-Mg) Gövde ve güverte levhası 6061 6xxx (Al-Mg-Si) Profil ve boru 6082 6xxx (Al-Mg-Si) Ekstrüzyon profil 5xxx serisi alaşımlar magnezyum içerir. Bu seri, deniz suyuna dayanıklıdır. Alaşım tanımları EN 573 standardında yer alır. Birleştirme Yöntemleri MIG kaynağı: Gövde levhalarının birleştirilmesinde kullanılır. TIG kaynağı: İnce levhalarda ve hassas birleştirmelerde kullanılır. Perçin: Küçük teknelerde ve kaynaksız gövdelerde kullanılır. Galvanik Korozyon Riski Alüminyum, deniz suyunda birçok metale göre anodik davranır. Bakır, bronz veya paslanmaz çelikle temas ederse alüminyum aşınır. Bu nedenle şu önlemler uygulanır: Farklı metaller arasına yalıtım pulu konur. Bakır içerikli antifouling boya kullanılmaz. Gövdeye alüminyum veya çinko kurban anot bağlanır. Gövde Şekilleri Düz tabanlı gövde: Sakin ve sığ sularda kullanılır. Nehir ve göl teknelerinde yaygındır. V tabanlı gövde: Dalgayı yararak ilerler. Açık denizde daha dengeli seyir sağlar. Katamaran gövde: İki alüminyum gövde kirişlerle birleştirilir. İş ve yolcu teknelerinde kullanılır. Malzeme Özellikleri Özellik Açıklama Darbe davranışı Kırılmak yerine ezilir Isı iletimi Yüksektir; kamarada yalıtım gerekir Yüzey koruması Boyalı veya boyasız kullanılabilir Tamir Kaynak ekipmanı ve uzman işçilik gerektirir Kullanım Alanları Balıkçı tekneleri Servis ve iş tekneleri Arama kurtarma botları RIB botların sert gövdeleri Keşif (explorer) yatlarının üst yapıları Bakım Adımları Kurban anotları düzenli aralıklarla kontrol edin. Aşınan anodu yenisiyle değiştirin. Gövdeyi kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Bağlantı elemanlarında yalıtım pullarının yerinde olduğunu doğrulayın. Kaynak dikişlerinde çatlak ve korozyon izi arayın. Kıyı elektriği bağlantısında galvanik izolatör kullanımını değerlendirin. İlgili Terimler Deniz Tipi Alüminyum, Galvanik Korozyon, Kurban Anot, Alüminyum Anot, Fiber Tekne.
Ampermetre
Ampermetre , bir devreden geçen elektrik akımını amper (A) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde ampermetre, şarj akımını ve tüketimi izlemek için kullanılır. Ampermetre Nedir? Ampermetre, ölçülecek akımın geçtiği hatta seri bağlanır. Cihazın iç direnci çok düşüktür. Böylece akım ölçüm sırasında neredeyse değişmez. Yüksek akımlı devrelerde ampermetre doğrudan hatta konmaz. Bunun yerine şönt kullanılır. Şönt Şönt, değeri çok küçük ve hassas bilinen bir dirençtir. Akım şöntten geçtiğinde üzerinde küçük bir gerilim oluşur. Ampermetre bu gerilimi ölçer ve akıma çevirir. Şönt, örnek olarak "100 A / 50 mV" şeklinde tanımlanır. Bu değer, 100 A akımda şönt üzerinde 50 mV gerilim oluştuğunu gösterir. Ampermetre Türleri Tür Bağlantı Kullanım Doğrudan bağlı ampermetre Hatta seri Düşük akımlı devreler Şöntlü ampermetre Şönt üzerinden Akü ve yüksek akım hatları Pens ampermetre Kabloyu sararak, temassız Arıza tespiti Akü monitörü Şönt üzerinden Sürekli izleme DC akımı ölçebilen pens ampermetreler Hall etkisi sensörü kullanır. Bazı pens ampermetreler yalnızca AC ölçer. Teknede Ölçülen Akımlar Ölçüm Amaç Alternatör çıkışı Şarj akımını izlemek Akü bankası Net şarj veya deşarj akımını izlemek Tek tüketici Cihazın tüketimini belirlemek Kıyı elektriği AC yükü izlemek Şöntün Konumu Akü bankası için şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirilir. Bu konumda tüm şarj ve tüketim akımı şöntten geçer. Hiçbir cihaz akü negatif kutbuna doğrudan bağlanmaz. Aksi hâlde o cihazın akımı ölçülmez. Enerji Hesabında Kullanım Ampermetre ile her cihazın akımı ölçülür. Akım, kullanım süresiyle çarpılarak günlük amper-saat tüketimi hesaplanır. Bu hesap, akü kapasitesi seçiminde kullanılır. Güvenlik Ampermetre devreye paralel bağlanmaz. Paralel bağlantı kısa devre yaratır. Multimetre ile akım ölçerken doğru giriş ve kademe seçilir. Yüksek akımlarda pens ampermetre tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Ampermetre ile voltmetre arasındaki fark nedir? Ampermetre akımı, voltmetre gerilimi ölçer. Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır. Şöntün değeri nasıl seçilir? Şönt, sistemdeki en yüksek akımdan büyük değerde seçilir. Negatif değer ne anlama gelir? Akü monitörlerinde negatif değer genellikle deşarjı, pozitif değer şarjı gösterir. İlgili Terimler Voltmetre, Akü Monitörü, Bara, Akü Kapasitesi, Alternatör, Tekne Elektrik Sistemi.
Anahtarlı Lamba
Anahtarlı lamba , açma ve kapama anahtarı lamba gövdesinin üzerinde bulunan lambadır. Teknelerde anahtarlı lambalar, ayrı duvar anahtarı gerektirmeden kullanılır. Anahtarlı Lamba Nedir? Tekne kamaralarında duvar anahtarı için kablo döşemek zor olabilir. Paneller arasında boşluk sınırlıdır. Anahtarlı lamba bu sorunu çözer. Lamba, sürekli enerjili bir hatta bağlanır. Kullanıcı lambayı doğrudan gövdedeki anahtarla açıp kapatır. Anahtar Türleri Tür Özellik Sürgülü anahtar Basit açma ve kapama Basmalı düğme Tek dokunuşla çalışır Döner anahtar Kademeli ayar yapılabilir Dokunmatik anahtar Yüzeye dokunarak çalışır Çok konumlu anahtar Beyaz, kırmızı ve kapalı konumlar Kullanım Alanları Kamara tavan lambaları Okuma lambaları Dolap içi lambalar Kuzine lambaları Tuvalet lambaları Avantajlar Avantaj Açıklama Kolay kurulum Duvar anahtarı ve ek kablo gerekmez Bağımsız kontrol Her lamba ayrı açılıp kapanır Enerji tasarrufu Yalnızca gereken lamba yakılır Basit tesisat Panel arkası kablo yoğunluğu azalır Sınırlamalar Lamba yüksekteyse anahtara ulaşmak zor olabilir. Karanlıkta anahtarın yeri bulunamayabilir. Anahtar, nem ve tuzla zamanla zorlaşabilir. Bazı modellerde anahtar karanlıkta görülebilen bir işaret ışığı içerir. Kırmızı ve Beyaz Modlu Anahtarlı Lambalar Çok konumlu anahtarlar, aynı lambada farklı ışık modlarını seçmeyi sağlar. Örnek düzen: kapalı, beyaz, kırmızı. Gece seyrinde kırmızı mod, kamaradan kokpite ışık sızmasını azaltır. Seçim Ölçütleri Anahtarın konumunu ve erişimini değerlendirin. Anahtar türünün nemli ortama uygunluğunu kontrol edin. Gerekirse çok modlu lamba seçin. LED ve düşük tüketimli model tercih edin. Bakım Anahtar çevresini nemli bezle temizleyin. Zorlaşan anahtarlara elektrik kontak spreyi uygulayın. Gevşek gövde vidalarını sıkın. Sık Sorulan Sorular Anahtarlı lamba panodaki devreyle birlikte kapatılabilir mi? Evet. Panodaki kamara aydınlatma devresi kapatılınca tüm lambalar söner. Anahtar arızalanırsa lamba değişir mi? Bazı modellerde anahtar ayrı değiştirilebilir. Çoğu LED lambada lamba bütün olarak değiştirilir. Dokunmatik anahtar teknede güvenilir midir? Nem, dokunmatik algılamayı etkileyebilir. Islak alanlarda mekanik anahtar tercih edilir. İlgili Terimler Kamara Aydınlatması, Okuma Lambası, Marin LED, Su Geçirmez Lamba, Elektrik Panosu, Tekne Aydınlatması.
Antifouling
Antifouling , deniz yapılarının ve tekne gövdelerinin su altındaki yüzeylerinde deniz canlılarının birikmesini önleme veya azaltma yöntemlerinin genel adıdır. Terim, İngilizce "fouling" (kirlenme, biyolojik birikim) kelimesinden gelir. Antifouling Nedir? Su altındaki her yüzey, kısa sürede ince bir balçık tabakasıyla kaplanır. Bu tabakayı yosunlar, ardından midye ve kabuklu canlılar izler. Bu birikime "biyolojik kirlenme" denir. Antifouling yöntemleri, bu süreci durdurmak veya yavaşlatmak için kullanılır. Biyolojik Kirlenmenin Etkileri Etki Açıklama Sürtünme artışı Gövde direnci yükselir Hız kaybı Aynı güçte daha düşük hız Yakıt tüketimi artışı Aynı hız için daha fazla güç gerekir Su girişlerinin tıkanması Motor soğutması etkilenir Pervane verim kaybı Pervane yüzeyinde birikim İstilacı türlerin taşınması Canlılar yeni bölgelere taşınır Antifouling Yöntemleri Yöntem Çalışma İlkesi Biyositli boya Biyosit salarak yerleşmeyi önler Kayganlık kaplaması (foul release) Silikon yüzey tutunmayı zayıflatır Sert kaplama ve mekanik temizlik Dayanıklı yüzey düzenli fırçalanır Ultrasonik sistem Gövdeye titreşim verir Bakır kaplı folyo Bakır yüzey yerleşmeyi zorlaştırır Kuru depolama Tekne suyun dışında tutulur Pervane ve Şaft Koruması Pervane ve şaft, gövdeden farklı malzemeden yapılır. Bu parçalar için özel antifouling ürünleri kullanılır. Bazı ürünler silikon esaslıdır. Bakır içeren boyalar, metal parçalarla temas ettiğinde galvanik risk oluşturabilir. IMO AFS Sözleşmesi IMO'nun Zararlı Antifouling Sistemlerinin Kontrolü Uluslararası Sözleşmesi, 2001 yılında kabul edildi ve 2008'de yürürlüğe girdi. Sözleşme, organik kalay bileşiklerinin (TBT) kullanımını yasakladı. 2021'de yapılan değişiklikle sibutrin maddesi de kısıtlama kapsamına alındı. Seçim Ölçütleri Teknenin kullanım hızı Suda kalma süresi Su sıcaklığı ve bölgedeki canlı yoğunluğu Gövde malzemesi Yerel düzenlemeler Sık Sorulan Sorular Antifouling boya ile zehirli boya aynı şey midir? Evet. Zehirli boya, antifouling boyanın Türkçedeki yaygın adıdır. Ultrasonik antifouling tüm teknelerde etkili midir? Etkinlik, gövde yapısına ve koşullara göre değişir. Kuru depolanan teknede antifouling gerekir mi? Sürekli suyun dışında tutulan teknelerde genellikle gerekmez. Antifouling ne zaman uygulanır? Genellikle tekne karaya çekildiğinde, sezon öncesinde uygulanır. İlgili Terimler Antifouling Boya, Zehirli Boya, Kekamoz, Yosunlanma, Tekne Boyası, Galvanik Korozyon.
Antifouling Boya
Antifouling boya , tekne gövdesinin su altında kalan bölümüne uygulanan ve deniz canlılarının tutunmasını azaltan boyadır. Türkçede "zehirli boya" olarak da bilinir. Antifouling Boya Nedir? Antifouling boya, bağlayıcı, pigment ve biyosit içerir. Boya suyla temas ettiğinde biyositi kontrollü biçimde salar. Biyosit, yüzeyde canlıların yerleşmesini zorlaştırır. Boyanın etkisi zamanla azalır. Bu nedenle boya belirli aralıklarla yenilenir. Antifouling Boya Türleri Tür Özellik Uygun Kullanım Sert (matris) Film yerinde kalır, biyosit sızar Hızlı tekneler, yarış tekneleri Aşınan (ablatif) Yüzey yavaşça aşınır Gezi tekneleri Kendi kendini cilalayan (SPC) Kontrollü kimyasal aşınma Düzenli kullanılan tekneler Hibrit Sert ve aşınan özellikleri birleştirir Karma kullanım Biyositsiz kayganlık kaplaması Silikon yüzey Hızlı ve düzenli kullanılan tekneler Hıza Göre Seçim Aşınan boyalar, suyun akışıyla yüzeyini yeniler. Çok hızlı teknelerde aşınma hızlanabilir. Sert boyalar yüksek hızlara daha dayanıklıdır. Üretici, her ürün için uygun hız aralığını belirtir. Uyumluluk Mevcut Boya Yeni Boya Sonuç Aşınan Aşınan Genellikle uyumlu Sert Aşınan Genellikle uyumlu Aşınan Sert Bariyer astar gerekebilir Bilinmeyen Herhangi Bariyer astar önerilir Uyumluluk, üreticinin teknik bilgisiyle doğrulanır. Uygulama Adımları Gövdeyi basınçlı suyla yıkayın. Gevşek boyayı kazıyın. Yüzeyi zımparalayın ve tozunu alın. Gerekiyorsa astar uygulayın. Antifouling boyayı teknik föydeki kat sayısında sürün. Su hattında ve dümen kenarlarında ek kat uygulayın. Suya indirme süresine uyun. Malzemeye Göre Dikkat Gövde Malzemesi Dikkat Edilecek Nokta Alüminyum Bakır oksit içeren boya kullanılmaz Çelik Uygun astar sistemi gerekir Ahşap Ahşaba uygun ürün seçilir Fiberglas Ozmoz koruması değerlendirilir Sık Sorulan Sorular Antifouling boya kaç kat sürülür? Kat sayısı, ürün teknik föyünde belirtilir. Boya renginin performansa etkisi var mı? Renk, etken madde türüne göre değişebilir. Performans ürün formülüne bağlıdır. Eski boya tamamen sökülmeli midir? Kat kalınlığı çok arttığında veya boya kabardığında sökülür. Antifouling boya nasıl karıştırılır? Boya kullanımdan önce iyice karıştırılır. Ağır pigmentler kutunun dibine çöker. İlgili Terimler Antifouling, Zehirli Boya, Astar Boya, Epoksi Astar, Tekne Boyası, Deniz Tipi Alüminyum.
Arama Projektörü
Arama projektörü , dar ve güçlü ışın üreten, yatayda ve dikeyde döndürülebilen uzun menzilli projektördür. Arama projektörü, gece arama, kurtarma ve seyir güvenliği için kullanılır. İngilizcede bu cihaza "searchlight" denir. Arama Projektörü Nedir? Arama projektörü, teknenin yüksek bir noktasına monte edilir. Kaptan, projektörü kaptan köşkünden uzaktan kumandayla döndürür. Işın, yüzlerce metre öteyi aydınlatabilir. Projektör, denize düşen bir kişiyi veya bir şamandırayı bulmaya yardım eder. Arama Projektörünün Bölümleri Bölüm Görevi Işık kafası Lamba ve yansıtıcıyı taşır Dönme mekanizması Yatay hareket sağlar Eğme mekanizması Dikey hareket sağlar Kumanda ünitesi Joystick veya düğmelerle hareket verir Sürücü ünite Motorları ve lambayı besler Kumanda Türleri Kablolu joystick: Kaptan köşkündeki panelden kumanda edilir. Kablosuz kumanda: Teknenin farklı noktalarından kullanılır. Çok fonksiyonlu ekran entegrasyonu: Ekran üzerinden yönetilir. El ile döndürme: Küçük modellerde arka koldan çevrilir. Teknik Değerler Değer Açıklama Işık şiddeti Kandela cinsinden merkez yoğunluk Menzil Üreticinin belirttiği etkili mesafe Dönme aralığı Yatayda dönebildiği açı Eğim aralığı Dikeyde yukarı ve aşağı açı Işık kaynağı LED, ksenon veya halojen Bazı modellerde dar ve geniş ışın arasında geçiş yapılabilir. Kurtarma Kullanımı Denize adam düştüğünde kişiyi gece görmek zordur. Arama projektörü suyun yüzeyini tarar. Can yeleklerindeki ve can simitlerindeki retroreflektif bantlar ışığı geri yansıtır. Bu bantlar SOLAS kapsamında can kurtarma araçlarında bulunur. Montaj Projektörü teknenin yüksek ve engelsiz bir noktasına yerleştirin. Kumanda kablosunu sızdırmaz geçişle içeri alın. Sigortalı ve yeterli kesitli kabloyla besleyin. Projektörün seyir fenerlerini kapatmadığını kontrol edin. Dönme mekanizmasının engelsiz hareket ettiğini doğrulayın. Kullanım Kuralları Diğer teknelerin kaptan köşkünü aydınlatmayın. Sisli havada ışığın geri yansımasını dikkate alın. Arama sırasında ışığı sistematik olarak tarayın. Sık Sorulan Sorular Arama projektörü ne kadar akım çeker? Akım, lamba gücüne bağlıdır. LED modeller halojen modellerden daha az akım çeker. Arama projektörü sabit projektörden nasıl ayrılır? Arama projektörü uzaktan döndürülebilir ve daha uzak menzillidir. Termal kamera arama projektörünün yerini tutar mı? Termal kamera ısı farkını görür ve ışık gerektirmez. İki sistem birlikte kullanılabilir. İlgili Terimler Projektör, Denize Adam Düştü, MOB, Can Simidi, Güverte Lambası, Tekne Aydınlatması.
Astar Boya
Astar boya , yüzey ile üst kat boya arasında uygulanan ve boyanın yüzeye tutunmasını sağlayan ilk kat kaplamadır. Teknelerde astar, aynı zamanda yüzeyi su ve korozyona karşı korur. Astar Boya Nedir? Üst kat boyalar, çıplak yüzeylere her zaman iyi yapışmaz. Astar, yüzeye güçlü tutunur ve üst katın yapışacağı uygun bir zemin oluşturur. Metal yüzeylerde astar, korozyonu önleyen pigmentler içerebilir. Su hattının altında astar, su geçişine karşı bariyer oluşturur. Astar Türleri Tür Görevi Kullanım Epoksi astar Su bariyeri, yüksek yapışma Su hattı altı, ozmoz koruması Bariyer astar Uyumsuz boyaları ayırır Antifouling türü değişiminde Yapışma astarı Zor yüzeylere tutunma Alüminyum, paslanmaz, kurşun salma Antikorozif astar Korozyon önleyici pigment Çelik ve alüminyum Dolgu astar Küçük kusurları doldurur Üst kat öncesi Tek bileşenli astar Kolay uygulama Su hattı üstü, ahşap Yüzeye Göre Astar Seçimi Yüzey Astar Yaklaşımı Fiberglas su hattı altı Epoksi astar Alüminyum Yapışma astarı ve ardından epoksi Çelik Antikorozif epoksi astar Ahşap Ahşaba uygun astar veya seyreltik ilk kat Kurşun salma Yapışma astarı ve epoksi Uygulama Adımları Yüzeyi yağdan ve kirden arındırın. Yüzeyi zımparalayarak pürüzlendirin. Tozu temizleyin. Astarı teknik föydeki karışım oranıyla hazırlayın. Önerilen film kalınlığında uygulayın. Üst kat için bekleme süresine uyun. Katlar Arası Bekleme Süresi Teknik föy, astar ile üst kat arasında en kısa ve en uzun bekleme süresini belirtir. En kısa süreden önce uygulanan kat, alttaki katı yumuşatabilir. En uzun süre aşılırsa yüzey zımparalanmadan yeni kat yapışmayabilir. Renk Farklılığı Bazı üreticiler, astarı katlar arasında farklı renklerde sunar. Renk değişimi, her katın tamamlandığını görmeyi sağlar. Sık Sorulan Sorular Astar olmadan boya yapılabilir mi? Bazı yüzeylerde yapılabilir. Yapışma ve koruma azalabilir. Astar kaç kat uygulanır? Kat sayısı, ürün ve amaca göre teknik föyde belirtilir. Astar UV ışığına dayanıklı mıdır? Epoksi astarlar UV ışığında bozulur. Üstü kaplanmalıdır. İlgili Terimler Epoksi Astar, Tekne Boyası, Antifouling Boya, Marin Boya, Ozmoz, Deniz Tipi Alüminyum.
At Nalı Can Simidi
At nalı can simidi , U harfi veya at nalı biçiminde üretilen, açık uçlu yüzer kurtarma simididir. At nalı can simidi, yelkenlilerde ve gezi teknelerinde yaygın olarak kullanılır. At Nalı Can Simidi Nedir? At nalı can simidi, köpük dolgulu ve kumaş kaplı bir gövdeden oluşur. Simidin açık ucu, kişinin simidin içine kolayca girmesini sağlar. Kişi simidi sırtından geçirir ve kollarını iki uçtan çıkarır. Simit, kişiyi koltuk altlarından destekleyerek yüzer tutar. At Nalı Can Simidinin Özellikleri Özellik Açıklama Biçim U veya at nalı Dolgu Kapalı hücreli köpük Kaplama UV dayanımlı kumaş Kapatma kayışı Açık uçları birleştirir Retroreflektif bant Gece görünürlüğü Renk Genellikle turuncu veya sarı Halka Simitle Karşılaştırma Özellik At Nalı Simit Halka Simit Kişinin girişi Açık uçtan kolayca Başın üstünden geçirilir Ağırlık Hafif Daha ağır Atış mesafesi Kısa Daha uzun Saklama Vardavela tutucusunda Tutucu veya kancada Kullanım alanı Gezi tekneleri Gemiler ve iskeleler Montaj At nalı can simidi genellikle kıç vardavelasına takılan bir tutucuda saklanır. Tutucu, simidin rüzgârda düşmesini önler. Simit, kılıf içinde UV ışınlarından korunabilir. Kılıf, simidin hızla çıkarılmasını engellememelidir. Ek Donanım Bazı teknelerde at nalı simit, bir MOB sistemiyle birlikte kullanılır: Işık: Suya düşünce yanan su aktifli ışık Bayraklı şamandıra (dan buoy): Uzaktan görülen dikey işaret Yüzer halat: Simidi tekneye bağlar Deniz çapası: Simidin rüzgârla sürüklenmesini yavaşlatır Kullanım Adımları Denize düşme anında simidi tutucusundan çekin. Simidi kişiye doğru atın. Ek donanımın birlikte suya düştüğünü kontrol edin. Teknenin MOB manevrasını başlatın. Kişinin simide girmesini sağlayın. Bakım Kumaş kaplamada UV solması ve yırtık kontrol edin. Kapatma kayışının sağlamlığını doğrulayın. Işığın pil ve son kullanma tarihini kontrol edin. Simidi tatlı suyla yıkayıp kurutun. Sık Sorulan Sorular At nalı simit SOLAS onaylı mıdır? At nalı simitler genellikle gezi tekneleri için üretilir. SOLAS gemilerinde halka simitler kullanılır. At nalı simit ne kadar uzağa atılabilir? Hafif yapısı nedeniyle rüzgârda uzağa atılması zordur. Kısa mesafede etkilidir. Kılıf neden kullanılır? Kılıf, simidin kumaşını ve köpüğünü güneşten korur. İlgili Terimler Can Simidi, MOB Şamandırası, Denize Adam Düştü, Kurtarma Halkası, Cankurtaran Halatı, Can Yeleği.
Atık Su Pompası
Atık su pompası , teknede gri su veya siyah su tanklarını ve tahliye noktalarını boşaltan pompadır. Atık suyun türüne göre farklı pompa tipleri kullanılır. Atık Su Pompası Nedir? Teknede duş, lavabo ve tuvalet suyunun çoğu yerçekimiyle denize akamaz. Bu suyu tahliye etmek için pompa gerekir. Atık su pompası, katı parçacıkları ve sabun artıklarını taşıyabilecek yapıdadır. Pompa, tanka veya doğrudan gövde çıkışına yönlendirme yapar. Atık Su Pompası Türleri Tür Özellik Kullanım Diyafram pompa Kendinden emişli, katılara toleranslı Duş ve gri su Maceratör pompa Katıyı parçalar Siyah su Santrifüj pompa Yüksek debi, emiş gücü düşük Gri su tahliye kutusu Manuel diyafram pompa Elektrik gerektirmez Atık tankı boşaltma Duş Tahliye Kutusu Duş tahliye kutusu, duş suyunu toplayan küçük bir haznedir. Kutunun içinde bir pompa ve şamandıra anahtarı bulunur. Su seviyesi yükselince pompa çalışır ve suyu dışarı atar. Kutu, saç ve sabun artığı için süzgeç içerir. Pompa Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Debi Dakikada taşınan su miktarı Basma yüksekliği Pompanın suyu kaldırabileceği yükseklik Kendinden emiş Pompa üstte kurulduğunda gerekir Kuru çalışma toleransı Pompanın boşta zarar görmeden çalışması Katı geçirme İçinden geçebilecek parçacık boyutu Montaj Kuralları Pompa girişine süzgeç takın. Çıkış hattına çekvalf yerleştirin. Gövde çıkışı su hattının altındaysa sifon kırıcı kullanın. Hortumları çift kelepçeyle bağlayın. Pompaya bakım için erişim bırakın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Duş teknesinde su birikiyor Pompa veya şamandıra arızası Pompa sürekli çalışıyor Şamandıra sıkışmış Pompa çalışıyor, su çekmiyor Süzgeç tıkalı veya hava kilidi Kötü koku Süzgeçte birikmiş saç ve sabun Bakım Süzgeci düzenli temizleyin. Diyafram ve valfleri servis kitiyle değiştirin. Şamandıra anahtarını test edin. Tahliye kutusunu periyodik olarak yıkayın. Sık Sorulan Sorular Sintine pompası atık su için kullanılabilir mi? Sintine pompaları katı ve sabun artıklarına uygun olmayabilir. Atık su için tasarlanmış pompa önerilir. Diyafram pompanın avantajı nedir? Kendinden emişlidir ve kısa süreli kuru çalışmaya dayanır. Tahliye kutusu neden koku yapar? Kutuda kalan su ve sabun artığı bakteri üremesine yol açar. İlgili Terimler Gri Su Tankı, Siyah Su Tankı, Maceratör Pompa, Tekne Duşu, Çekvalf, Sintine Pompası.
Açmaz Halatı
Açmaz halatı , tekneden iskeleye borda doğrultusunda, yaklaşık dik açıyla uzanan bağlama halatıdır. Açmaz halatı, teknenin iskeleden yana doğru açılmasını önler. İngilizcede bu halata "breast line" denir. Açmaz Halatı Nedir? Açmaz halatı, teknenin baş veya kıç bölümünden iskeleye kısa ve dik bir hat olarak verilir. Halat, rüzgâr veya akıntı tekneyi iskeleden uzaklaştırdığında yükü taşır. Adı, teknenin "açılmasını" engellemesinden gelir. Bağlama Düzenindeki Yeri Halat Doğrultu Sınırladığı Hareket Baş halatı Baştan ileri Geri kayma ve baş açılması Kıç halatı Kıçtan geri İleri kayma ve kıç açılması Koltuk halatları Çapraz Boyuna hareket Açmaz halatları Bordaya dik Yana açılma Açmaz halatları baş ve kıç bölümlerine birer adet verilebilir. Bunlara baş açmazı ve kıç açmazı denir. Kullanım Koşulları İskeleden dışarı esen kuvvetli rüzgâr Tekneyi iskeleden uzaklaştıran akıntı Yükleme ve boşaltma sırasında teknenin iskeleye yakın tutulması Uzun süreli bağlamada ek güvenlik Açmaz Halatının Sınırlaması Açmaz halatı kısa ve dik bir hattır. Kısa halat, su seviyesi değişiminde çok gerilir veya gevşer. Gelgitli limanlarda açmaz halatının sık ayarlanması gerekir. Dik halat ayrıca dalgada esnemeye az pay bırakır. Bu nedenle açmaz halatı, uzun baş ve kıç halatlarının yerine değil, onlara ek olarak kullanılır. Ayar Yöntemi Baş, kıç ve koltuk halatlarını bağlayın. Açmaz halatını teknedeki babadan iskeledeki en yakın bağlantı noktasına verin. Usturmaçaların iskeleye temas ettiği konumda halatı gerin. Su seviyesi ve rüzgâr değiştikçe gerginliği kontrol edin. Büyük Gemilerde Açmaz Ticari gemilerde açmaz halatları, bağlama düzeninin standart parçasıdır. Gemi rıhtımda yük alırken sabit konumda kalmalıdır. Bu nedenle gemiler birden fazla açmaz halatıyla bağlanır. Sık Sorulan Sorular Açmaz halatı her bağlamada gerekli midir? Gerekli değildir. Sakin havada baş, kıç ve koltuk halatları genellikle yeterlidir. Açmaz halatı hangi malzemeden seçilir? Diğer bağlama halatlarıyla aynı malzeme kullanılır. Naylon veya polyester yaygındır. Açmaz halatı tekneyi iskeleye çekmek için kullanılır mı? Evet. Yanaşma sonrası açmaz halatı çekilerek tekne iskeleye yaklaştırılabilir. İlgili Terimler Koltuk Halatı, Bağlama Halatı, Baba, Usturmaça, Borda, Kurtağzı.
Açık Devre Soğutma
Açık devre soğutma , denizden alınan suyun doğrudan motor bloğu ve silindir kapağı içinde dolaşarak motoru soğuttuğu sistemdir. İngilizcede bu sisteme "raw water cooling" denir. Açık Devre Soğutma Nedir? Açık devre sistemde tek bir su devresi bulunur. Deniz suyu pompası, suyu denizden çeker. Su, motorun soğutma kanallarından geçer. Isınan su egzoza karışarak denize geri atılır. Sistemde eşanjör ve antifrizli iç devre bulunmaz. Kullanım Alanları Dıştan takma motorlar Bazı küçük içten takma motorlar Tatlı su göllerinde kullanılan tekneler Eski model tekne motorları Dıştan takma motorların neredeyse tamamı açık devre soğutma kullanır. Kapalı Devre ile Karşılaştırma Özellik Açık Devre Kapalı Devre Yapı Basit, az parça Eşanjör ve iki devre Maliyet Düşük Yüksek Motor içi korozyon Yüksek risk Düşük risk Tuz birikimi Oluşabilir İç devrede oluşmaz Çalışma sıcaklığı Daha düşük tutulur Daha kararlı ve yüksek Donma riski Su boşaltılmazsa yüksek Antifriz korur Neden Daha Düşük Sıcaklık? Deniz suyu yüksek sıcaklıkta tuz çökeltir. Çöken tuz, soğutma kanallarını daraltır. Bu nedenle açık devre sistemlerde termostat daha düşük sıcaklıkta açılır. Daha düşük çalışma sıcaklığı tuz birikimini sınırlar. Korozyon Koruması Açık devrede motorun iç yüzeyleri sürekli tuzlu suyla temas eder. Koruma için şu önlemler uygulanır: Motor bloğu içine yerleştirilen kurban anotlar Kullanım sonrası tatlı su yıkaması Uzun beklemeler öncesi sistemin boşaltılması Tatlı Su Yıkaması Dıştan takma motorlarda yıkama, bağlantı ağzı veya kulaklık tipi aparatla yapılır. Aparat, tatlı su hortumunu soğutma girişine bağlar. Motor, üreticinin talimatına göre çalıştırılarak veya çalıştırılmadan yıkanır. Yıkama, kanallardaki tuzu ve kumu temizler. Bakım Adımları Kullanım sonrası sistemi tatlı suyla yıkayın. Kontrol suyu çıkışının açık olduğunu doğrulayın. Motor anotlarını düzenli olarak kontrol edin. Termostatı tuz birikintisine karşı inceleyin. Kışlama öncesi sistemi boşaltın veya antifrizle doldurun. Sık Sorulan Sorular Açık devre sistem kapalı devreye dönüştürülebilir mi? Birçok içten takma motor için dönüşüm kitleri bulunur. Uygunluk, motor modeline bağlıdır. Tatlı suda kullanılan teknede açık devre sorun yaratır mı? Tatlı suda tuz birikimi ve galvanik korozyon daha azdır. Ancak tortu ve donma riski devam eder. Kontrol suyu neden kesilir? Kanal girişi tıkanmış veya impeller arızalanmış olabilir. İlgili Terimler Kapalı Devre Soğutma, Motor Soğutma Sistemi, Deniz Suyu Pompası, Motor Anodu, Termostat, Dıştan Takma Motor.
Açık Güverte Teknesi
Açık güverte teknesi , kapalı kamarası bulunmayan ve güvertesinin tamamı açık olan teknedir. Bu tür tekneler günübirlik kullanım için tasarlanır. Açık Güverte Teknesi Nedir? Açık güverte teknesinde konaklama alanı yoktur. Kullanıcı tüm seyri güvertede geçirir. Güverte, oturma, balık tutma ve yüzme için kullanılır. Bu teknelerin çoğu dıştan takma motorla ilerler. Açık Güverte Teknesi Türleri Tür Dümen Konumu Tipik Kullanım Center console Teknenin ortasında Balıkçılık, açık deniz seyri Bowrider Kokpitte, baş tarafta oturma alanı var Gezi, su sporları Walkaround Ortada, etrafında yürüme yolu var Balıkçılık Sandal Kıçta, yeke ile Kıyı kullanımı RIB Ortada konsol Tender, kurtarma, dalış Center Console Tekne Center console teknede dümen konsolu güvertenin ortasındadır. Kullanıcı, konsolun etrafında serbestçe dolaşabilir. Balıkçılar, olta atarken teknenin her noktasına ulaşabilir. Bowrider Tekne Bowrider teknede baş bölümde oturma alanı bulunur. Rüzgârlık camının ortasındaki geçiş, baş bölüme erişim sağlar. Bu tür su kayağı ve yüzme amaçlı kullanılır. Kamaralı Tekne ile Karşılaştırma Özellik Açık Güverte Kamaralı Güverte alanı Geniştir Kamara nedeniyle daralır Konaklama Yoktur Vardır Ağırlık Düşüktür Yüksektir Hava koşullarından korunma Tente ve bimini ile sağlanır Kamarayla sağlanır Güneş ve Yağmurdan Korunma Açık güverte teknelerinde gölge alanı ek donanımla sağlanır: Bimini: Katlanır çerçeveli tentedir. T-top: Center console üzerine sabitlenen tavan yapısıdır. Tekne tentesi: Bağlama sırasında güverteyi örter. Su Tahliyesi Açık güvertede yağmur ve dalga suyu birikir. Kendinden tahliyeli (self-bailing) güvertede su, frengi deliklerinden denize akar. Diğer teknelerde biriken su sintineye iner. Sintine pompası bu suyu dışarı atar. Kullanım Alanları Günübirlik gezi Amatör balıkçılık Dalış Su kayağı ve wakeboard Yatlarda tender olarak karaya ulaşım Sık Sorulan Sorular Açık güverte teknesinde gece konaklanabilir mi? Açık güverte teknesi konaklama için tasarlanmaz. Teknede yatak, tuvalet ve kapalı alan bulunmaz. Açık güverte teknesi hangi sularda kullanılır? Uygun seyir koşullarını CE tasarım kategorisi belirler. Kategori, üretici plakasında yazar. Örnek: C kategorisi, 6 Beaufort'a kadar rüzgârı ve 2 metreye kadar belirgin dalga yüksekliğini kapsar. İlgili Terimler Kamaralı Tekne, Bimini, Dıştan Takma Motor, Sintine Pompası, Balıkçı Teknesi, Şişme Bot.
B
Baba
Baba , halatların bağlandığı dikey, silindirik ve sağlam bağlama elemanıdır. Babalar iskelelerde, rıhtımlarda ve tekne güvertelerinde bulunur. İngilizcede babaya "bollard" denir. Baba Nedir? Baba, yere veya güverteye sabitlenmiş kısa ve kalın bir direktir. Halat gözü babanın üzerine geçirilir veya halat babanın etrafına sarılır. Babanın üst kısmı genellikle genişler. Bu biçim, halatın yukarı kaymasını önler. Baba Türleri Tür Yapı Kullanım Tek baba Tek dikey silindir İskeleler ve küçük tekneler Çift baba Ortak taban üzerinde iki silindir Gemiler ve büyük yatlar Haç baba Silindirin üstünde yatay çubuk Halatın kaymasını önler Gömme baba Güverte içine çekilebilir Yat güverteleri Rıhtım babası Dökme demir veya çelik ağır gövde Ticari limanlar Kullanıldığı Yerler İskele ve rıhtımlar: Teknelerin bağlama halatları babaya takılır. Tekne güverteleri: Baş, kıç ve yan güvertede bağlama noktası oluşturur. Gemiler: Çift babalar, kalın bağlama halatlarını taşır. Römorkörler: Çekme halatları için kullanılır. Malzemeler Malzeme Kullanım Dökme demir Liman ve rıhtım babaları Dökme çelik Ağır hizmet babaları AISI 316 paslanmaz çelik Yat ve tekne babaları Alüminyum Hafif teknelerde Halatın Babaya Bağlanması Göz geçirme: Halat gözü babanın üzerine geçirilir. Sekiz dolama: Çift babada halat iki silindir arasında sekiz biçiminde dolanır. Volta: Halat babaya sarılıp kendi altından geçirilerek kilitlenir. Aynı babaya birden fazla halat gözü takılabilir. İkinci göz, birinci gözün içinden geçirilir. Bu yöntem, halatların birbirinden bağımsız alınmasını sağlar. Güvenli Çalışma Yükü Liman babaları, taşıyabilecekleri yüke göre tasarlanır. Güvenli çalışma yükü genellikle babanın üzerinde ton cinsinden yazılıdır. Yüksek yükler için ağır hizmet babaları kullanılır. Sık Sorulan Sorular Baba ile koç boynuzu arasındaki fark nedir? Baba dikey bir silindirdir. Koç boynuzu ise yatay kollu bir bağlama donanımıdır. Tekne güvertesindeki baba neden genellikle tektir? Küçük teknelerde halat yükleri düşüktür. Tek baba yeterli dayanımı sağlar ve az yer kaplar. Babaya halat nasıl hızla bırakılır? Göz, babanın üzerinden çıkarılır. Volta atılmışsa turlar ters sırayla çözülür. İlgili Terimler Bağlama Babası, Koç Boynuzu, Bağlama Halatı, Halat Gözü, Kurtağzı, İskele Usturmaçası.
Balon Usturmaça
Balon usturmaça , küresel biçimli ve büyük hacimli usturmaçadır. Balon usturmaça, tekne ile sert yüzey arasında geniş bir boşluk bırakır. Balon Usturmaça Nedir? Balon usturmaça, yuvarlak gövdesiyle her yönden gelen darbeyi karşılar. Üst kısmında bir halat gözü bulunur. Şişirilebilir modellerde valf yer alır. Balon usturmaçalar genellikle PVC'den üretilir. İngilizcede bu türe "buoy fender" veya "ball fender" denir. Balon ve Silindir Usturmaça Farkı Özellik Balon Usturmaça Silindir Usturmaça Biçim Küresel Uzun silindir Boşluk Gövde ile yüzey arasında geniş boşluk Daha dar boşluk Temas yönü Her yönden Esas olarak yanal Depolama Büyük hacim kaplar Daha kolay saklanır Tipik konum Baş, kıç ve kavisli bölgeler Borda boyunca Kullanım Alanları Baş ve kıç koruması: Kavisli baş ve kıç bölümlerinde silindir usturmaça kayar. Balon usturmaça yerinde kalır. Yan yana bağlama: İki tekne bordadan bağlandığında gövdeler arasında geniş boşluk sağlar. Büyük yatlar: Yüksek bordalı teknelerde iskeleyle mesafe sağlar. Ağır iş tekneleri: Römorkör ve servis teknelerinde darbe sönümler. İşaretleme: Bazı balon usturmaçalar şamandıra olarak da kullanılır. Boyut Seçimi Balon usturmaçalar çapa göre sınıflandırılır. Bazı üreticiler boyutları seri kodlarıyla belirtir. Örnek: Polyform firmasının A serisi balon usturmaçaları sayısal kodlarla tanımlanır. Boyut, teknenin boyuna ve ağırlığına göre üretici tablosundan seçilir. Asma Yöntemleri Usturmaça, üstteki gözünden halatla asılır. Halat, küpeşte veya babaya bağlanır. Kıçta kullanımda usturmaça, aynalık ile iskele arasına sarkıtılır. Rüzgârda sallanmaması için alt göze ikinci halat bağlanabilir. Saklama Balon usturmaça büyük hacim kaplar. Bazı tekneler bu usturmaçaları söndürerek saklar. Yeniden kullanımda pompa ile şişirilir. Kıç platform altındaki bölmeler veya güverte sepetleri saklama alanı olarak kullanılır. Sık Sorulan Sorular Balon usturmaça şamandıra olarak kullanılır mı? Bazı modeller şamandıra işlevi için tasarlanır. Kullanım amacı, ürün belgesinde belirtilir. Balon usturmaça neden kıçta tercih edilir? Kıç aynalık ve köşeler kavislidir. Küresel biçim bu yüzeylere her açıdan temas eder. Balon usturmaça nasıl temizlenir? Yüzey tatlı su ve hafif deterjanla yıkanır. Çözücü içeren temizleyiciler PVC yüzeye zarar verebilir. İlgili Terimler Usturmaça, Tekne Usturmaçası, Usturmaça Kılıfı, Usturmaça Halatı, Kıç, Bağlama Halatı.
Balık Bulucu
Balık bulucu , ses dalgalarıyla su altındaki balıkları, deniz dibini ve yapıları gösteren sonar cihazıdır. Balık bulucu, amatör ve ticari balıkçılıkta kullanılır. Balık Bulucu Nedir? Balık bulucu, bir ekran ve bir transdüserden oluşur. Transdüser, teknenin altından suya ses darbeleri gönderir. Balıklar, yüzme keseleri nedeniyle sesi güçlü yansıtır. Cihaz, yankıları ekranda gösterir. Böylece balık sürülerinin derinliği ve konumu görülür. Ekranın Okunması Görüntü Anlamı Kalın alt çizgi Deniz dibi Yay biçimli işaretler Tek balık Yoğun bulut Balık sürüsü veya yem balığı Dibin üstündeki çıkıntılar Kaya, batık veya bitki örtüsü Renk farkları Yankı gücü Yay biçimi, teknenin balığın üzerinden geçmesiyle oluşur. Balık koni içine girerken yaklaşır, sonra uzaklaşır. Balık Bulucu Türleri Tür Özellik Geleneksel balık bulucu Tek veya çift frekans CHIRP balık bulucu Frekans taramalı, ayrıntılı ayrım Aşağı tarama özellikli Dip yapısını ayrıntılı gösterir Yan tarama özellikli Teknenin iki yanındaki yapıları gösterir Canlı sonar özellikli Balığın hareketini gerçek zamanlı gösterir Kombine cihaz Harita çizici ve balık bulucu birlikte Transdüser Seçimi Montaj Türü Özellik Kıç aynalık montajı Kurulumu kolaydır Gövde geçişli Görüntü kalitesi yüksektir Gövde içi (shoot-through) Delik gerektirmez Trolling motor montajı Motorla birlikte yönlendirilir Transdüser, cihazın desteklediği frekans ve tarama türleriyle uyumlu seçilir. Seçim Ölçütleri Avlanılan derinliği belirleyin. Gereken tarama türlerini seçin. Ekran boyutunu konsol alanına göre belirleyin. Harita çizici özelliği gerekip gerekmediğine karar verin. Transdüser montaj türünü teknenin gövdesine göre seçin. Kullanım İpuçları Hassasiyet ayarını su koşullarına göre değiştirin. Ekran kaydırma hızını tekne hızına uyumlu tutun. Yüksek hızda görüntü bozulabilir; yavaş seyirde daha net sonuç alınır. Sık Sorulan Sorular Balık bulucu her balığı gösterir mi? Yüzme kesesi olmayan bazı türler daha zayıf yankı verir. Bu türler ekranda daha zor görülür. Balık bulucu derinlik ölçer olarak kullanılabilir mi? Evet. Ekranda derinlik değeri sürekli gösterilir. Yay biçimi neden her zaman oluşmaz? Tekne çok hızlı veya balık hareketliyse yay biçimi tam oluşmayabilir. İlgili Terimler Sonar, Transdüser, Derinlik Ölçer, Balıkçı Teknesi, Chartplotter, Trolling Motor.
Balıkçı Teknesi
Balıkçı teknesi , balık ve diğer su ürünlerini avlamak için kullanılan teknedir. Balıkçı tekneleri ticari ve amatör olmak üzere iki gruba ayrılır. Balıkçı Teknesi Nedir? Balıkçı teknesi, av araçlarını taşır ve kullanır. Teknenin yapısı av yöntemine göre değişir. Ağ, olta veya paragat ile avlanan teknelerin donanımı farklıdır. Av Yöntemine Göre Ticari Balıkçı Tekneleri Tekne Türü Av Yöntemi Hedef Türler Gırgır teknesi Çevirme ağıyla sürüyü kuşatır Hamsi, sardalya, istavrit Trol teknesi Ağı dipten veya orta sudan çeker Barbunya, mezgit, karides Uzatma ağı teknesi Ağı sabit olarak suya bırakır Kalkan, barbunya Paragatçı tekne Çok iğneli uzun olta hattı kullanır Orkinos, kılıç balığı Sandal El oltası ve küçük ağ kullanır Kıyı türleri Amatör Balıkçı Tekneleri Amatör balıkçılar genellikle küçük motorlu teknelerle avlanır. Center console ve walkaround tekneler bu amaçla üretilir. Amatör balıkçılık, satış amacı taşımaz. Temel Donanım Balık bulucu (sonar): Su altındaki balık sürülerini ve dip yapısını gösterir. Olta kamışı tutucusu: Kamışı güvertede sabitler. Canlı yem tankı: Yemi deniz suyu içinde canlı tutar. Buz ambarı: Avı soğuk tutar. Ağ vinci: Ağı denizden çeker. Elektrikli makine: Derin sularda oltayı toplar. Gövde Malzemesi Türkiye'de geleneksel balıkçı tekneleri ahşaptan üretilir. Fiberglas ve alüminyum gövdeler de kullanılır. Büyük trol ve gırgır tekneleri çelik gövdelidir. Türkiye'de Mevzuat Ticari balıkçı tekneleri, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılır. Ticari ve amatör avcılık kurallarını Tarım ve Orman Bakanlığı tebliğleri belirler. Tebliğler, av yasağı dönemlerini, asgari av boylarını ve yasak bölgeleri tanımlar. Güvenlik Ekipmanları Can yeleği Can simidi VHF telsiz İşaret fişeği Yangın söndürücü Sık Sorulan Sorular Amatör balıkçılık için belge gerekir mi? Türkiye'de amatör balıkçı belgesini Tarım ve Orman Bakanlığı düzenler. Belgenin gerekli olduğu durumları güncel amatör su ürünleri avcılığı tebliği belirler. Balıkçı teknesinde buz ambarı neden kullanılır? Düşük sıcaklık, avın bozulmasını geciktirir. Buz ambarı, avı karaya ulaşana kadar soğuk tutar. İlgili Terimler Balık Bulucu, Sonar, Açık Güverte Teknesi, Motorlu Tekne, Gulet, Can Yeleği.
Bara
Bara , birden fazla kablonun ortak bir elektrik noktasında birleştirildiği iletken metal çubuktur. İngilizcede baraya "busbar" denir. Bara Nedir? Bara, genellikle bakır veya kalaylı bakırdan üretilir. Üzerinde kabloların bağlandığı cıvatalı veya vidalı terminaller bulunur. Bara, aynı potansiyeldeki çok sayıda bağlantıyı düzenli şekilde toplar. Böylece akü kutup başında çok sayıda kablo üst üste yığılmaz. Bara Türleri Tür Görevi Pozitif bara Pozitif besleme kablolarını toplar Negatif bara Tüketicilerin negatif dönüşlerini toplar Toprak barası AC koruma iletkenlerini toplar Sigortalı bara Her çıkışta sigorta yuvası bulunur Kullanım Alanları Akü bankası çıkışı Elektrik panosu arkası Motor bölmesindeki dağıtım noktaları Elektronik cihazların negatif dönüşleri Akü Kutup Başında Kablo Yığılması Akü kutup başına çok sayıda kablo bağlamak önerilmez. Kablo pabuçları üst üste yığılınca temas zayıflar. Gevşeyen bağlantı ısınır. Bu nedenle akü çıkışı bir baraya alınır. Tüketiciler bu baradan beslenir. Akım Değeri Her baranın taşıyabileceği sürekli akım belirtilir. Bara, bağlı tüm kabloların toplam akımına uygun seçilir. Yüksek akım taşıyan baralar daha kalın kesitli ve daha büyük cıvatalıdır. Malzeme Malzeme Özellik Kalaylı bakır Korozyona dayanıklı, iletkenliği yüksek Çıplak bakır İletkenliği yüksek, zamanla oksitlenir Pirinç Daha düşük iletkenlik, düşük akımlı uygulamalar Bağlantı cıvataları ve pullar paslanmaz çelik veya kalaylı pirinçten seçilir. Montaj Kuralları Barayı yalıtkan bir taban üzerine monte edin. Pozitif barayı yalıtım kapağıyla örtün. Kablo pabuçlarını cıvata ölçüsüne göre seçin. Cıvataları üreticinin belirttiği torkla sıkın. Her bağlantıyı etiketleyin. Bakım Cıvata sıkılığını kontrol edin. Oksitlenmiş yüzeyleri temizleyin. Isınma izi görülen bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Negatif bara neden gereklidir? Tüm tüketicilerin negatif dönüşleri tek bir noktada toplanır. Bu düzen, arıza tespitini ve akım ölçümünü kolaylaştırır. Akü monitörü şöntü baraya göre nereye takılır? Şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına takılır. Böylece tüm akım şöntten geçer. Bara ile terminal bloğu aynı şey midir? Bara tüm bağlantıları ortak potansiyelde birleştirir. Terminal bloğunda her bağlantı genellikle ayrıdır. İlgili Terimler Terminal Bloğu, Akü Bankası, Sigorta Paneli, Akü Monitörü, Elektrik Panosu, Marin Elektrik Kablosu.
Basınçlı Su Pompası
Basınçlı su pompası , tekne su sisteminde sabit bir basınç sağlayan ve basınç düşünce otomatik çalışan pompadır. Basınçlı su pompası, karadaki evsel su sistemine benzer bir kullanım sunar. Basınçlı Su Pompası Nedir? Basınçlı su pompası, bir pompa ve bir basınç anahtarından oluşur. Sistemdeki basınç belirlenen değere ulaştığında pompa durur. Musluk açılınca basınç düşer ve pompa yeniden çalışır. Kullanıcı, musluğu açmak dışında herhangi bir işlem yapmaz. Basınç Anahtarı Değer Anlamı Kapatma basıncı Pompanın durduğu basınç Açma basıncı Pompanın yeniden çalıştığı basınç Basınç farkı İki değer arasındaki fark Bazı pompalarda basınç anahtarı ayarlanabilir. Ayar, üreticinin belirttiği sınırlar içinde yapılır. Pompa Türleri Tür Özellik Sabit hızlı diyaframlı pompa Basınç anahtarına göre açılıp kapanır Değişken hızlı pompa Motor hızını debiye göre ayarlar Basınç tanklı sistem Pompa ve akümülatör tankı birlikte Değişken Hızlı Pompa Değişken hızlı pompa, musluktan çekilen su miktarına göre hızını ayarlar. Bu özellik, sabit basınç ve sessiz çalışma sağlar. Pompanın sık açılıp kapanması azalır. Enerji tüketimi de talebe göre değişir. Basınç Ayarının Etkileri Ayar Etkisi Yüksek basınç Güçlü akış, bağlantılarda kaçak riski artar Düşük basınç Zayıf akış, su ısıtıcı ve duş performansı düşer Sistemdeki hortum ve bağlantılar, ayarlanan basınca dayanacak şekilde seçilir. Sorun Giderme Belirti Olası Neden Kontrol Pompa durmuyor Basınca ulaşılamıyor Tank seviyesi, kaçak, hava Pompa sık açılıp kapanıyor Küçük kaçak Musluk contaları, bağlantılar Akış dalgalı Akümülatör yok veya boş Akümülatör hava basıncı Pompa çalışmıyor Elektrik veya anahtar arızası Sigorta, şalter, basınç anahtarı Hava Alma Tank boşaldıktan sonra sisteme hava girer. Pompa hava yaptığında su basamaz. Hava alma için musluklar sırayla açılır ve hava çıkana kadar beklenir. Bazı pompalarda kendinden emişli tasarım hava almayı kolaylaştırır. Enerji Tüketimi Basınçlı su pompası yalnızca su kullanıldığında çalışır. Örnek: 5 A çeken bir pompa günde toplam 30 dakika çalışırsa yaklaşık 2,5 Ah tüketir. Sık Sorulan Sorular Basınçlı su pompası ile hidrofor aynı şey midir? Genellikle aynı sistemi anlatır. Hidrofor terimi pompa ve basınç tankını birlikte ifade eder. Pompa neden gece kısa süreli çalışır? Sistemde damlayan bir musluk veya küçük kaçak vardır. Basınç anahtarı ayarlanmalı mı? Fabrika ayarı genellikle uygundur. Gerekirse üretici sınırları içinde ayarlanır. İlgili Terimler Tatlı Su Pompası, Hidrofor, Su Tankı, Su Hortumu, Tekne Duşu, Su Filtresi.
Bağlama Babası
Bağlama babası , tekne güvertesine monte edilen ve bağlama halatlarının bağlandığı babadır. Bağlama babası, tekneyi iskeleye bağlayan yükü güverteye aktarır. Bağlama Babası Nedir? Bağlama babası, teknenin bağlama noktasıdır. Halatın tekne tarafı bu babaya bağlanır. Bağlama babaları genellikle baş, kıç ve yan güvertelerde simetrik olarak yerleştirilir. Bu düzen, teknenin her iki tarafından bağlanmasını sağlar. Bağlama Babası Türleri Tür Özellik Sabit baba Güverte üstünde sabittir Gömme baba Kullanılmadığında güverteye çekilir Çift baba İki silindir ortak taban üzerindedir Kurtağızlı baba Babanın önünde halat kılavuzu bulunur Gömme babalar, güvertede ayağa takılma riskini azaltır. Yüzme platformu ve güneşlenme alanlarında tercih edilir. Konumlar Konum Bağlanan Halat Baş güverte Baş halatı, baş spring Kıç güverte Kıç halatı, kıç spring Orta borda Borda halatı, spring halatları Kıç köşeler Akdeniz tipi kıç bağlama halatları Montaj Gereksinimleri Babayı güvertenin güçlendirilmiş bölümüne yerleştirin. Güverte altına geniş bir arkalık plakası koyun. Cıvataları AISI 316 paslanmaz çelikten seçin. Delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatın. Sandviç güvertede delik çevresini epoksi dolguyla güçlendirin. Bağlama babasına fırtınada yüksek yük biner. Zayıf montaj, babanın güverteden kopmasına neden olabilir. Seçim Ölçütleri Tekne boyu ve ağırlığı: Büyük tekne daha büyük baba gerektirir. Halat çapı: Baba, halat gözünün rahatça geçeceği çapta olmalıdır. Güverte yapısı: Montaj yüzeyinin kalınlığı ve yapısı uygun olmalıdır. Kullanım alanı: Yürüme alanlarında gömme baba tercih edilir. Bakım Bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Taban çevresinde çatlak ve su sızıntısını inceleyin. Gömme babaların mekanizmasını temizleyin. Paslanmaz yüzeyi cilalayarak yüzey lekelerini giderin. Sık Sorulan Sorular Bağlama babası ile koç boynuzu birlikte kullanılır mı? Evet. Birçok teknede babalar bağlama halatları için, koç boynuzları ise ek bağlantılar için kullanılır. Gömme baba yeterince güçlü müdür? Gömme babalar, belirtilen yüke göre tasarlanır. Seçimde üreticinin yük değeri dikkate alınır. Bağlama babası çekme için kullanılabilir mi? Çekme yükü bağlama yükünden farklıdır. Çekme için kullanılacak babanın bu yüke uygunluğu kontrol edilir. İlgili Terimler Baba, Koç Boynuzu, Kurtağzı, Bağlama Halatı, Güverte Donanımı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı.
Bağlama Halatı
Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.
Bağlama Tonozu
Bağlama tonozu , deniz dibine sabitlenmiş ve teknelerin çapa atmadan bağlanmasını sağlayan şamandıra sistemidir. Türkçede "tonoz" veya "bağlama şamandırası" olarak da anılır. Bağlama Tonozu Nedir? Tonoz, dipteki bir ağırlığa zincirle bağlı bir şamandıradır. Tekne, şamandıranın üzerindeki halka veya halata bağlanır. Sistem, çapanın yerini alır. Tonoz kalıcı olarak yerinde kalır ve birçok tekne tarafından sırayla kullanılır. İngilizcede bu sisteme "mooring buoy" denir. Tonozun Bileşenleri Bileşen Görevi Dip ağırlığı Sistemi zemine sabitler; beton blok veya zemine vidalanan ankraj Dip zinciri Ağırlığı şamandıraya bağlar Fırdöndü Zincirin burulmasını önler Şamandıra Sistemi yüzeyde gösterir ve taşır Bağlama halkası veya halatı Teknenin bağlandığı noktadır Kullanım Alanları Marina dışındaki koylarda bağlama Deniz çayırlarının korunduğu alanlar Balıkçı barınakları Kalabalık demir yerlerinde düzenli yerleşim Koruma Alanlarındaki Rolü Çapa ve zincir, Posidonia oceanica gibi deniz çayırlarına zarar verir. Tonoz sistemleri, demirleme ihtiyacını ortadan kaldırarak bu alanları korur. Türkiye'de bazı koylarda yerel yönetimler ve koruma kurumları bağlama şamandıraları yerleştirmiştir. Tonoza Bağlanma Adımları Tonoza rüzgâr veya akıntıya karşı yavaşça yaklaşın. Baş taraftaki kişi kancayla şamandıra halatını yakalar. Teknenin halatını şamandıra halkasından geçirin. Halatın iki ucunu teknedeki babalara bağlayın. Motoru boşa alın ve teknenin dengelenmesini bekleyin. Halatın şamandıra halkasında sürtünmesi aşınmaya yol açar. Uzun süreli bağlamada çift halat kullanılır. Bakım ve Denetim Tonoz sistemi, dalgıçlar tarafından düzenli olarak denetlenir. Zincir aşınması, fırdöndü durumu ve dip ağırlığının yerinden oynayıp oynamadığı kontrol edilir. Bakımı yapılmayan tonoz kötü havada kopabilir. Sık Sorulan Sorular Tonoz ücretli midir? Ücretlendirme işletmeye ve bölgeye göre değişir. Bazı tonozlar belediye veya koruma kurumları tarafından ücretli işletilir. Her tekne her tonoza bağlanabilir mi? Hayır. Tonozun taşıyabileceği azami tekne boyu veya ağırlığı belirlenir. Bu bilgi işletme tarafından duyurulur. Tonozdaki halka doğrudan teknenin babasına bağlanabilir mi? Kısa bağlantı, dalgada şamandırayı sudan kaldırır ve yük artar. Yeterli uzunlukta halat kullanılır. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Bağlama Halatı, Fırdöndü, Demirleme, Salınım Alanı.
Baş
Baş , teknenin ön ucudur. Denizcilikte baş bölümüne "pruva" da denir. İngilizcede bu bölüme "bow" denir. Baş Nedir? Baş, teknenin seyir yönünde öne bakan ucudur. Baş, suyu ve dalgayı ilk karşılayan bölümdür. Baş bölümünün şekli, teknenin dalgadaki davranışını etkiler. Baş Bölümündeki Kısımlar Kısım Tanım Baş bodoslama Başın en önündeki dikey veya eğimli kenar Baş omuzluk Başın bordalarla birleştiği yuvarlak bölüm Baş güverte Başın üzerindeki güverte alanı Baş kamara Baş bölümündeki iç yaşam alanı Zincirlik Çapa zincirinin depolandığı bölme Baş pik Başın en önündeki su geçirmez bölme Baş Şekilleri Dik baş: Bodoslama dikeye yakındır. Su hattı boyunu artırır. Eğimli baş: Bodoslama öne doğru eğimlidir. Dalgada güverteyi kuru tutar. Ters baş: Bodoslama geriye doğru eğimlidir. Dalgayı yararak geçer. Balb baş: Su hattı altında topuz biçimli bir çıkıntıdır. Büyük gemilerde dalga direncini azaltır. Başa Göre Yön İfadeleri İfade Anlamı Baştan Teknenin önünden Baş omuzluktan Baş ile borda arasındaki yönden Başa doğru Teknenin ön ucuna doğru Baş üstü Tam ileri yön Baş Bölümündeki Donanımlar Çapa makarası Irgat Baş pervanesi (bazı teknelerde) Baş vardavelası Babalar ve koç boynuzları Baş Pik ve Çatışma Perdesi Baş pik, başın önündeki su geçirmez bölmedir. Teknenin çarpışma durumunda başı hasar görür. Su geçirmez perde, suyun diğer bölmelere geçmesini engeller. Bu perdeye çatışma perdesi denir. Sık Sorulan Sorular Pruva ile baş aynı şey midir? Evet. Pruva, İtalyanca "prua" kelimesinden gelir ve teknenin başını ifade eder. Baş neden dalgaya karşı yönlendirilir? Baş, dalgayı yaracak şekilde tasarlanır. Teknenin bordadan dalga alması, yana yatmayı ve devrilme riskini artırır. Baş pervanesi ne işe yarar? Baş pervanesi, baş bölümün altındaki tünele yerleştirilen yatay pervanedir. Teknenin başını sağa veya sola iter. Dar marinalarda yanaşmayı kolaylaştırır. Baş neden kıçtan daha yüksek tasarlanır? Yüksek baş, dalganın güverteye girmesini azaltır. Bu yapı, baş güverteyi ve kamarayı kuru tutar. Baş kamarada yatak neden V biçimlidir? Gövde, başa doğru daralır. V biçimli yatak, bu daralan alana uyacak şekilde yapılır. İlgili Terimler Kıç, Baş Bodoslama, Baş Güverte, Baş Pervanesi, Sancak, İskele.
Baş Bodoslama
Baş bodoslama , teknenin baş ucunda bordaların birleştiği dikey veya eğimli yapı elemanıdır. Baş bodoslama, teknenin en ön kenarını oluşturur. Baş Bodoslama Nedir? Baş bodoslama, omurganın baş ucundan yukarı doğru yükselir. Ahşap teknelerde bodoslama, omurgaya geçme ve cıvatalarla bağlanan ayrı bir parçadır. Fiber teknelerde bodoslama, iki bordanın kalıpta birleştiği kalınlaştırılmış kenardır. İngilizcede bu elemana "stem" denir. Baş Bodoslamanın Görevleri Görev Açıklama Yapısal birleşim İki bordayı ön uçta birleştirir Su yarma Suyu iki yana ayırarak ilerlemeyi kolaylaştırır Darbe karşılama Çarpışma ve yüzen cisimlere karşı ilk teması alır Donanım taşıma Çapa makarası ve baş ıstralyası bağlantısını taşır Baş Bodoslama Şekilleri Dik bodoslama: Su hattına yaklaşık dik açıyla iner. Su hattı boyunu artırır. Eğimli bodoslama: Öne doğru yatıktır. Dalgada güverteye gelen suyu azaltır. Kaşık bodoslama: Kavisli bir eğriyle omurgaya bağlanır. Ters bodoslama: Su hattından yukarı doğru geriye eğimlidir. Klipper bodoslama: İçbükey kavisle öne uzanır. Geleneksel yelkenlilerde görülür. Bodoslama Eğimi Bodoslamanın düşeyle yaptığı açıya bodoslama eğimi denir. Eğim, toplam boy ile su hattı boyu arasındaki farkı etkiler. Örnek: Eğimli bodoslamalı bir teknede toplam boy, su hattı boyundan belirgin biçimde uzundur. Bodoslama Koruması Bodoslama, karaya oturma ve yanaşma sırasında hasar görebilir. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Paslanmaz bodoslama şeridi: Bodoslamanın ön yüzüne vidalanan metal şerittir. Omurga koruyucu bant: Kendinden yapışkanlı polimer banttır. Ahşap teknelerde bakır veya pirinç kaplama: Geleneksel koruma yöntemidir. Hasar Kontrolü Bodoslamada şu belirtiler kontrol edilir: Jelkotta çatlak veya dökülme Ahşapta çürüme veya ayrılma Bağlantı cıvatalarında korozyon Bodoslama ile gövde birleşim yerinde sızıntı Sık Sorulan Sorular Baş bodoslama ile baş arasındaki fark nedir? Baş, teknenin ön bölümünün tamamıdır. Baş bodoslama, bu bölümün en öndeki yapı elemanıdır. Baş bodoslama hasarı nasıl onarılır? Fiber teknelerde hasarlı laminat temizlenir. Bölge yeni cam elyaf ve reçineyle laminlenir. Son katta jelkot uygulanır. Bodoslama şekli hızı etkiler mi? Bodoslama şekli su hattı boyunu etkiler. Deplasman teknelerinde su hattı boyu, gövde hızını belirleyen etkenlerden biridir. İlgili Terimler Baş, Kıç Bodoslama, Tekne Omurgası, Çapa Makarası, Su Hattı Boyu, Tekne Gövdesi.
Baş Güverte
Baş güverte , teknenin ön bölümünde yer alan güverte alanıdır. Demirleme ve bağlama işlemleri büyük ölçüde bu alanda yapılır. Baş Güverte Nedir? Baş güverte, kaptan köşkü veya kokpitin önünden başlar. Teknenin baş ucuna kadar uzanır. İngilizcede bu alana "foredeck" denir. Gezi teknelerinde baş güverte güneşlenme alanı olarak da kullanılır. Baş Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Irgat Çapa zincirini toplar ve bırakır Çapa makarası Zinciri ve çapayı baş taraftan yönlendirir Zincir stoperi Zinciri ırgattan bağımsız olarak sabitler Baba ve koç boynuzu Bağlama halatlarını tutturur Baş vardavelası Teknenin ön ucundaki koruma korkuluğudur Güverte kapağı Baş kamaraya ışık ve hava sağlar Zincirlik Zincirlik, çapa zincirinin depolandığı bölmedir. Zincirlik, ırgatın hemen altında yer alır. Irgat zinciri topladıkça zincir bu bölmeye iner. Zincirliğin tabanında tahliye deliği bulunur. Bu delik, zincirle gelen suyu dışarı atar. Baş Güvertenin Kullanımı Demirleme: Çapa baş güverteden suya bırakılır. Bağlama: Baş halatları buradan iskeleye veya şamandıraya verilir. Yelken işleri: Yelkenlilerde ön yelkenler bu alandan kontrol edilir. Güneşlenme: Motoryatlarda minderli güneşlenme alanı bulunur. Baş Güvertede Güvenlik Baş güverte, dalga ve teknenin baş-kıç hareketinden en çok etkilenen alandır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Yan güverteler boyunca küpeşte ve vardavela bulunur. Güverte yüzeyi kaymaz kaplamayla kaplanır. Kötü havada mürettebat emniyet kemerini güvenlik halatına bağlar. Irgat çalışırken el ve ayaklar zincirden uzak tutulur. ISO 15085 standardı, küçük teknelerde vardavela, küpeşte ve tutamak gibi denize düşmeyi önleme donanımlarını düzenler. Sık Sorulan Sorular Baş güvertede neden ırgat bulunur? Çapa ve zincirin ağırlığı elle kaldırılamayacak kadar fazla olabilir. Irgat, bu yükü elektrik veya el gücüyle toplar. Seyir sırasında baş güvertede durmak güvenli midir? Dalgalı havada baş güverte en fazla hareket eden bölümdür. Seyir sırasında baş güverteye çıkacak kişi can yeleği giyer ve tutamaklara tutunur. Zincirlik neden düzenli kontrol edilir? Zincirlikte çamur ve deniz suyu birikir. Tıkanan tahliye deliği, suyun bölmede kalmasına yol açar. Durgun su, zincirde korozyonu hızlandırır. İlgili Terimler Güverte, Kıç Güverte, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Stoperi, Baş.
Baş Makarası
Baş makarası , teknenin baş ucuna monte edilen ve zincir ya da halatın üzerinden geçtiği döner silindirdir. Makara, hat ile gövde arasındaki sürtünmeyi azaltır. Baş Makarası Nedir? Baş makarası, baş bodoslamanın üzerinde veya hemen gerisinde yer alır. Zincir veya halat, makaranın kanalından geçer. Makara döndükçe hat kolayca kayar. Bu yapı, hattın güverte kenarını ve jelkotu aşındırmasını önler. Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Çapa hattı Zincir ve halatın baştan suya inmesini sağlar Şamandıra bağlama Şamandıra halatını baştan tekneye alır Çekme Başka bir tekneyi baştan çekerken halatı yönlendirir Römork vinci Bazı teknelerde römork halatını yönlendirir Baş Makarası Türleri Tek makara: Tek bir hat için kullanılır. Çift makara: İki ayrı hat için yan yana iki makara bulunur. Kanallı makara: Zincir baklalarını oturtacak derin kanallıdır. Düz makara: Halat için geniş ve sığ kanallıdır. Makara Malzemeleri Malzeme Özellik Naylon Sessiz çalışır, gövdeyi çizmez Poliüretan Aşınmaya dayanıklıdır Paslanmaz çelik Ağır zincirlerde kullanılır Bronz Geleneksel teknelerde kullanılır Makara mili genellikle paslanmaz çeliktir. Montaj Baş makarası, baş güverteye ve bodoslamaya cıvatalarla bağlanır. Bağlantı noktası, zincirin uyguladığı yanal ve dikey yükleri taşımalıdır. Güverte altına arkalık plakası konur. Cıvata delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Baş Makarası ve Çapa Makarası Farkı Baş makarası, hattın üzerinden geçtiği makara parçasıdır. Çapa makarası ise çapayı taşıyan ve makara içeren bütün bağlantı gövdesidir. Birçok teknede baş makarası, çapa makarası gövdesinin bir parçasıdır. Bakım Makaranın serbest döndüğünü kontrol edin. Mil ve yuvasındaki aşınmayı inceleyin. Makara yüzeyindeki çatlak ve kesikleri kontrol edin. Bağlantı cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Makara dönmezse ne olur? Hat makara üzerinde kayar. Sürtünme hem makarayı hem hattı aşındırır. Halat bu sürtünmede ısınıp zayıflayabilir. Makara neden ses yapar? Mil yuvasındaki aşınma veya kum birikintisi ses yapar. Temizlik ve gerekirse mil değişimi sorunu giderir. Naylon makara zincirde kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak ağır zincirde naylon makara daha hızlı aşınır. İlgili Terimler Çapa Makarası, Makara, Zincir Kılavuzu, Baş Güverte, Baş Bodoslama, Çapa Zinciri.
Baş Pervanesi
Baş pervanesi , teknenin baş bölümünde, gövdeyi enine geçen bir tünelin içine yerleştirilen ve başı sağa veya sola iten pervanedir. İngilizcede bu sisteme "bow thruster" denir. Baş Pervanesi Nedir? Baş pervanesi, su hattının altında gövdeyi bir bordadan diğerine geçen tünelde çalışır. Pervane suyu tünelin bir ucundan diğerine iter. Bu itiş, teknenin başını ters yöne kaydırır. Sistem, düşük hızda dümenin yetersiz kaldığı manevralarda kullanılır. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Tünel Gövdeyi enine geçen boru Pervane Tünel içinde suyu iter Ayak ünitesi Pervaneyi ve dişlileri taşır Motor Pervaneyi döndürür Kumanda paneli Kaptanın yön komutunu verir Kontrol ünitesi veya röleler Motoru çalıştırır Baş Pervanesi Türleri Tür Yapı Özellik Tünel tipi Gövdeye açılan sabit tünel En yaygın türdür Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövde içine çekilir Seyir direncini azaltır Harici tip Gövde dışına monte edilir Tünel açılamayan teknelerde Güç Kaynağına Göre Elektrikli baş pervanesi: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik baş pervanesi: Motordan tahrikli hidrolik pompayla çalışır. Uzun süre çalışabilir. İtiş Gücü Seçimi Baş pervanesinin gücü genellikle kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden itiş olarak verilir. Gerekli itiş; teknenin boyuna, rüzgâr yüzeyine ve ağırlığına bağlıdır. Üreticiler, tekne boyuna ve rüzgâr koşuluna göre seçim tabloları yayımlar. Çalışma Süresi Elektrikli baş pervaneleri sürekli çalışma için tasarlanmaz. Üretici, kesintisiz çalışma süresini dakika olarak belirtir. Bu süre aşılırsa motor aşırı ısınır. Birçok modelde termal koruma, motoru otomatik olarak durdurur. Kullanım Kuralları Pervaneyi kısa darbelerle kullanın. Yön değiştirirken kısa bir bekleme yapın. Yüksek hızda kullanmayın; etkisi azalır. Suda insan varken çalıştırmayın. Bakım Tünel ve pervaneyi deniz canlılarından temizleyin. Tünel içindeki anodu değiştirin. Pervane emniyet pimini kontrol edin. Motor bölmesini kuru tutun. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi hangi hızda etkilidir? Tekne dururken veya çok yavaş hareket ederken etkilidir. Hız arttıkça tünel ağzındaki akış itişi azaltır. Emniyet pimi ne işe yarar? Pervaneye cisim takıldığında pim kırılır. Böylece motor ve dişliler korunur. Baş pervanesi tekneye sonradan takılabilir mi? Evet. Gövdeye tünel açılır ve güçlendirilir. İşlem tersanede yapılır. İlgili Terimler Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Baş, Akü Bankası.
Baş Pervanesi Motoru
Baş pervanesi motoru , baş pervanesinin pervanesini döndüren elektrik veya hidrolik motordur. Gezi teknelerinde bu motor çoğunlukla doğru akımla çalışan elektrik motorudur. Baş Pervanesi Motoru Nedir? Motor, tünelin üzerinde, tekne içinde dik konumda monte edilir. Motor mili, ayak ünitesindeki dişlilere bağlanır. Dişliler hareketi pervane miline iletir. Motor, kumanda panelinden gelen komutla röleler veya elektronik sürücü aracılığıyla çalışır. Motor Türleri Tür Özellik Doğru akım fırçalı motor Yaygın, basit yapılı Doğru akım fırçasız motor Daha uzun ömürlü, elektronik sürücü gerektirir Hidrolik motor Uzun süreli çalışma, merkezi hidrolik sistem gerektirir Alternatif akım motoru Büyük yatlarda jeneratörle çalışır Akım İhtiyacı Baş pervanesi motorları kısa sürede çok yüksek akım çeker. Akım, motor gücüne ve sistem gerilimine bağlıdır. Örnek: 3 kW'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 250 A, 24 V'ta yaklaşık 125 A çeker. Bu nedenle büyük motorlarda 24 V sistem tercih edilir. Elektrik Tesisatı Bileşen Görevi Ayrı akü Motorun yakınında enerji kaynağı Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Ana sigorta Aşırı akıma karşı korur Kalın kesitli kablo Gerilim düşümünü sınırlar Röleler veya sürücü Motoru çalıştırır ve yönünü değiştirir Kablo kesiti, akıma ve kablo uzunluğuna göre seçilir. ISO 10133, küçük teknelerde doğru akım tesisatı şartlarını belirler. Termal Koruma Motor gövdesinde sıcaklık sensörü bulunur. Sensör, aşırı ısınmada motoru durdurur. Motor soğuyunca yeniden çalıştırılabilir. Termal koruma, kesintisiz çalışma süresi aşıldığında devreye girer. Ateşleme Koruması Benzinli motor bulunan teknelerde baş pervanesi motorunun kıvılcım çıkarmayan yapıda olması gerekir. ISO 8846, bu şartları belirler. Ateşleme korumalı motorlar etiketlerinde bu bilgiyi taşır. Bakım Motor bölmesini kuru tutun. Kablo bağlantılarını temizleyin ve sıkılığını kontrol edin. Fırçalı motorlarda kömür aşınmasını kontrol edin. Motor ile ayak ünitesi arasındaki kaplini inceleyin. Röle kontaklarının durumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi motoru neden ayrı aküyle beslenir? Kıçtaki akü bankasından gelen uzun kablo, yüksek akımda büyük gerilim düşümü yaratır. Motor çalışmıyor ancak tık sesi geliyorsa ne olabilir? Düşük akü gerilimi veya röle kontaklarının aşınması olası nedenlerdir. Fırçasız motorun avantajı nedir? Fırça aşınması olmadığı için bakım ihtiyacı azalır. Oransal hız kontrolüne uygundur. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, Doğru Akım, Irgat Rölesi.
Benzinli Tekne Motoru
Benzinli tekne motoru , benzin yakıtla çalışan ve buji ile ateşlenen içten yanmalı tekne motorudur. Benzinli motorlar, dıştan takma motorlarda en yaygın motor türüdür. Benzinli Tekne Motoru Nedir? Benzinli motorda yakıt-hava karışımı silindire alınır. Buji kıvılcımı karışımı ateşler. Yanma sonucu piston hareket eder ve krank mili döner. Benzinli tekne motorları iki zamanlı veya dört zamanlı olarak üretilir. Kullanım Alanları Kullanım Motor Türü Şişme bot ve tender Küçük dıştan takma motor Küçük gezi teknesi Dıştan takma motor Sport cruiser İçten takma kuyruklu motor Jet ski İçten takma jet tahrik Su sporları teknesi İçten takma V tahrik Dizel Motorla Karşılaştırma Özellik Benzinli Dizel Ağırlık Daha hafif Daha ağır Satın alma maliyeti Genellikle düşük Genellikle yüksek Yakıt tüketimi Daha yüksek Daha düşük Yakıtın uçuculuğu Yüksek Düşük Yüksek devir kabiliyeti Yüksek Sınırlı Yakıt Buharı Riski Benzin buharı havadan ağırdır. Buhar, motor bölmesinin ve sintinenin dibinde birikir. Küçük bir kıvılcım bu buharı ateşleyebilir. Bu risk için şu önlemler uygulanır: Motor çalıştırılmadan önce elektrikli havalandırma fanı (blower) en az birkaç dakika çalıştırılır. Motor bölmesi koklanarak benzin kokusu kontrol edilir. Yakıt hatları ve bağlantıları kaçağa karşı incelenir. Yakıt ikmali sırasında motor ve elektrikli cihazlar kapatılır. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 11105 Benzinli motor ve tank bölmelerinin havalandırması ISO 8846 Elektrikli cihazların yanıcı gazları tutuşturmaması ISO 10088 Kalıcı yakıt sistemleri Etanol Katkılı Benzin Bazı bölgelerde benzine etanol eklenir. Etanol su çeker. Uzun süre bekleyen yakıtta su ve etanol ayrışabilir. Bu ayrışma motor arızasına yol açabilir. Yakıt stabilizatörü ve su ayırıcı filtre bu riski azaltır. Sık Sorulan Sorular Benzinli motor bölmesinde neden fan bulunur? Fan, birikmiş benzin buharını bölmeden dışarı atar. Bu işlem, patlama riskini azaltır. İki zamanlı motorda yağ neden yakıta karıştırılır? İki zamanlı motorda ayrı yağ karteri bulunmaz. Yağ, yakıtla birlikte motora girerek parçaları yağlar. Benzinli tekne motoru kışın nasıl korunur? Yakıta stabilizatör eklenir. Motor yağı ve filtreler değiştirilir. Soğutma kanalları tatlı suyla yıkanır. İlgili Terimler Dizel Tekne Motoru, Dıştan Takma Motor, Tekne Motoru, Yakıt Filtresi, Su Ayırıcı Filtre, Makine Dairesi.
Beygir Gücü
Beygir gücü , güç birimidir. Tekne motorlarının gücü genellikle beygir gücüyle ifade edilir. Uluslararası kısaltmaları HP (horsepower) ve PS'dir (Pferdestärke). Beygir Gücü Nedir? Beygir gücü birimi, İskoç mühendis James Watt tarafından 18. yüzyılda tanımlandı. Watt, buhar makinelerinin gücünü atların yaptığı işle karşılaştırmak için bu birimi kullandı. Uluslararası Birimler Sistemi'nde (SI) güç birimi watt'tır. Beygir gücü, geleneksel bir birim olarak kullanılmaya devam eder. Beygir Gücü Türleri Tür Kısaltma Watt Karşılığı Mekanik beygir gücü HP Yaklaşık 745,7 W Metrik beygir gücü PS, CV Yaklaşık 735,5 W İki birim arasındaki fark yaklaşık %1,4'tür. ABD ve Birleşik Krallık kaynaklarında genellikle mekanik beygir gücü kullanılır. Kıta Avrupası'nda metrik beygir gücü yaygındır. Dönüşüm Tablosu kW HP (mekanik) PS (metrik) 7,5 kW 10,1 HP 10,2 PS 37 kW 49,6 HP 50,3 PS 74 kW 99,2 HP 100,6 PS 147 kW 197,1 HP 199,9 PS 221 kW 296,4 HP 300,5 PS Dönüşüm Formülleri HP = kW × 1,341 PS = kW × 1,360 kW = HP × 0,7457 kW = PS × 0,7355 Tekne Motorlarında Kullanımı Dıştan takma motorlar genellikle model adında beygir gücünü taşır. Örnek: "115 HP dıştan takma motor". İçten takma motorlarda güç hem kW hem HP olarak verilir. Teknik belgede hangi birimin kullanıldığı kontrol edilir. Beygir Gücü ve Tork Beygir gücü tek başına motorun karakterini anlatmaz. Tork, motorun döndürme kuvvetini gösterir. Dizel motorlar, aynı güçteki benzinli motorlara göre daha düşük devirde yüksek tork üretir. Ağır deplasman teknelerinde düşük devirdeki tork önemlidir. Sık Sorulan Sorular HP ile PS arasındaki fark tekne seçimini etkiler mi? Fark küçüktür. Ancak iki motoru karşılaştırırken aynı birimin kullanılması gerekir. Beygir gücü neden hâlâ kullanılır? Sektörde gelenek olarak yerleşmiştir. Kullanıcılar motor sınıflarını beygir gücüyle tanır. CV kısaltması ne anlama gelir? CV, Fransızca "cheval-vapeur" ve İtalyanca "cavallo vapore" ifadelerinin kısaltmasıdır. Metrik beygir gücünü ifade eder. İlgili Terimler Motor Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Dıştan Takma Motor, Dizel Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru.
Bimini
Bimini , teknenin kokpitini veya dümen yerini güneşten ve hafif yağmurdan koruyan, iskelet üzerine gerilmiş kumaştan oluşan gölgeliktir. Bimini, açılıp katlanabilen bir yapıdadır. Bimini Nedir? Bimini, metal borulardan oluşan bir iskelet ve bu iskeletin üzerine gerilen kumaştan oluşur. İskelet, güverteye veya bordaya menteşeli bağlantılarla tutturulur. Kullanılmadığında bimini katlanır ve bir kılıfa alınır. Bimini, yelkenli ve motorlu teknelerde yaygındır. Adını, Bahamalar'daki Bimini adalarından aldığı yaygın olarak kabul edilir. Biminin Bölümleri Bölüm Görevi İskelet boruları Kumaşı taşır Güverte bağlantıları İskeleti güverteye sabitler Kumaş Gölge sağlar Gergi kayışları Biminiyi açık konumda tutar Koruma kılıfı Katlanmış biminiyi korur Pencere (isteğe bağlı) Yelkeni görmeyi sağlar İskelet Türleri Tür Özellik İki yaylı Küçük tekneler Üç yaylı Orta boy tekneler, yaygın Dört yaylı Geniş kokpitler Sabit (hard top) Katlanmaz, sert çatı İskelet boruları genellikle AISI 316 paslanmaz çelik veya eloksallı alüminyumdur. Kumaş Türleri Kumaş Özellik Solüsyon boyalı akrilik Renk kalıcılığı, nefes alır PVC kaplı polyester Su geçirmez, daha ağır Polyester Ekonomik Solüsyon boyalı akrilik kumaşlarda renk, liflerin üretimi sırasında verilir. Ölçü Alma Biminin bağlanacağı noktalar arasındaki genişliği ölçün. Gölge istenen alanın uzunluğunu belirleyin. Dümenci için gereken başüstü yüksekliğini ölçün. Bumba ve yelken hareket alanını dikkate alın. Kullanım Kuralları Kuvvetli rüzgârda bimini katlanır. Bimini, tutunma noktası olarak kullanılmaz. Katlanmış bimini kılıfına alınır. Gergi kayışları düzenli kontrol edilir. Kuvvetli rüzgâr, açık biminiye büyük yük bindirir ve iskeleti bükebilir. Bakım Kumaşı tatlı suyla yıkayın. Fermuar ve dikişleri kontrol edin. İskelet bağlantılarını yağlayın. Kumaşa su itici uygulamayı yenileyin. Sık Sorulan Sorular Bimini ile sprayhood arasındaki fark nedir? Sprayhood girişi serpinti suyundan korur. Bimini kokpite gölge sağlar. Bimini yağmurdan korur mu? Hafif yağmurdan korur. Yanlardan gelen yağmuru tutmaz. Bimini kumaşı ne kadar dayanır? Ömür, kumaş türüne, güneş maruziyetine ve bakıma bağlıdır. Bimini kumaşı neden solar? UV ışını boyar maddeleri ve lifleri yıpratır. İlgili Terimler Bimini Tente, Tekne Tentesi, Güneşlik, Marin Kumaş, Kokpit, Paslanmaz Güverte Ekipmanı.
Bimini Tente
Bimini tente , teknede kokpit veya dümen alanının üzerine kurulan, katlanabilir iskeletli kumaş gölgeliktir. Türkçede "bimini" ve "bimini tente" terimleri aynı ürünü ifade eder. Bimini Tente Nedir? Bimini tente, hazır ölçülerde satılan veya tekneye özel dikilen bir gölgeliktir. Hazır modeller, genişlik ve yükseklik aralıklarıyla tanımlanır. Tekneye özel modeller, kokpit ölçülerine göre üretilir. Tente, seyir sırasında açık kalabilir. Ancak rüzgârın ve yelkenin hareketini engellememelidir. Hazır ve Özel Üretim Karşılaştırması Özellik Hazır Bimini Tente Özel Üretim Ölçü Ayarlanabilir aralık Tekneye birebir Maliyet Daha düşük Daha yüksek Teslim süresi Kısa Daha uzun Görünüm Standart Tekneye uyumlu Ölçü Tanımları Ölçü Açıklama Montaj genişliği Bağlantı noktaları arası mesafe Uzunluk Açık durumda gölge alanı boyu Yükseklik Montaj noktasından tente tepesine Hazır ürünlerde bu ölçüler etiket veya katalogda belirtilir. İskelet Malzemesi Malzeme Özellik Eloksallı alüminyum Hafif, ekonomik AISI 316 paslanmaz çelik Daha dayanıklı, ağır Montaj Adımları Bağlantı noktalarını belirleyin ve işaretleyin. Güverte bağlantı parçalarını destekli yüzeye vidalayın. İskeleti bağlantılara takın. Kumaşı iskelete geçirin. Ön ve arka gergi kayışlarını bağlayın. Gerginliği ayarlayın. Gergi kayışları, tentenin rüzgârda sallanmasını önler. Rüzgâr Güvenliği Tente, rüzgâr kuvvetlendiğinde katlanır. Gevşek kumaş rüzgârda çırpınır ve yırtılır. Gergi kayışları her kullanımda kontrol edilir. Marinada uzun süre açık bırakılmaz. Bakım İşlem Açıklama Yıkama Tatlı su ve yumuşak sabunla Kurutma Katlamadan önce tamamen kurutma Su itici yenileme Kumaş üreticisinin önerdiği ürünle Dikiş kontrolü UV ile zayıflayan iplikler Bağlantı yağlama Menteşe ve kızaklar Islak katlanan kumaşta küf oluşur. Sık Sorulan Sorular Bimini tente yelkenliye takılabilir mi? Takılabilir. Bumba ve iskota hareket alanı dikkate alınır. Bimini tentenin rengi önemli mi? Koyu renkler daha fazla gölge sağlar. Açık renkler daha az ısınır. Hazır tente her tekneye uyar mı? Ölçü aralığı tekneye uygunsa uyar. Bimini tente kaç kişi ile kurulur? Küçük modeller tek kişiyle kurulabilir. Büyük modellerde iki kişi işi kolaylaştırır. Tente kumaşı ayrı olarak değiştirilebilir mi? Evet. İskelet sağlamsa yalnızca kumaş yenilenebilir. İlgili Terimler Bimini, Tekne Tentesi, Güneşlik, Marin Kumaş, Kokpit, Paslanmaz Güverte Ekipmanı.
Borda
Borda , tekne gövdesinin yan yüzeyidir. Her teknede iki borda bulunur: sancak borda ve iskele borda. Borda Nedir? Borda, su hattından güverte kenarına kadar uzanan yan duvardır. Borda, dalgaya ve rüzgâra karşı gövdeyi korur. Teknenin başını kıçına bağlayan yüzeydir. İngilizcede bordaya "side" veya "topsides" denir. "Topsides" terimi bordanın su hattı üstündeki bölümünü ifade eder. Borda ile İlgili Terimler Terim Anlamı Sancak borda Sağ yan yüzey İskele borda Sol yan yüzey Borda fenerleri Yan yüzeylerdeki kırmızı ve yeşil fenerler Bordaya yanaşma Tekneyi yan yüzeyiyle iskeleye veya başka tekneye yaklaştırma Bordadan Teknenin yanından, kirişe dik yönden Borda iskelesi Tekneye yandan biniş için kullanılan merdiven Bordaya Yanaşma Bordaya yanaşmada tekne, yan yüzeyiyle iskeleye bağlanır. Bu yöntem, kanal ve nehir limanlarında yaygındır. Bordaya yanaşmada şu halatlar kullanılır: Baş halatı: Baştan ileriye doğru verilir. Kıç halatı: Kıçtan geriye doğru verilir. Baş spring: Baştan geriye doğru verilir. Kıç spring: Kıçtan ileriye doğru verilir. Spring halatları, teknenin ileri-geri hareketini sınırlar. Borda Koruması Yanaşma sırasında borda, iskeleye veya başka bir tekneye sürtünür. Bordayı korumak için şu donanımlar kullanılır: Usturmaça: Borda ile iskele arasında tampon görevi görür. Borda profili (rub rail): Güverte kenarı boyunca uzanan kauçuk veya plastik şerittir. Usturmaça tahtası: Usturmaçaların önüne asılan yatay tahtadır. Borda Yüksekliği Bordanın su hattı üzerindeki yüksekliği fribordu belirler. Yüksek borda, dalganın güverteye girmesini zorlaştırır. Yüksek borda ayrıca rüzgâr yüzeyini artırır. Rüzgâr yüzeyi, manevrada teknenin sürüklenmesine neden olur. Bordada Bulunan Elemanlar Lumbozlar ve gövde pencereleri Egzoz ve tahliye çıkışları Borda fenerleri Bağlama yuvaları Sık Sorulan Sorular Borda ile küpeşte arasındaki fark nedir? Borda, gövdenin yan yüzeyinin tamamıdır. Küpeşte, bordanın üst kenarındaki korkuluk veya kenar elemanıdır. Borda feneri hangi renklerdedir? Sancak borda feneri yeşil, iskele borda feneri kırmızıdır. Kuralları COLREG 1972 Kural 21 belirler. Bordadan dalga almak neden risklidir? Dalga bordaya dik çarptığında tekne yana yatar. Büyük dalgada bu durum devrilme riskini artırır. İlgili Terimler Sancak, İskele, Küpeşte, Fribord, Usturmaça, Bağlama Halatı.
Bronz Pervane
Bronz pervane , bakır esaslı bronz alaşımlarından döküm yöntemiyle üretilen tekne pervanesidir. Bronz pervaneler, şaftlı içten takma motorlu teknelerde yaygın olarak kullanılır. Bronz Pervane Nedir? Bronz, deniz suyunda korozyona dayanıklı bir alaşım ailesidir. Bronz pervaneler genellikle büyük çaplıdır. Yatlarda, guletlerde, balıkçı teknelerinde ve iş teknelerinde kullanılır. Kanatlar alüminyum pervaneden ince, paslanmaz çelik pervaneden kalındır. Alaşım Türleri Alaşım Özellik Nikel alüminyum bronz (NAB) Yüksek dayanım ve korozyon direnci Manganez bronz Ekonomik; çinko içeriği yüksektir Silisyum bronz Korozyon dayanımı iyidir Nikel alüminyum bronz, bakır, alüminyum, nikel ve demir içerir. Deniz ortamında en dayanıklı bronz alaşımlarındandır. Çinko Kaybı Riski Manganez bronz, adına rağmen yüksek oranda çinko içeren bir pirinç türüdür. Deniz suyunda çinko, alaşımdan seçici olarak ayrılabilir. Bu olaya çinko kaybı (dezinsifikasyon) denir. Çinkosu azalan bölge pembeleşir ve gözenekli hâle gelir. Malzeme dayanımını kaybeder. Kurban anot koruması bu riski azaltır. Kullanım Alanları Şaftlı motoryatlar Yelkenlilerde sabit pervaneler Guletler Balıkçı ve iş tekneleri Ticari gemiler Galvanik Uyum Bronz pervane, paslanmaz çelik şaft ile birlikte kullanılır. Farklı metaller deniz suyunda galvanik etkileşime girer. Şaft üzerine takılan anot ve gövde anotları bu sistemi korur. Anot hızla aşınıyorsa kaçak akım kontrol edilir. Bakım Karinaya alımda pervane yüzeyini temizleyin. Pembe renk değişimi ve gözenek arayın. Kanat uçlarında eğilme ve çentik kontrol edin. Şaft anodunu yenileyin. Pervaneye uygun antifouling ürünü uygulayın. Deniz Canlısı Tutunması Pervaneye tutunan midye ve kabuklular verimi belirgin biçimde düşürür. Bakır içerikli bronz, bazı canlıların tutunmasını sınırlar ancak tamamen önlemez. Pervaneler için özel kaplama ürünleri bulunur. Sık Sorulan Sorular Bronz pervane neden şaftlı teknelerde tercih edilir? Büyük çaplı ve düşük devirli pervanelerin dökümüne uygundur. Deniz suyunda dayanıklıdır. Bronz pervane onarılabilir mi? Evet. Kaynak, düzeltme ve dengeleme ile onarılabilir. Pervanede pembe renk ne anlama gelir? Pembe renk, çinko kaybının belirtisi olabilir. Uzman kontrolü gerekir. İlgili Terimler Alüminyum Pervane, Paslanmaz Çelik Pervane, Pervane Şaftı, Şaft Anodu, Galvanik Korozyon, Tekne Pervanesi.
Bruce Çapa
Bruce çapa , tek parça döküm gövdeye ve üç tırnaklı pençe biçimli uca sahip çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "claw anchor" denir. Bruce Çapa Nedir? Bruce çapa, 1970'lerde İskoç mühendis Peter Bruce tarafından geliştirildi. İlk olarak Kuzey Denizi'ndeki petrol platformlarının demirlemesi için tasarlandı. Daha sonra küçük boyutları gezi teknelerinde kullanılmaya başlandı. Bruce Çapanın Yapısı Bölüm Özellik Gövde Kavisli ve sabit; menteşe içermez Pençe Ortada bir, yanlarda iki tırnaktan oluşur Kilit deliği Gövdenin üst ucundadır Menteşesiz yapı, hareketli parça bulundurmaz. Bu nedenle mekanik arıza riski düşüktür. Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde hangi yöne yatarsa yatsın pençelerden biri zemine değer. Çekme başladığında çapa döner ve pençe zemine gömülür. Bruce çapa kısa çekme mesafesinde tutunma eğilimi gösterir. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum İyi Çakıl İyi Karışık zemin İyi Çamur Orta Otlu zemin Orta Kaya Takılarak tutabilir Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Hızlı tutunur Ağırlığına göre tutma gücü bazı çapalardan düşüktür Menteşesizdir Yumuşak çamurda kayabilir Yön değişiminde yeniden döner Biçimi nedeniyle depolaması zordur Çapa makarasına oturur Taş pençeye sıkışabilir Orijinal ve Benzer Ürünler Bruce tasarımı birçok üretici tarafından kopyalandı. Benzer ürünler "Bruce tipi" veya "pençe çapa" adıyla satılır. Döküm kalitesi ve ağırlık dağılımı ürüne göre farklılık gösterir. Kullanım Önerileri Çapayı dibe yavaşça bırakın. Zincir çapanın üstüne yığılmamalıdır. Kaloma verildikten sonra motoru geri vitese alarak çapayı gömün. Kayalık zeminde çapayı kurtarmak için tırnak deliğine kurtarma ipi bağlayın. Sık Sorulan Sorular Bruce çapa neden gezi teknelerinde yaygındır? Çapa makarasına uyumu ve hızlı tutunması nedeniyle tercih edilir. Menteşesiz yapısı bakım ihtiyacını azaltır. Bruce çapa hangi ağırlıkta seçilmelidir? Ağırlık, teknenin boyuna ve deplasmanına göre belirlenir. Üreticinin seçim tablosu esas alınır. Bruce çapa ile Delta çapa arasındaki fark nedir? Bruce çapanın ucu pençe biçimlidir. Delta çapanın ucu tek parça saban biçimlidir. Bruce çapa kayalık zeminde neden takılabilir? Pençe biçimli uç, kaya çatlaklarına girebilir. Bu durumda çapa ters yönden çekilerek kurtarılır. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Delta Çapa, CQR Çapa, Çapa Ağırlığı, Çapa Makarası.
Bükümlü Halat
Bükümlü halat , lif kollarının birbirine sarmal biçimde bükülmesiyle üretilen halattır. En yaygın türü üç kollu bükümlü halattır. Bükümlü Halat Nedir? Bükümlü halat üç aşamada oluşur. Önce lifler bükülerek iplik yapılır. Sonra iplikler bükülerek kol oluşturulur. Son olarak kollar ters yönde bükülerek halat elde edilir. Her aşamadaki ters büküm, yapıyı dengede tutar ve halatın açılmasını önler. Büküm Yönü Yön Tanım Z büküm (sağ büküm) Kollar, saat yönünde sarmal oluşturur S büküm (sol büküm) Kollar, saat yönünün tersine sarmal oluşturur Denizcilikte kullanılan bükümlü halatların büyük bölümü Z bükümlüdür. Halat sarılırken büküm yönüne uygun olarak saat yönünde sarılır. Bükümlü Halat Türleri Üç kollu halat: Üç kolun bükülmesiyle oluşur. En yaygın türdür. Dört kollu halat: Dört kol bir orta damar etrafında bükülür. Kesiti daha yuvarlaktır. Kablo bükümlü halat: Üç bükümlü halatın yeniden bükülmesiyle oluşur. Büyük gemi halatlarında kullanılır. Büküm Sertliği Sertlik Özellik Sert büküm Aşınmaya dayanıklıdır, esnekliği düşüktür Orta büküm Genel kullanım için dengelidir Yumuşak büküm Elde rahat ve esnektir, şeklini korumaz Örgülü Halatla Karşılaştırma Özellik Bükümlü Örgülü Ekleme kolaylığı Yüksek Özel teknik gerektirir Burulma eğilimi Vardır Yoktur Esneme Genellikle yüksek Yapıya göre değişir Maliyet Genellikle düşük Genellikle yüksek Aşınma kontrolü Kollar görünür, kontrol kolaydır Çekirdek kılıfın altında kalır Kullanım Alanları Çapa halatı Bağlama halatı Balıkçılık halatları Usturmaça halatı Geleneksel tekne armaları Ekleme Kolaylığı Bükümlü halatta kollar elle ayrılabilir. Ayrılan kollar halatın içinden geçirilerek göz veya ek yapılır. Bu işlem özel araç gerektirmez. Bu nedenle bükümlü halat, sahada kolay onarılır. Dolaşma Önleme Bükümlü halat, yanlış yönde sarılırsa kendi üzerine kıvrılır. Kıvrılan halat düğüm benzeri bükümler oluşturur. Halat, büküm yönüne uygun sarılarak ve rahatlatılarak saklanır. Sık Sorulan Sorular Bükümlü halat neden zamanla açılır? Yük altında halat kendi ekseni etrafında dönmeye çalışır. Ucu serbest kalan halatta bu dönme kolların açılmasına yol açar. Üç kollu halat çapa hattında kullanılır mı? Evet. Naylon üç kollu halat yüksek esnemesi nedeniyle çapa hattında yaygın kullanılır. Bükümlü halatın ucu nasıl korunur? Uç eritilir, bantlanır veya geri ekleme yapılarak sonlandırılır. İlgili Terimler Örgülü Halat, Halat Ekleme, Tekne Halatı, Naylon Halat, Halat Çapı, Halat Gözü.
C
CE Belgesi
CE belgesi , bir ürünün Avrupa Birliği mevzuatındaki temel sağlık, güvenlik ve çevre şartlarına uygun olduğunu gösteren belgeler ve işaret sistemidir. Gezi teknelerinde CE işareti, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Direktifi'ne dayanır. CE Belgesi Nedir? CE işareti, üreticinin ürünün ilgili direktife uygun olduğunu beyan ettiğini gösterir. Gezi teknelerinde bu beyan, uygunluk değerlendirmesi sonucunda yapılır. Değerlendirme, teknenin büyüklüğüne ve tasarım kategorisine göre farklı yöntemlerle gerçekleştirilir. Türkiye, bu direktifi ulusal mevzuatına aktarmıştır. 2013/53/AB Direktifinin Kapsamı Ürün Kapsam Gezi tekneleri Gövde boyu 2,5–24 metre Kişisel deniz taşıtları Jet ski gibi araçlar Bileşenler Belirli tekne bileşenleri Tahrik motorları Egzoz ve gürültü emisyonları Yarış tekneleri, kanolar ve kayaklar gibi bazı ürünler kapsam dışındadır. Uygunluk Değerlendirme Modülleri Modül Açıklama A Üreticinin iç üretim kontrolü A1 İç üretim kontrolü ve gözetimli ürün testleri B + C, D, E veya F Onaylanmış kuruluşun tip incelemesi ve üretim kontrolü G Birim doğrulama H Tam kalite güvencesi Hangi modülün kullanılacağı, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine bağlıdır. CE Belgeleri Belge İçerik AB Uygunluk Beyanı Üreticinin direktife uygunluk beyanı Üretici plakası Tasarım kategorisi, azami yük, kişi sayısı, motor gücü Kullanıcı el kitabı Güvenli kullanım bilgileri HIN Tekne kimlik numarası Tekne Kimlik Numarası (HIN) HIN, İngilizce "Hull Identification Number" ifadesinin kısaltmasıdır. Her CE işaretli teknenin gövdesinde 14 karakterlik bir kimlik numarası bulunur. Numara; ülke kodunu, üretici kodunu, seri numarasını ve üretim tarihini içerir. ISO 10087 standardı HIN biçimini tanımlar. Üretici Plakası Üretici plakası, teknenin dümen istasyonuna yakın bir yere sabitlenir. Plakada şu bilgiler yer alır: Üretici adı CE işareti Tasarım kategorisi Azami yük Azami kişi sayısı Sonradan Yapılan Değişiklikler Teknede yapılan büyük değişiklikler uygunluğu etkileyebilir. Örnek: motor gücünü artırmak veya yapıyı değiştirmek. Bu durumda yeniden değerlendirme gerekebilir. Sık Sorulan Sorular CE işareti olmayan tekne kullanılabilir mi? Direktif yürürlüğe girmeden üretilen tekneler için farklı kurallar uygulanabilir. Durum ulusal mevzuata göre değerlendirilir. CE belgesi teknenin ruhsatı mıdır? Hayır. CE belgesi ürün uygunluğunu gösterir. Ruhsat ise kayıt ve kullanım belgesidir. Kendi yaptığım teknede CE gerekir mi? Kişisel kullanım için yapılan teknelere özel kurallar uygulanır. Satış durumunda şartlar değişebilir. İlgili Terimler CE Kategorisi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Tekne Boyu, Denizcilik Ekipmanı, Tekne Güvenliği.
CE Kategorisi
CE kategorisi , bir gezi teknesinin tasarlandığı rüzgâr ve dalga koşullarını gösteren sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmaya "tasarım kategorisi" de denir. Kategoriler, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri Direktifi'nde tanımlanır. CE Kategorisi Nedir? Üretici, teknenin dayanım, stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre teknenin hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini belirler. Sonuç, A, B, C veya D harfiyle gösterilir. Kategori, teknenin üretici plakasında yazar. Tasarım Kategorileri Kategori Rüzgâr Kuvveti (Beaufort) Belirgin Dalga Yüksekliği A 8'i aşabilir 4 metreyi aşabilir B 8'e kadar 4 metreye kadar C 6'ya kadar 2 metreye kadar D 4'e kadar 0,3 metreye kadar, ara sıra 0,5 metre A kategorisinde olağanüstü koşullar kapsam dışıdır. Örnek: kasırga ve tayfun. Kategorilerin Genel Kullanımı Kategori Tipik Kullanım A Okyanus geçişleri ve uzun açık deniz seyirleri B Açık deniz seyirleri C Kıyı suları, büyük koylar, göller ve nehir ağızları D Korunaklı sular, küçük göller ve kanallar Bu tablo genel kullanımı gösterir. Kategori, coğrafi bir bölge değil, koşul sınırıdır. Belirgin Dalga Yüksekliği Belirgin dalga yüksekliği, dalgaların en yüksek üçte birinin ortalama yüksekliğidir. Tek tek dalgalar bu değerin yaklaşık iki katına ulaşabilir. Bu nedenle kategori sınırı, karşılaşılabilecek en büyük dalgayı göstermez. Kategoriyi Etkileyen Unsurlar Gövde ve güverte dayanımı Stabilite ve yüzerlik Su alma yükseklikleri Kokpit tahliyesi Kapak ve pencerelerin dayanımı Denize düşmeyi önleme donanımı Doğru Yorumlama Kategori, teknenin tasarım sınırını gösterir. Kategori sınırına yakın koşullar deneyimli mürettebat gerektirir. Teknenin bakım durumu, gerçek kabiliyeti etkiler. Aşırı yük, teknenin kategorisine uygun davranışını bozar. Tasarım Kategorisi ve Kapasite Bir tekne, farklı yük durumlarında farklı kategorilere sahip olabilir. Örnek: Az kişiyle B, çok kişiyle C kategorisi. Bu bilgi üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yer alır. Sık Sorulan Sorular C kategorisindeki tekne açık denize çıkabilir mi? Hava koşulları C kategorisi sınırları içindeyse kullanılabilir. Ancak koşulların ani değişebileceği bölgelerde risk artar. Kategori sonradan değiştirilebilir mi? Yapısal değişiklik ve yeniden değerlendirme gerekir. Kategori bilgisi nerede yazar? Üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yazar. İlgili Terimler CE Belgesi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Fribord, Tekne Güvenliği, Rüzgâr Göstergesi.
CQR Çapa
CQR çapa , saban biçimli ucu gövdeye menteşeyle bağlanan çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "plough anchor" veya "plow anchor" denir. CQR Çapa Nedir? CQR çapa, 1933 yılında İngiliz bilim insanı Geoffrey Ingram Taylor tarafından tasarlandı. Adı, İngilizcede "secure" (güvenli) kelimesinin okunuşuna benzetilerek verildi. Çapa, uzun yıllar yelkenli yatlarda en yaygın ana çapa türlerinden biri oldu. Günümüzde Lewmar firması CQR markasıyla üretim yapar. CQR Çapanın Yapısı Bölüm Özellik Gövde Uzun ve dar koldur Saban İki yüzlü, sivri uçlu tırnaktır Menteşe Sabanın gövdeye göre yana dönmesini sağlar Ağırlık Sabanın ucunda kurşun ağırlık bulunur Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde yan yatar. Çekme başladığında saban menteşe sayesinde döner. Sivri uç zemine girer ve saban toprağı yararak gömülür. Rüzgâr yönü değiştiğinde menteşe, sabanın yeni yöne dönmesine izin verir. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum İyi Çamur İyi Kil İyi Otlu zemin Orta Çakıl Orta Kaya Düşük Menteşenin Etkisi Menteşe, yön değişiminde çapanın zemindeki konumunu korumasına yardım eder. Ancak menteşe zamanla aşınır. Aşınmış menteşe, çapanın düzgün dönmesini engeller. Bakım Gereksinimleri Menteşe pimindeki aşınmayı kontrol edin. Galvaniz kaplamada dökülme olup olmadığına bakın. Kilit deliğindeki aşınmayı ölçün. Gövdede eğilme olup olmadığını kontrol edin. Sahte ve Benzer Ürünler Piyasada CQR görünümlü çok sayıda benzer ürün bulunur. Bu ürünlerin ağırlık dağılımı ve uç geometrisi orijinalden farklı olabilir. Farklı geometri, tutma performansını değiştirir. Sık Sorulan Sorular CQR çapa makaraya oturur mu? Saban tipi yapı, çoğu çapa makarasına uyumludur. Uzun gövde, makarada çapanın dengeli durmasını sağlar. CQR ile Delta çapa arasındaki fark nedir? CQR çapanın sabanı menteşelidir. Delta çapanın sabanı gövdeye sabittir. CQR çapa ilk denemede tutmazsa ne yapılır? Çapa yukarı alınır ve tırnaklarda ot veya çamur birikintisi temizlenir. Ardından kalomayı artırarak yeniden demirlenir. CQR çapa neden uzun gövdelidir? Uzun gövde, çekme kuvvetini sabana düşük açıyla iletir. Bu açı, sabanın zemine daha derin girmesine yardım eder. Menteşe aşınması nasıl anlaşılır? Saban elle oynatıldığında belirgin boşluk hissedilir. Boşluk arttıkça pim veya yuvanın değiştirilmesi gerekir. İlgili Terimler Çapa, Delta Çapa, Bruce Çapa, Danforth Çapa, Tekne Çapası, Demir Tarama.
Can Salı
Can salı , gemi veya teknenin terk edilmesi gerektiğinde kişilerin hayatta kalmasını sağlayan şişme veya sert kurtarma aracıdır. Can salı, kişileri sudan ayırır ve kurtarılana kadar barınak sağlar. Can Salı Nedir? Gezi teknelerinde kullanılan can salları şişmedir. Sal, katlanmış hâlde bir konteyner veya valiz içinde saklanır. Suya atıldıktan sonra bağlantı halatı çekilince gaz tüpü salı şişirir. Sal, üstü kapalı bir kubbe, yüzer tüpler ve bir tabandan oluşur. Can Salı Türleri Tür Kullanım SOLAS can salı SOLAS kapsamındaki gemiler ISO 9650-1 Tip I can salı Açık deniz seyri yapan gezi tekneleri ISO 9650-2 Tip II can salı Kıyıya yakın seyir yapan gezi tekneleri Kendinden doğrulan can salı Ters şiştiğinde kendiliğinden düzelir ISO 9650-1, Tip I can salları için iki grup tanımlar. Grup A, düşük su sıcaklıklarında, Grup B ise daha ılıman koşullarda kullanım içindir. Saklama Biçimleri Biçim Özellik Sert konteyner Güverteye beşikte monte edilir Valiz (yumuşak çanta) Dolapta saklanır, taşınabilir Konteynerli sallar hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle monte edilebilir. Tekne batarsa ünite belirli derinlikte salı serbest bırakır. Kapasite Seçimi Can salının kişi kapasitesi, teknede bulunabilecek en fazla kişi sayısına eşit veya daha büyük seçilir. Kapasite fazlası, soğuk suda ısı kaybını artırabilir. Az kişili büyük sal, dalgada daha kolay devrilebilir. Can Salı Donanımı Donanım Görevi Deniz çapası Sürüklenmeyi azaltır ve salı dengeler Kürekler Sınırlı hareket sağlar Pompa Tüplere hava ekler İşaret fişekleri Kurtarıcılara işaret verir İlk yardım seti Temel tıbbi müdahale Su ve gıda Hayatta kalma desteği El feneri Gece işaret ve aydınlatma Bıçak Bağlantı halatını keser Donanımın içeriği salın türüne ve standarda göre değişir. Gemiyi Terk Etme Adımları Can yeleklerini giyin. Tehlike çağrısını yapın ve EPIRB'yi çalıştırın. Salın bağlantı halatını tekneye bağlı tutun. Salı rüzgâraltı tarafa atın. Halatı çekerek salı şişirin. Mümkünse kuru olarak sala geçin. Sık Sorulan Sorular Can salı ne zaman kullanılır? Tekne kurtarılamayacak durumdaysa kullanılır. Yüzen tekne, can salından daha güvenli bir barınak olabilir. Can salı kendiliğinden şişer mi? Bağlantı halatı çekildiğinde gaz tüpü tetiklenir ve sal şişer. Can salı gezi teknesinde zorunlu mudur? Zorunluluk, ulusal mevzuata ve seyir bölgesine bağlıdır. İlgili Terimler Şişme Can Salı, Can Salı Bakımı, Can Salı Sertifikası, EPIRB, SART, Acil Durum Ekipmanı.
Can Salı Bakımı
Can salı bakımı , şişme can salının yetkili servis istasyonunda açılması, test edilmesi, donanımının yenilenmesi ve yeniden paketlenmesi işlemidir. Bakım, salın acil durumda doğru çalışmasını sağlar. Can Salı Bakımı Nedir? Can salı yıllarca konteyner içinde kapalı kalır. Bu sürede malzemeler yaşlanabilir. Gaz tüpü kaçak yapabilir. Donanımdaki ilaç, fişek ve pillerin son kullanma tarihleri geçebilir. Bakım, bu riskleri giderir. Bakım yalnızca üreticinin yetkilendirdiği servis istasyonlarında yapılır. Servis Aralığı Sal Türü Servis Aralığı SOLAS can salı Genellikle 12 ayda bir; belirli koşullarda uzatılabilir ISO 9650 gezi teknesi salı Üreticinin belirttiği aralıkta, genellikle birkaç yılda bir Kesin aralık, salın etiketi ve servis belgesinde yazar. SOLAS gemilerinde servis aralığı, IMO kuralları ve bayrak devletinin onayıyla belirlenir. Servis İşlemleri Konteyner açılır ve sal çıkarılır. Sal gaz tüpüyle veya hava ile şişirilir. Tüpler belirli süre basınç altında bekletilerek kaçak testi yapılır. Dikişler, yapıştırmalar ve kumaş incelenir. Gaz tüpü tartılır ve hidrostatik test tarihi kontrol edilir. Valf ve şişirme mekanizması kontrol edilir. Son kullanma tarihi geçmiş donanım yenilenir. Sal katlanır ve konteynere paketlenir. Servis etiketi ve belge düzenlenir. Yenilenen Donanım Donanım Kontrol İşaret fişekleri Son kullanma tarihi İlaçlar ve ilk yardım malzemesi Son kullanma tarihi Su Son kullanma tarihi Piller Kapasite ve tarih Gıda tabletleri Son kullanma tarihi Kullanıcının Yapacağı Kontroller Kullanıcı salı açmaz. Ancak şu kontrolleri yapar: Konteynerde çatlak veya hasar olup olmadığını inceler. Bağlantı halatının tekneye bağlı olduğunu doğrular. Hidrostatik ünitenin son kullanma tarihini kontrol eder. Servis etiketindeki tarihi takip eder. Bantların ve kilitlerin sağlam olduğunu kontrol eder. Bakım Yapılmazsa Bakımı yapılmamış salda şu sorunlar ortaya çıkabilir: Gaz tüpü yetersiz basınçta kalır ve sal tam şişmez. Yapıştırma noktaları ayrılır. Donanım kullanılamaz hâle gelir. Sık Sorulan Sorular Can salı kullanıcı tarafından açılabilir mi? Hayır. Açılan sal yeniden doğru paketlenemeyebilir. Bakım yetkili istasyonda yapılır. Servis istasyonu nasıl seçilir? Salın üreticisinin yetkilendirdiği istasyonlar kullanılır. Servis belgesi neden saklanır? Belge, salın bakım geçmişini gösterir. Denetimlerde istenebilir. İlgili Terimler Can Salı, Şişme Can Salı, Can Salı Sertifikası, İşaret Fişeği, İlk Yardım Çantası, Acil Durum Ekipmanı.
Can Salı Sertifikası
Can salı sertifikası , bir can salının belirli bir standarda uygun üretildiğini veya yetkili serviste bakımının yapıldığını gösteren belgedir. Can salıyla ilgili iki temel belge türü bulunur: tip onay belgesi ve servis sertifikası. Can Salı Sertifikası Nedir? Tip onay belgesi, salın tasarımının ve üretiminin bir standarda uygun olduğunu gösterir. Servis sertifikası ise salın son bakımının ne zaman ve nerede yapıldığını belgeler. Her iki belge de denetimlerde ve sigorta işlemlerinde istenebilir. Belge Türleri Belge İçerik Düzenleyen Tip onay belgesi Salın standarda uygunluğu Onaylanmış kuruluş veya idare Uygunluk beyanı Üreticinin standarda uygunluk beyanı Üretici Servis sertifikası Son bakımın tarihi ve sonucu Yetkili servis istasyonu Servis etiketi Salın üzerindeki bakım bilgisi Yetkili servis istasyonu Standartlara Göre Onay Sal Türü Onay Dayanağı SOLAS can salı SOLAS Bölüm III ve LSA Kodu Avrupa Birliği gemi salı 2014/90/EU Deniz Teçhizatı Direktifi, dümen işareti Gezi teknesi salı ISO 9650 serisi SOLAS onaylı sallar, Avrupa Birliği'nde dümen işareti taşır. ISO 9650 salları ise üretici beyanı veya üçüncü taraf onayıyla belgelendirilir. Servis Sertifikasında Bulunan Bilgiler Salın seri numarası Üretici ve model Kişi kapasitesi Servis tarihi Bir sonraki servis tarihi Gaz tüpü bilgileri ve test tarihi Yenilenen donanım listesi Servis istasyonunun adı ve onay numarası Sal Üzerindeki Etiket Salın konteyneri veya valizi üzerinde bir etiket bulunur. Etiket şu bilgileri içerir: Üretici ve model Kişi kapasitesi Standart (SOLAS veya ISO 9650 Tip I/II) Son servis tarihi Bir sonraki servis tarihi Denetim Liman başkanlıkları ve denetim kuruluşları, can salının servis tarihini kontrol edebilir. Servis tarihi geçmiş sal, eksik ekipman olarak değerlendirilebilir. Sigorta şirketleri de servis belgesini isteyebilir. Sertifikayı Geçerli Tutma Servis tarihini takvime işleyin. Servis öncesi salı yetkili istasyona götürün. Servis sertifikasının bir kopyasını teknede saklayın. Tekne belgeleriyle birlikte arşivleyin. Sık Sorulan Sorular İkinci el can salının sertifikası geçerli midir? Servis tarihi geçerliyse belge geçerlidir. Satın alma öncesinde servis yapılması önerilir. ISO 9650 salı SOLAS gemisinde kullanılabilir mi? Hayır. SOLAS gemileri SOLAS onaylı sal kullanır. Sertifika kaybolursa ne yapılır? Servis istasyonundan kayıtların kopyası istenir. İlgili Terimler Can Salı, Can Salı Bakımı, Şişme Can Salı, SOLAS, CE Belgesi, Acil Durum Ekipmanı.
Can Simidi
Can simidi , denize düşen bir kişiye atılan ve kişinin tutunarak yüzer kalmasını sağlayan halka biçimli kurtarma aracıdır. İngilizcede can simidine "lifebuoy" veya "life ring" denir. Can Simidi Nedir? Can simidi, sert dış kabuk ve içinde yüzer köpükten oluşur. Simit, suya atıldığında yüzeyde kalır. Denize düşen kişi simide tutunur veya içine girer. Simide bağlı halat, kişinin tekneye çekilmesini sağlar. Can Simidinin Bölümleri Bölüm Görevi Halka gövde Yüzerlik sağlar Tutunma halatı Simidin çevresinde tutunma noktası oluşturur Retroreflektif bant Gece projektörle görülmesini sağlar Yüzer halat Kişiyi tekneye çekmeyi sağlar Kendinden yanan ışık Gece konumu gösterir Duman işareti Gündüz konumu gösterir (gemilerde) SOLAS Şartları SOLAS kapsamındaki gemilerde can simitleri LSA Kodu şartlarına uyar. Başlıca şartlar şunlardır: Özellik Değer Dış çap En fazla 800 mm İç çap En az 400 mm Kütle En az 2,5 kg Yük taşıma 24 saat boyunca en az 14,5 kg demir yükü taşıma Renk Yüksek görünürlüklü renk Gezi teknelerinde kullanılan can simitleri ulusal şartlara ve ürün standartlarına göre seçilir. Can Simidi Türleri Tür Özellik Halka can simidi Klasik yuvarlak biçim At nalı can simidi Açık uçlu, U biçimli, gezi teknelerinde yaygın Şişme can simidi Kutu içinde saklanır, atılınca şişer Kurtarma halkası (sling) Kişiyi kaldırmaya yarayan kayışlı yüzer halka Montaj Yeri Kokpitte veya kıç vardavelasında Dümenciden hızla ulaşılabilecek konumda Tutucusundan tek hareketle çıkarılabilecek şekilde Can simidi bağlanıp kilitlenmemelidir. Acil durumda saniyeler önemlidir. Doğru Atış Yöntemi "Denize adam düştü" diye bağırın. Kişiyi gözden kaybetmeyin ve elinizle gösterin. Simidi kişinin rüzgâr üstüne ve biraz ötesine atın. Halatı çekerek simidi kişiye yaklaştırın. Kişi simide tutununca tekneye çekin. Simit doğrudan kişinin başına atılmaz. Sık Sorulan Sorular Can simidi halatı ne uzunlukta olmalıdır? SOLAS gemilerinde halatlı simitlerde halat en az 30 metredir. Gezi teknelerinde uzunluk teknenin boyuna göre seçilir. Can simidi ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir. Kabuk, halat ve ışık incelenir. At nalı simidin avantajı nedir? Kişi simidin içine kolayca girer. Simit, kişinin koltuk altlarını destekler. İlgili Terimler At Nalı Can Simidi, Kurtarma Halkası, MOB Şamandırası, Cankurtaran Halatı, Denize Adam Düştü, Can Yeleği.
Can Yeleği
Can yeleği , suya düşen bir kişiyi yüzer tutan ve başını su yüzeyinin üstünde tutmaya yardım eden kişisel koruma ekipmanıdır. Can yeleği, teknede bulundurulması gereken temel güvenlik ekipmanıdır. Can Yeleği Nedir? Can yeleği, kaldırma kuvveti sağlayan köpük veya hava hücreleri içerir. Yelek, kişinin vücudunu suyun üstünde tutar. Bazı can yelekleri, bilinci kapalı bir kişiyi sırt üstü çevirerek yüzünü sudan çıkarır. Bu özelliğe "kendini çevirme" denir. Yüzerlik Sınıfları (ISO 12402) Sınıf Yüzerlik Kullanım 50 N Yüzerlik yardımcısı Korunaklı sularda, yüzme bilen kişiler 100 N Can yeleği Korunaklı ve sakin sular 150 N Can yeleği Açık deniz, genel kullanım 275 N Can yeleği Açık deniz, ağır koşullar, ağır giysi N, newton cinsinden kaldırma kuvvetini gösterir. ISO 12402 standardının farklı bölümleri bu sınıfları tanımlar. Can Yeleği Türleri Tür Özellik Köpük can yeleği Her zaman yüzer, bakım gerektirmez, hacimlidir Şişme can yeleği İnce ve rahattır, gaz kartuşuyla şişer Karma can yeleği Köpük ve şişme hücre birlikte SOLAS can yeleği SOLAS ve LSA Kodu şartlarına uygun, gemilerde kullanılır Can Yeleğinin Bölümleri Yüzerlik malzemesi veya hava hücresi Kemer ve tokalar Bacak arası kayışı Düdük Işık Retroreflektif bantlar Kaldırma halkası Bacak arası kayışı, yeleğin suda yukarı kaymasını önler. Doğru Beden Seçimi Kişinin kilosuna uygun yelek seçin. Yeleği giyip tüm tokaları kapatın. Omuzlardan yukarı doğru çekin; yelek kulaklara kadar çıkmamalıdır. Çocuklar için çocuk can yeleği kullanın. Kullanım Kuralları Teknedeki her kişi için uygun bedende can yeleği bulundurulur. Can yelekleri kolay ulaşılabilir yerde saklanır. Kötü havada, gece ve tek başına seyirde can yeleği giyilir. Şişme yeleklerin servis tarihleri takip edilir. Sık Sorulan Sorular Can yeleği ile yüzerlik yardımcısı aynı şey midir? Hayır. Yüzerlik yardımcısı (50 N) kişiyi kendiliğinden çevirmez. Can yeleği ne zaman değiştirilir? Kumaş yırtıldığında, köpük sertleştiğinde veya şişme yelek servis testinden geçemediğinde değiştirilir. Kaç can yeleği bulundurulur? Teknedeki kişi sayısı kadar uygun bedende can yeleği bulundurulur. İlgili Terimler Şişme Can Yeleği, Köpük Can Yeleği, Çocuk Can Yeleği, Can Simidi, Emniyet Kemeri, Güvenlik Ekipmanı.
Cankurtaran Halatı
Cankurtaran halatı , suya düşen bir kişiye atılan ve kişinin tutunarak tekneye veya kıyıya çekilmesini sağlayan yüzer kurtarma halatıdır. Cankurtaran Halatı Nedir? Cankurtaran halatı, suda yüzen bir malzemeden üretilir. Yüzen halat, suda kişinin kolayca görebileceği ve tutabileceği şekilde yüzeyde kalır. Halat, can simidine bağlı olabilir veya ayrı bir atma torbası içinde saklanabilir. Halat, parlak ve görünür renklerde üretilir. Cankurtaran Halatı Türleri Tür Özellik Can simidi halatı Can simidine bağlı yüzer halat Atma torbası (throw bag) Halatın içinde saklandığı ve fırlatılan torba Kurtarma halkası halatı Yüzer halka veya kayışa bağlı halat Atma topu halatı Ucunda ağırlıklı top bulunan halat Atma Torbası Atma torbası, yüzer halatın düzenli şekilde istiflendiği bir torbadır. Torbanın içinde yüzer köpük bulunur. Kurtarıcı halatın ucunu tutar ve torbayı kişiye doğru fırlatır. Halat torbadan çıkarak açılır. Bu yöntem halatın dolaşmasını önler. Malzeme Malzeme Özellik Polipropilen Yüzer, hafif Yüzer polietilen Yüzer, ekonomik Dyneema karışımlı yüzer halat Güçlü ve hafif Halatın yüzmesi, pervaneye dolanma riskini de azaltır. Uzunluk SOLAS gemilerinde can simidine bağlı yüzer halat en az 30 metre uzunluğundadır. Gezi teknelerinde atma torbalarında genellikle 15–25 metre halat bulunur. Uzunluk, kullanım alanına ve atış mesafesine göre seçilir. Atış Yöntemi Halatın ucunu elinizde sıkıca tutun veya tekneye bağlayın. Kişiye seslenerek dikkatini çekin. Torbayı veya simidi kişinin biraz ötesine atın. Halat kişinin üzerinden geçince kişi halatı yakalar. Halatı yavaşça çekerek kişiyi tekneye yaklaştırın. Rüzgârlı havada atış rüzgâr üstünden yapılır. Bakım ve Saklama Halatı kullanımdan sonra tatlı suyla yıkayın. Tamamen kurutun. Atma torbasına düzenli şekilde yeniden doldurun. UV hasarı ve aşınma kontrol edin. Torbayı kolay erişilebilir yerde tutun. Sık Sorulan Sorular Normal halat cankurtaran halatı olarak kullanılabilir mi? Batan halat suda görülmez ve pervaneye dolanabilir. Yüzer halat tercih edilir. Atma torbası ne kadar uzağa atılabilir? Mesafe, halat uzunluğuna ve kullanıcının becerisine bağlıdır. Halat elde neden bağlanmaz? Suda sürüklenen kişi kurtarıcıyı da suya çekebilir. Halat tekneye bağlanır veya güvenli şekilde tutulur. İlgili Terimler Can Simidi, Kurtarma Halkası, Polipropilen Halat, Denize Adam Düştü, MOB, Güvenlik Halatı.
Cem Kilit
Cem kilit , iki yaylı dişli çene arasında halatı tutan hızlı kilitleme donanımıdır. Halat bir yönde serbestçe çekilir, ters yönde çeneler tarafından tutulur. "Cem" kelimesi, İngilizce "cam" kelimesinin okunuşundan gelir. İngilizcede bu donanıma "cam cleat" denir. Cem Kilit Nedir? Cem kilitte iki dişli kam karşılıklı yerleştirilmiştir. Kamlar yaylarla birbirine doğru itilir. Halat, kamlar arasındaki kanaldan geçer. Halat çekildiğinde kamlar açılır ve halat geçer. Halat bırakıldığında kamlar halatı sıkıştırır. Halatı bırakmak için halat yukarı doğru çekilerek kamlardan çıkarılır. Cem Kilidin Bölümleri Bölüm Görevi Kamlar Dişli yüzeyleriyle halatı tutar Yaylar Kamları birbirine doğru iter Taban Güverteye monte edilir Kılavuz (fairlead) Halatı kamlara doğru açıyla yönlendirir Cem Kilit Türleri Standart cem kilit: İki kam ve tabandan oluşur. Kılavuzlu cem kilit: Önünde halat kılavuzu bulunur. Açılı tabanlı cem kilit: Taban eğimlidir. Halat yukarıdan gelir. Makaralı cem kilit: Makara ve cem kilit tek gövdededir. Kullanım Alanları Küçük yelkenlilerde ıskota Kunda ve bumba kontrol halatları Ayarlanabilir palangalar Usturmaça halatları Tente gergi halatları Halat Çapı Uyumu Her cem kilit belirli bir halat çapı aralığı için üretilir. İnce halat kamlar arasında kayar. Kalın halat kanala girmez. Kamların dişleri zamanla aşınır ve tutuş azalır. Halat Kilidi ile Karşılaştırma Özellik Cem Kilit Halat Kilidi Çalışma şekli Yaylı kamlar Kollu çene Halat bırakma Halat yukarı kaldırılarak Kol açılarak Yük kapasitesi Düşük ve orta Yüksek Ayar hızı Çok hızlı Orta Tipik kullanım Iskota, kontrol halatları Mandar, yüksek yüklü halatlar Bakım Kamları tatlı suyla yıkayın. Yayların kamları kapattığını kontrol edin. Kam dişlerinde aşınma olup olmadığına bakın. Plastik parçalarda UV sertleşmesini inceleyin. Sık Sorulan Sorular Cem kilit neden halatı tutmaz? Kam dişleri aşınmış, yay zayıflamış veya halat çapı uyumsuz olabilir. Cem kilit ile kam kilit aynı şey midir? Evet. "Cem kilit" ve "kam kilit" aynı donanımı ifade eder. Cem kilitten halat nasıl hızla çıkarılır? Halat kamların üzerine doğru çekilerek dişlerden kurtarılır. İlgili Terimler Halat Kilidi, Koç Boynuzu, Iskota, Makara, Palanga, Halat Çapı.
Chartplotter
Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.
Ç
Çapa
Çapa , deniz aracını deniz dibine tutturarak rüzgâr ve akıntıya karşı yerinde tutan ağır metal araçtır. Türkçede çapaya "demir" de denir. Çapa Nedir? Çapa, zincir veya halatla tekneye bağlanır. Dibe bırakılan çapa, çekildiğinde zemine gömülür veya takılır. Bu tutunma, teknenin sürüklenmesini engeller. Çapayı tekneye bağlayan zincir ve halatın bütününe "çapa hattı" denir. Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde (şaft) Çapanın ana uzun koludur Tırnak (palmet) Zemine gömülen yassı uçtur Taç Gövdenin tırnaklarla birleştiği bölümdür Çipo Bazı çapalarda gövdeye dik çubuktur Kilit deliği Zincir veya kilidin bağlandığı göz Çapa Nasıl Tutar? Çapa iki şekilde tutar: Gömülerek: Tırnaklar kum veya çamura batar. Çekme kuvveti arttıkça çapa daha derine iner. Takılarak: Tırnaklar kaya veya taş arasına takılır. Çapanın tutması için çekme kuvvetinin yatay olması gerekir. Zincirin ağırlığı ve yeterli kaloma, çekme açısını yatay tutar. Başlıca Çapa Türleri Tür Yapı Uygun Zemin Danforth Menteşeli iki yassı tırnak Kum, çamur CQR Menteşeli saban biçimli uç Kum, çamur, otlu zemin Delta Sabit saban biçimli uç Kum, çamur Bruce Tek parça pençe biçimli uç Kum, çakıl, karışık zemin Admiralty Çipolu iki kollu klasik yapı Kaya, yosunlu zemin Şemsiye çapa Katlanır dört tırnak Kaya, küçük tekneler Gemilerde Kullanılan Çapalar Ticari gemilerde genellikle çiposuz (stockless) çapa kullanılır. Bu çapalar, gemi bordasındaki loça deliğine çekilerek saklanır. Ağırlıkları tonlarla ifade edilir. Çapa Malzemeleri Galvaniz çelik: En yaygın malzemedir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır, görünümü parlaktır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Bazı tırnaklı çapalarda kullanılır. Sık Sorulan Sorular Çapa ile demir aynı şey midir? Evet. Denizcilikte "demir atmak" ifadesi çapayı dibe bırakmak anlamına gelir. "Demirlemek" de aynı işlemi anlatır. Her zemin için tek bir çapa yeterli midir? Hiçbir çapa tüm zeminlerde aynı performansı göstermez. Bu nedenle birçok teknede farklı tipte ikinci bir çapa bulunur. Çapa neden kayar? Kayma nedenleri arasında yetersiz kaloma, uygun olmayan zemin ve çapanın gömülmemesi yer alır. Rüzgâr yönünün değişmesi de çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Kaloma, Demirleme, Irgat, Çapa Ağırlığı.
Çapa Ağırlığı
Çapa ağırlığı , bir çapanın kilogram cinsinden kütlesidir. Çapa ağırlığı, çapa seçiminde kullanılan temel ölçütlerden biridir. Çapa Ağırlığı Nedir? Çapa ağırlığı, çapanın zemine nüfuz etme kabiliyetini etkiler. Ağır çapa, sert zemine daha kolay girer. Ancak tutma gücü yalnızca ağırlığa bağlı değildir. Tırnak alanı ve geometri de tutma gücünü belirler. Ağırlık ve Tutma Gücü İlişkisi Tutma gücü, çapanın zeminden kopmadan dayanabildiği çekme kuvvetidir. Farklı tasarımdaki iki çapa aynı ağırlıkta farklı tutma gücü verebilir. Örnek: Geniş tırnaklı hafif bir Danforth çapa, kumda daha ağır bir Admiralty çapadan fazla tutabilir. Kayalık zeminde bu sıralama değişebilir. Ağırlığı Belirleyen Etkenler Etken Etkisi Tekne boyu Uzun tekne daha ağır çapa gerektirir Deplasman Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir Rüzgâr yüzeyi Yüksek üst yapı ve fribord yükü artırır Çapa tipi Her tasarım için farklı ağırlık gerekir Kullanım bölgesi Rüzgârlı demir yerleri daha ağır çapa ister Zincir türü Tam zincir ek ağırlık ve çekme açısı sağlar Üretici Seçim Tabloları Çapa üreticileri, her model için seçim tablosu yayımlar. Tablolar, tekne boyu ve deplasmanına göre önerilen ağırlığı verir. Tablolar her üreticinin kendi test yöntemine dayanır. Bu nedenle bir üreticinin tablosu başka bir markaya uygulanmaz. Seçim Adımları Teknenin boyunu ve yüklü deplasmanını belirleyin. Kullanılacak çapa tipini seçin. Üreticinin seçim tablosunda tekneye uygun satırı bulun. Teknenin değerleri iki satır arasında kalıyorsa üst ağırlığı seçin. Çapanın çapa makarasına ve ırgata uyduğunu kontrol edin. Ağır Çapanın Etkileri Baş tarafa ek ağırlık bindirir ve trimi etkiler. Irgat kapasitesinin yeterli olması gerekir. Elle kaldırma zorlaşır. Sık Sorulan Sorular Çapa ağırlığı neden üst değere yuvarlanır? Çapa, en kötü hava koşulunda tekneyi tutmalıdır. Üst değer, beklenmeyen rüzgâr artışına karşı pay bırakır. Zincir ağırlığı çapa ağırlığına dahil midir? Hayır. Çapa ağırlığı yalnızca çapanın kütlesidir. Zincir, çapa hattının ayrı bir bileşenidir. Yedek çapa ana çapadan hafif olabilir mi? Kullanım amacına göre değişir. Kıç çapası olarak kullanılacak yedek çapa genellikle daha hafiftir. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Irgat, Deplasman, Kaloma.
Çapa Halatı
Çapa halatı , çapa hattında zincirle birlikte veya tek başına kullanılan halattır. Çapa halatı, çapayı tekneye bağlar ve demirleme yükünü taşır. Çapa Halatı Nedir? Çapa halatı, zincire göre hafif bir çapa hattı oluşturur. Halat, teknenin baş tarafındaki ağırlığı azaltır. Halat ayrıca esneyerek dalga darbelerini sönümler. Küçük teknelerde ve kombine çapa hatlarında yaygın olarak kullanılır. Çapa Hattı Türleri Tür Yapı Kullanım Tam zincir Yalnızca zincir Yatlar, kayalık zemin Kombine hat Çapa tarafında zincir, tekne tarafında halat Küçük ve orta boy tekneler Tam halat Yalnızca halat Kayak, kano, hafif tekneler Kombine hatta zincir, çapanın yakınında ağırlık ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Malzemesi Malzeme Özellik Çapa Hattına Uygunluk Naylon (poliamid) Yüksek esneme Uygundur Polyester Düşük esneme Sınırlıdır Polipropilen Suda yüzer Uygun değildir Naylon halat, ani yükleri esneyerek emer. Polipropilen halat suyun yüzeyinde kalır ve pervaneye dolanabilir. Halat Yapısı Üç kollu bükümlü halat: Kolay eklenir. Esneme kabiliyeti yüksektir. Sekiz kollu örgülü halat: Bükülmez ve dolaşmaz. Zincir kuyusuna düzgün yığılır. Çift örgülü halat: Yüzeyi pürüzsüzdür. Ellerde daha az aşınma yapar. Zincir-Halat Birleşimi Zincir ve halat iki yöntemle birleştirilir: Halat ekleme: Halat kolları zincirin son baklasından geçirilip örülür. Bu ek, ırgat dişlisinden geçebilir. Göz ve kilit: Halat ucuna kalıplı göz yapılır ve kilitle zincire bağlanır. Bu bağlantı ırgattan geçmez. Halat-zincir ırgatları, ekli birleşimi tek dişliyle taşıyabilir. Aşınma Kontrolü Halatın çapa makarasına değdiği noktayı kontrol edin. Kayaya sürtünen bölümde kopmuş lifleri arayın. Sertleşmiş ve rengi atmış bölümleri değiştirin. Zincir-halat eki çevresindeki lifleri inceleyin. Sık Sorulan Sorular Çapa halatı hangi çapta seçilir? Halat çapı, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Kopma yükü, teknenin demirlemede oluşturduğu yükten fazla olmalıdır. Üretici tabloları seçim için kullanılır. Halatlı hatta neden daha fazla kaloma verilir? Halat zincirden hafiftir ve dipte kavis oluşturmaz. Yatay çekme açısı için daha uzun hat gerekir. Halat zincirliğe nasıl yığılır? Örgülü halat kendiliğinden düzgün yığılır. Bükümlü halat, dolaşmayı önlemek için elle düzenlenebilir. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Naylon Halat, Halat Ekleme, Kaloma, Halat Kopma Yükü, Irgat.
Çapa Irgatı
Çapa ırgatı , çapa zincirini ve halatını toplamak ve bırakmak için teknenin baş güvertesine monte edilen ırgattır. Çapa ırgatı, demirleme işlemini mekanik olarak yapar. Çapa Irgatı Nedir? Çapa ırgatı, çapa makarasının arkasında yer alır. Zincir, makaradan geçip ırgat dişlisine girer. Dişli döndükçe zincir çekilir ve zincirliğe iner. Ters yönde dönüşte zincir suya verilir. Çapa Irgatı Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Azami çekme kuvveti Irgatın kısa süre için çekebileceği en yüksek yük Çalışma yükü Irgatın sürekli çalışmada taşıdığı yük Zincir uyumu Dişlinin uygun olduğu zincir kalınlığı ve standardı Halat uyumu Halat-zincir dişlisi varsa halat çapı Çekme hızı Dakikada toplanan zincir metresi Güverte kalınlığı Montaj için uygun aralık Çekme Kapasitesi Hesabı Irgatın çalışma yükü, çapanın ve asılı zincirin toplam ağırlığını karşılamalıdır. Örnek: 15 kg çapa ve 40 metre 8 mm zincir asılı olsun. 8 mm galvaniz zincirin metresi yaklaşık 1,4 kg'dır. Toplam asılı ağırlık yaklaşık 71 kg eder. Üreticiler, rüzgâr ve dalga yükü için bu değere ek pay bırakılmasını önerir. Montaj Gereksinimleri Güverte, ırgatın yükünü taşıyacak şekilde güçlendirilir. Güverte altına arkalık plakası konur. Zincir, dişliden zincirliğe dik ve engelsiz düşmelidir. Zincirlik derinliği, zincirin kendi ağırlığıyla yığılmasına izin vermelidir. Montaj delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Güvenli Kullanım Irgatı çalıştırmadan önce zincir stoperini açın. El ve ayakları dişliden ve zincirden uzak tutun. Zinciri toplarken tekneyi motorla çapaya doğru hareket ettirin. Çapa dipten koparken ırgatı zorlamayın. Demirleme sonrası yükü zincir stoperine aktarın. Seyirde çapayı ayrıca sabitleyin. Sık Sorulan Sorular Irgat çapayı dipten koparmak için kullanılır mı? Çapayı koparmak için tekne motorla çapanın üstüne getirilir. Irgat, zinciri dikleştirip toplar. Sıkışmış çapayı ırgatla zorlamak motora ve dişliye zarar verebilir. Çapa ırgatı hangi akımla çalışır? Elektrikli modeller teknenin 12 V veya 24 V doğru akım sistemiyle çalışır. Akım çekişi motor gücüne bağlıdır. Irgatta zincir sayacı gerekli midir? Zorunlu değildir. Sayaç, suya verilen zincir uzunluğunu göstererek doğru kaloma verilmesine yardım eder. İlgili Terimler Irgat, Elektrikli Irgat, Zincir Stoperi, Zincir Sayacı, Çapa Makarası, Kaloma.
Çapa Makarası
Çapa makarası , teknenin baş ucuna monte edilen ve çapayı taşıyan, zinciri makara üzerinden suya yönlendiren bağlantı gövdesidir. İngilizcede bu donanıma "bow roller" veya "anchor roller" denir. Çapa Makarası Nedir? Çapa makarası, çapanın seyirde baş tarafta durduğu yerdir. Gövde, çapayı bodoslamanın önüne taşır. Bu sayede çapa suya inerken ve çıkarken gövdeye çarpmaz. Makara, zincirin sürtünmesini azaltır. Çapa Makarasının Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Güverteye bağlanan ana yapıdır Ön makara Zincirin üzerinden suya indiği silindirdir Arka makara Çapa gövdesini taşır Yan plakalar Zincirin makaradan kaymasını önler Kilit pimi Çapayı seyirde sabitler Çapa Makarası Türleri Sabit çapa makarası: Gövde güverteye sabittir. En yaygın türdür. Menteşeli çapa makarası: Ön bölüm aşağı döner. Uzun gövdeli çapaların suya inmesini kolaylaştırır. Çift çapa makarası: İki çapa için yan yana iki kanal bulunur. Kendinden fırlatmalı makara: Çapanın kendi ağırlığıyla kaymasına izin veren eğimle üretilir. Çapa Uyumu Her çapa makarası her çapaya uymaz. Uyum için şu ölçüler kontrol edilir: Çapa gövdesinin makara kanalına sığması Çapa tırnağının bodoslamaya değmemesi Çapanın makarada dengeli durması Çapa ağırlığının makara kapasitesini aşmaması Uyumsuz çapa, seyirde sallanır ve gövdeye zarar verir. Montaj Gereksinimleri Makara, baş güverteye ve gerektiğinde bodoslamaya bağlanır. Montaj noktası güçlendirilir ve arkalık plakası kullanılır. Makara, ırgat ve zincir stoperiyle aynı hatta yerleştirilir. Çapa, makarada iken baş fenerin görüşünü engellememelidir. Malzeme Çapa makarası gövdeleri genellikle AISI 316 paslanmaz çelikten üretilir. Makaralar naylon, poliüretan veya paslanmaz çeliktir. Sık Sorulan Sorular Çapa seyirde neden sabitlenir? Dalgada çapa makaradan kayabilir veya sallanabilir. Kayan çapa gövdeye çarpar veya suya düşer. Kilit pimi ve zincir stoperi bu riski önler. Çapa makarası değiştirilirken nelere dikkat edilir? Yeni makaranın cıvata delikleri eski deliklerle örtüşmüyorsa eski delikler epoksiyle doldurulur. Ardından yeni delikler açılır. Menteşeli makara hangi teknelerde tercih edilir? Baş bodoslaması dik olan ve uzun gövdeli çapa kullanan teknelerde tercih edilir. İlgili Terimler Baş Makarası, Çapa, Irgat, Zincir Stoperi, Delta Çapa, Baş Güverte.
Çapa Zinciri
Çapa zinciri , çapayı tekneye bağlayan ve birbirine geçmiş metal baklalardan oluşan zincirdir. Çapa zinciri, çapa hattının ana bileşenidir. Çapa Zinciri Nedir? Çapa zinciri, tekne ile çapa arasındaki yükü taşır. Zincirin ağırlığı, dipte bir kavis oluşturur. Bu kavis, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Zincir ayrıca dipteki kaya ve mercana sürtünmeye dayanır. Halat bu sürtünmede aşınabilir. Çapa Zincirinin Görevleri Görev Açıklama Yük taşıma Teknenin çekme kuvvetini çapaya iletir Çekme açısını düşürme Ağırlığıyla dipte kavis oluşturur Sönümleme Dalga ve rüzgâr darbelerini kavisle yumuşatır Aşınma dayanımı Dipteki sert zemine karşı dayanır Çapa Zinciri Türleri Kalibre zincir: Bakla ölçüleri dar toleranslıdır. Irgat dişlisine uyar. Kalibresiz zincir: Ölçü toleransı geniştir. Irgatsız teknelerde kullanılır. Destekli bakla zincir: Baklanın ortasında destek çubuğu bulunur. Ticari gemilerde kullanılır. İlgili Standartlar Standart Kapsam DIN 766 Kısa baklalı, kalibre zincir ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri DIN 5685 Kalibresiz kısa ve uzun baklalı zincir ISO 1461 Sıcak daldırma galvaniz kaplama Malzeme Türleri Galvaniz çelik: Çinko kaplamalı çeliktir. En yaygın türdür. Paslanmaz çelik: AISI 316 kalite paslanmaz çelikten üretilir. Yüksek mukavemetli çelik: Aynı kalınlıkta daha yüksek yük taşır. G40, G43 ve G70 gibi sınıflarla tanımlanır. Zincir Uzunluğu Gereken zincir uzunluğu, demirlenen derinliğe ve kaloma oranına bağlıdır. Örnek: 10 metre derinlikte 5:1 kaloma için 50 metre zincir gerekir. Teknede tutulacak toplam zincir, kullanılan en derin demir yerine göre seçilir. Zincir İşaretleme Zincire belirli aralıklarla renkli işaretler konur. İşaretler, suya verilen zincir miktarını gösterir. Örnek: Her 10 metrede farklı renk plastik işaret veya boya kullanılır. Sık Sorulan Sorular Çapa zinciri tamamen zincir mi olmalıdır? Tam zincir, kayalık zeminde ve ağır teknelerde tercih edilir. Hafif teknelerde zincir ile halatın birlikte kullanıldığı kombine hat da kullanılır. Zincir neden ters çevrilir? Zincirin çapa tarafındaki bölümü daha az kullanılır. Ters çevirme, yıpranmış bölümün depoya, az kullanılmış bölümün dışarı alınmasını sağlar. Zincirin ucu teknenin içine nasıl bağlanır? Zincirin son ucu zincirlikteki bir göze halatla bağlanır. Halat, acil durumda kesilerek zincirin bırakılmasına imkân verir. İlgili Terimler Kalibre Zincir, Galvaniz Çapa Zinciri, Paslanmaz Çapa Zinciri, Zincir Kalınlığı, Kaloma, Irgat.
Çekvalf
Çekvalf , akışkanın bir hatta yalnızca tek yönde geçmesine izin veren ve geri akışı önleyen valftir. Çekvalfe "tek yönlü valf" veya "geri dönüşsüz valf" de denir. Çekvalf Nedir? Çekvalf, akışın basıncıyla açılan bir kapatma elemanı içerir. Akış doğru yöndeyken eleman açılır. Akış durduğunda veya ters yöne döndüğünde eleman kapanır. Çekvalf, dış bir kumanda gerektirmez. Gövdesinde akış yönünü gösteren bir ok bulunur. Çekvalf Türleri Tür Kapatma Elemanı Klapeli çekvalf Menteşeli bir kapak Yaylı çekvalf Yay ile bastırılan disk Bilyeli çekvalf Yuvaya oturan bilye Joker valf Kauçuk ördek gagası Diyaframlı çekvalf Esnek kauçuk zar Teknede Kullanım Alanları Sistem Çekvalfin Görevi Tatlı su pompası Hatta basıncı korur Tuvalet tahliyesi Atığın geri dönmesini önler Duş tahliye pompası Suyun teknesine geri dönmesini önler Yakıt hattı Yakıtın tanka geri boşalmasını önler Su ısıtıcısı girişi Sıcak suyun soğuk hatta dönmesini önler Sintine Hattında Çekvalf Sintine pompası çıkışına çekvalf takılması tartışmalı bir konudur. Çekvalf tıkanırsa pompa suyu atamaz. Bazı üreticiler ve ABYC, sintine pompası hattında çekvalf kullanımına ilişkin sınırlamalar tanımlar. Birçok uygulamada çekvalf yerine yükseltilmiş hortum güzergâhı kullanılır. Montaj Kuralları Gövdedeki ok işaretini akış yönüne çevirin. Çekvalfe bakım için erişim bırakın. Kendinden emişli pompaların emiş hattında çekvalf kullanırken üretici talimatına uyun. Atık hatlarında katı geçişine uygun tür seçin. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Geri akış Kapatma elemanı aşınmış veya kirli Akış yok Valf yapışmış veya ters takılmış Pompa sık çalışıyor Valf basıncı tutmuyor Vuruntu sesi Hızlı kapanma Bakım Valfi periyodik olarak söküp temizleyin. Kauçuk parçaları sertleşmeye karşı kontrol edin. Tuz ve kireç birikimini giderin. Joker valfleri servis kitiyle değiştirin. Sık Sorulan Sorular Çekvalf ters takılırsa ne olur? Akış tamamen engellenir. Pompa zorlanır. Yakıt hattında neden çekvalf kullanılır? Yakıtın tanka geri dönmesini ve pompanın hava almasını önler. Joker valf bir çekvalf midir? Evet. Joker valf, tuvalet pompalarında kullanılan kauçuk bir çekvalftir. İlgili Terimler Vana, Manuel Marin Tuvalet, Sintine Pompası, Tatlı Su Pompası, Tuvalet Pompası, Sifon Kırıcı.
Çinko Anot
Çinko anot , çinko alaşımından üretilen ve deniz suyunda tekne metal parçalarını galvanik korozyona karşı koruyan kurban anottur. Çinko anot, geleneksel tutya türüdür. Çinko Anot Nedir? Çinko, galvanik seride çelik, bronz ve paslanmaz çelikten daha aktiftir. Bu nedenle bu metallerle bağlandığında çinko çözünür ve diğerlerini korur. Çinko anotlar, düşük miktarda alüminyum ve kadmiyum gibi katkılar içeren alaşımlardan üretilir. Katkılar, anodun düzgün çözünmesini sağlar. Alaşım Standardı Denizcilikte çinko anotlar için ABD askeri spesifikasyonu MIL-DTL-18001 yaygın olarak referans alınır. Bu spesifikasyon, alaşımın kimyasal bileşimini tanımlar. Uygun olmayan saflıktaki çinko, yüzeyinde pasif bir tabaka oluşturabilir ve korumayı durdurur. Özellikler Özellik Açıklama Uygun su Deniz suyu Potansiyel Yaklaşık −1,05 V (Ag/AgCl referansına göre) Yoğunluk Alüminyuma göre yüksek, daha ağır Tatlı sudaki davranış Pasifleşebilir Avantajlar Deniz suyunda kararlı ve öngörülebilir çalışır. Uzun süredir kullanılan, bilinen bir malzemedir. Geniş ürün yelpazesi bulunur. Sınırlamalar Sınırlama Açıklama Tatlı suda pasifleşme Koruma durabilir Ağırlık Aynı koruma için daha ağırdır Çevresel etki Çinko ve kadmiyum suya karışır Ömür Alüminyum anoda göre daha kısa olabilir Bazı bölgelerde çevresel nedenlerle alüminyum anotlar daha fazla tercih edilmektedir. Kullanım Alanları Pervane şaftı ve somunu Gövde plakaları Dıştan takma motor ve sterndrive ayakları Motor soğutma devresi (kalem tutya) Dümen ve flap parçaları Değişim Tekneyi karaya çekin veya dalış yapın. Eski anodu sökün. Montaj yüzeyini parlak metal olana kadar temizleyin. Yeni anodu takın ve vidaları sıkın. Anodu boyamayın. Sık Sorulan Sorular Çinko anot ile alüminyum anot birlikte kullanılır mı? Aynı teknede karışık kullanım önerilmez. Çinko anot neden beyazlaşır? Yüzeyde korozyon ürünleri birikir. Bu, anodun çalıştığını gösterebilir. Çinko anot tatlı suya geçen teknede ne olur? Pasifleşebilir ve korumayı durdurabilir. Çinko anot nereden alınır? Tekne malzemesi satan mağazalarda ve motor yetkili servislerinde bulunur. Çinko anodun ağırlığı neden önemlidir? Ağırlık, anodun ne kadar süre çalışacağını belirler. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Galvanik Korozyon, Katodik Koruma.
Çocuk Can Yeleği
Çocuk can yeleği , bebek ve çocukların vücut ölçülerine ve ağırlığına göre tasarlanan can yeleğidir. Çocuk can yeleği, çocuğun suda yüzünü yukarıda tutacak şekilde yapılır. Çocuk Can Yeleği Nedir? Çocukların vücut oranları yetişkinlerden farklıdır. Başları vücutlarına göre daha ağırdır. Bu nedenle suda yüzüstü dönme eğilimleri vardır. Çocuk can yelekleri, ek yüzerlik ve baş desteğiyle bu eğilimi azaltır. Yetişkin can yeleği çocuk için güvenli değildir. Yelek çocuğun vücudundan kayabilir. Çocuk Can Yeleğinin Özellikleri Özellik Görevi Baş desteği (yaka yastığı) Başı ve yüzü su dışında tutar Bacak arası kayışı Yeleğin yukarı kaymasını önler Kaldırma tutamağı Çocuğun sudan çekilmesini sağlar Ön yüzerlik Çocuğu sırt üstü çevirir Parlak renk Suda görünürlüğü artırır Düdük ve retroreflektif bant Yerinin bulunmasını kolaylaştırır Beden Seçimi Çocuk can yelekleri kilo aralığına göre üretilir. Beden, yaşa göre değil kiloya göre seçilir. Etiket üzerinde uygun kilo aralığı ve yüzerlik sınıfı yazar. Doğru beden kontrolü: Yeleği çocuğa giydirin ve tüm tokaları kapatın. Bacak arası kayışını bağlayın. Yeleği omuzlardan yukarı çekin. Yelek çocuğun çenesine veya kulaklarına kadar çıkıyorsa beden büyüktür. Köpük ve Şişme Seçimi Çocuklar için genellikle köpük can yelekleri önerilir. Köpük yelek, herhangi bir müdahale gerektirmeden yüzerlik sağlar. Şişme can yelekleri, çoğu üretici tarafından belirli yaşın veya kilonun altındaki çocuklar için önerilmez. Kullanım Kuralları Çocuk, tekne iskeledeyken de can yeleği giyer. Seyir boyunca can yeleği çıkarılmaz. Yelek, çocuğun büyümesine göre düzenli olarak yenilenir. Can yeleği, yetişkin gözetiminin yerini tutmaz. Suda Deneme Çocuğun yelekle suda nasıl durduğu güvenli bir ortamda denenebilir. Bu deneme, yeleğin doğru oturduğunu ve çocuğun yüzünü yukarıda tuttuğunu gösterir. Deneme, yetişkin gözetiminde sığ ve sakin suda yapılır. Bakım Kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Güneş görmeyen yerde kurutun. Toka ve kayışların sağlamlığını kontrol edin. Köpükte sertleşme veya ezilme arayın. Sık Sorulan Sorular Bebekler için can yeleği var mı? Evet. Bebekler için baş desteği büyük ve tutamaklı özel modeller üretilir. Kolluk (yüzme kolluğu) can yeleği yerine geçer mi? Hayır. Yüzme kollukları oyuncak sınıfındadır ve can yeleği değildir. Çocuk can yeleği ne zaman değiştirilir? Çocuğun kilosu etiketteki aralığı aştığında veya yelek hasar gördüğünde değiştirilir. İlgili Terimler Can Yeleği, Köpük Can Yeleği, Şişme Can Yeleği, Can Simidi, Tekne Güvenliği, Güvenlik Ekipmanı.
Çok Fonksiyonlu Ekran
Çok fonksiyonlu ekran , harita, radar, sonar, kamera ve tekne sistemlerine ait verileri tek bir ekranda gösteren deniz elektroniği cihazıdır. İngilizcede bu cihaza "multifunction display" (MFD) denir. Çok Fonksiyonlu Ekran Nedir? Çok fonksiyonlu ekran, teknenin elektronik sistemlerinin merkezidir. Ekran, bağlı sensörlerden ve cihazlardan veri alır. Kullanıcı farklı sayfalar arasında geçiş yapar veya ekranı bölerek birden fazla görüntüyü aynı anda izler. Bazı teknelerde birden fazla MFD aynı ağda birlikte çalışır. Temel İşlevler İşlev Kaynak Elektronik harita Dahili GPS ve harita kartı Radar görüntüsü Radar anteni Sonar görüntüsü Transdüser AIS hedefleri AIS cihazı Otopilot kontrolü Otopilot sistemi Motor verileri Motor ağ geçidi Kamera görüntüsü IP veya analog kamera Dijital anahtarlama Tekne aydınlatma ve sistemleri Bağlantı Türleri Bağlantı Kullanım NMEA 2000 Sensör ve cihaz verileri NMEA 0183 Eski cihazlar Ethernet Radar, sonar modülleri ve diğer ekranlar Wi-Fi ve Bluetooth Uygulamalar ve güncellemeler Video girişi Kameralar Ekran Türleri Tür Özellik Dokunmatik ekran Hızlı ve sezgisel kullanım Tuşlu ekran Dalgalı denizde güvenilir kullanım Karma ekran Dokunmatik ve tuş birlikte Dalgalı havada dokunmatik ekranı kullanmak zor olabilir. Bu nedenle birçok modelde döner düğme veya uzaktan kumanda bulunur. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu konsol alanına ve görüş mesafesine göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Mevcut radar, sonar ve otopilotla marka uyumunu değerlendirin. Desteklenen harita formatlarını kontrol edin. Bağlantı noktalarının sayısını ve türünü inceleyin. Ekran Parlaklığı ve Gece Modu Gece seyrinde parlak ekran dümencinin gece görüşünü bozar. MFD'lerde gece modu ve kırmızı renk paleti bulunur. Parlaklık birden fazla ekranda aynı anda ayarlanabilir. Kurulum Ekranı dümenciden kolayca görülebilecek açıda monte edin. Arka tarafında hava dolaşımı için boşluk bırakın. Gömme montajda conta kullanın. Kablo bağlantılarını sabitleyin. Sık Sorulan Sorular MFD ile chartplotter arasındaki fark nedir? Chartplotter esas olarak harita gösterir. MFD ise harita dahil birçok sistemi tek ekranda birleştirir. MFD bozulursa ne olur? Diğer ekranlar ve bağımsız cihazlar çalışmaya devam eder. Kritik işlevler için yedek planlanır. MFD telefondan kontrol edilebilir mi? Birçok model, üreticinin uygulamasıyla uzaktan görüntüleme ve kontrol sunar. İlgili Terimler Chartplotter, NMEA 2000, Radar, Sonar, Otopilot, Deniz Elektroniği.
D
DC-DC Şarj Cihazı
DC-DC şarj cihazı , bir doğru akım kaynağından aldığı enerjiyi başka bir aküye uygun şarj profiliyle aktaran cihazdır. Teknelerde genellikle alternatör ile servis aküsü arasında kullanılır. DC-DC Şarj Cihazı Nedir? DC-DC şarj cihazının girişi marş aküsüne veya alternatöre bağlanır. Çıkışı servis aküsüne bağlanır. Cihaz, giriş gerilimini servis aküsünün ihtiyacına göre düzenler. Şarj akımını sınırlar ve kademeli şarj uygular. Böylece iki farklı akü türü aynı alternatörle doğru şekilde şarj edilir. Kullanım Nedenleri Neden Açıklama Farklı akü kimyaları Marş aküsü kurşun asit, servis aküsü lityum olabilir Alternatör koruması Lityum akünün yüksek şarj kabulü alternatörü aşırı yükleyebilir Uzun kablo mesafesi Gerilim düşümünü telafi eder Farklı gerilimler 12 V sistemden 24 V aküyü şarj edebilir Kontrollü şarj Kademeli şarj profili uygular Lityum Akülerde Önemi Lityum aküler düşük iç dirence sahiptir. Boş bir lityum akü, alternatörden çok yüksek akım çekebilir. Alternatör bu akımda uzun süre çalışırsa aşırı ısınır. DC-DC şarj cihazı, akımı belirlenen değerle sınırlar. Bu sınır alternatörü korur. Çalışma Aşamaları Cihaz, giriş tarafında motorun çalıştığını gerilimden algılar. Şarj işlemini başlatır. Servis aküsünü seçilen profile göre şarj eder. Motor durunca girişten akım çekmeyi keser. Bazı modeller, motor çalışma sinyalini ayrı bir kablodan alır. Seçim Ölçütleri Çıkış akımı: Servis aküsü kapasitesine ve alternatör kapasitesine göre seçilir. Giriş ve çıkış gerilimi: 12-12, 12-24 veya 24-12 seçenekleri bulunur. Akü profilleri: Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir. Güneş girişi: Bazı modeller güneş paneli girişi içerir. Isıl yönetim: Yüksek akımlı modellerde soğutma önemlidir. Kurulum Cihazı servis aküsüne yakın monte edin. Giriş ve çıkış kablolarına uygun sigorta takın. Kablo kesitini giriş akımına göre seçin. Akü profilini ayarlayın. Sıcaklık sensörünü varsa aküye yerleştirin. Sık Sorulan Sorular Birden fazla DC-DC şarj cihazı paralel kullanılabilir mi? Bazı modeller paralel çalışmayı destekler. Üreticinin önerisi dikkate alınır. DC-DC şarj cihazı marş aküsünü boşaltır mı? Motor durduğunda cihaz şarjı keser. Doğru kurulumda marş aküsü korunur. Akü ayırıcı yerine DC-DC şarj cihazı neden seçilir? DC-DC şarj cihazı, servis aküsüne uygun şarj profili uygular ve akımı sınırlar. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, Akü İzolatörü, LiFePO4 Akü, Alternatör, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı.
DSC
DSC , deniz telsizlerinde dijital veri kullanarak belirli bir istasyonu veya tüm istasyonları otomatik olarak çağıran sistemdir. DSC, İngilizce "Digital Selective Calling" (Dijital Seçmeli Çağrı) ifadesinin kısaltmasıdır. DSC Nedir? DSC, sesli çağrıdan önce kısa bir dijital mesaj gönderir. Mesajda arayan istasyonun MMSI numarası, çağrı türü ve gerekirse konum bilgisi bulunur. Alıcı telsiz, mesajı otomatik olarak alır ve sesli alarm verir. VHF bandında DSC çağrıları kanal 70'ten yapılır. DSC, Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi'nin (GMDSS) parçasıdır. DSC Çağrı Türleri Tür Kullanım Tehlike (Distress) Hayati tehlike durumu Acil (Urgency) Acil durum, hayati tehlike yok Emniyet (Safety) Seyir veya hava emniyeti bilgisi Bireysel (Individual) Belirli bir MMSI numarasına çağrı Grup (Group) Belirli bir gemi grubuna çağrı Tüm gemiler (All ships) Menzildeki tüm istasyonlara çağrı Konum sorgusu Başka teknenin konumunu isteme Tehlike Çağrısı DSC telsizlerinde kırmızı ve kapaklı bir tehlike düğmesi bulunur. Düğme birkaç saniye basılı tutulduğunda tehlike çağrısı gönderilir. Çağrı şu bilgileri içerir: MMSI numarası GPS konumu Zaman Tehlikenin türü (seçildiyse) Telsiz, çağrı yanıtlanana kadar belirli aralıklarla tekrar gönderir. Ardından kanal 16'da sesli MAYDAY çağrısı yapılır. Tehlike Türleri DSC menüsünde seçilebilen tehlike türleri şunlardır: Yangın veya patlama Su alma Çatışma Karaya oturma Yatma veya devrilme Batma Kumanda kaybı Gemiyi terk etme Denize adam düşmesi DSC'nin Avantajları Avantaj Açıklama Otomatik konum Konum elle okunmadan gönderilir Hızlı çağrı Tek düğmeyle tehlike bildirimi Seçmeli çağrı Belirli bir tekneyi doğrudan çağırma Kayıt Gelen çağrılar telsiz belleğinde saklanır Yanlış Alarm Yanlışlıkla gönderilen tehlike çağrısı hemen iptal edilir. Ardından kanal 16'da sesli olarak yanlış alarm bildirilir. Bu işlem, gereksiz kurtarma operasyonunu önler. Sık Sorulan Sorular DSC çağrısı için MMSI gerekli midir? Evet. DSC çağrısı MMSI numarası ile tanımlanır. DSC çağrısı yalnızca kıyı istasyonlarına mı gider? Hayır. Menzildeki tüm DSC telsizleri tehlike çağrısını alır. DSC çağrısı sonrası ne yapılır? Kanal 16 dinlenir ve sesli MAYDAY çağrısı yapılır. İlgili Terimler VHF Telsiz, MMSI Numarası, Sabit VHF, El Telsizi, EPIRB, Deniz Telsizi.
Danforth Çapa
Danforth çapa , menteşeyle gövdeye bağlı iki geniş ve yassı tırnaktan oluşan çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "fluke anchor" da denir. Danforth Çapa Nedir? Danforth çapa, adını Amerikalı mühendis Richard Danforth'tan alır. Danforth, çapayı 1930'ların sonunda geliştirdi. Çapa, İkinci Dünya Savaşı'nda çıkarma gemilerinde kullanıldı. Bugün küçük ve orta boy teknelerde yaygındır. Danforth Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Zincirin bağlandığı uzun koldur Tırnaklar Zemine gömülen iki yassı plakadır Menteşe Tırnakların gövdeye göre açılmasını sağlar Çipo Tacın arkasındaki yatay çubuktur, çapanın yuvarlanmasını önler Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde yan yatar. Çekme başladığında tırnaklar menteşede açılır. Yassı tırnaklar, kum veya çamura bıçak gibi batar. Geniş tırnak yüzeyi, yumuşak zeminde yüksek tutma sağlar. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum Yüksek Çamur Yüksek Sert kil Orta Çakıl Düşük Kaya Düşük Otlu zemin Düşük Otlu zeminde tırnaklar bitki örtüsüne takılır ve gömülemez. Danforth Çapanın Sınırlamaları Yön değişimi: Rüzgâr veya akıntı yönü değişince çapa yerinden çıkabilir. Yeniden gömülmesi garanti değildir. Taş sıkışması: Tırnaklar arasına taş sıkışırsa çapa açılamaz. Makara uyumu: Yassı yapısı nedeniyle bazı çapa makaralarına oturmaz. Depolama Kolaylığı Danforth çapa düz bir yüzeyde yatar. Kıç dolaplara veya güverte altına kolayca yerleşir. Bu nedenle yedek çapa olarak sık tercih edilir. Malzeme Türleri Galvaniz çelik: Yaygın ve ekonomik seçenektir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Fortress markası bu tipe örnektir. Bazı modeller sökülerek depolanır. Sık Sorulan Sorular Danforth çapa hangi tekneler için uygundur? Kum ve çamur zeminde demirleyen küçük ve orta boy tekneler için uygundur. Küçük motorlu teknelerde ana çapa olarak kullanılır. Danforth çapa kayalık zeminde kullanılabilir mi? Kayalık zeminde tırnaklar gömülemez. Bu zeminde Admiralty veya şemsiye çapa daha uygundur. Danforth çapa nasıl gömülür? Çapa dibe bırakılır. Tekne yavaşça geri giderken zincir açılır. Yeterli kaloma verildikten sonra motor hafif geri viteste çalıştırılarak çapa gömülür. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Delta Çapa, CQR Çapa, Kaloma, Demirleme.
Delta Çapa
Delta çapa , saban biçimli ucu gövdeye sabit olarak bağlanan çapa türüdür. Delta çapada menteşe bulunmaz. Delta Çapa Nedir? Delta çapa, 1980'lerde İngiltere'de geliştirildi. Bugün Lewmar firması Delta markasıyla üretim yapar. Çapa, yat ve gezi teknelerinde ana çapa olarak yaygın biçimde kullanılır. Benzer tasarımlar farklı markalarla da üretilir. Delta Çapanın Yapısı Bölüm Özellik Gövde Sabit ve kavisli koldur Saban Üçgen biçimli, sivri uçlu tırnaktır Balast Sabanın ucunda ağırlık yoğunlaşır Kilit deliği Gövdenin üst ucundadır Ağırlığın uca yakın olması, çapanın dipte doğru açıyla durmasını sağlar. Kendinden Fırlatmalı Tasarım Delta çapa, çapa makarasına kendiliğinden oturur. Irgat çalıştırıldığında çapa makaradan suya kendiliğinden kayar. Bu özelliğe "kendinden fırlatmalı" (self-launching) denir. Mürettebatın baş güverteye çıkmadan demirlemesini kolaylaştırır. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum Yüksek Çamur İyi Kil İyi Çakıl Orta Otlu zemin Orta Kaya Düşük Delta ve CQR Karşılaştırması Özellik Delta CQR Saban bağlantısı Sabit Menteşeli Hareketli parça Yoktur Vardır Makara uyumu Kendinden fırlatmalı Uyumlu Bakım Az Menteşe kontrolü gerekir Malzeme Seçenekleri Galvaniz çelik: Yaygın seçenektir. Paslanmaz çelik: Parlak görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Galvaniz modele göre daha pahalıdır. Kullanım Önerileri Çapayı demir yerinde dibe bırakın. Tekneyi yavaşça geriye hareket ettirin. Yeterli kaloma verin. Motoru hafif geri viteste çalıştırarak çapanın tuttuğunu kontrol edin. Kıyıdaki sabit iki noktayı izleyerek teknenin kaymadığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Delta çapa neden ırgatlı teknelerde tercih edilir? Kendinden fırlatmalı yapı, ırgatla birlikte uzaktan demirlemeye uygundur. Çapa makarada dengeli durur. Delta çapa otlu zeminde tutar mı? Otlu zeminde saban, bitki örtüsünü delip zemine ulaşmakta zorlanabilir. Kalomayı artırmak ve yavaş gömmek tutunmaya yardım eder. Delta çapa ağırlığı nasıl seçilir? Üreticinin tekne boyu ve deplasmanına göre yayımladığı tablo esas alınır. Delta çapanın ucu neden ağırdır? Uçtaki ağırlık, çapanın dipte sabanı aşağı bakacak şekilde durmasını sağlar. Bu konum, ilk çekmede ucun zemine girmesini kolaylaştırır. Delta çapa yedek çapa olarak kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak sabit biçimi nedeniyle dolapta daha fazla yer kaplar. İlgili Terimler Çapa, CQR Çapa, Bruce Çapa, Çapa Makarası, Irgat, Tekne Çapası.
Demir Feneri
Demir feneri , demirdeki teknenin gece gösterdiği ve her yönden görülebilen beyaz fenerdir. Demir feneri, teknenin hareket etmediğini diğer teknelere bildirir. İngilizcede bu fenere "anchor light" denir. Demir Feneri Nedir? Demir feneri 360 derecelik açıyla ışık verir. Fener, teknenin en görünür yerinde, genellikle direk tepesinde veya baş tarafta bulunur. Gece demirleyen her tekne bu feneri yakar. Fener, teknenin yönü hakkında bilgi vermez. Yalnızca demirde bir teknenin varlığını gösterir. COLREG Kural 30 Şartları Tekne Boyu Gece İşareti Gündüz İşareti 50 m'den kısa Her yönden görünür bir beyaz fener Baş tarafta bir siyah küre 50 m ve üzeri Baş tarafta bir, kıçta daha alçakta bir beyaz fener Baş tarafta bir siyah küre 7 m'den kısa Dar kanal ve demir yeri dışında muaf Muaf 100 metre ve üzeri gemiler ayrıca güverte aydınlatmasını da kullanır. Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre her yönden görünür beyaz fenerin asgari mesafesi: Tekne Boyu Asgari Mesafe 50 m'den kısa 2 deniz mili 50 m ve üzeri 3 deniz mili Konum Direk tepesi: Yelkenlilerde yaygındır. Uzaktan görülür. Baş tarafta alçak konum: Yakındaki teknelerce daha kolay fark edilir. Motoryatlarda radar direği: Her yönden görünürlük sağlar. Direk tepesindeki fener, yakın mesafeden yaklaşan küçük teknelerin görüş alanının dışında kalabilir. Bazı denizciler bu nedenle ek bir alçak fener kullanır. Kullanım Kuralları Demirleme tamamlanınca seyir fenerlerini söndürün. Demir fenerini yakın. Gün doğumunda demir fenerini söndürün. Gündüz baş tarafa siyah küre asın. Demir feneri ile seyir fenerleri aynı anda yakılmaz. Enerji Tüketimi Demir feneri gece boyunca yanar. Akkor ampullü fenerler önemli enerji tüketir. LED demir fenerleri tüketimi azaltır. Bazı modeller ışık sensörüyle otomatik açılıp kapanır. Sık Sorulan Sorular Marinada bağlıyken demir feneri yakılır mı? Marina içinde bağlı teknelerde genellikle yakılmaz. Kurallar demirdeki tekneler içindir. Demir feneri ile her yönden görünür fener aynı mıdır? Demir feneri, her yönden görünür beyaz fenerin demirde kullanılan biçimidir. Siyah küre zorunlu mudur? COLREG 1972 Kural 30'a göre demirdeki teknelerde gündüz işareti olarak gösterilir. Küçük tekneler için muafiyetler vardır. İlgili Terimler Her Yönden Görünür Fener, Seyir Feneri, Demirleme, Silyon Feneri, LED Seyir Feneri, Demir Yeri.
Demir Tarama
Demir tarama , demirdeki teknenin çapasının zeminden kopup sürüklenmesi durumudur. Tekne, çapayla birlikte rüzgâr veya akıntı yönünde hareket eder. İngilizcede bu duruma "dragging anchor" denir. Demir Tarama Nedir? Çapa normalde zemine gömülü kalır. Çekme kuvveti çapanın tutma gücünü aşarsa çapa kayar. Kayan çapa zeminde iz bırakır. Tekne kontrolsüz biçimde kıyıya, kayaya veya başka teknelere yaklaşabilir. Demir Taramanın Nedenleri Neden Açıklama Yetersiz kaloma Çekme açısı dikleşir, çapa yukarı çekilir Uygun olmayan zemin Ot, kaya veya yumuşak çamur Çapanın gömülmemesi Demirleme sonrası geri vitesle test yapılmaması Rüzgâr artışı Yük, çapanın tutma gücünü aşar Rüzgâr dönüşü Çapa ters yönden çekilir ve yerinden çıkar Küçük çapa Teknenin ağırlığına göre yetersiz çapa Tırnakta yabancı cisim Ot, plastik veya taş çapanın gömülmesini engeller Belirtiler Kıyıdaki sabit noktaların hizası değişir. GPS konumu, demir alarmı alanının dışına çıkar. Zincir titreşir veya düzensiz gerilir. Tekne rüzgâra karşı başını tutmaz, yan dönerek sürüklenir. Derinlik ölçerde derinlik değişir. Demir Alarmı Demir alarmı, GPS konumunu izleyen bir uyarı işlevidir. Kullanıcı, çapanın konumunu ve izin verilen yarıçapı girer. Tekne bu yarıçapın dışına çıkarsa alarm çalar. Chartplotter, el GPS'i ve telefon uygulamaları bu işlevi sunar. Demir Taradığında Yapılacaklar Motoru çalıştırın. Tekneyi motorla kontrol altına alın. Kıyı ve diğer teknelerle mesafeyi değerlendirin. Ek kaloma verin veya çapayı alın. Gerekirse daha uygun zeminde yeniden demirleyin. Kötü havada ikinci çapa kullanmayı değerlendirin. Önleme Yöntemleri Çapayı teknenin boyuna ve ağırlığına uygun seçin. Yeterli kaloma verin. Çapayı motorla gömerek test edin. Gece için demir alarmını kurun. Hava tahminine göre demir yerini seçin. Sık Sorulan Sorular Demir tarayan tekne kimin sorumluluğundadır? Demirdeki teknenin güvenliğinden kaptanı sorumludur. Demir tarayan teknenin verdiği zarar, sorumluluk ve sigorta konusu olabilir. Çapa yeniden gömülebilir mi? Bazı çapalar sürüklenirken yeniden gömülebilir. Ancak tırnaklarda biriken ot veya çamur bunu engelleyebilir. İkinci çapa nasıl kullanılır? İkinci çapa, ana çapayla açılı olarak ayrı bir hatla atılır. Bu yöntem salınımı azaltır ve tutma gücünü artırır. İlgili Terimler Demirleme, Kaloma, Demir Yeri, Çapa, Salınım Alanı, GPS.
Demir Yeri
Demir yeri , teknelerin çapa atarak güvenle bekleyebileceği deniz alanıdır. Demir yeri, deniz haritalarında çapa sembolüyle gösterilebilir. Demir Yeri Nedir? Demir yeri, rüzgâra ve dalgaya karşı korunaklı bir koy veya kıyı bölgesidir. Uygun bir demir yerinde zemin çapayı tutar. Derinlik, çapa hattının güvenle kullanılmasına izin verir. Çevrede tekne salınımı için yeterli boş alan bulunur. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Korunaklılık Mevcut ve beklenen rüzgâra karşı karanın arkasında kalma Zemin Çapanın tutunacağı kum, çamur veya kil Derinlik Draft ve ırgattaki zincir uzunluğuna uygun derinlik Salınım alanı Teknenin çapa etrafında dönmesi için boş alan Çıkış yolu Hava bozarsa güvenle ayrılma imkânı Tehlikeler Kaya, sığlık, kablo ve boru hattı yokluğu Zemin Türünün Belirlenmesi Deniz haritaları, zemin türünü kısaltmalarla gösterir. Örnek kısaltmalar şunlardır: Kısaltma Anlamı S Kum (Sand) M Çamur (Mud) R Kaya (Rock) Wd Deniz otu (Weed) Sh Kabuk (Shell) Berrak suda zemin gözle de görülebilir. Koyu lekeler genellikle ot veya kayayı, açık renkli alanlar kumu gösterir. Rüzgâr Tahmininin Önemi Bir koy belirli bir rüzgâr yönüne karşı korunaklıdır. Rüzgâr yön değiştirirse koy açık hâle gelebilir. Bu nedenle demir yeri, gece boyunca beklenen rüzgâr yönüne göre seçilir. Koruma Alanları Bazı bölgelerde deniz çayırları korunur. Akdeniz'e özgü Posidonia oceanica deniz çayırı bu türlerin başında gelir. Çapa ve zincir bu çayırlara zarar verir. Türkiye'de bazı koylarda çayır alanlarında demirleme yasaklanmıştır. Bu bölgelerde bağlama şamandıraları bulunabilir. Yasak Alanlar Liman girişleri ve seyir kanalları Denizaltı kablo ve boru hattı bölgeleri Askerî bölgeler Yüzme alanları ve plaj şamandıra hattının içi Koruma altındaki deniz alanları Sık Sorulan Sorular Demir yeri bilgisi nereden öğrenilir? Deniz haritaları, kılavuz kitaplar ve elektronik harita uygulamaları demir yerlerini gösterir. Liman başkanlıkları da yerel kısıtlamaları duyurur. Kalabalık bir koyda demir yeri nasıl seçilir? Diğer teknelerin çapa konumu tahmin edilir. Benzer tekne ve hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Böylece salınım alanları uyumlu olur. Gece için demir yeri değiştirilir mi? Hava tahmini rüzgâr dönüşü gösteriyorsa daha korunaklı bir yere geçilir. İlgili Terimler Demirleme, Salınım Alanı, Demirleme Derinliği, Deniz Haritası, Bağlama Tonozu, Kaloma.
Demirleme
Demirleme , teknenin çapa atılarak deniz dibine sabitlenmesi işlemidir. Halk arasında bu işleme "demir atmak" da denir. Demirleme Nedir? Demirleme, teknenin marina veya iskeleye bağlanmadan bir koyda ya da açıkta beklemesini sağlar. Tekne, çapa hattı ile dibe bağlı kalır. Rüzgâr ve akıntı değiştikçe tekne çapa etrafında döner. Demirlemenin Temel Adımları Demir yerini seçin: Korunaklılık, zemin ve derinliği değerlendirin. Derinliği ölçün: Derinlik ölçeri kontrol edin. Kaloma miktarını hesaplayın: Derinliğe göre verilecek zincir uzunluğunu belirleyin. Rüzgâra veya akıntıya karşı yaklaşın: Tekneyi durdurun. Çapayı bırakın: Çapa dibe ulaşınca tekneyi yavaşça geri hareket ettirin. Zinciri verin: Zinciri düzenli olarak bırakın, üst üste yığmayın. Çapayı gömün: Motoru hafif geri viteste çalıştırın. Tutmayı kontrol edin: Kıyıdaki iki sabit noktanın hizasını izleyin. Yükü stopere aktarın: Irgattaki yükü zincir stoperine verin. Kaloma Kaloma, suya verilen çapa hattı uzunluğunun derinliğe oranıdır. Yeterli kaloma, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yetersiz kaloma, çapanın yerinden çıkmasına yol açar. Demirlemede Kullanılan Ekipmanlar Ekipman Görevi Çapa Dibe tutunur Çapa zinciri ve halatı Çapayı tekneye bağlar Irgat Zinciri toplar ve bırakır Zincir stoperi Yükü ırgattan alır Zincir gergisi Dalga darbelerini sönümler Derinlik ölçer Derinliği gösterir COLREG Demir İşaretleri COLREG 1972 Kural 30, demirdeki teknelerin işaretlerini belirler: Gece: Her yönden görünür beyaz demir feneri yakılır. Gündüz: Baş tarafta siyah bir küre asılır. Boyu 7 metreden kısa tekneler, dar kanal ve demir yerleri dışında bu işaretlerden muaftır. Demirde Bekleme Demir alarmı kurulur. GPS cihazı, tekne belirlenen alanın dışına çıkınca uyarır. Hava tahmini düzenli olarak takip edilir. Komşu teknelerle mesafe kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Çapanın tuttuğu nasıl anlaşılır? Motor geri viteste iken zincir gerilir ve tekne geri gitmez. Kıyıdaki iki sabit nokta arasındaki hiza değişmez. Gece demirlemede nelere dikkat edilir? Demir feneri yakılır. Demir alarmı kurulur. Rüzgâr dönüşünde teknenin sığlığa veya kayalara yaklaşmayacağı doğrulanır. Demirleme her yerde serbest midir? Hayır. Liman girişleri, kanallar, kablo ve boru hattı bölgeleri ile koruma alanlarında demirleme yasak olabilir. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Demir Tarama, Salınım Alanı, Demir Feneri, Çapa.
Demirleme Derinliği
Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.
Demirleme Halatı
Demirleme halatı , demirleme sırasında çapa hattında veya tekneyi sabitleme işlerinde kullanılan halatların genel adıdır. Bu grup, çapa halatını ve yardımcı halatları kapsar. Demirleme Halatı Nedir? Demirleme yalnızca çapa ve zincirle yapılmaz. Birçok demirleme düzeninde ek halatlar kullanılır. Bu halatlar dalga darbesini sönümler, salınımı sınırlar veya sıkışan çapanın kurtarılmasını sağlar. Her halatın görevi farklıdır ve buna göre malzeme seçilir. Demirleme Halatı Türleri Tür Görevi Yaygın Malzeme Çapa hattı halatı Çapayı tekneye bağlar Naylon Zincir gergisi (snubber) Zincirdeki darbeyi sönümler Naylon Karaya kıç halatı Kıçı kıyıdaki kayaya veya ağaca bağlar Polipropilen veya polyester Çapa kurtarma halatı Sıkışan çapayı ters yönden çeker Polipropilen Kıç çapası halatı Kıç çapasını tekneye bağlar Naylon Zincir Gergisi Zincir gergisi, kısa bir naylon halattır. Bir ucu zincire özel bir kancayla takılır. Diğer ucu teknenin babasına bağlanır. Gergi, zincirin yükünü alır ve esneyerek sönümler. Zincir, gergi bağlandıktan sonra biraz daha bırakılır ve gevşek kalır. Karaya Kıç Bağlama Türkiye ve Akdeniz koylarında tekneler sık sık kıçtan karaya bağlanır. Çapa baştan atılır. Kıç halatı kıyıdaki kaya veya ağaca bağlanır. Bu düzen, dar koylarda salınımı önler. Uzun kıç halatları genellikle kıç bölmede makara üzerinde saklanır. Yüzen halat, pervaneye dolanma riskini azaltır. Çapa Kurtarma Halatı Kurtarma halatı, çapanın taç kısmına bağlanır. Diğer ucu küçük bir şamandırayla yüzeyde tutulur. Çapa sıkışırsa bu halat çekilir. Çapa ters yönden çekilerek kurtarılır. Seçim Ölçütleri Esneme gereksinimi: Sönümleme gereken işlerde naylon seçilir. Yüzerlik: Pervaneye dolanma riski olan işlerde yüzen halat seçilir. Uzunluk: Kıç halatı, kıyıya ulaşacak uzunlukta olmalıdır. Aşınma: Kayaya değen bölümlerde koruyucu kılıf kullanılır. Sık Sorulan Sorular Kıç halatı kayaya nasıl bağlanır? Halat kayanın çevresinden dolanır ve ucu tekneye geri getirilir. Bu yöntem, ayrılırken halatın tekneden çözülerek çekilmesini sağlar. Zincir gergisi olmadan demirlenebilir mi? Demirlenebilir. Ancak dalgalı havada zincir darbeleri ırgata, makaraya ve güverteye yük bindirir. Kurtarma halatının şamandırası neden küçük seçilir? Büyük şamandıra rüzgârla çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Çapa Halatı, Kaloma, Demirleme, Naylon Halat, Polipropilen Halat, Salınım Alanı.
Deniz Elektroniği
Deniz elektroniği , teknelerde ve gemilerde seyir, haberleşme, güvenlik ve sistem izleme amacıyla kullanılan elektronik cihazların genel adıdır. Deniz Elektroniği Nedir? Deniz elektroniği, teknenin konumunu, çevresini ve sistemlerini izleyen cihazları kapsar. Bu cihazlar deniz ortamının nem, tuz ve titreşim koşullarına göre üretilir. Cihazlar genellikle NMEA ağıyla birbirine bağlanır. Böylece veriler ortak ekranlarda gösterilir. Cihaz Grupları Grup Örnek Cihazlar Seyir GPS, chartplotter, radar, elektronik pusula Su altı algılama Derinlik ölçer, sonar, balık bulucu Haberleşme VHF telsiz, MF/HF telsiz, uydu terminali Güvenlik AIS, EPIRB, PLB, NAVTEX Otomasyon Otopilot, dijital anahtarlama İzleme Motor göstergeleri, tank seviye ve akü monitörü Enstrümanlar Hız, rüzgâr ve derinlik göstergeleri Entegrasyon Modern teknelerde elektronik cihazlar tek bir sistem gibi çalışır. Örnek entegrasyon şunları içerir: Radar görüntüsünün haritaya bindirilmesi AIS hedeflerinin harita ve radar üzerinde gösterilmesi Otopilotun chartplotter rotasını izlemesi Motor verilerinin çok fonksiyonlu ekranda gösterilmesi Elektromanyetik Uyumluluk Elektronik cihazlar birbirini etkileyebilir. Örnek: Kalitesiz LED sürücüleri VHF ve AIS'te parazit oluşturabilir. Radar ışını, GPS antenini etkileyebilir. Bu nedenle antenler ve kablolar birbirinden uzak yerleştirilir. Avrupa Birliği'nde 2014/30/EU Direktifi, EMC şartlarını belirler. Enerji Tüketimi Cihaz Tüketim Düzeyi VHF telsiz (dinleme) Düşük Chartplotter Orta Radar Orta–yüksek Otopilot Değişken, deniz durumuna bağlı Uzun seyirlerde elektronik tüketim, akü kapasitesi hesabına eklenir. Kurulum İlkeleri Cihazları kuru ve havadar yerlere monte edin. Kabloları güç kablolarından ayrı döşeyin. Her cihaza uygun sigorta takın. Antenleri birbirinden ve radar ışınından uzak yerleştirin. Bağlantı şemasını belgeleyin. Yazılım Güncellemeleri Birçok deniz elektroniği cihazı yazılım güncellemesi alır. Güncellemeler yeni özellikler ve hata düzeltmeleri getirir. Ağdaki cihazların yazılımlarının uyumlu olması önerilir. Sık Sorulan Sorular Farklı markalar birlikte kullanılabilir mi? NMEA 2000 sertifikalı cihazlar temel verileri paylaşır. Bazı gelişmiş işlevler marka uyumu gerektirebilir. Deniz elektroniği nemden nasıl korunur? Cihazlar IP korumalı seçilir. Konnektörler kapalı tutulur ve korozyon önleyici uygulanır. Elektronik arızasında ne yapılır? Kâğıt harita, pusula ve el telsizi gibi yedek araçlar kullanılır. İlgili Terimler NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Denizcilik Enstrümanı, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz.
Deniz GPS'i
Deniz GPS'i , teknelerde konum belirleme ve seyir için kullanılan, deniz ortamına uygun GPS alıcısıdır. Deniz GPS'leri, konumu enlem ve boylam olarak gösterir ve seyir işlevleri sunar. Deniz GPS'i Nedir? Deniz GPS'i, uydulardan aldığı sinyallerle teknenin konumunu hesaplar. Cihaz, bu konumu ekranda veya bağlı diğer cihazlarda gösterir. Deniz GPS'leri suya, neme ve titreşime dayanıklı gövdeyle üretilir. Birçok model GPS'e ek olarak GLONASS, Galileo veya BeiDou sinyallerini de kullanır. Deniz GPS'i Türleri Tür Özellik El tipi deniz GPS'i Taşınabilir, pille çalışır, yedek olarak kullanılır Sabit GPS ekranlı alıcı Konsol veya panele monte edilir GPS anteni (karartma kutusu) Ekransızdır, veriyi diğer cihazlara gönderir Chartplotter içindeki GPS Harita ekranıyla birleşik VHF telsiz içindeki GPS DSC çağrılarına konum ekler Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Enlem ve boylam Waypoint Belirli noktaların kaydedilmesi Rota Waypoint'lerin sıralı birleşimi Git (GoTo) Seçilen noktaya yön ve mesafe İz kaydı Teknenin geçtiği yol Demir alarmı Tekne belirlenen alanı terk ederse uyarı MOB işlevi Denize adam düştüğü konumu kaydeder NMEA Çıkışı Deniz GPS'leri, konum verisini NMEA 0183 veya NMEA 2000 protokolüyle diğer cihazlara gönderir. Bu veri şu cihazlarda kullanılır: VHF telsiz (DSC konum bilgisi) AIS vericisi Otopilot Radar Çok fonksiyonlu ekran El Tipi GPS'in Önemi Ana elektrik sistemi arızalandığında sabit cihazlar çalışmayabilir. Pille çalışan el tipi GPS, bu durumda konum bilgisini korur. Cihazın IP koruma sınıfı ve suda yüzme özelliği tercih nedenidir. Seçim Ölçütleri Kullanım amacını belirleyin: ana cihaz veya yedek. Desteklenen GNSS sistemlerini kontrol edin. Ekran boyutunu ve güneş altında okunabilirliğini değerlendirin. NMEA bağlantı türünü doğrulayın. Su geçirmezlik sınıfını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Deniz GPS'i ile araç navigasyon cihazı arasındaki fark nedir? Deniz GPS'i deniz haritaları ve denizcilik işlevleri sunar. Araç navigasyonu yol haritası kullanır. GPS konumu hangi formatta gösterilir? Genellikle derece ve ondalık dakika formatında gösterilir. Örnek: 36°45,123' K. MOB tuşu ne işe yarar? Tuşa basıldığı anın konumunu kaydeder ve bu noktaya yön gösterir. İlgili Terimler GPS, GPS Anteni, Chartplotter, NMEA 0183, NMEA 2000, MOB.
Deniz Güvenliği
Deniz güvenliği , denizde can, mal ve çevrenin korunmasına yönelik kurallar, sistemler ve uygulamaların bütünüdür. Deniz güvenliği, gemilerden gezi teknelerine kadar tüm deniz araçlarını kapsar. Deniz Güvenliği Nedir? Deniz güvenliği; teknelerin yapısını, donanımını, mürettebatın yeterliğini ve seyir kurallarını düzenler. Uluslararası sözleşmeler, ortak kuralları belirler. Ulusal idareler bu kuralları uygular ve denetler. İngilizcede "maritime safety" terimi kaza önlemeyi, "maritime security" ise kasıtlı tehditlere karşı korumayı ifade eder. Uluslararası Düzenlemeler Düzenleme Kapsam SOLAS Gemi yapısı, donanımı ve işletmesinde can güvenliği COLREG 1972 Denizde çatışmayı önleme kuralları STCW Gemiadamlarının eğitim ve belgelendirmesi MARPOL Gemilerden kaynaklanan kirliliğin önlenmesi SAR 1979 Denizde arama ve kurtarma Yükleme Hatları 1966 Gemilerin azami yükleme derinliği Bu sözleşmeler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yönetilir. GMDSS Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi (GMDSS), tehlike durumunda iletişimi ve kurtarmayı düzenler. Sistem şu araçları kapsar: VHF, MF ve HF telsizler ve DSC Uydu haberleşme sistemleri EPIRB SART NAVTEX Arama ve Kurtarma Deniz alanları, arama-kurtarma sorumluluk bölgelerine ayrılır. Her bölgede bir Kurtarma Koordinasyon Merkezi (RCC) bulunur. Merkez, tehlike çağrılarını alır ve kurtarma operasyonlarını yönetir. Türkiye'deki Kurumlar Kurum Görevi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik mevzuatı ve denetim Liman başkanlıkları Teknelerin kayıt ve denetimi Sahil Güvenlik Komutanlığı Deniz yetki alanlarında güvenlik ve arama-kurtarma Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü Fenerler, kıyı telsiz istasyonları ve kurtarma hizmetleri Türkiye'de denizde acil durum ihbarları 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden de yapılabilir. Gezi Teknelerinde Deniz Güvenliği Gezi tekneleri SOLAS'ın tüm şartlarına tabi değildir. Ancak COLREG kuralları tüm deniz araçları için geçerlidir. Ulusal mevzuat, gezi teknelerinde bulunması gereken güvenlik ekipmanını belirler. Sık Sorulan Sorular SOLAS gezi teknelerini kapsar mı? SOLAS'ın büyük bölümü belirli gemileri kapsar. Bölüm V'in bazı kuralları tüm gemilere uygulanır. Denizde acil durumda kim aranır? VHF kanal 16 kullanılır. Telefonla 112 aranabilir. Deniz güvenliği eğitimi zorunlu mudur? Ticari gemiadamları için STCW eğitimleri zorunludur. Amatör denizciler için belge eğitimleri temel bilgileri içerir. İlgili Terimler Tekne Güvenliği, SOLAS, Güvenlik Ekipmanı, EPIRB, DSC, NAVTEX.
Deniz Haritası
Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.
Deniz Motoru
Deniz motoru , tekne ve gemilerde kullanılmak üzere deniz ortamının koşullarına göre tasarlanan motordur. Deniz motorları uzun süre sabit yükte çalışacak şekilde üretilir. Deniz Motoru Nedir? Deniz motoru, kara motorlarından farklı koşullarda çalışır. Motor; tuzlu su, nem, titreşim ve kapalı bölme koşullarına maruz kalır. Ayrıca bir tekne motoru, bir aracın aksine sürekli yüksek yükte çalışır. Tekne yokuş aşağı inmez, motor yükü sürekli devam eder. İngilizcede bu motorlara "marine engine" denir. Kara Motorundan Farkları Özellik Deniz Motoru Kara Motoru Soğutma Deniz suyu ve eşanjör sistemi Radyatör ve hava akışı Egzoz Islak egzoz, su ile soğutulur Kuru egzoz Ateşleme koruması Kıvılcım çıkarmayan elektrik bileşenleri Standart bileşenler Korozyon koruması Kurban anot, deniz tipi boya Standart koruma Çalışma yükü Sürekli yüksek yük Değişken yük Yağ pompası Eğimde çalışmaya uygun Düz zemine göre tasarlanır Ateşleme Koruması Benzin buharı kapalı motor bölmesinde birikebilir. Kıvılcım bu buharı ateşleyebilir. ISO 8846 standardı, küçük teknelerde elektrikli cihazların çevredeki yanıcı gazları tutuşturmamasına yönelik şartları belirler. Benzinli deniz motorlarında marş motoru, alternatör ve dağıtıcı bu şartlara göre üretilir. Deniz Motorunun Temel Sistemleri Soğutma sistemi: Deniz suyu pompası, eşanjör, termostat Yakıt sistemi: Yakıt filtresi, su ayırıcı, enjektörler Yağlama sistemi: Yağ pompası, yağ filtresi Egzoz sistemi: Egzoz manifoldu, ıslak egzoz dirseği, susturucu Elektrik sistemi: Marş motoru, alternatör, kontrol paneli Deniz Motoru Türleri Tür Kullanım Ana tahrik motoru Tekneyi iter Jeneratör motoru Elektrik üretir Yardımcı motor Yelkenlilerde manevra ve rüzgârsız havada itiş sağlar Kullanım Ömrü Deniz motorlarının ömrü genellikle çalışma saatiyle ifade edilir. Ömür; bakım düzenine, yüke ve motor türüne bağlıdır. Dizel motorlar genellikle benzinli motorlardan daha uzun çalışma saatine dayanacak şekilde tasarlanır. Sık Sorulan Sorular Araç motoru tekneye takılabilir mi? Araç motorları "denizleştirme" işlemiyle tekneye uyarlanabilir. İşlem; soğutma, egzoz, elektrik ve yakıt sistemlerinin değiştirilmesini kapsar. Deniz motoru neden anot içerir? Motor içinde dolaşan deniz suyu, metal parçalarda galvanik korozyona yol açar. Anot, bu korozyonu kendi üzerine alır. Deniz motorlarında hangi yakıt kullanılır? Küçük teknelerde benzin ve dizel yaygındır. Büyük gemilerde deniz tipi dizel ve ağır yakıtlar kullanılır. İlgili Terimler Tekne Motoru, Motor Soğutma Sistemi, Islak Egzoz, Motor Anodu, Dizel Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru.
Deniz Motoru Bakımı
Deniz motoru bakımı , tekne motorlarında deniz ortamından kaynaklanan aşınma ve korozyona karşı yapılan bakım işlemleridir. Bu işlemler, genel motor bakımına ek olarak uygulanır. Deniz Motoru Bakımı Nedir? Tekne motoru, araç motorlarında görülmeyen koşullarla karşılaşır. Deniz suyu soğutma sisteminden geçer. Tuz, metal yüzeylerde birikir. Motor bölmesi nemlidir. Pervane ve ayak ünitesi suyun içindedir. Deniz motoru bakımı, bu koşulların yarattığı riskleri hedefler. Denize Özgü Bakım İşlemleri İşlem Amaç Tatlı su yıkaması Soğutma kanallarındaki tuzu temizlemek Anot kontrolü Galvanik korozyonu önlemek İmpeller kontrolü Soğutma akışını sürdürmek Deniz suyu süzgeci temizliği Su akışını açık tutmak Eşanjör temizliği Isı aktarımını korumak Karışım dirseği kontrolü Su yutma riskini azaltmak Ayak ünitesi yağ kontrolü Su girişini tespit etmek Körük kontrolü Su sızıntısını önlemek Korozyon önleyici sprey Dış yüzeyleri korumak Sezon Başı Kontrol Listesi Akülerin şarj durumunu ve bağlantılarını kontrol edin. Motor yağı ve soğutma sıvısı seviyesini kontrol edin. İmpelleri takın veya yenileyin. Anotları kontrol edin. Kayışları ve hortumları inceleyin. Yakıt sisteminde kaçak kontrolü yapın. Deniz suyu vanalarının açılıp kapandığını doğrulayın. Motoru çalıştırın ve egzozdan su akışını gözlemleyin. Sıcaklık ve yağ basıncı göstergelerini izleyin. Kullanım Sonrası Uygulamalar Dıştan takma motorları tatlı suyla yıkayın. Motor kaputunu kurulayın. Ayak ünitesini sudan kaldırın. Motor bölmesini havalandırın. Kayıt ve Takip Deniz motoru bakımı, motor saati ve tarihle kayıt altına alınır. Anot aşınma oranları ve impeller durumu not edilir. Bu kayıtlar, motorun deniz koşullarına nasıl tepki verdiğini gösterir. Bakım Ortamı Bakım tekne suda veya karadayken yapılabilir. Ayak ünitesi, pervane ve dış anot işleri için tekne karaya alınır. Kalan işler genellikle suda yapılabilir. Sık Sorulan Sorular Deniz motoru bakımı ile motor bakımı arasındaki fark nedir? Motor bakımı genel periyodik işlemleri kapsar. Deniz motoru bakımı tuz, korozyon ve deniz suyu soğutmasına özgü işlemleri kapsar. Tatlı su yıkaması her kullanımdan sonra gerekli midir? Dıştan takma motorlarda üreticiler genellikle her tuzlu su kullanımından sonra yıkama önerir. Korozyon önleyici sprey nereye uygulanır? Motor dış yüzeylerine, elektrik bağlantılarına ve metal bağlantı parçalarına uygulanır. İlgili Terimler Motor Bakımı, Motor Kışlama, Motor Anodu, İmpeller, Deniz Suyu Süzgeci, Sezon Öncesi Tekne Bakımı.
Deniz Motoru Yağı
Deniz motoru yağı , tekne motorlarının çalışma koşullarına göre formüle edilen motor yağıdır. Bu yağlar, nem, tuz ve sürekli yüksek yük koşullarında koruma sağlar. Deniz Motoru Yağı Nedir? Tekne motorları araç motorlarından farklı koşullarda çalışır. Motor uzun süre sabit ve yüksek yükte döner. Deniz ortamındaki nem, yağa su karışma riskini artırır. Teknelerin uzun süre kullanılmadan beklemesi, iç yüzeylerde korozyon riski oluşturur. Deniz motoru yağları bu koşullar için ek korozyon önleyici katkılar içerir. NMMA Sertifikaları Ulusal Denizcilik Üreticileri Birliği (NMMA), deniz motoru yağları için sertifika sınıfları belirler. Sertifika Kullanım FC-W Dört zamanlı dıştan takma motorlar ve bazı içten takma benzinli motorlar FC-W (Cat-Compatible) Katalitik konvertörlü dört zamanlı motorlar TC-W3 Su soğutmalı iki zamanlı motorlar TC-W3 yağları, iki zamanlı motorlarda yakıtla karıştırılarak veya ayrı yağ deposundan enjekte edilerek kullanılır. Araç Motoru Yağından Farkları Özellik Deniz Motoru Yağı Araç Motoru Yağı Korozyon koruması Nemli ortam için güçlendirilmiş Standart Sürekli yüksek yük Formülasyonda dikkate alınır Değişken yük için tasarlanır Uzun bekleme koruması Hedeflenir Sınırlıdır Su ile karışım davranışı Test edilir Test edilmeyebilir İki Zamanlı Motor Yağı İki zamanlı motorlarda yağ, yakıtla birlikte yanar. TC-W3 yağları, düşük kül bırakacak şekilde formüle edilir. Yağ-yakıt karışım oranını motor üreticisi belirler. Örnek oran: 50:1. Bu oran, 50 birim yakıta 1 birim yağ anlamına gelir. Dizel Deniz Motorları Dizel tekne motorlarında genellikle ağır hizmet dizel yağları kullanılır. Motor üreticisi API veya ACEA sınıfını ve viskoziteyi belirtir. Bazı motor üreticileri kendi markalı deniz yağlarını sunar. Seçim Ölçütleri Motor üreticisinin kullanım kılavuzundaki yağ şartını okuyun. Viskozite sınıfını kontrol edin. Gerekli sertifikanın ambalajda yazdığını doğrulayın. Motor türüne (iki zamanlı, dört zamanlı, dizel) uygun yağı seçin. Sık Sorulan Sorular TC-W3 yağı dört zamanlı motorda kullanılabilir mi? Hayır. TC-W3 yağı iki zamanlı motorlar içindir. Dört zamanlı motorlarda FC-W veya üreticinin belirttiği yağ kullanılır. FC-W sertifikası ambalajda nasıl görünür? Sertifikalı ürünlerin ambalajında NMMA logosu ve sertifika kodu bulunur. Deniz motoru yağı daha sık mı değiştirilir? Değişim aralığını motor üreticisi belirler. Uzun süre bekleyen teknelerde yağın yıllık değiştirilmesi yaygındır. İlgili Terimler Motor Yağı, Şanzıman Yağı, Yağ Filtresi, Dıştan Takma Motor, Motor Kışlama, Deniz Motoru Bakımı.
Deniz Motoru İmpelleri
Deniz motoru impelleri , tekne motorunun deniz suyu pompasında kullanılan esnek kauçuk kanatlı parçadır. Bu impeller, motor soğutmasının devamlılığını sağlar. Deniz Motoru İmpelleri Nedir? Deniz motoru impelleri, motor soğutma sisteminin en sık değiştirilen sarf parçalarından biridir. İçten takma motorlarda impeller, motorun ön veya yan bölümündeki deniz suyu pompasındadır. Dıştan takma ve kuyruklu motorlarda impeller, ayak ünitesinin içindedir. Motor Türüne Göre Konum Motor Türü İmpeller Konumu Erişim İçten takma motor Motor üzerindeki deniz suyu pompası Pompa kapağı sökülür Dıştan takma motor Ayak ünitesi ile şaft arasında Ayak ünitesi sökülür Kuyruklu motor Ayak ünitesi içinde veya motor üzerinde Modele göre değişir Jeneratör Jeneratör motorunun deniz suyu pompası Pompa kapağı sökülür Doğru İmpeller Seçimi İmpeller seçiminde şu bilgiler kullanılır: Motor markası ve modeli Motor seri numarası Pompa üreticisi ve model numarası Eski impellerin parça numarası Jabsco, Johnson Pump ve Sherwood, tekne pompaları ve impellerleri üreten firmalara örnektir. Motor üreticileri de kendi parça numaralarıyla impeller sunar. İmpeller Ölçüleri Ölçü Açıklama Dış çap Kanat uçları arasındaki çap Genişlik İmpellerin eksenel uzunluğu Mil bağlantısı Kama, düz yüzey veya kanallı göbek Kanat sayısı Pompa modeline göre değişir Değişim Aralığı Değişim aralığını motor üreticisi bakım takviminde belirtir. Aralık genellikle çalışma saati ve yıl olarak verilir. Tortulu sularda veya uzun beklemelerden sonra daha sık kontrol gerekebilir. Değişim Adımları (İçten Takma Motor) Motoru durdurun ve deniz suyu vanasını kapatın. Pompa kapağının vidalarını sökün. Eski impelleri pense veya impeller sökücüyle çıkarın. Kanatları sayın ve eksik parça olup olmadığını kontrol edin. Gövde iç yüzeyinde aşınma olup olmadığına bakın. Yeni impelleri yağlayarak takın. Yeni contayla kapağı kapatın. Vanayı açın ve egzozdan su akışını doğrulayın. Eksik Kanat Kontrolü Eski impellerde eksik kanat varsa parça sistemde kalmıştır. Parça genellikle eşanjör girişinde veya termostat yuvasında bulunur. Parça çıkarılmazsa su akışını engeller. Sık Sorulan Sorular Dıştan takma motorda impeller değişimi zor mudur? Ayak ünitesinin sökülmesi gerekir. İşlem için doğru aletler ve servis kılavuzu kullanılır. Muadil impeller kullanılabilir mi? Ölçüleri ve malzemesi uyumlu muadil ürünler kullanılabilir. Garanti süresince üreticinin parça şartları kontrol edilir. Yedek impeller nasıl saklanır? Serin, karanlık ve kuru ortamda orijinal ambalajında saklanır. İlgili Terimler İmpeller, Deniz Suyu Pompası, Motor Bakımı, Motor Yedek Parçası, Motor Hararet Yapması, Deniz Suyu Süzgeci.
Deniz Navigasyonu
Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.
Deniz Radarı
Deniz radarı , teknelerde ve gemilerde çatışmadan kaçınma ve seyir amacıyla kullanılan radar sistemidir. Deniz radarı, gece, sis ve kısıtlı görüşte çevredeki tekneleri ve kıyıyı gösterir. Deniz Radarı Nedir? Deniz radarı, teknenin çevresini 360 derece tarar. Diğer teknelerin, kıyının ve şamandıraların konumunu ekranda gösterir. Radar, görüşün kısıtlı olduğu durumlarda gözcülüğe destek olur. Ticari gemilerde radar, SOLAS kuralları uyarınca zorunludur. Gezi teknelerinde isteğe bağlıdır. Deniz Radarının Görevleri Görev Açıklama Çatışma önleme Yaklaşan hedeflerin izlenmesi Kıyı seyri Kıyıya ve adalara mesafe ölçümü Konum doğrulama GPS konumunun radar ile kontrolü Hava izleme Yağmur ve sağanak bulutlarının görülmesi Demir izleme Çevredeki teknelere göre konum takibi Anten Türleri Tür Özellik Radom anten Anten kapalı kubbe içinde döner, küçük teknelerde yaygın Açık dizi anten Anten açıkta döner, daha dar ışın ve uzun menzil Açık dizi antenin uzunluğu arttıkça yatay ışın genişliği daralır. Dar ışın, yakın iki hedefin ayrı görülmesini sağlar. COLREG ve Radar COLREG 1972 Kural 7, radar bulunan teknelerin radarı doğru kullanmasını ister. Kural 19, kısıtlı görüşte seyri düzenler. Bu kurallara göre radar bilgisi tek başına çatışma riskinin değerlendirilmesinde yeterli kabul edilmez. Gözcülük her zaman sürdürülür. Seçim Ölçütleri Teknenin boyuna ve montaj yerine uygun anten türünü seçin. Gereken menzili belirleyin. Mevcut çok fonksiyonlu ekranla uyumu kontrol edin. Güç tüketimini akü kapasitesine göre değerlendirin. MARPA ve bindirme gibi özellikleri karşılaştırın. Güvenli Kullanım Radarı yalnızca kısıtlı görüşte değil, açık havada da kullanarak alışın. Menzil ölçeğini düzenli olarak değiştirin. Kazanç ve dalga filtresi ayarlarını doğru yapın. Hedeflerin kerteriz değişimini izleyin. Kerterizi değişmeyen ve mesafesi azalan hedef, çatışma riski taşır. Sık Sorulan Sorular Radar ve AIS birlikte kullanılmalı mı? Evet. AIS yalnızca vericisi olan tekneleri gösterir. Radar, vericisiz tekneleri ve kıyıyı da gösterir. Radar dalgaları sağlığa zararlı mıdır? Üreticiler güvenli mesafe değerlerini belirtir. Anten çalışırken yakınında durulmaz. Küçük teknede radar nereye monte edilir? Radar direği, hardtop veya direk üzerine monte edilir. İlgili Terimler Radar, Radar Anteni, Radar Reflektörü, AIS, Chartplotter, Çok Fonksiyonlu Ekran.
Deniz Suyu Filtresi
Deniz suyu filtresi , teknede deniz suyu vanasından sonra yer alan ve suyun içindeki yosun, kum, plastik ve deniz canlılarını tutan filtredir. Filtre, motor soğutma sistemi, klima ve pompaları korur. Deniz Suyu Filtresi Nedir? Deniz suyu, birçok tekne sisteminde soğutma veya yıkama için kullanılır. Bu su yabancı maddeler içerir. Yabancı maddeler pompa çarklarını, eşanjörleri ve hortumları tıkar. Deniz suyu filtresi, bu maddeleri sistem girişinde tutar. Filtre, "deniz suyu süzgeci" olarak da anılır. Kullanım Alanları Sistem Filtrenin Görevi Motor soğutma Çark ve eşanjörü korur Jeneratör soğutma Soğutma devresini korur Klima Kondenser hattını korur Watermaker Ön filtreleme yapar Güverte yıkama pompası Pompayı korur Deniz suyu musluğu Musluk hattını korur Filtrenin Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Filtreyi taşır Şeffaf kapak veya hazne Filtreyi görmeyi sağlar Sepet Yabancı maddeleri tutar Conta Kapakta sızdırmazlık sağlar Giriş ve çıkış bağlantıları Hortumlara bağlanır Konumlandırma Filtreyi deniz suyu vanasından hemen sonra yerleştirin. Filtrenin üst kısmını su hattının üstünde tutmaya çalışın. Kapağı kolay erişilebilir bir yönde konumlandırın. Sepeti görebilmek için şeffaf haznenin önünü açık bırakın. Filtre su hattının altındaysa kapak açılmadan önce vana kapatılır. Temizlik Adımları Motoru durdurun. Deniz suyu vanasını kapatın. Kapağı açın ve sepeti çıkarın. Sepeti temizleyin. Contayı kontrol edin. Sepeti yerleştirip kapağı kapatın. Vanayı açın ve kaçak kontrolü yapın. Tıkanma Belirtileri Belirti Sistem Motor hararet yapıyor Motor soğutma Egzozdan az su çıkıyor Motor soğutma Klima soğutmuyor Klima Pompa debisi düşüyor Pompalar Hava Kaçağı Kapak contası hasarlıysa filtre hava çeker. Hava, pompanın su emişini keser. Bu durum motorun ısınmasına yol açar. Kapak kapatıldıktan sonra sızdırmazlık kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Filtre ne sıklıkla kontrol edilir? Her seyir öncesinde gözle kontrol edilir. Filtrede deniz canlısı neden birikir? Vana açıkken canlılar ve yumurtaları hatta girer. İlgili Terimler Deniz Suyu Süzgeci, Deniz Suyu Vanası, Motor Soğutma Sistemi, Deniz Motoru İmpelleri, Watermaker, Tekne Kliması.
Deniz Suyu Musluğu
Deniz suyu musluğu , teknede deniz suyunu kuzine lavabosuna veya banyoya getiren musluktur. Deniz suyu musluğu, tatlı su tasarrufu sağlamak için kullanılır. Deniz Suyu Musluğu Nedir? Teknede tatlı su sınırlıdır. Bulaşıkların ön yıkaması veya sebze yıkama gibi işlerde deniz suyu kullanılabilir. Deniz suyu musluğu, gövdedeki bir deniz suyu vanası üzerinden denizden su alır. Su bir pompayla musluğa getirilir. Son durulama tatlı suyla yapılır. Sistem Türleri Tür Çalışma Şekli Ayak pompalı Lavabo altındaki pedala basılarak çalışır El pompalı Musluk üzerindeki kolla çalışır Elektrikli pompalı Düğmeyle çalışır Güverte yıkama bağlantılı Güverte yıkama pompasının hattından beslenir Ayak pompası, eller serbestken su almayı sağlar. Sistemin Bileşenleri Deniz suyu vanası Süzgeç Pompa Hortum Musluk veya ağız Çekvalf Su Tasarrufu Örneği Bir bulaşık yıkamada yaklaşık 10 litre su kullanılsın. Ön yıkama deniz suyuyla yapılırsa tatlı su kullanımı yarıya inebilir. Bu tasarruf, uzun seyirlerde tankın daha uzun dayanmasını sağlar. Tasarruf miktarı kullanıcı alışkanlığına göre değişir. Hijyen Deniz suyu musluğu limanlarda ve marinalarda kullanılmaz. Kirli sularda alınan deniz suyu yemek hazırlamada kullanılmaz. Son durulama her zaman tatlı suyla yapılır. Deniz suyu içilmez. Liman suları, atık ve yakıt kalıntısı içerebilir. Vana Güvenliği Deniz suyu musluğu, gövdedeki bir deniz suyu vanasına bağlıdır. Bu vana su hattının altındadır. Hortum veya bağlantı arızasında tekneye su girebilir. Bu nedenle: Vana kullanılmadığında kapatılır. Hortumlar çift kelepçeyle bağlanır. Vananın yanında konik tapa bulundurulur. Bakım Süzgeci temizleyin. Pompa diyaframını kontrol edin. Hortumda tuz birikimi ve çatlak arayın. Kullanımdan sonra sistemi tatlı suyla durulayın. Sık Sorulan Sorular Deniz suyu bulaşığa zarar verir mi? Tuz, metal yüzeylerde iz bırakabilir. Tatlı suyla durulama bu etkiyi önler. Deniz suyu musluğu tüm teknelerde bulunur mu? Hayır. Genellikle uzun seyir yapan yelkenlilerde bulunur. Deniz suyu pompası tatlı su pompası olarak kullanılabilir mi? Pompa uygunluğu üretici belgesine göre değerlendirilir. İlgili Terimler Tekne Musluğu, Deniz Suyu Vanası, Deniz Suyu Filtresi, Tatlı Su Pompası, Gövde Geçişi, Su Tankı.
Deniz Suyu Pompası
Deniz suyu pompası , tekne motorunun soğutma sistemi için denizden su çeken pompadır. İngilizcede bu pompaya "raw water pump" denir. Deniz Suyu Pompası Nedir? Deniz suyu pompası, gövde geçişi ve deniz suyu vanası üzerinden denizden su emer. Su, deniz suyu süzgecinden geçerek pompaya gelir. Pompa suyu soğutma sistemine basar. Kapalı devre sistemlerde su eşanjörden geçer. Açık devre sistemlerde su doğrudan motor bloğunda dolaşır. Su sonunda ıslak egzozla birlikte dışarı atılır. Pompanın Bölümleri Bölüm Görevi Pompa gövdesi İç hacmi ve giriş-çıkış ağızlarını oluşturur İmpeller Esnek kanatlarıyla suyu iter Kam Gövde içinde kanatların bükülmesini sağlar Ön kapak Gövdeyi kapatır, impeller değişimi için sökülür Conta Kapak ile gövde arasındaki sızdırmazlığı sağlar Mil ve keçe Motordan hareketi alır ve su sızıntısını önler Çalışma İlkesi Pompa milini motor döndürür. Mil, kauçuk impelleri çevirir. Kanatlar gövdedeki kam bölgesinde bükülür. Bükülme, kanatlar arasındaki hacmi küçültür ve suyu çıkış ağzına iter. Kanatlar düzleştiğinde hacim büyür ve giriş ağzından su emilir. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Egzozdan su gelmiyor veya az geliyor İmpeller hasarı, vana kapalı, süzgeç tıkalı Motor sıcaklığı yükseliyor Yetersiz su akışı Pompa çevresinde su damlıyor Mil keçesi veya kapak contası arızası Gıcırtı sesi Kuru çalışma Egzozdan çıkan su miktarı, deniz suyu akışının basit bir göstergesidir. Bakım Adımları Deniz suyu vanasını kapatın. Pompa ön kapağını sökün. İmpelleri çıkarın ve kanatlarını inceleyin. Yeni veya sağlam impelleri gliserin veya üreticinin önerdiği yağlayıcıyla takın. Yeni conta ile kapağı kapatın. Vanayı açın ve motor çalışırken egzozdan su geldiğini doğrulayın. Kuru Çalışma Riski Kauçuk impeller suyla yağlanır. Su gelmezse kanatlar birkaç saniyede ısınır ve kırılabilir. Kırık kanat parçaları soğutma kanallarını tıkayabilir. Motor çalıştırılmadan önce deniz suyu vanasının açık olduğu kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Deniz suyu pompası hangi motorlarda bulunur? İçten takma motorlarda, kuyruklu motorlarda ve jeneratörlerde bulunur. Dıştan takma motorlarda pompa ayak ünitesinin içindedir. Pompa kapağı neden sökülerek kontrol edilir? İmpellerin durumu dışarıdan görülmez. Kapak sökülünce kanat çatlakları ve aşınma görülür. Pompa mil keçesi kaçırırsa ne olur? Deniz suyu motor bölmesine ve sintineye akar. Su ayrıca pompa yataklarına ulaşabilir. İlgili Terimler İmpeller, Deniz Motoru İmpelleri, Motor Su Pompası, Deniz Suyu Süzgeci, Açık Devre Soğutma, Kapalı Devre Soğutma.
Deniz Suyu Süzgeci
Deniz suyu süzgeci , teknenin deniz suyu giriş hattında yabancı maddeleri tutan elemandır. Süzgeç, gövdenin dışında bir ızgara veya gövdenin içinde bir filtre sepeti olarak bulunur. Deniz Suyu Süzgeci Nedir? Deniz suyu sistemleri gövdedeki bir açıklıktan su alır. Bu suyla birlikte yosun, plastik poşet, deniz otu ve küçük canlılar da girebilir. Süzgeç, bu maddelerin pompalara ve eşanjörlere ulaşmasını önler. Teknelerde genellikle iki aşamalı süzme uygulanır. Süzgeç Türleri Tür Konum Görevi Gövde dışı ızgara Gövde altında, su girişinin önünde Büyük cisimleri tutar Hat içi süzgeç Deniz suyu vanasından sonra İnce parçacıkları tutar Kepçe tipi giriş Gövde altında, açık ağızlı Seyirde su akışını artırır Gövde Dışı Izgara Gövde dışı ızgara, gövde geçişinin önüne yerleştirilir. Izgara yarıklı bir plakadır. Büyük cisimlerin girişini önler. Kepçe tipi girişlerde ızgara, seyir yönüne bakan bir ağız içerir. Bu ağız, hızla birlikte su girişini artırır. Hat İçi Süzgeç Hat içi süzgeç, deniz suyu vanası ile pompa arasında bulunur. Şeffaf bir kapak ve çıkarılabilir bir sepet içerir. Bu süzgeç, "deniz suyu filtresi" olarak da anılır. Malzemeler Malzeme Kullanım Bronz Gövde dışı ızgara, süzgeç gövdesi Paslanmaz çelik Sepet Cam takviyeli plastik Süzgeç gövdesi Şeffaf polikarbonat Kapak Gövde Dışı Izgaranın Temizliği Gövde dışı ızgara, deniz canlılarıyla kaplanabilir. Midye ve yosun ızgarayı daraltır. Temizlik, karaya çekme sırasında veya dalgıç yardımıyla yapılır. Izgara, antifouling boyaya dahil edilir. Tıkanma Belirtileri Belirti Olası Neden Motor ısınıyor Izgara veya sepet tıkalı Egzozdan az su çıkıyor Giriş kısıtlı Klima performansı düştü Su akışı yetersiz Bakım Hat içi süzgeci her seyir öncesi kontrol edin. Sepeti temizleyin ve contayı kontrol edin. Karaya çekmede gövde dışı ızgarayı temizleyin. Izgaranın sabitleme vidalarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Gövde dışı ızgara gerekli midir? Büyük cisimlerin girişini azaltır. Birçok üretici önerir. Plastik poşet girişi tıkarsa ne yapılır? Motor durdurulur. Poşet dalarak veya geri manevra ile temizlenir. Süzgeç kapağı neden şeffaftır? Sepetin doluluğu kapak açılmadan görülür. İlgili Terimler Deniz Suyu Filtresi, Deniz Suyu Vanası, Gövde Geçişi, Seacock, Motor Soğutma Sistemi, Antifouling.
Deniz Suyu Vanası
Deniz suyu vanası , teknenin gövdesindeki bir deniz suyu giriş veya çıkış açıklığını kapatan vanadır. Su hattının altında bulunan bu vanalar, teknenin su almasını önleyen kritik güvenlik elemanlarıdır. Deniz Suyu Vanası Nedir? Teknede motor soğutması, tuvalet, klima ve güverte yıkama gibi sistemler denizden su alır. Bazı sistemler de suyu gövdeden denize verir. Her gövde açıklığı bir gövde geçişi ile oluşturulur. Deniz suyu vanası, bu gövde geçişinin üzerine monte edilir. Vana kapatıldığında hattaki tüm bağlantılar denizden ayrılır. Kullanım Alanları Sistem Akış Yönü Motor soğutma Giriş Jeneratör soğutma Giriş Tuvalet yıkama Giriş Tuvalet tahliyesi Çıkış Klima Giriş Lavabo tahliyesi Çıkış Sintine pompası Çıkış (bazı teknelerde) İlgili Standart ISO 9093, gezi teknelerinde deniz suyu vanaları ve gövde geçişlerinin gerekliliklerini belirler. Standart, malzeme dayanımını ve mekanik yük gereksinimlerini kapsar. Malzemeler Malzeme Açıklama Bronz Geleneksel ve dayanıklı DZR pirinç Dezinkifikasyona dayanıklı pirinç Cam takviyeli kompozit Korozyona uğramaz Standart pirinç, deniz suyunda zamanla zayıflar. Bu nedenle deniz suyu vanası için uygun değildir. Montaj Kuralları Vanayı doğrudan gövde geçişine monte edin. Vananın gövdeye bir taban plakasıyla sabitlenmesini sağlayın. Vana ile gövde geçişi arasında galvanik uyuma dikkat edin. Vanaya erişimi engelleyen eşya koymayın. Hortumu çift kelepçeyle bağlayın. Kontrol Noktaları Kontrol Açıklama Kolay dönüş Vana sıkışmamalı Renk değişimi Korozyon belirtisi Sızıntı Gövde ve mil çevresi Bağlantı sağlamlığı Vana elle sallanmamalı Acil Durum Önlemleri Her deniz suyu vanasının yanına uygun çapta konik ahşap tapa bağlanır. Mürettebat, vanaların yerini bilir. Vanaların konumu bir planda gösterilir. Sık Sorulan Sorular Tekne bağlıyken vanalar kapatılmalı mı? Gözetimsiz teknede kullanılmayan vanaların kapatılması riski azaltır. Vana neden düzenli çalıştırılır? Kullanılmayan vana deniz canlıları ve korozyon nedeniyle sıkışır. Vana kolu neden kırmızı olabilir? Bazı üreticiler kolları görünürlük için renkli üretir. Renk, vananın türünü belirtmez. Plastik vana su hattının altında kullanılabilir mi? Yalnızca ISO 9093 gereksinimlerini karşılayan kompozit vanalar kullanılır. İlgili Terimler Seacock, Gövde Geçişi, Küresel Vana, Deniz Suyu Süzgeci, Hortum Kelepçesi, Galvanik Korozyon.
Deniz Suyuna Dayanıklı Paslanmaz Çelik
Deniz suyuna dayanıklı paslanmaz çelik , klorür içeren deniz ortamında oyuklanma ve aralık korozyonuna karşı yüksek direnç gösteren paslanmaz çelik sınıflarının genel adıdır. Bu sınıfa halk arasında "marin tipi paslanmaz" da denir. Deniz Suyuna Dayanıklı Paslanmaz Çelik Nedir? Tüm paslanmaz çelikler deniz ortamına aynı ölçüde dayanmaz. Deniz suyundaki klorür iyonu, pasif tabakayı yerel olarak bozar. Bu durum oyuklanma korozyonuna yol açar. Krom, molibden ve azot oranı yüksek alaşımlar bu etkiye daha iyi dayanır. Teknelerde en yaygın kullanılan sınıf AISI 316'dır. PREN Değeri PREN (Pitting Resistance Equivalent Number – Oyuklanma Direnci Eşdeğer Sayısı), alaşımın oyuklanmaya direncini tahmin eder. Yaygın formül şudur: PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N Sınıf Yaklaşık PREN AISI 304 18–20 AISI 316 23–28 Dubleks 2205 34–38 Süper dubleks 2507 40 ve üzeri PREN arttıkça oyuklanma direnci yükselir. Deniz Ortamında Kullanılan Sınıflar Sınıf EN No Özellik AISI 316 1.4401 Molibdenli, yaygın marin sınıfı AISI 316L 1.4404 Düşük karbon, kaynak sonrası korozyon direnci Dubleks 2205 1.4462 Yüksek dayanım ve korozyon direnci Süper dubleks 2507 1.4410 Çok yüksek klorür direnci 6Mo süper ostenitik 1.4547 Deniz suyu boru sistemleri Teknede Kullanım Alanları Parça Önerilen Sınıf Güverte donanımı AISI 316 Arma telleri AISI 316 Kaynaklı küpeşte AISI 316L Pervane şaftı Dubleks veya özel şaft alaşımları Su altı bağlantı elemanları Dubleks veya uygun alaşım Su Altı Kullanımında Dikkat Su altında ve oksijensiz bölgelerde 316 da aralık korozyonuna uğrayabilir. Gövde içinden geçen cıvatalar ve şaft yatakları bu riski taşır. Bu bölgelerde dubleks çelikler veya bronz tercih edilebilir. Yüzey İşlemi İşlem Etkisi Elektropolisaj Pürüzlülüğü azaltır, korozyon direncini artırır Pasivasyon Yüzeydeki serbest demiri uzaklaştırır Ayna parlatma Tuz tutunmasını azaltır Sık Sorulan Sorular Marin tipi paslanmaz hangi sınıftır? Genellikle AISI 316 ifade edilir. Bazı uygulamalarda dubleks kullanılır. 316 ile 316L arasındaki fark nedir? 316L daha düşük karbon içerir ve kaynak bölgesinde daha iyi korozyon direnci gösterir. Dubleks çelik neden daha pahalıdır? Alaşım içeriği ve üretim süreci daha karmaşıktır. İlgili Terimler Paslanmaz Çelik, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Paslanmaz Hortum Kelepçesi, Korozyon, Galvanik Korozyon, Deniz Tipi Alüminyum.
Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme
Deniz suyunu tatlı suya çevirme , deniz suyundaki tuzun ve çözünmüş maddelerin ayrılarak kullanılabilir su elde edilmesidir. Bu işleme "tuzdan arındırma" veya "desalinasyon" denir. Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme Nedir? Deniz suyu, ortalama olarak litre başına yaklaşık 35 gram çözünmüş tuz içerir. Bu oran, insan tüketimi için çok yüksektir. Tuzdan arındırma, suyu içme, yıkama ve teknik kullanıma uygun hale getirir. Teknelerde, gemilerde ve kıyı tesislerinde farklı yöntemler kullanılır. Yöntemler Yöntem Çalışma İlkesi Kullanım Ters ozmoz Basınçla yarı geçirgen membrandan geçirme Tekneler, kıyı tesisleri Damıtma Suyu buharlaştırıp yoğuşturma Gemiler, büyük tesisler Elektrodiyaliz Elektrik alanında iyonları ayırma Düşük tuzlu sular Güneş enerjili damıtıcı Güneş ısısıyla buharlaştırma Acil durum kitleri Teknede Ters Ozmoz Teknelerde en yaygın yöntem ters ozmozdur. Cihaz, "watermaker" veya "su yapıcı" olarak adlandırılır. Ters ozmoz, damıtmaya göre daha az enerji tüketir. Cihazlar kompakt yapıdadır ve akü veya jeneratörle çalışır. Gemilerde Damıtma Büyük gemilerde ana motorun atık ısısı kullanılarak damıtma yapılır. Bu cihazlara "tatlı su jeneratörü" denir. Su, düşük basınçta daha düşük sıcaklıkta kaynar. Bu sayede atık ısı yeterli olur. Acil Durum Yöntemleri Yöntem Açıklama Manuel ters ozmoz pompası Elle pompalanan küçük cihaz Güneş damıtıcısı Can salı ekipmanında bulunabilir SOLAS kapsamındaki can salı donanımı, içme suyunu tanımlar. Manuel su yapıcılar, bazı salların donanımında yer alabilir. Su Kalitesi Tuzdan arındırılmış su, mineral açısından düşük olabilir. Bazı sistemlerde suya mineral ekleyen filtreler kullanılır. İçme suyu güvenliği için tank hijyeni ve dezenfeksiyon da önemlidir. Konsantre Atığı Ters ozmozda tuzlu bir konsantre oluşur. Teknelerde bu konsantre denize geri verilir. Büyük kıyı tesislerinde konsantrenin çevresel etkisi ayrıca değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Deniz suyu kaynatılarak tatlı suya çevrilebilir mi? Kaynatma tuzu ayırmaz. Buharın toplanıp yoğuşturulması gerekir. Teknede en verimli yöntem hangisidir? Teknelerde ters ozmoz yaygın olarak kullanılır. Tuzdan arındırılmış su doğrudan içilebilir mi? Su kalitesi, cihaz ve tank hijyenine bağlıdır. İlgili Terimler Watermaker, Su Yapıcı, Su Tankı, Su Filtresi, Can Salı, Tekne Elektrik Sistemi.
Deniz Telsizi
Deniz telsizi , gemiler, tekneler ve kıyı istasyonları arasında haberleşme için denizcilik frekans bantlarını kullanan telsiz cihazıdır. Deniz telsizleri, rutin iletişim ve acil durum çağrıları için kullanılır. Deniz Telsizi Nedir? Deniz telsizleri, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından denizcilik hizmetlerine ayrılmış frekanslarda çalışır. Kullanılan bant, haberleşme menzilini belirler. Küçük tekneler genellikle VHF telsiz kullanır. Uzun mesafe seyirlerde MF/HF telsiz veya uydu haberleşmesi de kullanılır. Deniz Telsizi Türleri Tür Frekans Bandı Yaklaşık Menzil VHF telsiz 156–162 MHz Görüş hattı, kıyıya yakın MF telsiz 1,6–4 MHz Orta mesafe HF telsiz 4–27,5 MHz Uzun mesafe Uydu haberleşme Uydu frekansları Küresel GMDSS Deniz Alanları Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi (GMDSS), deniz alanlarını kapsama durumuna göre ayırır. Alan Kapsam A1 En az bir VHF DSC kıyı istasyonunun kapsadığı alan A2 MF DSC kıyı istasyonunun kapsadığı alan (A1 hariç) A3 IMO tarafından tanınan mobil uydu hizmetinin kapsamı (A1 ve A2 hariç) A4 Diğer alanlar, kutup bölgeleri SOLAS gemilerinde bulunması gereken telsiz donanımı, geminin seyrettiği deniz alanına göre belirlenir. Telsiz Ruhsatı ve Belgeler Gemi telsiz istasyonu ruhsatı: Teknedeki telsiz donanımının kaydıdır. Kısa Mesafe Telsiz Operatörü Belgesi (SRC): VHF kullanımını kapsar. Uzun Mesafe Telsiz Operatörü Belgesi (LRC): MF/HF ve uydu sistemlerini kapsar. Türkiye'de telsiz ruhsatı ve operatör belgesi işlemleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülür. Telsiz Kullanım Kuralları Konuşmaya başlamadan önce kanalı dinleyin. Çağrıyı kısa ve açık yapın. Kanal 16'yı yalnızca çağrı ve tehlike için kullanın. Çağrı sonrası çalışma kanalına geçin. Gereksiz konuşmalardan kaçının. Öncelik Sözcükleri Sözcük Anlamı MAYDAY Hayati tehlike PAN-PAN Acil durum, hayati tehlike yok SECURITE Seyir veya hava emniyeti bilgisi Sık Sorulan Sorular Gezi teknesi için hangi telsiz gerekir? Kıyıya yakın seyirlerde VHF telsiz yaygındır. Ulusal mevzuat, bulundurulması gereken donanımı belirler. HF telsiz ile uydu haberleşmesi arasındaki fark nedir? HF telsiz iyonosfer yansımasıyla uzak mesafeye ulaşır. Uydu haberleşmesi uydular üzerinden çalışır. Telsiz konuşmaları gizli midir? Hayır. VHF yayınları aynı kanalı dinleyen herkesçe duyulur. İlgili Terimler VHF Telsiz, El Telsizi, Sabit VHF, DSC, Uydu Haberleşmesi, NAVTEX.
Deniz Tipi Alüminyum
Deniz tipi alüminyum , deniz suyunda korozyona yüksek direnç gösteren ve tekne yapımında kullanılan alüminyum alaşımlarının genel adıdır. Bu alaşımlar başta 5000 ve 6000 serilerinde yer alır. Deniz Tipi Alüminyum Nedir? Alüminyum, hafif ve korozyona dayanıklı bir metaldir. Yüzeyinde koruyucu bir oksit tabakası oluşur. Ancak tüm alüminyum alaşımları deniz suyuna aynı ölçüde dayanmaz. Bakır içeren alaşımlar deniz ortamında hızla bozulur. Magnezyum alaşımlı 5000 serisi, deniz suyunda en iyi direnci gösteren gruptur. Alaşım Serileri Seri Ana Alaşım Elementi Deniz Uygunluğu 2000 Bakır Uygun değildir 5000 Magnezyum Çok uygundur 6000 Magnezyum ve silisyum Su üstü yapılar için uygundur 7000 Çinko Genellikle uygun değildir Yaygın Deniz Tipi Alaşımlar Alaşım Ürün Biçimi Kullanım 5083 Levha Gövde kaplaması 5086 Levha Gövde ve güverte 5383 Levha Yüksek dayanımlı gövde 5754 Levha Üst yapı ve iç bölmeler 6061 Profil, boru Direk, bumba, donanım 6082 Profil Yapısal profiller Temper Durumu Alaşım adından sonra temper kodu gelir. Örneğin "5083-H321" ve "5083-H116" deniz uygulamaları için tanımlanmış temperlerdir. ASTM B928, gemi ve tekne yapımında kullanılan 5000 serisi levhalar için bu temperleri düzenler. Bu temperler, taneler arası korozyona karşı test edilir. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Hafiftir Galvanik korozyona açıktır Korozyona dayanıklıdır Kaynak bölgesinde dayanım düşer Geri dönüştürülebilir Bakırlı antifouling ile uyumsuzdur Boyasız kullanılabilir Kaçak akıma duyarlıdır Galvanik Riskler Alüminyum, galvanik seride aktif tarafta yer alır. Bakır, bronz ve paslanmaz çelikle temas ettiğinde çözünebilir. Bu nedenle bağlantılarda yalıtkan ara parçalar kullanılır. Antifouling boyada bakır oksit içermeyen ürünler seçilir. Kaynak 5000 serisi alaşımlar MIG ve TIG yöntemleriyle kaynaklanabilir. Kaynak, ısıdan etkilenen bölgede dayanımı azaltır. Tasarımda bu azalma dikkate alınır. Klas kuruluşları, kaynak prosedürleri için kurallar tanımlar. Sık Sorulan Sorular Alüminyum tekne boyasız kullanılabilir mi? 5000 serisi gövdeler su üstünde boyasız kullanılabilir. Su altı için antifouling gerekir. 6061 gövde levhası olarak kullanılır mı? Gövde kaplamasında genellikle 5000 serisi tercih edilir. Alüminyum teknede hangi anot kullanılır? Gövde ve motor üreticisinin önerdiği anot kullanılır. İlgili Terimler Alüminyum Anot, Galvanik Korozyon, Korozyon, Antifouling Boya, Paslanmaz Çelik, Katodik Koruma.
Denizci İlk Yardım Çantası
Denizci ilk yardım çantası , denizde ve karadan uzak ortamlarda kullanılmak üzere hazırlanan, su geçirmez ambalajlı ve deniz kaynaklı yaralanmalara yönelik malzeme içeren ilk yardım çantasıdır. Denizci İlk Yardım Çantası Nedir? Denizde tıbbi yardıma ulaşma süresi uzundur. Bu nedenle denizci ilk yardım çantası, karadaki standart çantalardan daha kapsamlı olabilir. Çanta, ıslak ortamda içeriği koruyacak şekilde su geçirmez kılıf veya kutu içinde bulunur. İçerik, seyrin süresine ve kıyıdan uzaklığa göre seçilir. Avrupa Birliği Kategorileri 92/29/AET sayılı Avrupa Birliği Direktifi, gemilerde bulundurulacak tıbbi malzemeyi seyir türüne göre üç kategoride düzenler: Kategori Seyir Türü A Kıyıdan uzak, sınırsız seyir B Kıyıya belirli mesafede seyir C Liman ve kıyıya çok yakın seyir Direktif ticari gemiler içindir. Gezi tekneleri için bir rehber olarak kullanılabilir. Denize Özgü Malzemeler İhtiyaç Örnek Malzeme Hipotermi Termal battaniye, sıcak tutma paketleri Güneş etkileri Güneş kremi, yanık jeli Deniz canlısı yaralanmaları Sıcak su paketleri, cımbız Balık kancası yaralanması Tel kesici, antiseptik Kırık ve burkulma Şekillendirilebilir atel, elastik bandaj Ezilme ve kanama Turnike, basınçlı bandaj Göz yaralanmaları Göz yıkama solüsyonu, göz pedi Su Geçirmezlik Denizci ilk yardım çantaları genellikle şu yapılardan birinde bulunur: Su geçirmez kumaş çanta Sert plastik ve contalı kutu Bölmeli su geçirmez paketler Çanta suya düşerse yüzecek şekilde tasarlanabilir. Tıbbi Danışma ve Kılavuzlar Uzun seyirlerde kişiler, uzaktan tıbbi danışmaya ihtiyaç duyabilir. Kıyı istasyonları tıbbi danışma çağrılarını sağlık hizmetine iletir. Dünya Sağlık Örgütü, IMO ve ILO tarafından yayımlanan "Gemiler İçin Uluslararası Tıbbi Kılavuz", gemilerde tıbbi bakım için başvuru kaynağıdır. Hazırlık Adımları Seyrin süresini ve kıyıdan uzaklığını belirleyin. Mürettebatın sağlık durumunu ve kişisel ilaçlarını öğrenin. İçerik listesini bir sağlık profesyoneliyle gözden geçirin. Çantayı su geçirmez şekilde paketleyin. Kullanım kılavuzunu çantaya ekleyin. Kontrol Son kullanma tarihlerini sezon başında kontrol edin. Kullanılan malzemeyi hemen yenileyin. Çantanın yerini tüm mürettebata gösterin. Sık Sorulan Sorular Denizci çantası ile standart çanta arasındaki fark nedir? Denizci çantası su geçirmezdir ve deniz kaynaklı yaralanmalara yönelik ek malzeme içerir. Can salında ilk yardım malzemesi bulunur mu? Evet. Can salı donanımında temel ilk yardım malzemesi bulunur. Uzun seyirde reçeteli ilaç gerekir mi? Uzun seyirlerde hekimin önerdiği ilaçlar bulundurulabilir. İlgili Terimler İlk Yardım Çantası, Acil Durum Ekipmanı, Can Salı, Güvenlik Ekipmanı, Tekne Güvenliği, Deniz Güvenliği.
Denizcilik Ekipmanı
Denizcilik ekipmanı , gemi, yat ve teknelerde seyir, güvenlik, haberleşme ve işletme için kullanılan araç ve gereçlerdir. Terim, gezi teknelerinden ticari gemilere kadar geniş bir alanı kapsar. Denizcilik Ekipmanı Nedir? Denizcilik ekipmanı, deniz araçlarının güvenli çalışmasını sağlar. Bazı ekipmanlar uluslararası sözleşmelerle zorunlu tutulur. Zorunlu ekipmanların onaylı olması gerekir. Onay, ekipmanın belirli test ve performans şartlarını karşıladığını gösterir. Denizcilik Ekipmanı Grupları Grup Örnekler Can kurtarma Can yeleği, can salı, can simidi, kurtarma botu Yangın Yangın söndürücü, algılama sistemi, yangın battaniyesi Seyir Pusula, radar, GPS, AIS, ECDIS Haberleşme VHF telsiz, EPIRB, SART, NAVTEX Kirlilik önleme Sintine suyu ayırıcı, atık su arıtma Güverte Çapa, ırgat, halat, vinç ECDIS, İngilizce "Electronic Chart Display and Information System" ifadesinin kısaltmasıdır. Gemilerde onaylı elektronik harita sistemidir. Uluslararası Düzenlemeler SOLAS: Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi'dir. Ticari gemilerde zorunlu ekipmanı belirler. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yönetilir. LSA Kodu: Uluslararası Can Kurtarma Araçları Kodu'dur. Can kurtarma ekipmanının teknik şartlarını belirler. FSS Kodu: Uluslararası Yangın Güvenlik Sistemleri Kodu'dur. Deniz Teçhizatı Direktifi Avrupa Birliği'nin 2014/90/EU sayılı Deniz Teçhizatı Direktifi (MED), gemi ekipmanının onay şartlarını belirler. Onaylı ürünler "dümen işareti" (wheel mark) taşır. Türkiye, bu direktifi Deniz Teçhizatı Yönetmeliği ile iç mevzuatına aktarmıştır. Gezi Teknesi ve Ticari Gemi Ekipmanı Özellik Gezi Teknesi Ticari Gemi Düzenleme Ulusal mevzuat ve ISO standartları SOLAS ve MED Onay işareti CE işareti veya ürün standardı Dümen işareti Denetim Liman başkanlığı Bayrak devleti ve klas kuruluşu Sık Sorulan Sorular Dümen işareti ne anlama gelir? Dümen işareti, ürünün 2014/90/EU Direktifi şartlarına uygun olduğunu gösterir. İşaret, gemi dümeni simgesine benzer. Gezi teknesinde SOLAS onaylı ekipman zorunlu mudur? Özel gezi teknelerinde zorunluluk ulusal mevzuata göre belirlenir. SOLAS onaylı ürünler gezi teknelerinde de kullanılabilir. Klas kuruluşu nedir? Klas kuruluşu, gemilerin yapı ve ekipman standartlarını denetleyen bağımsız kuruluştur. Türk Loydu, Lloyd's Register ve DNV klas kuruluşlarına örnektir. İlgili Terimler Marin Ekipman, SOLAS, Güvenlik Ekipmanı, Can Salı, EPIRB, Tekne Ekipmanı.
Denizcilik Enstrümanı
Denizcilik enstrümanı , teknede hız, derinlik, rüzgâr ve yön gibi seyir verilerini sürekli olarak gösteren gösterge cihazıdır. Enstrümanlar, dümencinin anlık karar vermesine yardım eder. Denizcilik Enstrümanı Nedir? Enstrümanlar, sensörlerden gelen verileri sayısal veya grafik olarak gösterir. Genellikle kokpitte, dümen başında veya direk önünde bulunur. Çok fonksiyonlu ekranlardan farklı olarak enstrümanlar küçük ve tek amaçlıdır. Güneş altında okunabilir ve uzaktan görülebilir şekilde tasarlanır. Enstrüman Türleri Enstrüman Gösterdiği Veri Hız göstergesi Suya göre hız, kat edilen mesafe Derinlik göstergesi Su derinliği Rüzgâr göstergesi Rüzgâr hızı ve açısı Pusula göstergesi Baş açısı Çok veri göstergesi Seçilebilir birden fazla veri Motor göstergeleri Devir, sıcaklık, yağ basıncı Tank göstergeleri Yakıt ve su seviyesi Analog ve Dijital Göstergeler Özellik Analog Gösterge Dijital Gösterge Gösterim İbre Sayı ve grafik Değişim takibi İbre hareketiyle kolay Grafikle mümkün Kesin değer Okuması zor Kesin değer gösterir Veri seçimi Tek veri Birden fazla veri Rüzgâr açısı gibi değişen verilerde analog ibre, değişimi hızla gösterir. Yerleşim Dümen başı: Dümencinin sürekli izleyeceği veriler. Direk önü: Yelkenlilerde tüm mürettebatın görebileceği büyük ekranlar. Kaptan köşkü: Kapalı istasyonda kullanılan göstergeler. Harita masası: Navigatöre yönelik göstergeler. Bağlantı Modern enstrümanlar NMEA 2000 ağına bağlanır. Her gösterge ağdaki herhangi bir veriyi gösterebilir. Böylece bir hız sensörünün verisi birden fazla göstergede görüntülenir. Kalibrasyon Enstrümanların doğru veri göstermesi için sensörlerin kalibre edilmesi gerekir: Hız sensörünü bilinen mesafede kalibre edin. Derinlik ofsetini ayarlayın. Rüzgâr yön hizasını yapın. Pusula sapmasını düzeltin. Kalibre edilmemiş sensörler, gerçek rüzgâr gibi hesaplanan verileri de bozar. Yarış Teknelerinde Enstrümanlar Yarış teknelerinde enstrümanlar performans verileri de gösterir. Örnek: hedef hız, rüzgâra karşı etkili hız (VMG) ve kontra açısı. VMG, İngilizce "Velocity Made Good" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Enstrüman ile MFD arasında hangisi tercih edilmeli? Enstrüman sürekli görünür veri sağlar. MFD daha fazla bilgi sunar. İki sistem birlikte kullanılır. Enstrümanlar gece nasıl okunur? Arka aydınlatma ve kırmızı gece modu kullanılır. Kablosuz enstrümanlar güvenilir midir? Pil ve sinyal durumuna bağlıdır. Kritik veriler için kablolu sistemler yaygındır. İlgili Terimler Hız Göstergesi, Rüzgâr Göstergesi, Derinlik Ölçer, Elektronik Pusula, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran.
Denize Adam Düştü
Denize adam düştü , teknedeki bir kişinin denize düştüğü acil durumu ve bu durumu bildiren uyarıdır. Bu uyarı, teknedeki herkesin kurtarma için hemen harekete geçmesini sağlar. Denize Adam Düştü Nedir? Bir kişi denize düştüğünde tekne ilerlemeye devam eder. Birkaç saniye içinde kişiyle tekne arasında mesafe açılır. Dalgalı denizde suda bir kişinin başı kolayca gözden kaybolur. Bu nedenle ilk saniyelerde doğru hareket etmek hayati önem taşır. Kurtarmanın Üç Aşaması Aşama Amaç Konum belirleme Kişiyi gözden kaybetmemek Geri dönüş Tekneyi kişinin yanına getirmek Tekneye alma Kişiyi sudan güvenle çıkarmak İlk Tepki "Denize adam düştü" diye bağırın. Kişiyi gözle izleyen bir gözcü atayın. Can simidini ve MOB şamandırasını atın. MOB tuşuna basın. Motorlu teknede pervaneyi kişiden uzak tutun. Geri Dönüş Manevraları Manevra Açıklama Hızlı durma Tekne hemen döndürülerek kişinin yakınında tutulur Williamson dönüşü Tekne önce bir yana, sonra ters yöne dönerek kendi izine girer Anderson dönüşü Tekne kişinin bulunduğu tarafa tam dönüş yapar Yelkenli için yelken manevrası Rüzgâr altına kaçılır, tramola veya kavança ile dönülür Williamson dönüşü, gece veya kişi gözden kaybolduğunda gemilerde kullanılan bir yöntemdir. Tekne kendi rotasının tersine, aynı hat üzerine döner. Kişiye Yaklaşma Kişiye rüzgâr altından yaklaşın. Pervaneyi kişiye yakın çalıştırmayın. Tekneyi kişinin rüzgâraltı tarafında durdurun. Halat veya kurtarma halkası atın. Tekneye Alma Yöntemleri Yöntem Açıklama Yüzme merdiveni Kişi bilinçliyse kendisi çıkar Kurtarma halkası ve palanga Kişi kemerle bağlanıp palangayla kaldırılır Kurtarma ağı veya platformu Kişi ağın üzerine çekilir Tender bot Kişi önce bota alınır Soğuk sudan çıkarılan kişi mümkünse yatay konumda kaldırılır. Bu yöntem, ani kan basıncı düşüşü riskini azaltır. Soğuk Su Etkileri Aşama Etkisi Soğuk şok İlk dakikada nefes nefese kalma Kas yorgunluğu Kolların ve bacakların güç kaybı Hipotermi Vücut sıcaklığının düşmesi Can yeleği, soğuk şok sırasında kişinin başını su üstünde tutar. Sık Sorulan Sorular En sık yapılan hata nedir? Kişiyi gözden kaybetmektir. Bir kişinin yalnızca suya düşeni izlemesi gerekir. Tatbikat ne sıklıkla yapılır? Her sezon ve yeni mürettebatla yapılması önerilir. Yardım ne zaman çağrılır? Kişi hemen alınamıyorsa veya gözden kaybolduysa VHF ile tehlike çağrısı yapılır. İlgili Terimler MOB, MOB Şamandırası, Kurtarma Halkası, Can Simidi, Palanga, Emniyet Kemeri.
Deplasman
Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.
Derinlik Ölçer
Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.
Devre Kesici
Devre kesici , aşırı akım veya kısa devre durumunda elektrik devresini otomatik olarak kesen ve yeniden kurulabilen koruma elemanıdır. Halk arasında "otomatik sigorta" veya "şalter" olarak da anılır. Devre Kesici Nedir? Devre kesici, devreden geçen akımı sürekli izler. Akım belirlenen değeri aşınca iç mekanizma kontakları açar. Devre kesilir ve kablo aşırı ısınmaktan korunur. Arıza giderildikten sonra kesici kolu yeniden kurularak devre açılır. Sigortadan farklı olarak değişim gerektirmez. Çalışma İlkeleri Tür Çalışma Şekli Tepki Termik kesici Isınan bimetal şerit eğilerek kontağı açar Uzun süreli aşırı yükte Manyetik kesici Bobin, yüksek akımda kontağı çeker Kısa devrede çok hızlı Termik-manyetik kesici İki mekanizma birlikte Her iki duruma tepki Hidrolik-manyetik kesici Sıvı dolu tüp gecikmeyi ayarlar Sıcaklıktan az etkilenir Teknede Kullanılan Devre Kesiciler Tür Kullanım Panel tipi kesici DC ve AC dağıtım panolarında Yüzey montajlı kesici Irgat, pervane ve inverter hatlarında Ray tipi (DIN) kesici AC panolarda Kaçak akım korumalı kesici AC devrelerde kaçak akım koruması Seçim Ölçütleri Devredeki kablonun taşıyabileceği akımı belirleyin. Kesici değerini bu akımı aşmayacak şekilde seçin. Kesicinin gerilim türüne (AC veya DC) uygunluğunu kontrol edin. Kesme kapasitesinin olası kısa devre akımına uygunluğunu doğrulayın. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model seçin. AC kesiciler DC devrelerde güvenle kullanılamayabilir. DC akım, kontaklar açılırken ark oluşturur. Bu nedenle DC'ye uygun kesici seçilir. Kesici Neden Atar? Kısa devre Aşırı yük Arızalı cihaz Islanan bağlantı Yanlış değerde kesici Yeniden Kurma Kuralları Kesicinin neden attığını araştırın. Arızalı cihazı devreden çıkarın. Kesiciyi yeniden kurun. Kesici yine atarsa devreyi kontrol ettirin. Sürekli atan kesiciyi zorla kurmak kablo ve cihazlara zarar verebilir. Sık Sorulan Sorular Devre kesici sigortadan daha mı güvenlidir? İkisi de doğru seçildiğinde koruma sağlar. Kesici yeniden kurulabilir, sigorta değiştirilir. Kesici anahtar olarak kullanılabilir mi? Bazı panel tipi kesiciler anahtar olarak kullanılmak üzere tasarlanır. Üretici bilgisi kontrol edilir. Kesici kolu sıcak oluyorsa ne anlama gelir? Gevşek bağlantı veya sürekli yüksek yük olabilir. Kontrol edilmelidir. İlgili Terimler Marin Sigorta, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, 220 Volt Tekne Sistemi.
Dizel Tekne Motoru
Dizel tekne motoru , yakıtı sıkıştırılmış sıcak havanın içine püskürterek ateşleyen içten yanmalı tekne motorudur. Dizel motorlarda buji bulunmaz. Dizel Tekne Motoru Nedir? Dizel motorda piston havayı yüksek oranda sıkıştırır. Sıkışan hava ısınır. Enjektör, yakıtı bu sıcak havanın içine püskürtür. Yakıt kendiliğinden tutuşur. Bu yönteme sıkıştırma ateşlemesi denir. Motor, adını Alman mühendis Rudolf Diesel'den alır. Kullanım Alanları Motoryatlar ve trawlerlar Yelkenlilerde yardımcı motorlar Balıkçı ve iş tekneleri Jeneratörler Ticari gemiler Yakıt Sistemi Bileşen Görevi Yakıt tankı Yakıtı depolar Su ayırıcı filtre Yakıttaki suyu ve kiri ayırır Besleme pompası Yakıtı tanktan çeker İnce yakıt filtresi Küçük partikülleri tutar Yüksek basınç pompası Yakıtı enjeksiyon basıncına çıkarır Enjektörler Yakıtı silindire püskürtür Enjeksiyon Türleri Mekanik enjeksiyon: Pompa, yakıtı mekanik olarak zamanlar. Elektronik kontrol gerektirmez. Common rail: Yakıt ortak bir hatta yüksek basınçta tutulur. Elektronik ünite enjektörleri kontrol eder. Turbo Şarj Turbo şarj, egzoz gazının enerjisiyle bir türbini döndürür. Türbin, motora daha fazla hava basar. Daha fazla hava, aynı silindir hacminden daha yüksek güç sağlar. Deniz tipi turbo motorlarda emme havası, ara soğutucuyla soğutulur. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Düşük yakıt tüketimi Yüksek ağırlık Yüksek tork Yüksek satın alma maliyeti Düşük yakıt uçuculuğu Yakıt temizliğine duyarlılık Uzun çalışma ömrü Düşük yükte uzun çalışmada karbon birikimi Yakıt Sisteminde Hava Yakıt filtresi değiştirildiğinde veya yakıt bittiğinde sisteme hava girer. Hava, enjeksiyonu engeller ve motor çalışmaz. Havanın sistemden atılmasına "hava alma" denir. İşlem, üreticinin belirttiği tahliye vidaları ve el pompasıyla yapılır. Mikrobiyal Kirlenme Dizel tankında suyun bulunduğu yüzeyde mikroorganizmalar çoğalabilir. Bu kirlenme, filtreleri tıkayan koyu bir tortu oluşturur. Tankların dolu tutulması ve su ayırıcının boşaltılması riski azaltır. Sık Sorulan Sorular Dizel motor düşük devirde uzun süre çalıştırılmalı mı? Uzun süreli düşük yük, karbon birikimine yol açabilir. Üreticiler motoru belirli aralıklarla yüksek yükte çalıştırmayı önerebilir. Dizel motorda kızdırma bujisi ne işe yarar? Soğuk havada yanma odasını ısıtarak ilk çalıştırmayı kolaylaştırır. Dizel motor neden siyah duman atar? Siyah duman, yanmamış yakıtı gösterir. Aşırı yük, kirli hava filtresi veya enjektör arızası olası nedenlerdir. İlgili Terimler Benzinli Tekne Motoru, Enjektör, Yakıt Filtresi, Su Ayırıcı Filtre, İçten Takma Motor, Motor Bakımı.
Doğru Akım
Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.
Draft
Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.
Duman Dedektörü
Duman dedektörü , havadaki duman parçacıklarını algılayarak sesli alarm veren cihazdır. Duman dedektörü, yangının erken fark edilmesini sağlar. Duman Dedektörü Nedir? Yangının ilk aşamasında alev görülmeden önce duman oluşur. Duman dedektörü, bu dumanı algılar ve yüksek sesli alarm verir. Alarm, uyuyan kişileri uyandırır ve kaçış için zaman kazandırır. Teknede kamara ve salon gibi yaşam alanlarına yerleştirilir. Duman Dedektörü Türleri Tür Çalışma İlkesi Daha Hızlı Algıladığı Yangın Optik (fotoelektrik) Duman, ışık hüzmesini saçar ve sensöre ulaştırır İçten içe yanan, dumanlı yangınlar İyonizasyon Duman, iyon odasındaki akımı azaltır Hızlı, alevli yangınlar Çift sensörlü Optik ve iyonizasyon birlikte Her iki tür Teknede minder ve kumaş yangınları dumanlı başlayabilir. Bu nedenle optik dedektörler sıklıkla tercih edilir. Güç Kaynağı Tür Özellik Pilli dedektör Bağımsız çalışır, kurulumu kolaydır Uzun ömürlü pilli dedektör Pil, dedektör ömrü boyunca dayanır 12 V bağlantılı dedektör Tekne elektrik sistemiyle çalışır Birbirine bağlı dedektörler Biri alarm verince hepsi çalar Teknede Yerleşim Her kamaraya bir dedektör yerleştirin. Salon ve geçiş alanlarına dedektör ekleyin. Dedektörü tavana veya tavana yakın duvara monte edin. Kuzine ve banyodan bir miktar uzak tutun. Havalandırma ağızlarının hemen önüne koymayın. Duman yukarı yükselir. Bu nedenle dedektör yüksek noktaya monte edilir. Yanlış Alarm Kaynakları Pişirme buharı ve dumanı Duş buharı Motor egzozu Yoğun toz Kuzine yakınında ısı dedektörü veya sessize alma düğmeli model kullanılabilir. Test ve Bakım Dedektörü test düğmesiyle düzenli olarak test edin. Pil zayıf uyarısında pili değiştirin. Sensör girişlerini tozdan temizleyin. Dedektörü üreticinin belirttiği kullanım süresi sonunda değiştirin. Sık Sorulan Sorular Duman dedektörü karbonmonoksit algılar mı? Hayır. Karbonmonoksit için ayrı dedektör gerekir. Bazı modeller iki işlevi birlikte sunar. Teknede ev tipi duman dedektörü kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak nem ve titreşim dayanımı değerlendirilmelidir. Duman dedektörü neden makine dairesine konmaz? Egzoz ve buhar yanlış alarm yaratır. Bu bölümde ısı dedektörü kullanılır. İlgili Terimler Yangın Algılama Sistemi, Karbonmonoksit Dedektörü, Gaz Dedektörü, Yangın Söndürücü, Kamara, Tekne Güvenliği.
Duman Kandili
Duman kandili , gündüz tehlike bildirmek ve konum göstermek için yoğun turuncu duman üreten piroteknik işarettir. İngilizcede bu işarete "orange smoke signal" denir. Duman Kandili Nedir? Duman kandili, ateşlendiğinde parlak turuncu renkli yoğun duman çıkarır. Turuncu duman, gündüz deniz yüzeyinde ve havadan kolayca görülür. Duman, rüzgârın yönünü de gösterir. Bu bilgi, helikopter ve kurtarma teknelerinin yaklaşma yönünü belirlemelerine yardım eder. COLREG 1972 Ek IV, turuncu dumanı tehlike işaretleri arasında sayar. Duman Kandili Türleri Tür Kullanım Yüzer duman kandili Suya atılır, su üzerinde duman çıkarır El duman işareti Elde tutulur, kısa süreli duman Can simidi duman işareti Can simidine bağlı, suya düşünce çalışır Can simidi duman işaretleri, gemilerde can simidiyle birlikte köprüüstünden suya atılır. SOLAS Şartları Tür Asgari Şart Yüzer duman işareti En az 3 dakika duman Can simidi kendinden çalışır duman işareti En az 15 dakika duman Gezi teknelerine yönelik ürünler ulusal şartlara göre seçilir. Kullanım Adımları Üretici talimatını okuyun. Kurtarma aracının sizi görebileceği mesafede olduğunu değerlendirin. Rüzgâraltı bordaya geçin. Kapağı açın ve ateşleme mekanizmasını çalıştırın. Yüzer kandili rüzgâraltı tarafa suya atın. El duman işaretini bordanın dışında tutun. Duman, teknenin üzerine doğru gelmeyecek şekilde rüzgâraltına bırakılır. Kullanım Zamanı Gündüz ve açık havada etkilidir. Helikopter yaklaşırken rüzgâr yönünü gösterir. Kuvvetli rüzgârda duman yatay yayılır ve görünürlüğü azalabilir. Gece etkisi düşüktür; gece kırmızı ışıklı işaretler kullanılır. Güvenlik Dumanı solumaktan kaçının. Sıcak gövdeye dokunmayın. Duman kandilini can salı içinde kullanmayın. Saklama ve İmha Duman kandilleri su geçirmez kutuda, kuru ve serin yerde saklanır. Son kullanma tarihi takip edilir. Süresi dolan ürünler yetkili kanallarla imha edilir. Sık Sorulan Sorular Duman kandili gece kullanılır mı? Gece görünürlüğü düşüktür. Gece el maytabı veya paraşütlü fişek kullanılır. Duman kandili ne kadar uzaktan görülür? Mesafe, hava koşulları ve gözlemcinin yüksekliğine göre değişir. Havadan daha uzaktan görülür. Duman rengi neden turuncudur? Turuncu, deniz ve gökyüzü renklerinden belirgin biçimde ayrılır. İlgili Terimler İşaret Fişeği, El Maytabı, Paraşütlü İşaret Fişeği, Acil Durum Sinyali, Can Simidi, SOLAS.
Dyneema Halat
Dyneema halat , ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilen (UHMWPE) liflerinden üretilen halattır. Dyneema, bu lifin tescilli ticari adıdır. Dyneema Halat Nedir? Dyneema lifi, Hollanda merkezli DSM firması tarafından geliştirildi. Marka bugün Avient şirketine aittir. Lif, aynı ağırlıktaki çelik telden yüksek çekme dayanımına sahiptir. Aynı lif türü, Honeywell firması tarafından Spectra adıyla da üretilir. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 0,97 g/cm³ Suda davranış Yüzer Esneme Çok düşüktür Dayanım/ağırlık oranı Çok yüksektir UV dayanımı Yüksektir Erime sıcaklığı Yaklaşık 140–150 °C Sürtünme katsayısı Düşüktür; yüzey kaygandır Kullanım Alanları Mandar halatları Yelken armasında tel yerine kullanılan halatlar Yumuşak şakıllar Can hattı ve güvenlik halatları Yüksek yüklü kontra ıskotalar Vinç ve çekme halatları Sınırlamalar Sınırlama Açıklama Sünme Sürekli yük altında kalıcı uzama gösterir Düşük erime noktası Sürtünme ısısıyla lifler zarar görebilir Kaygan yüzey Kilit ve vinçte kayabilir Düğüm tutma Kaygan lifler bazı düğümlerden kayabilir Bu nedenle Dyneema çekirdekli halatlar genellikle polyester kılıfla kaplanır. Kılıf; tutuş, UV koruması ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Yapıları Kılıfsız 12 kollu örgü: Hafiftir ve kolay eklenir. Polyester kılıflı çekirdek: Yelken halatlarında yaygındır. Kaplamalı örgü: Aşınma ve tutuşu iyileştirmek için kaplama uygulanır. Ekleme Dyneema halatlar düğüm yerine genellikle ekleme yöntemiyle sonlandırılır. Ekleme, halatın dayanımını düğüme göre daha az düşürür. Kaygan lifler nedeniyle ekleme uzunluğu üreticinin önerisine göre yapılır. Sık Sorulan Sorular Dyneema halat çapa hattında kullanılır mı? Esnemesi çok düşük olduğu için dalga darbelerini sönümlemez. Çapa hattında tek başına önerilmez. Dyneema halat neden pahalıdır? Lif üretim süreci karmaşıktır ve yüksek performanslı bir malzemedir. Dyneema ile tel halat birbirinin yerine kullanılabilir mi? Bazı arma uygulamalarında Dyneema, tel halatın yerine kullanılır. Değişim, sünme ve aşınma özellikleri dikkate alınarak yapılır. Dyneema halat suya düşerse batar mı? Lifin yoğunluğu sudan düşüktür. Kılıfsız Dyneema halat yüzer. Polyester kılıflı halatlar ise batabilir. İlgili Terimler Şakıl, Yelken Halatı, Polyester Halat, Halat Ekleme, Halat Esnemesi, Mandar.
Dört Kanatlı Pervane
Dört kanatlı pervane , göbeğin çevresine 90 derecelik aralıklarla yerleştirilmiş dört kanattan oluşan pervanedir. Dört kanatlı pervaneler suyu daha geniş yüzeyle kavrar. Dört Kanatlı Pervane Nedir? Dört kanatlı pervanede toplam kanat alanı, aynı çaptaki üç kanatlı pervaneden fazladır. Geniş kanat alanı, suyun daha fazla kavranmasını sağlar. Bu özellik, kalkış, dalgada tutunma ve ağır yük taşıma performansını etkiler. Kanatların her biri daha az yük taşır. Özellikler Özellik Açıklama Kanat aralığı 90 derece Toplam kanat alanı Üç kanatlıya göre fazladır Titreşim Daha düzgündür Kalkış Genellikle daha iyidir Dalgada tutunma Daha iyidir Azami hız Genellikle biraz düşüktür Performans Etkileri Kızağa çıkış: Tekne daha kısa sürede kızağa çıkabilir. Düşük hızda seyir: Tekne kızaktan düşmeden daha düşük hızda kalabilir. Dalgada tutunma: Pervane dalga tepesinde havaya çıktığında da suyu kavramaya devam eder. Ventilasyon direnci: Yüksek trimli seyirde hava emmeye daha dirençlidir. Kullanım Alanları Ağır yük taşıyan tekneler Dalgalı sularda kullanılan tekneler Yüksek monteli dıştan takma motorlar Su kayağı çeken tekneler Titreşimin azaltılması istenen yatlar Hatve Ayarı Dört kanatlı pervane, aynı hatvedeki üç kanatlı pervaneye göre motor devrini düşürebilir. Bu durumda tam gaz devrinin aralıkta kalması için daha düşük hatveli pervane seçilebilir. Seçim, deneme sürüşüyle doğrulanır. Üç Kanatlı Pervaneyle Karşılaştırma Ölçüt Dört Kanatlı Üç Kanatlı Ağır yükte performans Daha iyi İyi Düzgün çalışma Daha düzgün Daha az düzgün Yakıt verimi Kullanıma göre değişir Kullanıma göre değişir Maliyet Genellikle daha yüksek Genellikle daha düşük Beş Kanatlı Pervaneler Beş ve daha fazla kanatlı pervaneler de üretilir. Bu pervaneler titreşimi daha da azaltır. Büyük yatlarda ve yüksek güçlü uygulamalarda kullanılır. Sık Sorulan Sorular Dört kanatlı pervane yakıt tasarrufu sağlar mı? Bazı teknelerde seyir hızında verim artabilir. Sonuç, teknenin ve motorun özelliklerine bağlıdır. Dört kanatlı pervane neden daha az titreşir? Daha fazla kanat, itişi tur boyunca daha eşit dağıtır. Dört kanatlı pervane her motora uyar mı? Pervane, motorun mil ve göbek sistemine uygun olmalıdır. İlgili Terimler Üç Kanatlı Pervane, Tekne Pervanesi, Pervane Hatvesi, Pervane Ventilasyonu, Paslanmaz Çelik Pervane, Trim.
Dümen
Dümen , teknenin yönünü değiştirmeye ve kontrol etmeye yarayan sistemdir. Denizcilikte "dümen" kelimesi hem su altındaki dümen palasını hem de dümenciye ait kumanda donanımını ifade eder. Dümen Nedir? Dümen palası, su altında dikey bir kanat olarak çalışır. Pala bir yana döndürüldüğünde su akışı palaya çarpar. Bu akış, kıça yanal bir kuvvet uygular. Kıç bir yana itilir ve teknenin başı ters yöne döner. Dümenin etkisi, palanın üzerinden geçen suyun hızına bağlıdır. Dümen Kelimesinin Kullanımları Kullanım Anlamı Örnek Dümen palası Su altındaki yön kanadı "Dümen palası hasar gördü." Dümen dolabı Dümenciye ait çark "Dümene geç." Dümen sistemi Pala ile kumanda arasındaki tüm düzenek "Hidrolik dümen sistemi" Dümen Palası Türleri Tür Yapı Kullanım Asılı dümen Pala yalnızca dümen şaftından asılıdır Modern yelkenliler Skeg destekli dümen Pala önündeki sabit bir çıkıntıya menteşelidir Seyir yelkenlileri Omurgaya menteşeli dümen Pala omurganın arka kenarına bağlıdır Uzun omurgalı tekneler Aynalığa asılı dümen Pala kıç aynalığın dışına asılıdır Küçük tekneler Dengeli dümen Pala alanının bir kısmı şaftın önündedir Motoryatlar, yelkenliler Dümen Kumandası Yeke: Dümen palasına doğrudan bağlı kol. Küçük yelkenlilerde kullanılır. Dümen dolabı: Çark biçimli kumanda. Mekanik veya hidrolik sistemle palaya bağlanır. Otopilot: Elektronik kontrolle dümeni otomatik çevirir. Joystick: Pod ve çoklu tahrik sistemlerinde yönlendirme yapar. Motorlu Teknelerde Yön Kontrolü Dıştan takma, kuyruklu ve pod sistemlerde ayrı bir dümen palası bulunmaz. Tahrik ünitesi dönerek itiş yönünü değiştirir. Bu sistemlerde yön kontrolü itişle birlikte gerçekleşir. Dümen Etkisi ve Hız Dümen palası, üzerinden geçen su akışıyla çalışır. Düşük hızda dümen etkisi azalır. Şaftlı teknelerde pervanenin itiş akımı dümeni doğrudan beslediği için manevrada kısa gaz verilmesi dümen etkisini artırır. Sık Sorulan Sorular Dümen palası kırılırsa tekne nasıl yönlendirilir? Acil durum dümeni, motorların farklı kullanımı veya yelkenlerin dengelenmesi yöntemleriyle yönlendirme yapılır. Dümen neden geri viteste farklı davranır? Geri viteste pervane akımı dümen palasını beslemez. Dümen etkisi hızla azalır. Dengeli dümenin avantajı nedir? Pala alanının bir kısmı şaftın önünde olduğu için dümeni çevirmek daha az kuvvet gerektirir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Acil Durum Dümeni.
Dümen Palası
Dümen palası , teknenin kıç bölümünde su altında bulunan ve döndürüldüğünde yön değişimi sağlayan yassı kanattır. İngilizcede bu parçaya "rudder blade" denir. Dümen Palası Nedir? Dümen palası, dümen şaftına bağlıdır. Şaft döndüğünde pala da döner. Pala, su akışına açı yaptığında bir yanında yüksek, diğer yanında düşük basınç oluşur. Bu basınç farkı, kıçı yana iten kuvveti üretir. Pala alanı ve biçimi, dümen etkisini belirler. Kanat Profili Modern dümen palaları simetrik kanat profiline sahiptir. Profil, ön kenarda yuvarlak, arka kenarda incedir. Bu biçim, akışın pala yüzeyinden ayrılmadan geçmesini sağlar. Amerikan havacılık kurumu NACA'nın simetrik profilleri dümen tasarımında sık kullanılır. NACA, ABD Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nin (National Advisory Committee for Aeronautics) kısaltmasıdır. Palanın Yapısı Bölüm Görevi Dış kabuk Fiber, metal veya ahşaptan oluşur İç dolgu Köpük veya ahşap çekirdek İç iskelet Şaftı palaya bağlayan metal kollar Şaft Palayı dümen sistemine bağlar Malzemeler Malzeme Kullanım Fiber kabuk ve köpük dolgu Yelkenliler ve motoryatlar Paslanmaz çelik İş tekneleri ve bazı motoryatlar Alüminyum Alüminyum tekneler Ahşap Geleneksel tekneler ve guletler Palada Su Birikmesi Fiber dümen palalarına zamanla su sızabilir. Su, genellikle şaftın palaya girdiği noktadan girer. Biriken su iç iskeleti korozyona uğratabilir. Soğuk iklimlerde donan su kabuğu çatlatabilir. Karinaya alımda palanın alt ucundan küçük bir delikle su tahliyesi yapılabilir. Delik, işlem sonrası epoksiyle kapatılır. Kontrol Noktaları Palanın şaft üzerindeki boşluğunu kontrol edin. Kabukta çatlak ve kabarma arayın. Pala ile gövde arasındaki açıklığı ölçün. Alt ucunda su sızıntısı olup olmadığına bakın. Karaya oturma izlerini inceleyin. Pala Alanı Pala alanı, teknenin su altı yanal alanına göre belirlenir. Yetersiz alan, düşük hızda manevra güçlüğü yaratır. Aşırı alan, dümen kuvvetini artırır ve sürtünmeyi yükseltir. Sık Sorulan Sorular Dümen palası neden asimetrik değildir? Pala her iki yöne eşit çalışmalıdır. Bu nedenle profil simetrik tasarlanır. Karaya oturmada dümen palası neden zarar görür? Pala, teknenin en derin noktalarından biridir. Özellikle asılı dümenler darbeye açıktır. Pala değişiminde nelere dikkat edilir? Yeni pala; şaft çapı, uzunluk, profil ve ağırlık bakımından orijinale uygun olmalıdır. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Acil Durum Dümeni, Kıç, Karina.
Dümen Pompası
Dümen pompası , hidrolik dümen sisteminde yağı silindire basarak dümen hareketini oluşturan pompadır. Teknelerde iki tür dümen pompası bulunur: dümen dolabı pompası ve otopilot pompası. Dümen Pompası Nedir? Dümen dolabı pompası, dolabın arkasına monte edilir. Dolap döndükçe pompa içindeki pistonlar yağı iter. Yağ, dönüş yönüne göre silindirin bir tarafına gider. Otopilot pompası ise elektrik motoruyla çalışır ve aynı hidrolik devreye bağlanır. Dümen Pompası Türleri Tür Tahrik Görevi Dümen dolabı pompası Elle çevrilen dolap Dümencinin kumandasını yağ basıncına çevirir Otopilot pompası Elektrik motoru Otopilot komutuyla dümeni çevirir Güç destekli pompa Motor tahrikli veya elektrikli Büyük teknelerde dümen kuvvetini azaltır Dümen Dolabı Pompasının Bölümleri Bölüm Görevi Eksenel pistonlar Yağı basınçlandırır Kilit valfi Dolap bırakıldığında yağı tutar Yağ haznesi Sistem yağını depolar Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Mil ve keçe Dolap bağlantısını sızdırmaz tutar Pompa Hacmi ve Tur Sayısı Pompa hacmi, dolabın bir turunda gönderilen yağ miktarıdır. Değer genellikle cm³ veya inç küp cinsinden verilir. Silindirin hacmi sabitken pompa hacmi arttıkça dolabın kilitten kilide tur sayısı azalır. Az tur, hızlı dümen sağlar ancak daha fazla kuvvet gerektirir. Kilit Valfi Kilit valfi, dümen dolabı bırakıldığında palanın su kuvvetiyle geri dönmesini önler. Valf, pompanın içinde veya ayrı bir blokta bulunur. Çoklu dümen istasyonlu sistemlerde her pompanın kilit valfi bulunur. Otopilot Pompası Otopilot pompası, iki yönde dönebilen bir elektrik motoru ve hidrolik pompadan oluşur. Pompa, otopilot bilgisayarından gelen komutla yağı uygun yöne basar. Pompa kapasitesi, silindirin hacmine göre seçilir. Yetersiz kapasite, dümenin yavaş tepki vermesine yol açar. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Dolap arkasında yağ Mil keçesi kaçağı Dolap boşa dönüyor Yağ eksikliği veya hava Pala kendiliğinden dönüyor Kilit valfi arızası Otopilot dümeni yavaş çeviriyor Pompa kapasitesi yetersiz veya havalı sistem Sık Sorulan Sorular Dümen pompası değiştirilirken nelere dikkat edilir? Pompa hacmi, silindir uyumu ve bağlantı türü kontrol edilir. Değişim sonrası sistemin havası alınır. Otopilot pompası manuel dümeni etkiler mi? Doğru bağlantıda etkilemez. Otopilot kapalıyken pompa yağın serbest geçişini engellemez. Dümen dolabı pompası nerede bulunur? Dümen dolabının hemen arkasında, konsol veya bölme içinde bulunur. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Otopilot, Tekne Otopilotu, Dümen Palası, Mekanik Dümen.
Dümen Sistemi
Dümen sistemi , dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur. Dümen Sistemi Nedir? Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir. Dümen Sistemi Türleri Tür İletim Şekli Yaygın Kullanım Yeke Palaya doğrudan bağlı kol Küçük yelkenliler, kayıklar Mekanik kablolu sistem İtme-çekme kablosu Dıştan takma motorlu küçük tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik tel ve makaralar Yelkenliler Hidrolik sistem Hidrolik yağ ve silindir Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar Elektronik sistem Elektrik sinyali ve aktüatör Pod ve çoklu motorlu sistemler Sistem Bileşenleri Bölüm Örnek Parçalar Kumanda Dümen dolabı, yeke, joystick İletim Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu Uygulama Kadran, silindir, motor dümen kolu Geri bildirim Dümen açısı göstergesi İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 8848 Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri ISO 10592 Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar. Dümen Açısı Göstergesi Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez. Otopilot Bağlantısı Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır. Kontrol Noktaları Dümen dolabında boşluk ve sertlik Kablo ve tellerde aşınma Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı Bağlantı cıvatalarının sıkılığı Acil durum dümeninin erişilebilirliği Sık Sorulan Sorular Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir? Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır. Dümen sistemi neden sertleşir? Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar. Dümen sistemi arızasında ne yapılır? Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.
Dümen Teli
Dümen teli , mekanik dümen sistemlerinde dümen dolabının hareketini palaya veya motora ileten kablo ya da çelik teldir. Motorlu teknelerde dümen teli genellikle itme-çekme kablosudur. Dümen Teli Nedir? İtme-çekme kablosu, sabit bir dış kılıf ve içinde hareket eden çelik çekirdekten oluşur. Çekirdek, dümen kutusundan gelen hareketle kılıf içinde ileri geri kayar. Kablonun ucundaki mil, motor dümen koluna bağlanır. Yelkenlilerde ise kadrana bağlı açık çelik teller kullanılır. Dümen Teli Türleri Tür Yapı Kullanım İtme-çekme kablosu Kılıf içinde spiral çekirdek Dıştan takma ve kuyruklu motorlar Çelik tel Örgülü paslanmaz çelik tel Yelkenlilerde tel ve makaralı sistem Çift kablolu sistem İki kablo paralel çalışır Yüksek güçlü motorlar Kablonun Bölümleri Bölüm Görevi Dış kılıf Çekirdeği korur ve yönlendirir Çekirdek Hareketi iletir Uç mili Motor dümen koluna bağlanır Uç kovanı Mili korur ve yataklar Dümen kutusu bağlantısı Kabloyu dümen kutusuna bağlar Uzunluk Ölçümü İtme-çekme kablosu uzunluğu, belirli bir yöntemle ölçülür: Dümen kutusunun merkezinden başlayın. Kablonun izleyeceği yolu boyunca motorun dümen bağlantısına kadar ölçün. Üreticinin önerdiği payı ekleyin. En yakın standart kablo boyunu seçin. Kablo, keskin bükülme olmadan döşenmelidir. Her üretici, en küçük bükülme yarıçapını belirtir. Değişim Belirtileri Dümende sertleşme Dümende boşluk Kılıfta çatlak veya şişme Uç milinde korozyon Kablonun tam açıya ulaşmaması Değişim Adımları Motoru düz konuma getirin. Eski kablonun motor bağlantısını sökün. Kabloyu dümen kutusundan ayırın. Yeni kabloyu aynı yoldan geçirin. Dümen kutusuna ve motora bağlayın. Dümeni iki yöne tam çevirerek kontrol edin. Bakım Uç milini temizleyin ve deniz tipi gresle yağlayın. Kablo ucu kovanının kapağını kontrol edin. Kablonun döşeme yolunda sürtünme noktası olup olmadığına bakın. Sık Sorulan Sorular Dümen teli neden içten paslanır? Su, uç kovanından kılıfa sızar. Çekirdek korozyona uğrar ve sertleşir. Kablo boyu kısa seçilirse ne olur? Kablo gergin kalır ve motor tam açıya dönemez. Yelkenlilerde dümen teli nasıl ayarlanır? Teller kadrana bağlı gergi vidalarıyla ayarlanır. İlgili Terimler Mekanik Dümen, Dümen Sistemi, Dıştan Takma Motor, Hidrolik Dümen, Dümen Şaftı, Paslanmaz Çelik.
Dümen Şaftı
Dümen şaftı , dümen palasını teknenin içindeki dümen kumanda sistemine bağlayan dikey mildir. İngilizcede bu mile "rudder stock" denir. Dümen Şaftı Nedir? Dümen şaftı, palanın üst ucundan başlar ve gövdeden geçerek tekne içine girer. Şaftın üst ucuna dümen kolu veya kadran bağlanır. Dümenci dümeni çevirdiğinde hareket kadrana, oradan şafta ve palaya iletilir. Şaft, dalga ve su akışının palaya uyguladığı kuvvetleri taşır. Dümen Şaftının Bölümleri ve Bağlantıları Bölüm Görevi Alt yatak Şaftı gövde geçişinde taşır Üst yatak Şaftı güverte veya iç yapıda hizalar Dümen kovanı Şaftın gövdeden geçtiği tüp Keçe veya salmastra Su girişini önler Kadran veya dümen kolu Kumanda sistemini şafta bağlar Acil durum yekesi bağlantısı Arızada elle dümen sağlar Kadran Kadran, şaftın üst ucuna takılan çeyrek daire biçimli parçadır. Mekanik tel sistemlerinde teller kadranın kanalından geçer. Hidrolik sistemlerde silindir, kadrana veya dümen koluna bağlanır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve korozyona dayanıklı Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım Karbon fiber Hafif, yarış teknelerinde Bronz Geleneksel teknelerde Yük Durumu Dümen şaftı eğilme ve burulma yükleri taşır. Asılı dümenlerde tüm pala yükü şaftın gövdeden çıktığı noktada toplanır. Bu nedenle asılı dümen şaftları kalın çaplıdır. Şaft hasarı, dümen kaybına yol açabilir. Kontrol Noktaları Palayı elle iki yana oynatarak yatak boşluğunu kontrol edin. Şaftın gövdeden çıktığı noktada çatlak arayın. Keçe veya salmastra bölgesinde su sızıntısı kontrol edin. Kadran bağlantı vidalarının sıkılığını doğrulayın. Acil durum yekesinin şafta uyduğunu deneyin. Yatak Aşınması Dümen yatakları zamanla aşınır. Aşınma, palada boşluk ve seyirde vuruntu sesi yapar. Yataklar genellikle plastik veya kompozit malzemelerden üretilir. Aşınan yataklar karinada değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Dümen şaftından su sızarsa ne yapılır? Keçe veya salmastra kontrol edilir. Sızıntı artarsa tekne karaya alınarak onarılır. Dümen palası şaftı neden sökülür? Yatak değişimi, keçe değişimi ve şaft kontrolü için sökülür. Şaft eğilirse ne olur? Pala zor döner veya sıkışır. Eğik şaft değiştirilir veya uzman serviste düzeltilir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Hidrolik Dümen, Acil Durum Dümeni, Salmastra.
Dıştan Takma Motor
Dıştan takma motor , motor, şanzıman ve pervanenin tek bir ünitede birleştiği ve teknenin kıç aynalığına takılan motordur. İngilizcede bu motora "outboard motor" denir. Dıştan Takma Motor Nedir? Dıştan takma motor, teknenin dışında yer alır. Motor, kıç aynalığa kelepçe veya cıvatalarla bağlanır. Motorun tamamı sağa sola dönerek dümen görevi görür. Motor, karaya çıkarken veya sığ suda yukarı kaldırılabilir. Dıştan Takma Motorun Bölümleri Bölüm Görevi Güç başı Motor bloğu ve yakıt sistemini içerir Kaput Güç başını korur Gövde (şaft) Güç başını ayak ünitesine bağlar Ayak ünitesi Dişli kutusu ve pervaneyi taşır Kıç aynalık braketi Motoru tekneye bağlar Kavitasyon plakası Pervane üstündeki yatay plakadır Zaman Türüne Göre Tür Özellik İki zamanlı Hafiftir, yağ yakıtla karışır Dört zamanlı Yakıt tüketimi ve emisyonu düşüktür, ayrı yağ karteri vardır Doğrudan enjeksiyonlu iki zamanlı Emisyonu klasik iki zamanlıdan düşüktür Emisyon düzenlemeleri nedeniyle yeni dıştan takma motorların çoğu dört zamanlıdır. Şaft Boyu Şaft boyu, kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir: Kod Yaklaşık Şaft Boyu S (kısa) 15 inç (yaklaşık 38 cm) L (uzun) 20 inç (yaklaşık 51 cm) XL (ekstra uzun) 25 inç (yaklaşık 63,5 cm) Kısa şaft, pervanenin hava emmesine yol açar. Uzun şaft, gereksiz sürtünme oluşturur. Trim ve Kaldırma Trim: Motorun açısı değiştirilerek teknenin baş açısı ayarlanır. Kaldırma (tilt): Motor tamamen sudan çıkarılır. Güç trimi: Elektrikli hidrolik sistemle trim ve kaldırma yapılır. Güvenlik Donanımı Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Bazı ülkelerde motor stop ipi kullanımı yasal zorunluluktur. Sık Sorulan Sorular Dıştan takma motorun gücü nasıl seçilir? Güç, teknenin üretici plakasındaki azami motor gücü değerini aşmamalıdır. Dıştan takma motor tatlı suyla neden yıkanır? Motor içindeki deniz suyu kanallarında tuz birikir. Tatlı su yıkaması tuzu ve kumu temizler. İkiz dıştan takma motor neden kullanılır? İki motor daha yüksek toplam güç sağlar. Bir motor arızalanırsa diğeri tekneyi limana ulaştırabilir. İlgili Terimler Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru, Trim, Tekne Pervanesi, İçten Takma Motor, Kuyruklu Motor.
E
EPIRB
EPIRB , acil durumda gemi veya teknenin konumunu uydu sistemi aracılığıyla kurtarma merkezlerine bildiren telsiz işaretleyicidir. EPIRB, İngilizce "Emergency Position Indicating Radio Beacon" (Acil Durum Konum Bildiren Telsiz İşaretleyicisi) ifadesinin kısaltmasıdır. EPIRB Nedir? EPIRB, etkinleştirildiğinde 406 MHz frekansında tehlike sinyali yayınlar. Sinyal, uluslararası Cospas-Sarsat uydu sistemi tarafından alınır. Sistem, sinyali yer istasyonlarına ve ilgili kurtarma koordinasyon merkezine iletir. Birçok EPIRB ayrıca GNSS konumunu sinyale ekler. Cospas-Sarsat Sistemi Cospas-Sarsat, uydu tabanlı uluslararası arama-kurtarma sistemidir. Sistem; EPIRB, PLB ve uçak acil durum vericilerinden gelen 406 MHz sinyallerini alır. Sinyaller, alçak, orta ve yer eşzamanlı yörüngedeki uydular tarafından algılanır. EPIRB'nin Yayınları Frekans Görevi 406 MHz Uyduya kimlik ve konum gönderir 121,5 MHz Kurtarma ekiplerinin yön bulması için yerel sinyal AIS (bazı modeller) Yakındaki gemilere konum gösterir EPIRB Türleri Tür Özellik Kategori I Su temasıyla kendiliğinden yuvasından çıkar ve çalışır Kategori II Elle çıkarılır, su temasıyla veya elle çalıştırılır Kategori I EPIRB'ler hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle monte edilir. Tekne batarsa ünite belirli derinlikte cihazı serbest bırakır. Kayıt Her EPIRB'nin benzersiz bir kimlik numarası (UIN veya Hex ID) vardır. Cihaz, bayrak devletinin ilgili kurumuna kaydedilir. Kayıtta tekne bilgileri ve acil durum irtibat kişileri yer alır. Kayıt, kurtarma merkezinin teknenin kimliğini hızla belirlemesini sağlar. Pil ve Çalışma Süresi 406 MHz EPIRB'lerin en az 48 saat çalışması gerekir. Pilin son kullanma tarihi cihaz üzerinde yazar. Pil değişimi yetkili servislerde yapılır. Hidrostatik serbest bırakma ünitesinin de son kullanma tarihi vardır. Test ve Kontrol Cihazın test düğmesiyle kendi kendine test yapın. Test sırasında üreticinin talimatına uyun. Pil ve hidrostatik ünite tarihlerini kontrol edin. Kayıt bilgilerinin güncel olduğunu doğrulayın. Gerçek tehlike sinyali test amacıyla gönderilmez. Sık Sorulan Sorular EPIRB ile PLB arasındaki fark nedir? EPIRB tekneye kayıtlıdır ve daha uzun çalışır. PLB kişiye kayıtlıdır ve taşınabilir. EPIRB yanlışlıkla çalışırsa ne yapılır? Cihaz kapatılır ve en yakın kurtarma koordinasyon merkezine bildirilir. EPIRB su altında çalışır mı? Sinyal su altından iletilemez. Cihaz su yüzeyinde yüzerken çalışır. İlgili Terimler PLB, SART, DSC, MMSI Numarası, Can Salı, Acil Durum Sinyali.
Egzoz Hortumu
Egzoz hortumu , ıslak egzoz sisteminde egzoz gazı ve deniz suyu karışımını motordan tekne dışına taşıyan esnek hortumdur. Hortum, motor titreşimini gövdeye iletmeden sistemi bağlar. Egzoz Hortumu Nedir? Egzoz hortumu, sıcak gaz, tuzlu su ve sürekli titreşime aynı anda maruz kalır. Bu nedenle sıradan su hortumu bu iş için uygun değildir. Egzoz hortumları kalın cidarlı kauçuktan üretilir. İçlerinde dokuma takviye katmanları bulunur. Bazı türlerde hortumun çökmesini önleyen tel spiral yer alır. Hortumun Yapısı Katman Görevi İç kauçuk Sıcak gaz ve suya dayanır Dokuma takviye Basınç ve mekanik dayanım sağlar Tel spiral Bükülmede hortumun çökmesini önler Dış kauçuk Aşınma, yağ ve ozona dayanır Hortum Türleri Tür Özellik Kullanım Düz egzoz hortumu Tel spiral içermez Düz hatlar Spiral takviyeli hortum Tel spiral içerir Kavisli hatlar Silikon egzoz hortumu Yüksek sıcaklığa dayanır Özel uygulamalar İlgili Standartlar Standart Kapsam SAE J2006 Deniz motoru ıslak egzoz hortumu şartları ISO 13363 Küçük teknelerde ıslak egzoz hortumu şartları Standartlara uygun hortumların üzerinde standart kodu ve üretici bilgisi basılıdır. Montaj Kuralları Hortumun iç çapını egzoz çıkışının dış çapına göre seçin. Her bağlantıda iki paslanmaz kelepçe kullanın. Hortumu keskin kenarlardan ve sıcak yüzeylerden uzak döşeyin. Kavislerde spiral takviyeli hortum kullanın. Hortumu su kilidine doğru eğimli yerleştirin. Değişim Belirtileri Belirti Açıklama Yüzeyde çatlak Kauçuk yaşlanmış Yumuşama veya şişme İç katman bozulmuş Sertleşme Isı ve zamanla esneklik kaybı Bağlantı noktasında sızıntı Kelepçe veya hortum ucu hasarlı Egzoz kokusu Gaz kaçağı Hortum Kelepçeleri Egzoz hortumu kelepçeleri AISI 316 paslanmaz çelikten seçilir. Delikli bant yerine düz bantlı kelepçeler kauçuğu daha az keser. Kelepçeler periyodik olarak sıkılık ve korozyon açısından kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Egzoz hortumu neden çift kelepçeyle bağlanır? Hortum çıkarsa egzoz gazı ve deniz suyu tekne içine dolar. Çift kelepçe bu riski azaltır. Egzoz hortumu ne kadar süre kullanılır? Kullanım süresi; sıcaklık, kullanım yoğunluğu ve kurulum koşullarına göre değişir. Değişim kararı, görsel ve elle kontrol sonucuna göre verilir. Spiral takviyeli hortum her yerde kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak düz hatlarda spiralsiz hortum yeterlidir. İlgili Terimler Islak Egzoz, Egzoz Susturucusu, Hortum Kelepçesi, Paslanmaz Hortum Kelepçesi, Tekne Hortumu, Egzoz Manifoldu.
Egzoz Manifoldu
Egzoz manifoldu , motor silindirlerinden çıkan egzoz gazlarını toplayarak tek bir çıkışa yönlendiren boru düzeneğidir. Manifold, silindir kapağına doğrudan bağlanır. Egzoz Manifoldu Nedir? Her silindirin egzoz kanalı manifoldun bir koluna açılır. Kollar birleşerek gazı ortak çıkışa taşır. Egzoz gazları çok sıcaktır. Araç motorlarında manifold açık havada soğur. Kapalı motor bölmesinde ise sıcak manifold yangın riski oluşturur. Bu nedenle deniz motorlarında manifold suyla soğutulur. Su Ceketli Manifold Deniz motorlarının egzoz manifoldu çift cidarlıdır. İç boruda egzoz gazı akar. Dış ceketin içinde soğutma suyu dolaşır. Su, manifold yüzeyini düşük sıcaklıkta tutar. Kapalı devre sistemlerde bazı manifoldlar aynı zamanda eşanjör görevi görür. Manifoldun Bölümleri Bölüm Görevi Silindir kolları Her silindirin egzozunu alır Ana kanal Gazları toplar Su ceketi Manifoldu soğutur Karışım dirseği Soğutma suyunu egzoz gazına katar Contalar Silindir kapağı bağlantısını sızdırmaz kılar Karışım Dirseği Karışım dirseği, manifoldun çıkışına bağlanan kavisli parçadır. İngilizcede bu parçaya "exhaust elbow" veya "riser" denir. Deniz suyu bu noktada egzoz gazına püskürtülür. Gaz ve su birlikte ıslak egzoz hortumuna geçer. Dirsek, sıcak gaz ile tuzlu suyun buluştuğu yer olduğu için hızlı korozyona uğrar. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor bölmesinde egzoz kokusu Conta veya manifold çatlağı Silindirde su İç cidarda delinme, su geri akışı Dirsek çevresinde pas ve kabuklanma Korozyon Egzozdan su akışında azalma Dirsek içinde tıkanma Yüksek egzoz sıcaklığı Su ceketinde tıkanma Su Girmesi Riski Manifold veya dirsekte iç delinme olursa soğutma suyu silindirlere ulaşabilir. Su sıkıştırılamaz. Piston yukarı çıkarken suya çarpar. Bu durum biyel kolunu bükebilir ve motora ciddi zarar verir. Bu arızaya "su yutma" denir. Kontrol ve Bakım Dirseği belirli aralıklarla sökerek iç kesitini inceleyin. Karbon ve tuz birikintisini ölçün. Dış yüzeyde korozyon ve sızıntı arayın. Contaları sökümde yenileyin. Manifold anotlarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Karışım dirseği neden değiştirilir? Tuz ve karbon birikintisi kesiti daraltır. Korozyon cidarı inceltir. Değişim aralığını motor üreticisi belirtir. Manifold çatlağı nasıl anlaşılır? Motor yağında su, silindirde su veya egzozda olağan dışı beyaz duman görülebilir. Egzoz manifoldu neden sıcak olmamalıdır? Kapalı motor bölmesinde sıcak yüzeyler yangın ve yanık riski oluşturur. İlgili Terimler Islak Egzoz, Egzoz Hortumu, Egzoz Susturucusu, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Anodu.
Egzoz Susturucusu
Egzoz susturucusu , tekne motorunun egzoz sesini azaltan ve ıslak egzoz sisteminde suyu yöneten hazne biçimli parçadır. Teknelerde en yaygın türü su kilidi susturucudur. Egzoz Susturucusu Nedir? Egzoz gazı, motordan çıkarken basınç dalgaları oluşturur. Bu dalgalar ses olarak duyulur. Susturucu, gazın geçtiği hazne içinde basınç dalgalarını dağıtır. Islak egzoz sistemlerinde su da sesin azalmasına yardım eder. Su Kilidi Susturucu Su kilidi susturucu, egzoz hattının en alçak noktasına yerleştirilen bir haznedir. İngilizcede bu parçaya "waterlift muffler" denir. Çalışma ilkesi: Gaz ve su karışımı hazneye girer. Su, haznenin dibinde birikir. Gaz basıncı arttıkça su, çıkış borusundan yukarı itilir. Gaz ve su, kaz boynundan geçerek tekne dışına atılır. Motor durduğunda hortumdaki su hazneye geri döner. Hazne, motora geri akabilecek suyu biriktirecek hacimde seçilir. Susturucu Türleri Tür Yapı Kullanım Su kilidi susturucu Dikey çıkışlı hazne İçten takma motorlar Hat içi susturucu Hortum hattına eklenen silindir Ek ses azaltma Su ayırıcı susturucu Gaz ve suyu ayırır, su ayrı çıkıştan atılır Sessiz egzoz sistemleri Kuru susturucu Su kullanmaz Kuru egzozlu iş tekneleri Su Ayırıcı Susturucu Su ayırıcı susturucuda gaz su hattının üstünden, su ise su hattının altından çıkar. Bu düzen, egzoz çıkışındaki "sıçrama" sesini azaltır. Ayrıca gaz çıkışının su hattının üstünde olması, geri basıncı düşürür. Yerleşim Kuralları Su kilidi, egzoz manifoldunun belirgin biçimde altında olmalıdır. Giriş hortumu hazneye doğru eğimli olmalıdır. Çıkış hortumu kaz boynuna yükselmelidir. Hazne, sabitleme kayışlarıyla gövdeye bağlanmalıdır. Malzemeler Polietilen veya fiberglas gövde Paslanmaz çelik gövde Isıya dayanıklı kompozit gövde Kontrol Noktaları Gövdede çatlak ve sızıntı arayın. Hortum bağlantılarındaki kelepçeleri kontrol edin. Tahliye tapası varsa sızdırmazlığını doğrulayın. Kışlamada haznedeki suyu boşaltın. Sık Sorulan Sorular Su kilidinde neden su kalır? Motor durduğunda hortumdaki su hazneye geri döner. Bu su, bir sonraki çalıştırmada dışarı atılır. Su kilidi küçük seçilirse ne olur? Geri dönen su hazneye sığmaz. Fazla su, egzoz manifolduna ve motora ulaşabilir. Susturucu çatlaması nasıl anlaşılır? Motor bölmesinde su ve egzoz kokusu görülür. Sintinede is izleri oluşabilir. İlgili Terimler Islak Egzoz, Egzoz Hortumu, Egzoz Manifoldu, Sifon Kırıcı, Makine Dairesi, Motor Kışlama.
Eksantrik Mili
Eksantrik mili , üzerindeki kamlar aracılığıyla motor supaplarını belirli zamanlarda açıp kapatan mildir. İngilizcede bu mile "camshaft" denir. Eksantrik Mili Nedir? Eksantrik mili, krank miline zamanlama düzeniyle bağlıdır. Mil döndükçe kamlar supap düzeneğini iter. Supap açılır ve hava veya egzoz gazı geçer. Kam geçtikten sonra yay supabı kapatır. Bu düzen, emme ve egzoz zamanlarının doğru sırayla gerçekleşmesini sağlar. Eksantrik Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Kamlar Supapları iten eksenden kaçık çıkıntılar Muylular Milin yataklarda döndüğü bölümler Zamanlama dişlisi Krank milinden hareket alır Yağ kanalları Kam yüzeylerini yağlar Krank Mili ile Zamanlama Dört zamanlı motorda her supap, krank milinin iki turunda bir kez açılır. Bu nedenle eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. İki mil arasındaki bağlantı şu yöntemlerle yapılır: Yöntem Özellik Triger kayışı Sessizdir, belirli aralıklarla değiştirilir Triger zinciri Dayanıklıdır, gergi kontrolü gerekir Dişli düzeni Ağır dizel motorlarda yaygındır Eksantrik Mili Düzenleri OHV (Overhead Valve): Eksantrik mili blokta, supaplar kapaktadır. Supaplar itici çubuklarla açılır. SOHC (Single Overhead Cam): Tek eksantrik mili silindir kapağındadır. DOHC (Double Overhead Cam): İki eksantrik mili kapaktadır. Biri emme, diğeri egzoz supaplarını kontrol eder. Triger Kayışının Önemi Triger kayışı koparsa supaplar ile pistonlar arasındaki zamanlama bozulur. Bazı motorlarda piston supaplara çarpar. Bu tür motorlara "girişimli motor" denir. Bu nedenle üreticinin belirttiği kayış değişim aralığına uyulur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tıkırtı sesi Supap boşluğu ayarsız veya kam aşınmış Güç kaybı Kam profili aşınmış Motor çalışmıyor Triger kayışı veya zinciri kopmuş Düzensiz rölanti Zamanlama kaymış Supap Boşluğu Supap ile itici arasındaki küçük mesafeye supap boşluğu denir. Bu boşluk, ısındığında genleşen parçalara pay bırakır. Bazı motorlarda boşluk belirli aralıklarla ayarlanır. Bazı motorlarda hidrolik iticiler boşluğu kendiliğinden ayarlar. Sık Sorulan Sorular Triger kayışı ne zaman değiştirilir? Değişim aralığı üretici tarafından çalışma saati veya yıl olarak belirtilir. Eksantrik mili ile krank mili aynı hızda mı döner? Hayır. Dört zamanlı motorda eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. Dizel motorda eksantrik mili farklı mıdır? Bazı dizel motorlarda eksantrik mili, mekanik yakıt pompasını da tahrik eder. İlgili Terimler Krank Mili, Silindir Kapağı, Piston, Motor Bloğu, Motor Bakımı, Motor Devri.
El Maytabı
El maytabı , elde tutularak yakılan ve parlak kırmızı ışık üreten tehlike işaret fişeğidir. El maytabına "el fişeği" de denir. İngilizcede bu fişeğe "red hand flare" denir. El Maytabı Nedir? El maytabı, sap ve yanma bölümünden oluşur. Ateşleme mekanizması çalıştırıldığında piroteknik madde yanarak kırmızı ışık yayar. El maytabı yakın mesafedeki kurtarıcılara teknenin veya can salının tam konumunu gösterir. Uzak mesafede tehlike bildirmek için paraşütlü fişek tercih edilir. El Maytabının Özellikleri Özellik Açıklama Renk Parlak kırmızı Yanma süresi SOLAS ürünlerinde en az 1 dakika Işık şiddeti SOLAS ürünlerinde en az 15.000 kandela Ateşleme Kapak ve ateşleme ipi veya vurmalı mekanizma Su dayanımı Suya kısa süre batırıldığında yanmaya devam eder Kullanım Alanları Kurtarma gemisi veya helikopteri yaklaştığında tam konumu göstermek Can salından konum bildirmek Gece yakın mesafede tehlike işareti vermek Kullanım Adımları Üretici talimatını okuyun. Rüzgâraltı bordaya geçin. El maytabını kol boyu uzaklıkta tutun. Kapağı açın ve ateşleme mekanizmasını çalıştırın. Maytabı bordanın dışına ve aşağı doğru eğik tutun. Yüzünüzü ve gözlerinizi ışıktan koruyun. Yanan madde damlayabilir. Damlaların tekneye, can salına veya vücuda düşmemesi için maytap bordanın dışında tutulur. Güvenlik Önlemleri Eldiven kullanın. Maytabı kimseye doğru tutmayın. Yanmayan maytabı hemen atmayın; üretici talimatındaki süre kadar bekleyin. Can salı içinde kubbenin altında kullanmayın. Saklama ve Son Kullanma El maytapları su geçirmez bir kutuda, kuru ve kolay erişilen bir yerde saklanır. Son kullanma tarihi ürün üzerinde yazar. Süresi dolan maytaplar yetkili kanallar aracılığıyla imha edilir. Paraşütlü Fişekle Karşılaştırma Özellik El Maytabı Paraşütlü Fişek Görünme mesafesi Yakın Uzak Yükseklik Su seviyesi 300 m ve üzeri Amaç Tam konumu göstermek Tehlikeyi bildirmek Sık Sorulan Sorular El maytabı gündüz görülür mü? Parlak güneşte görünürlüğü azalır. Gündüz turuncu duman işaretleri daha etkilidir. El maytabı ıslanırsa çalışır mı? Su geçirmez ambalajda saklanan maytap çalışır. Islanan ateşleme bölümü arızalanabilir. Teknede kaç el maytabı bulundurulur? Sayı ulusal mevzuata ve seyir bölgesine göre belirlenir. İlgili Terimler İşaret Fişeği, Paraşütlü İşaret Fişeği, Duman Kandili, Acil Durum Sinyali, Can Salı, Tekne Güvenlik Ekipmanları.
El Telsizi
El telsizi , pille çalışan ve elde taşınabilen deniz VHF telsizidir. El telsizi, sabit telsize yedek olarak ve tender bot gibi küçük teknelerde ana telsiz olarak kullanılır. El Telsizi Nedir? El telsizi; anten, pil, hoparlör ve mikrofonu tek gövdede birleştirir. Cihaz, sabit VHF telsizle aynı deniz kanallarını kullanır. Çıkış gücü sabit telsizden düşüktür. Anteni kısa ve alçakta olduğu için menzili de daha kısadır. Temel Özellikler Özellik Açıklama Çıkış gücü Genellikle 5–6 W, düşük güç 1 W Güç kaynağı Şarjlı pil veya alkalin pil kutusu Su geçirmezlik Genellikle IPX7 veya daha yüksek Yüzme özelliği Bazı modeller suda batmaz DSC işlevi Bazı modellerde tehlike düğmesi Dahili GPS DSC çağrısına konum ekler Menzil El telsizinin menzili, anten yüksekliği ve çıkış gücüyle sınırlıdır. Tekneler arasında birkaç deniz mili menzil yaygındır. Yüksek antenli kıyı istasyonlarıyla menzil artabilir. Menzil arazi ve hava koşullarına göre değişir. Kullanım Alanları Sabit telsizin yedeği Tender bot ve şişme bot Kayak ve küçük yelkenliler Yanaşma sırasında baş güverte ile kaptan arasında iletişim Can salına alınacak acil durum çantası Yüzme Özelliği ve Işık Denize düşen bir telsizi bulmak zordur. Yüzen modeller su yüzeyinde kalır. Bazı modellerde suya temas edince yanan bir ışık bulunur. Bu özellik telsizin kurtarılmasını kolaylaştırır. Pil Yönetimi Seyir öncesi pili tam şarj edin. Yedek pil veya alkalin pil kutusu bulundurun. Uzun bekleme sırasında düşük güç modunu kullanın. Şarj cihazını deniz suyundan koruyun. Telsiz yayın yaparken pil daha hızlı tükenir. DSC ve GPS DSC özellikli el telsizlerinin kendi MMSI numarası olabilir. Bu numara, cihaza özel olarak tahsis edilir. Telsiz, tehlike çağrısında GPS konumunu otomatik gönderir. Sık Sorulan Sorular El telsizi sabit telsizin yerini tutar mı? Menzili kısa olduğu için kıyıdan uzak seyirde sabit telsiz önerilir. El telsizi ıslanırsa çalışır mı? IPX7 modeller geçici suya daldırmaya dayanır. Deniz suyundan sonra tatlı suyla durulanır. El telsizinin anteni uzatılabilir mi? Bazı modellere harici anten bağlanabilir. Bu bağlantı menzili artırır. İlgili Terimler VHF Telsiz, Sabit VHF, DSC, MMSI Numarası, IP67, Tender Bot.
Elektrik Panosu
Elektrik panosu , teknedeki elektrik enerjisini koruma elemanları üzerinden devrelere dağıtan kontrol panelidir. Pano, her devrenin açılıp kapatılmasını ve korunmasını sağlar. Elektrik Panosu Nedir? Elektrik panosu, akü ve kıyı elektriği gibi kaynaklardan gelen enerjiyi alır. Enerji, panodaki sigortalar veya devre kesiciler üzerinden tüketicilere dağıtılır. Kullanıcı, fenerler, pompalar ve cihazları panodan kontrol eder. Pano ayrıca gerilim ve akım göstergelerini içerebilir. Pano Türleri Tür Görevi DC panosu 12 V veya 24 V tüketicileri dağıtır AC panosu 230 V tüketicileri dağıtır Birleşik pano AC ve DC bölümlerini aynı gövdede ayrı tutar Dijital anahtarlama sistemi Devreleri ekran veya tuşlarla yönetir Panonun Bölümleri Bölüm Görevi Ana kesici Panoya gelen enerjiyi açıp kapatır Devre kesiciler veya sigortalar Her devreyi korur Anahtarlar Devreleri açar ve kapatır Göstergeler Gerilim, akım ve tank seviyelerini gösterir Etiketler Her devrenin adını gösterir Bara Ortak bağlantı noktası sağlar DC Panoda Tipik Devreler Seyir fenerleri Demir feneri İç aydınlatma Tatlı su pompası Sintine pompası Seyir elektroniği VHF telsiz Buzdolabı AC Panoda Tipik Elemanlar Kıyı elektriği ana kesicisi Kaçak akım rölesi Kaynak seçici şalter Polarite göstergesi Priz, klima ve su ısıtıcısı devreleri Etiketleme Her devre panoda açık bir adla etiketlenir. Kablolar da pano arkasında aynı adla işaretlenir. Bu düzen, arıza tespitini hızlandırır. Tesisat şeması teknede saklanır. Montaj Kuralları Panoyu kuru ve kolay erişilebilir bir yere yerleştirin. Arka tarafında bakım için boşluk bırakın. AC ve DC bölümlerini fiziksel olarak ayırın. AC bölümünün arkasını dokunmaya karşı kapatın. Kabloları düzenli ve sabitlenmiş olarak döşeyin. Sık Sorulan Sorular Panoda bir devre sürekli atıyorsa ne yapılır? Devre kesici tekrar tekrar kurulmamalıdır. Kısa devre veya aşırı yük kontrol edilir. Dijital anahtarlama sistemi nedir? Devreleri röleler aracılığıyla yöneten elektronik sistemdir. Kullanıcı ekran veya telefon uygulamasıyla devreleri açıp kapatır. Panoya yeni devre eklenebilir mi? Boş yuva varsa eklenebilir. Yeni devrenin kablo kesiti ve koruma değeri hesaplanır. İlgili Terimler Sigorta Paneli, Devre Kesici, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre, Tekne Elektrik Sistemi.
Elektrikli Irgat
Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.
Elektrikli Marin Tuvalet
Elektrikli marin tuvalet , yıkama suyunu ve atığı elektrik motorlu bir pompa ile taşıyan tekne tuvaletidir. Kullanıcı bir düğmeye basarak tuvaleti çalıştırır. Elektrikli Marin Tuvalet Nedir? Elektrikli marin tuvalet, manuel pompa yerine elektrik motoru kullanır. Motor, yıkama suyunu çanağa alır ve atığı tahliye eder. Birçok modelde atığı parçalayan bir maseratör bulunur. Parçalanmış atık, dar çaplı hortumlardan daha kolay geçer. Elektrikli tuvalet, 12 V veya 24 V DC ile çalışır. Elektrikli Marin Tuvalet Türleri Tür Özellik Maseratörlü tuvalet Atığı parçalar, ince hortumla taşır Tatlı su yıkamalı tuvalet Basınçlı su sisteminden yıkama suyu alır Deniz suyu yıkamalı tuvalet Ayrı bir pompa ile denizden su alır Vakumlu tuvalet Vakum tankı ile atığı çeker Manuelden dönüştürülmüş Dönüşüm kitiyle elektrikli hale getirilir Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Kullanımı kolay Elektrik gerektirir Konuk kullanımına uygun Arızada tuvalet kullanılamaz Atık tahliye hattı uzun olabilir Akü tüketimi oluşturur Seramik çanak seçenekleri Pompa arızası maliyetli olabilir Kontrol Panelleri Bazı modellerde kontrol paneli şu işlevleri sunar: Yıkama ve boşaltma düğmeleri ayrı çalışır. Yıkama süresi programlanabilir. Tank doluysa tuvalet kilitlenir. Gece modu daha sessiz çalışma sağlar. Elektrik Gereksinimi Tuvalet pompası kısa sürede yüksek akım çeker. Kablo kesiti, akıma ve kablo uzunluğuna göre seçilir. Yetersiz kesit, voltaj düşümüne ve pompanın zayıf çalışmasına yol açar. Devre bir sigorta veya devre kesici ile korunur. Kullanım Kuralları Tuvalete yalnızca insan atığı ve uygun kâğıt atın. Pompayı atık tamamen geçene kadar çalıştırın. Tank doluysa tuvaleti kullanmayın. Akü düşükken uzun süreli kullanımdan kaçının. Bakım Maseratör bıçaklarını tıkanmaya karşı kontrol edin. Joker valfi ve contaları servis kitiyle değiştirin. Elektrik bağlantılarında korozyon arayın. Hattı periyodik olarak tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Elektrikli tuvalet akü ile ne kadar çalışır? Tüketim, modele ve kullanım sıklığına bağlıdır. Teknik değerler üretici belgesinde yer alır. Maseratör ne işe yarar? Atığı parçalayarak hortum tıkanmasını azaltır. Elektrik kesilince ne olur? Tuvalet çalışmaz. Bazı modellerde manuel yedek pompa bulunur. İlgili Terimler Marin Tuvalet, Manuel Marin Tuvalet, Maceratör Pompa, Tuvalet Pompası, Siyah Su Tankı, Sanitasyon Hortumu.
Elektrikli Tekne Motoru
Elektrikli tekne motoru , enerjisini akülerden alan ve pervaneyi elektrik motoruyla döndüren tahrik sistemidir. Elektrikli motorlar egzoz gazı üretmez. Elektrikli Tekne Motoru Nedir? Elektrikli tahrik sistemi; motor, motor sürücüsü, akü ve kontrol ünitesinden oluşur. Motor sürücüsü, aküden gelen enerjiyi motorun ihtiyacına göre düzenler. Kontrol kolu, hız ve yönü belirler. Sistem sessiz çalışır ve titreşimi düşüktür. Elektrikli Tekne Motoru Türleri Tür Yapı Kullanım Elektrikli dıştan takma Motor ayak ünitesinde veya kaput içinde Tender, küçük tekne Elektrikli içten takma Motor gövde içinde, şaftla bağlı Yelkenli, gezi teknesi Elektrikli pod Motor gövde altındaki ünitede Yelkenli, katamaran Trolling motor Düşük güçlü, sessiz motor Balıkçılık Hibrit sistem Elektrik motoru ve içten yanmalı motor Yat ve katamaran Akü Seçenekleri Akü Türü Özellik Kurşun asit (AGM, jel) Ağırdır, kullanılabilir kapasitesi sınırlıdır Lityum demir fosfat (LiFePO4) Hafiftir, derin deşarja dayanıklıdır Lityum iyon (diğer kimyalar) Yüksek enerji yoğunluğu sağlar Menzil Hesabı Menzil, akünün kullanılabilir enerjisi ile motorun tüketimine bağlıdır. Örnek: Kullanılabilir akü enerjisi: 5 kWh Seyir hızında motor tüketimi: 1 kW Seyir süresi: 5 ÷ 1 = 5 saat Seyir hızı: 5 knot Menzil: 5 × 5 = 25 deniz mili Hız arttıkça tüketim hızla artar. Bu nedenle yüksek hızda menzil belirgin biçimde azalır. Şarj Yöntemleri Kıyı elektriği ile şarj Güneş paneli Jeneratör (hibrit sistemlerde) Yelkenlilerde seyir sırasında pervaneden enerji üretimi (rejenerasyon) İlgili Standart ISO 16315 standardı, küçük teknelerde elektrikli tahrik sistemlerinin güvenlik şartlarını belirler. Standart; aküleri, kablolamayı ve koruma cihazlarını kapsar. Sık Sorulan Sorular Elektrikli motor deniz suyunda güvenli midir? Deniz tipi elektrikli motorlar su geçirmez yapıda üretilir. Kablolama ve bağlantılar da deniz ortamına uygun olmalıdır. Elektrikli motorun gücü nasıl karşılaştırılır? Güç kW cinsinden verilir. Bazı üreticiler ayrıca eşdeğer beygir gücü değeri belirtir. Lityum akü teknede nasıl korunur? Akü yönetim sistemi (BMS) hücreleri aşırı şarj, aşırı deşarj ve sıcaklığa karşı korur. İlgili Terimler Trolling Motor, LiFePO4 Akü, Lityum Akü, Akü Kapasitesi, Güneş Paneli, Tekne Motoru.
Elektrolitik Korozyon
Elektrolitik korozyon , dış bir elektrik kaynağından gelen akımın metal parçadan elektrolite geçmesiyle oluşan korozyondur. Bu türe "kaçak akım korozyonu" da denir. Elektrolitik Korozyon Nedir? Teknenin elektrik sisteminde bir kaçak varsa akım beklenmeyen bir yol bulur. Akım, su altındaki bir metal parçadan deniz suyuna geçebilir. Akımın metali terk ettiği noktada metal hızla çözünür. Bu süreç, galvanik korozyondan çok daha hızlı ilerleyebilir. Kısa sürede pervane, şaft veya gövde geçişleri ciddi hasar görebilir. Galvanik Korozyondan Farkı Özellik Galvanik Korozyon Elektrolitik Korozyon Akım kaynağı Metallerin potansiyel farkı Dış elektrik kaynağı Hız Genellikle yavaş Çok hızlı olabilir Etkilenen metal Daha aktif metal Akımın çıktığı metal Kurban anotla kontrol Mümkün Sınırlı Kaçak Akım Kaynakları Kaynak Açıklama Hasarlı kablo yalıtımı Islak sintinede kablo kaçağı Yanlış topraklama DC negatif hattının yanlış bağlantısı Kıyı elektriği arızası Marinadaki diğer teknelerden gelen akım Akü bağlantı hataları Su altındaki parçaya bağlı negatif Arızalı cihaz Sintine pompası veya motor kaçağı Belirtiler Anotların çok kısa sürede tükenmesi Pervane kanatlarında pembe veya gözenekli bölgeler Su altı metal parçalarda ani aşınma Boyalı metal yüzeylerde kabarma Ölçüm ve Tespit Gövde potansiyeli, gümüş/gümüş klorür referans elektrot ile ölçülür. DC sistemde kaçak akım, pens ampermetre ile aranır. Tüm devreler kapatılır ve tek tek açılarak kaynak bulunur. Kıyı elektriği çıkarılarak ölçüm tekrarlanır. Önleme Önlem Açıklama Galvanik izolatör Kıyı elektriği topraklama hattından DC akımı keser Yalıtım transformatörü Tekne ile kıyı elektriğini elektriksel olarak ayırır Doğru topraklama ABYC E-11 ve ISO 13297 gerekliliklerine uyum Kablo bakımı Yalıtım ve bağlantıların kontrolü Kuru sintine Kabloların suyla temasını önler İlgili Standartlar ISO 10133, küçük teknelerde DC elektrik sistemlerini düzenler. ISO 13297, AC sistemleri kapsar. ABYC E-2, katodik koruma ve kaçak akımlarla ilgilidir. Sık Sorulan Sorular Elektrolitik korozyonu marinadaki başka tekne yapabilir mi? Kıyı elektriği topraklama hattı üzerinden etkilenebilir. Anot sayısını artırmak çözüm müdür? Kaynak giderilmeden kalıcı çözüm olmaz. İlgili Terimler Korozyon, Galvanik Korozyon, Kurban Anot, Katodik Koruma, Kıyı Elektriği, Tutya.
Elektronik Deniz Haritası
Elektronik deniz haritası , deniz haritası bilgilerinin dijital olarak saklandığı ve elektronik ekranda gösterildiği haritadır. Elektronik haritalar chartplotter, çok fonksiyonlu ekran ve ECDIS cihazlarında kullanılır. Elektronik Deniz Haritası Nedir? Elektronik deniz haritası; kıyı çizgisini, derinlikleri, şamandıraları, fenerleri ve tehlikeleri dijital veri olarak içerir. Cihaz, bu veriyi teknenin konumuyla birlikte gösterir. Kullanıcı haritayı yakınlaştırabilir, uzaklaştırabilir ve nesneler hakkında bilgi alabilir. Harita Türleri Tür Yapı Özellik Raster harita Kâğıt haritanın taranmış görüntüsü Görünüm kâğıt haritaya benzer Vektör harita Nesnelerin ayrı veri katmanları Yakınlaştırmada keskin kalır, sorgulanabilir Vektör haritalarda her nesne ayrı bir kayıttır. Örnek: Bir şamandıraya dokunulduğunda adı, rengi ve ışık karakteri görüntülenir. Resmî ve Ticari Haritalar Tür Kaynak Kullanım ENC (Electronic Navigational Chart) Ulusal hidrografi daireleri ECDIS ve resmî kullanım Ticari vektör haritalar Navionics, C-MAP gibi sağlayıcılar Gezi tekneleri Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. İlgili Standartlar Standart Kapsam IHO S-57 ENC veri aktarım standardı IHO S-63 ENC veri koruma ve şifreleme IHO S-52 ENC görüntüleme kuralları IHO S-101 S-100 çerçevesindeki yeni nesil ENC standardı IHO, Uluslararası Hidrografi Örgütü'nün (International Hydrographic Organization) kısaltmasıdır. Ölçek ve Ayrıntı Elektronik haritalar farklı ölçeklerde veri hücrelerinden oluşur. Liman yaklaşımı için ayrıntılı, açık deniz için genel hücreler kullanılır. Haritayı aşırı yakınlaştırmak yeni ayrıntı eklemez. Bu durum, verinin olduğundan daha hassas görünmesine yol açabilir. Güncelleme Deniz haritaları sürekli değişir. Yeni şamandıralar eklenir, fenerler değişir, derinlikler güncellenir. Resmî ENC'ler düzenli güncellemelerle yenilenir. Ticari haritalar abonelik veya satın alma ile güncellenir. Denizcilere İlanlar, kâğıt haritaların güncel tutulması için yayımlanır. Sınırlamalar Bazı bölgelerde ölçüm verileri eskidir. Harita doğruluğu, kaynak verinin kalitesine bağlıdır. Ekranda gösterilmeyen katmanlar tehlikeleri gizleyebilir. Sık Sorulan Sorular Elektronik harita kâğıt haritanın yerini tutar mı? ECDIS kullanan gemilerde onaylı ENC kâğıt haritanın yerini tutabilir. Gezi teknelerinde kâğıt harita yedek olarak önerilir. Vektör harita neden daha esnektir? Nesneler ayrı katmanlarda olduğu için gösterim ayarlanabilir ve bilgi sorgulanabilir. Haritadaki derinlikler hangi seviyeye göredir? Harita datumu adı verilen referans seviyesine göredir. İlgili Terimler Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Harita Çizici, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran.
Elektronik Pusula
Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.
Emniyet Kemeri
Emniyet kemeri , teknede kişiyi güvenlik halatı aracılığıyla tekneye bağlayan ve denize düşmeyi önleyen vücut kemeridir. İngilizcede bu kemere "safety harness" denir. Emniyet Kemeri Nedir? Emniyet kemeri, göğüs ve omuzları saran kayışlardan oluşur. Kemerin ön kısmında bir bağlantı halkası bulunur. Bu halkaya güvenlik halatı takılır. Halatın diğer ucu teknedeki sağlam bir bağlantı noktasına veya güverte boyunca uzanan emniyet hattına bağlanır. Emniyet Kemeri Türleri Tür Özellik Bağımsız emniyet kemeri Yalnızca kemer, can yeleği ayrı Can yeleği entegre kemer Şişme can yeleği ile kemer tek gövdede Çocuk emniyet kemeri Çocuk vücuduna uygun boyutta Can yeleği entegre kemerler gezi teknelerinde yaygındır. İlgili Standart ISO 12401, küçük teknelerde güverte emniyet kemerleri ve emniyet hatlarının güvenlik şartlarını belirler. Standart, kemerin ve halatın taşıması gereken yükleri ve test yöntemlerini tanımlar. Bağlantı Noktaları Bağlantı Noktası Açıklama Emniyet hattı (jackline) Güverte boyunca uzanan halat veya bant Kokpit mapası Kokpitteki güçlendirilmiş bağlantı noktası Güverte mapası Belirli noktalardaki bağlantı halkaları Vardavela teli ve dikmeleri bağlantı noktası olarak kullanılmaz. Bu elemanlar emniyet kemerinin ani yüküne göre tasarlanmaz. Kullanım Kuralları Kötü havada, gece ve tek başına seyirde emniyet kemeri takın. Kokpitten çıkmadan önce halatı bağlayın. Hareket ederken iki halat kullanarak sürekli bağlı kalın. Halatı, düşme mesafesini sınırlayacak kısa noktalara bağlayın. Kemeri vücuda tam oturacak şekilde ayarlayın. Teknenin Dışına Düşmeyi Önleme Emniyet kemerinin asıl amacı kişinin teknenin dışına düşmesini önlemektir. Teknenin yanında suya düşmüş ve halatla sürüklenen bir kişiyi tekneye almak zordur. Bu nedenle emniyet hattı ve halat uzunluğu, kişinin bordadan aşmasını engelleyecek şekilde planlanır. Bakım Kayışlarda yıpranma ve UV hasarı kontrol edin. Tokaların ve halkanın sağlamlığını doğrulayın. Ağır bir düşüşe maruz kalan kemeri değiştirin. Tatlı suyla yıkayıp gölgede kurutun. Sık Sorulan Sorular Emniyet kemeri can yeleğinin yerini tutar mı? Hayır. Kemer düşmeyi önler. Can yeleği suda yüzerlik sağlar. Kemer ne zaman kullanılır? Kötü havada, gece, kokpit dışında çalışırken ve tek başına seyirde kullanılır. Halatın uzunluğu ne kadar olmalıdır? ISO 12401, emniyet halatlarının azami uzunluğunu tanımlar. Kısa halat düşme mesafesini azaltır. İlgili Terimler Güvenlik Halatı, Şişme Can Yeleği, Mapa, Karabina, MOB, Tekne Güvenliği.
Enjektör
Enjektör , yakıtı belirli basınç, zaman ve miktarda silindirin veya emme kanalının içine püskürten parçadır. Enjektör, yakıtı ince damlacıklara ayırarak yanmayı kolaylaştırır. Enjektör Nedir? Dizel motorlarda enjektör, yakıtı doğrudan yanma odasına püskürtür. Benzinli enjeksiyonlu motorlarda enjektör, yakıtı genellikle emme kanalına veya doğrudan silindire püskürtür. Püskürtmenin biçimi ve zamanı, motorun gücünü, yakıt tüketimini ve emisyonunu belirler. Enjektörün Bölümleri Bölüm Görevi Meme (nozul) Yakıtı küçük deliklerden püskürtür İğne Memeyi açar ve kapatır Yay veya selenoid İğnenin hareketini kontrol eder Yakıt girişi Yüksek basınçlı yakıtı alır Dönüş hattı bağlantısı Fazla yakıtı geri gönderir Enjektör Türleri Tür Kontrol Kullanım Mekanik enjektör Yakıt basıncı yayı iterek iğneyi açar Eski ve mekanik dizel motorlar Common rail enjektörü Elektronik ünite selenoid veya piezo elemanı sürer Modern dizel motorlar Pompa-enjektör ünitesi Pompa ve enjektör tek gövdede Bazı dizel motorlar Benzinli enjektör Elektronik ünite selenoidi sürer Enjeksiyonlu benzinli motorlar Püskürtme Kalitesi İyi bir enjektör yakıtı ince ve düzenli bir sis biçiminde püskürtür. Aşınmış veya kirlenmiş meme yakıtı damla hâlinde bırakır. Damla hâlindeki yakıt tam yanmaz. Eksik yanma kurum, duman ve güç kaybı oluşturur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Siyah duman Kötü püskürtme, fazla yakıt Vuruntu sesi Hatalı zamanlama veya damlatma Düzensiz rölanti Silindirler arasında yakıt dengesizliği Zor çalışma Meme tıkanması Yakıt tüketiminde artış Eksik yanma Test Yöntemleri Basınç testi: Mekanik enjektör test cihazına bağlanır. Açılma basıncı ölçülür. Püskürtme gözlemi: Test cihazında püskürtme biçimi incelenir. Elektronik test: Common rail enjektörlerinde dönüş miktarı ve elektriksel değerler ölçülür. Enjektör testleri genellikle yetkili servislerde yapılır. Enjektörü Koruma Temiz yakıt kullanın. Su ayırıcı filtreyi düzenli boşaltın. Yakıt filtrelerini zamanında değiştirin. Uzun bekleme öncesi yakıt sistemini üreticinin önerisine göre hazırlayın. Sık Sorulan Sorular Enjektör temizlenebilir mi? Mekanik enjektörlerin memeleri servislerde temizlenip ayarlanabilir. Common rail enjektörleri genellikle özel cihazlarla test edilir ve gerekirse değiştirilir. Enjektör contası neden önemlidir? Conta, yanma gazlarının enjektör yuvasından sızmasını önler. Kaçak, yuvada kurum birikmesine yol açar. Yakıta katkı maddesi enjektörü korur mu? Bazı katkılar yağlayıcılık ve temizlik sağlar. Kullanım, motor üreticisinin önerisine göre yapılır. İlgili Terimler Yakıt Pompası, Yakıt Filtresi, Dizel Tekne Motoru, Silindir Kapağı, Su Ayırıcı Filtre, Silindir.
Epoksi Astar
Epoksi astar , epoksi reçine ve sertleştiriciden oluşan iki bileşenli astar boyadır. Teknelerde su hattı altında su bariyeri oluşturmak ve metal yüzeyleri korozyondan korumak için kullanılır. Epoksi Astar Nedir? Epoksi astar, karıştırıldıktan sonra kimyasal tepkimeyle sertleşir. Sertleşen film, su geçirgenliği düşük ve yapışması yüksek bir katman oluşturur. Bu özellikler, epoksi astarı su altındaki yüzeyler için uygun hale getirir. Epoksi astar, antifouling boyanın altında bir koruma sistemi olarak uygulanır. Kullanım Alanları Alan Görevi Fiberglas su hattı altı Ozmoza karşı su bariyeri Çelik gövde Korozyona karşı koruma Alüminyum gövde Yapışma ve korozyon koruması Kurşun veya döküm salma Yapışma ve koruma Ozmoz onarımı Kurutulan gövdeye bariyer Ahşap gövde Su emişini azaltma Bileşenler Bileşen Görevi Baz (A bileşeni) Epoksi reçine ve pigment Sertleştirici (B bileşeni) Kimyasal tepkimeyi başlatır Karışım oranı, ağırlık veya hacim olarak teknik föyde verilir. Yanlış oran, filmin tam sertleşmesini engeller. Kap Ömrü Kap ömrü, karışımın uygulanabilir kaldığı süredir. Sıcak havada kap ömrü kısalır. Bu nedenle yalnızca kap ömrü içinde kullanılacak miktar karıştırılır. Film Kalınlığı Bariyer etkisi, toplam kuru film kalınlığına bağlıdır. Ozmoz koruması için üreticiler belirli bir toplam kalınlık önerir. Bu kalınlık birden fazla katla sağlanır. Islak film kalınlığı tarağı, uygulama sırasında kalınlığı ölçmeyi sağlar. Uygulama Adımları Yüzeyi yağdan arındırın. Yüzeyi zımparalayın ve tozunu alın. Bileşenleri doğru oranda karıştırın. Ürünün gerektirdiği indüksiyon süresini bekleyin. İlk katı uygulayın. Katlar arası bekleme süresine uyarak sonraki katları uygulayın. Antifouling boyayı belirtilen süre aralığında uygulayın. UV Hassasiyeti Epoksi, UV ışınında tebeşirleşir ve bozulur. Bu nedenle güneş alan yüzeylerde epoksinin üstü poliüretan veya başka bir uygun boya ile kaplanır. Uygulama Koşulları Hava ve yüzey sıcaklığı teknik föydeki aralıkta olmalıdır. Yüzey sıcaklığı çiy noktasının en az 3 °C üzerinde olmalıdır. Yüksek nem, sertleşmeyi olumsuz etkiler. Sık Sorulan Sorular Epoksi astar tek kat yeterli midir? Bariyer için genellikle birden fazla kat gerekir. Epoksi astar üstüne doğrudan antifouling sürülür mü? Üreticinin belirttiği bekleme aralığında sürülür. Aralık aşılırsa ara işlem gerekir. İlgili Terimler Astar Boya, Epoksi Reçine, Ozmoz, Tekne Ozmozu, Antifouling Boya, Tekne Boyası.
Epoksi Reçine
Epoksi reçine , sertleştirici ile karıştırıldığında kimyasal tepkimeyle sertleşen termoset bir polimerdir. Teknelerde laminasyon, yapıştırma, dolgu ve kaplama işlerinde kullanılır. Epoksi Reçine Nedir? Epoksi reçine, sıvı halde bulunur. Sertleştirici eklendiğinde moleküller arasında çapraz bağlar oluşur. Bu süreç sonunda reçine katı ve dayanıklı bir malzemeye dönüşür. Tepkime ısı açığa çıkarır. Sertleşmiş epoksi yeniden eritilemez. Teknede Kullanım Alanları Alan Örnek Laminasyon Cam elyaf veya karbon elyaf ile kompozit üretimi Yapıştırma Donanım parçalarının montajı Dolgu Delik ve hasar onarımı Kaplama Ahşabı su emişine karşı koruma Bariyer Ozmoz onarımında su bariyeri Ahşap-epoksi yapım Kontrplak teknelerin üretimi Sertleştirici Türleri Tür Özellik Hızlı sertleştirici Kısa çalışma süresi, soğuk havaya uygun Yavaş sertleştirici Uzun çalışma süresi, sıcak havaya uygun Ekstra yavaş sertleştirici Büyük yüzeyler ve sıcak iklim Şeffaf kaplama sertleştiricisi Ahşap üzerinde şeffaf kaplama Karışım oranı reçine üreticisine göre değişir. Oran, kesin ölçülerek uygulanır. Polyester Reçineden Farkı Özellik Epoksi Polyester Yapışma Çok yüksek Orta Su geçirgenliği Düşük Daha yüksek Büzülme Düşük Daha yüksek Maliyet Yüksek Düşük Karışım oranı Kesin oran Küçük oranda katalizör Epoksi, polyester üzerine iyi yapışır. Polyester, sertleşmiş epoksi üzerine iyi yapışmaz. Dolgu Katkıları Epoksiye toz katkılar eklenerek macun kıvamı elde edilir: Kolloidal silika: Yapıştırma ve dolgu kıvamı Mikrobalon: Hafif ve zımparalanabilir dolgu Öğütülmüş elyaf: Yüksek dayanımlı dolgu Ağaç tozu: Ahşap renginde dolgu Amin Kusması Bazı epoksiler sertleşirken yüzeyde mumsu bir tabaka oluşturur. Bu tabakaya "amin kusması" denir. Yeni kat uygulamadan önce bu tabaka suyla yıkanır ve zımparalanır. Güvenlik Epoksi deriyle temasta hassasiyet yapabilir. Nitril eldiven ve koruyucu gözlük kullanılır. Zımpara tozu için toz maskesi takılır. Çalışma alanı havalandırılır. Sık Sorulan Sorular Epoksi UV ışınına dayanıklı mıdır? Hayır. UV ışınında sararır ve bozulur. Üstü boya veya vernikle korunur. Epoksi soğukta sertleşir mi? Düşük sıcaklıkta sertleşme yavaşlar veya durur. Karışım oranı yanlış olursa ne olur? Epoksi tam sertleşmez. Yüzey yumuşak veya yapışkan kalır. İlgili Terimler Polyester Reçine, Epoksi Astar, Fiberglas, Jelkot Tamiri, Ozmoz, Tekne Ozmozu.
F
Fiber Tekne
Fiber tekne , gövdesi cam elyaf takviyeli plastikten üretilen teknedir. Türkçede bu malzemeye CTP (Cam Elyaf Takviyeli Plastik) denir. İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) veya FRP (Fibre Reinforced Plastic) kısaltmaları kullanılır. Fiber Tekne Nedir? Fiber teknede cam elyaf, reçineyle doyurulur. Reçine kürlenince sertleşir. Cam elyaf, yapıya çekme dayanımı kazandırır. Reçine, elyafları bir arada tutar ve suyu dışarıda bırakır. Gövde Katmanları Katman Görevi Jelkot Dış yüzeyi oluşturur. Rengi ve parlaklığı sağlar. Dış laminat Cam elyaf ve reçineden oluşan taşıyıcı katmandır Çekirdek Sandviç yapıda iki laminat arasında yer alır İç laminat Çekirdeği içeriden kapatır Çekirdek malzemesi olarak PVC köpük veya balsa ağacı kullanılır. Reçine Türleri Reçine Su Geçirgenliği Dayanımı Tipik Kullanım Polyester Düşük Seri üretim tekneler Vinilester Orta Su hattı altı katmanlar Epoksi Yüksek Yarış tekneleri, ozmoz tamiri Cam Elyaf Takviye Türleri Kırpılmış elyaf keçe (mat): Rastgele yönlenmiş kısa liflerden oluşur. Dokuma roving: Örgülü kalın lif demetlerinden oluşur. Çok eksenli kumaş: Lifler belirli açılarda dikilir. Üretim Yöntemleri El yatırma: Usta, elyafı kalıba serer ve reçineyi rulo ile yedirir. Püskürtme: Makine, kırpılmış elyafı ve reçineyi kalıba püskürtür. Vakum infüzyon: Vakum, reçineyi kuru elyafın içine çeker. Prepreg: Önceden reçine emdirilmiş elyaf, fırında kürlenir. Malzeme Özellikleri Özellik Açıklama Korozyon Metal gövdeler gibi paslanmaz Biçimlendirme Kalıpla karmaşık gövde şekilleri üretilir Tamir Reçine ve cam elyafla yerinde onarılır Isı yalıtımı Metale göre düşük ısı iletir Darbe davranışı Sert darbede çatlar veya delinir Fiberglas, 1950'lerden itibaren seri tekne üretiminde ahşabın yerini almaya başladı. Kalıp yöntemi, aynı modelden çok sayıda tekne üretilmesini sağlar. Bakım Gereksinimleri Jelkot, UV ışınlarıyla matlaşır. Cila yüzeyi korur. Su hattı altı, zehirli boya (antifouling) ile kaplanır. Su, laminata sızarsa ozmoz kabarcıkları oluşabilir. Sık Görülen Hasarlar Jelkot çatlağı: Darbe veya gerilme sonucu yüzeyde ince çizgiler oluşur. Ozmoz kabarcığı: Su hattı altında laminat içine sızan su kabarcık yapar. Delaminasyon: Laminat katmanları veya çekirdek birbirinden ayrılır. İlgili Standartlar ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısı ve malzeme boyutlandırmasını düzenler. İlgili Terimler Fiberglas, Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Alüminyum Tekne.
Fiberglas
Fiberglas , cam elyafın polyester, vinilester veya epoksi reçine ile birleştirilmesiyle elde edilen kompozit malzemedir. Teknik adı "cam elyaf takviyeli plastik" (CTP) veya İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) olarak geçer. Fiberglas Nedir? Cam elyaf, eritilmiş camın ince liflere çekilmesiyle üretilir. Lifler çekme kuvvetine dayanır. Reçine, lifleri bir arada tutar ve yükü lifler arasında dağıtır. İki malzeme birlikte hafif, dayanıklı ve korozyona uğramayan bir yapı oluşturur. Günümüzde gezi teknelerinin büyük bölümü fiberglastan üretilir. Cam Elyaf Türleri Tür Özellik Keçe (CSM) Rastgele yönlü kısa lifler, kolay şekil alır Dokuma (woven roving) Kalın lifler dokunmuş, yüksek dayanım Çok eksenli kumaş Farklı yönlerde dikilmiş lifler Tek yönlü kumaş Lifler tek yönde, belirli yük yolları için Yüzey tülü İnce, yüzey kalitesi için Üretim Yöntemleri Yöntem Açıklama El yatırması Elyaf kalıba serilir ve reçine rulo ile emdirilir Püskürtme Kesilmiş elyaf ve reçine birlikte püskürtülür Vakum infüzyon Reçine, vakumla kuru elyafın içine çekilir RTM Kapalı kalıba basınçla reçine enjekte edilir Vakum infüzyon, reçine oranını azaltır ve daha hafif laminat üretir. Sandviç Yapı Sandviç yapıda iki fiberglas katmanı arasına hafif bir çekirdek yerleştirilir. Bu yapı, ağırlığı artırmadan sertliği yükseltir. Çekirdek Malzemesi Özellik PVC köpük Su emişi düşük, yaygın Balsa Yüksek basma dayanımı, ıslanırsa çürüyebilir PET köpük Geri dönüştürülebilir Petek yapı Çok hafif Laminat Katmanları Jelkot (dış yüzey) Yüzey tülü veya bariyer katmanı Yapısal elyaf katmanları Çekirdek (sandviç yapıda) İç yapısal katmanlar Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Korozyona uğramaz Ozmoz riski Kalıpla seri üretim UV ile jelkot yıpranması Onarımı mümkündür Çekirdeğe su girebilir Sık Sorulan Sorular Fiberglas tekne ne kadar dayanır? Ömür, üretim kalitesine ve bakıma bağlıdır. Fiberglas onarımı zor mudur? Küçük onarımlar uygun malzemeyle yapılabilir. Yapısal onarımlar uzmanlık gerektirir. Balsa çekirdeğe su girerse ne olur? Balsa çürüyebilir ve laminattan ayrılabilir. Islak bölge açılarak onarılır. Fiberglas gövde kaplama gerektirir mi? Su hattı altı antifouling ile korunur. İlgili Terimler Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Jelkot Tamiri, Tekne Bakımı.
Fribord
Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.
Fırdöndü
Fırdöndü , birbirine bağlı iki parçanın kendi ekseni etrafında serbestçe dönmesini sağlayan bağlantı elemanıdır. Fırdöndü, zincir ve halatın burulmasını önler. Fırdöndü Nedir? Fırdöndü, iki gövdeden oluşur. Gövdeler, ortadaki bir mil üzerinde birbirinden bağımsız döner. Çapa hattında fırdöndü, çapa ile zincir arasına takılır. Tekne demirde döndükçe zincirde biriken burulma fırdöndüde çözülür. İngilizcede bu elemana "swivel" denir. Fırdöndünün Görevleri Görev Açıklama Burulmayı önleme Zincir ve halatın kendi etrafında bükülmesini engeller Çapa hizalama Çapanın makaraya doğru yönde oturmasına yardım eder Bağlantı Çapa ile zinciri birleştirir Fırdöndü Türleri Tür Uç Yapısı Kullanım Göz-göz fırdöndü İki ucunda göz bulunur Kilitle bağlantı Çene-göz fırdöndü Bir ucunda pimli çene bulunur Çapaya doğrudan bağlantı Çapa bağlantı fırdöndüsü Çene ve eklemli bağlantı içerir Çapa ile zincir arası Bilyalı fırdöndü İç yatakta bilyeler bulunur Hafif ve hızlı dönen uygulamalar Bilyalı fırdöndüler balıkçılık ve yelken halatlarında yaygındır. Yanal Yük Riski Fırdöndü, ekseni boyunca gelen çekme yüküne göre tasarlanır. Çapa zemine takılıp yan yönden çekilirse fırdöndüye yanal yük biner. Yanal yük, fırdöndünün dayanımını belirgin biçimde azaltabilir. Eklemli çapa bağlantı fırdöndüleri bu riski azaltmak için geliştirilmiştir. Malzeme AISI 316 paslanmaz çelik: Yaygın malzemedir. Galvaniz çelik: Galvaniz zincirle uyumludur. Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar: Ağır hatlarda kullanılır. Kontrol Noktaları Gövdelerin serbestçe döndüğünü kontrol edin. Mil çevresindeki boşluğu ve aşınmayı inceleyin. Kaynak ve döküm yüzeylerinde çatlak arayın. Pimdeki emniyet telini kontrol edin. Paslanmaz ve galvaniz parçalar arasındaki korozyonu inceleyin. Irgat Uyumu Fırdöndü, ırgat dişlisinden geçmez. Bu nedenle çapa ile zincirin birleştiği noktada kullanılır. Irgat, fırdöndüye ulaşınca durdurulur ve çapa son bölümde yavaşça alınır. Sık Sorulan Sorular Fırdöndü çapa hattında zorunlu mudur? Zorunlu değildir. Bazı denizciler fırdöndüyü ek bir zayıf nokta olarak görür ve kullanmaz. Kullanılacaksa çalışma yükü zincirin yüküne eşit veya yüksek seçilir. Fırdöndü neden döndüğü hâlde zincir burulur? Fırdöndü sıkışmış veya korozyona uğramış olabilir. Ayrıca zincir zincirlikte yığılırken de burulma oluşabilir. Fırdöndünün çalışma yükü nerede yazar? Kaliteli ürünlerde değer gövde üzerine damgalanır. Değer ayrıca üreticinin teknik belgesinde yer alır. İlgili Terimler Zincir Kilidi, Kilit, Çapa Zinciri, Çapa, Şakıl, Çapa Makarası.
G
GPS
GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.
GPS Anteni
GPS anteni , uydulardan gelen navigasyon sinyallerini alan ve alıcı cihaza ileten antendir. Teknelerde GPS anteni, sinyali engelsiz alabilecek bir noktaya monte edilir. GPS Anteni Nedir? GPS sinyalleri uydulardan gelir ve yeryüzüne zayıf olarak ulaşır. Anten, bu sinyalleri toplar. Birçok anten, sinyali güçlendiren bir ön yükseltici içerir. Anten, kablo ile alıcıya veya doğrudan ağa bağlanır. GPS Anteni Türleri Tür Özellik Pasif anten Yükseltici içermez, kısa kablolarda kullanılır Aktif anten Yükseltici içerir, alıcıdan besleme alır Akıllı anten (GPS alıcılı) Konumu kendisi hesaplar, NMEA verisi gönderir Dahili anten Cihazın içinde bulunur Çok bantlı GNSS anteni GPS, GLONASS, Galileo ve BeiDou sinyallerini alır Akıllı Anten Akıllı anten, anten ve GPS alıcısını tek gövdede birleştirir. Konum hesabı anten içinde yapılır. Sonuç, NMEA 0183 veya NMEA 2000 verisi olarak ağa gönderilir. Bu tasarım, uzun koaksiyel kablodaki sinyal kaybını ortadan kaldırır. Montaj Yeri Seçimi Gökyüzünü engelsiz görebilen bir nokta seçin. Radar anteninin ışın alanından uzak tutun. VHF ve diğer verici antenlerden mesafe bırakın. Direk veya üst yapının gölgesinden kaçının. Çok yüksek konumdan kaçının. Tekne sallandıkça anten hareket eder ve konum dalgalanabilir. Bağlantı Anten Türü Bağlantı Pasif veya aktif anten Koaksiyel kablo ile alıcıya Akıllı anten NMEA kablosu ile ağa Koaksiyel kablo uzadıkça sinyal kaybı artar. Kablo, üreticinin belirttiği uzunlukta tutulur. Sinyal Sorunları Sorun Olası Neden Konum alınamıyor Anten görüşü engelli veya kablo arızalı Konum zıplıyor Yansıyan sinyaller veya parazit Sinyal zayıf Kablo korozyonu veya hasarı Konum geç alınıyor Cihaz uzun süre kapalı kalmış Bakım Anten gövdesini temiz tutun. Konnektörlerde korozyon kontrolü yapın. Kablo geçişlerini sızdırmazlık açısından inceleyin. Anteni boyamayın. Sık Sorulan Sorular Chartplotter dahili antenle yeterli konum alır mı? Kaptan köşkü içinde sinyal zayıflayabilir. Bu durumda harici anten kullanılır. GPS anteni neden direk tepesine takılmaz? Direk tepesi sallantıda çok hareket eder. Bu hareket, hız ve rota verisinde dalgalanma yaratır. Bir anten birden fazla cihazı besleyebilir mi? Akıllı anten, NMEA ağı üzerinden birden fazla cihaza veri gönderebilir. İlgili Terimler GPS, Deniz GPS'i, NMEA 2000, Chartplotter, VHF Anteni, Radar Anteni.
Galvanik Korozyon
Galvanik korozyon , elektrolit içinde elektriksel olarak birbirine bağlı iki farklı metalden daha aktif olanın hızla çözünmesidir. Deniz suyu, bu olay için güçlü bir elektrolittir. Galvanik Korozyon Nedir? Her metalin elektrolit içinde ölçülen bir elektrot potansiyeli vardır. İki farklı metal birbirine bağlandığında bir pil oluşur. Potansiyeli daha negatif olan metal anot olur ve çözünür. Daha soylu metal katot olur ve korunur. Bu süreç dışarıdan akım gerektirmez. Galvanik Seri Galvanik seri, metalleri deniz suyundaki potansiyellerine göre sıralar. ASTM G82, galvanik seri kullanımı için rehber sunar. Konum Metal Örnekleri Aktif (anodik) uç Magnezyum, çinko, alüminyum alaşımları Orta bölge Çelik, dökme demir, kurşun Pirinç, bronz, bakır-nikel Soylu (katodik) uç Pasif paslanmaz çelik, titanyum, grafit İki metal arasındaki potansiyel farkı büyüdükçe galvanik etki artar. Alan Oranı Etkisi Durum Sonuç Küçük anot, büyük katot Anot hızla çözünür Büyük anot, küçük katot Anot yavaş çözünür Örneğin alüminyum bir plakaya takılan paslanmaz vidalar sınırlı etki yapar. Paslanmaz bir plakaya takılan alüminyum perçinler ise hızla çözünür. Teknede Galvanik Korozyon Örnekleri Bronz pervane ile alüminyum dıştan takma motor ayağı Paslanmaz cıvata ile alüminyum direk Bakırlı antifouling boya ile alüminyum gövde Bronz gövde geçişi ile pirinç vana Belirtiler Belirti Açıklama Beyaz toz Alüminyum korozyonu Pembe renk Pirinçte çinko kaybı Hızlı anot tükenmesi Galvanik akımın artması Çukurlaşma Aktif metal yüzeyinde Önleme Galvanik seride birbirine yakın metaller seçin. Farklı metaller arasına yalıtkan ara parça koyun. Katı metal yüzeyini boya ile kaplayın. Kurban anot kullanın. Bağlantı yüzeylerine yalıtkan macun uygulayın. Yalnızca anot tarafını boyamak riskli olabilir. Boyadaki küçük bir hasar, küçük anot alanı oluşturur. Sık Sorulan Sorular Galvanik korozyon için elektrik gerekir mi? Dış elektrik gerekmez. Metaller kendi pilini oluşturur. Kurban anot bu korozyonu nasıl önler? Anot, korunan metallerden daha aktiftir ve onların yerine çözünür. İlgili Terimler Korozyon, Elektrolitik Korozyon, Kurban Anot, Katodik Koruma, Çinko Anot, Deniz Tipi Alüminyum.
Galvaniz Çapa Zinciri
Galvaniz çapa zinciri , yüzeyi çinko ile kaplanmış çelikten üretilen çapa zinciridir. Çinko kaplama, çeliği korozyondan korur. Galvaniz Çapa Zinciri Nedir? Galvanizleme, çeliğin çinko ile kaplanması işlemidir. Çapa zincirlerinde sıcak daldırma yöntemi kullanılır. Zincir, erimiş çinko banyosuna daldırılır. Çinko, çeliğin yüzeyiyle metalurjik bağ oluşturur. Galvaniz çapa zinciri, gezi teknelerinde en yaygın kullanılan çapa zinciri türüdür. Çinkonun Koruma İlkesi Çinko iki şekilde koruma sağlar: Bariyer koruma: Kaplama, çeliği su ve oksijenden ayırır. Katodik koruma: Çinko, çelikten önce aşınır. Kaplamada küçük bir çizik olsa bile çevredeki çinko çeliği korur. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 1461 Demir ve çelik ürünlerde sıcak daldırma galvaniz kaplama DIN 766 Kalibre kısa baklalı zincir ölçüleri ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri Kaplama Ömrünü Etkileyen Etkenler Kullanım sıklığı: Irgattan her geçiş kaplamayı aşındırır. Zemin türü: Kum ve çakıl kaplamayı aşındırır. Zincirlik koşulu: Islak ve havasız zincirlik korozyonu hızlandırır. Suyun sıcaklığı: Sıcak deniz suyu korozyon hızını artırır. Galvanik etkileşim: Paslanmaz çapa veya kilitle temas çinkonun aşınmasını hızlandırır. Aşınma Belirtileri Belirti Anlamı Beyaz toz Çinko oksidasyonu başlamıştır Turuncu lekeler Çelik yüzeye ulaşan korozyon vardır Pürüzlü yüzey Kaplama aşınmıştır Tel çapında azalma Metal kaybı oluşmuştur Bakım Adımları Zinciri kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Sezon sonunda zinciri tamamen açıp kurutun. Az kullanılan ucu dışarı alacak şekilde zinciri ters çevirin. Kaplama kaybını ve paslanmayı kontrol edin. Yeniden Galvaniz Kaplaması aşınan zincir yeniden galvanizlenebilir. İşlemde eski kaplama ve pas temizlenir. Zincir yeniden çinko banyosuna daldırılır. İşlem sonrası baklaların birbirine yapışmaması kontrol edilir. Yeniden galvanizleme tel çapını geri kazandırmaz. Metal kaybı yüksek zincir değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Galvaniz zincir neden beyazlaşır? Çinko, nem ve hava ile tepkimeye girerek beyaz oksit tabakası oluşturur. Bu durum kaplamanın çalıştığını gösterir. Galvaniz zincirle paslanmaz kilit kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak galvanik etkileşim kilidin çevresindeki çinkoyu hızlı aşındırabilir. Bağlantı noktası düzenli kontrol edilir. Galvaniz zincir paslanmaz zincirden daha mı dayanıklıdır? Dayanım, çelik sınıfına bağlıdır. Galvaniz zincirde korozyon gözle daha kolay fark edilir. İlgili Terimler Paslanmaz Çapa Zinciri, Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Korozyon, Galvanik Korozyon, Zincir Baklası.
Gaz Alarmı
Gaz alarmı , gaz dedektörünün tehlikeli gaz yoğunluğu algıladığında verdiği sesli ve ışıklı uyarıdır. "Gaz alarmı" ifadesi, bu uyarıyı veren cihazı anlatmak için de kullanılır. Gaz Alarmı Nedir? Gaz alarmı, teknedeki kişileri gaz kaçağına karşı uyarır. Alarm, gaz yoğunluğu belirlenen eşik değerini aştığında çalar. Eşik, gazın patlama sınırının oldukça altında belirlenir. Bu sayede kişilere müdahale için zaman kalır. Alarm Türleri Tür Algıladığı Gaz LPG alarmı Propan ve bütan Benzin buharı alarmı Benzin buharı Karbonmonoksit alarmı CO Çok gazlı alarm Birden fazla gaz Alarm Seviyeleri Bazı sistemler iki kademeli alarm kullanır: Seviye Anlamı Sistem Tepkisi Ön alarm Düşük yoğunluk Uyarı sesi Ana alarm Yüksek yoğunluk Sürekli alarm, solenoid vanayı kapatma Patlama sınırı, bir gazın havada yanabildiği en düşük yoğunluktur. Bu sınıra "alt patlama sınırı" (LEL) denir. Alarm Çaldığında Yapılacaklar Ocağı ve gaz cihazlarını kapatın. Gaz tüpü vanasını kapatın. Elektrik anahtarlarını açıp kapatmayın. Motoru çalıştırmayın. Sigara, çakmak ve açık alevi önleyin. Kapakları ve pencereleri açarak doğal havalandırma sağlayın. Kişileri güverteye çıkarın. Gerekirse sintinedeki gazı elle çalışan pompa ile tahliye edin. Kaçak kaynağını bulmadan gaz sistemini kullanmayın. Elektrik anahtarları ve motorun marş sistemi kıvılcım oluşturabilir. Bu nedenle kaçak sırasında kullanılmaz. Yanlış Alarm Kaynakları Temizlik maddeleri ve çözücüler Alkol buharı Boya ve yapıştırıcı buharı Arızalı sensör Alarm her zaman gerçek kaçak olarak değerlendirilir. Kaynak doğrulanana kadar önlemler sürdürülür. Önleme Kuralları Gaz hortumlarını düzenli değiştirin. Bağlantıları sabunlu suyla kaçağa karşı test edin. Gaz tüpünü dışarıya tahliyeli dolapta saklayın. Kullanım dışında tüp vanasını kapalı tutun. Sık Sorulan Sorular Gaz alarmı sürekli çalışıyorsa ne yapılır? Alarm susturulmaz. Kaynak bulunana kadar havalandırma ve önlemler sürdürülür. Alarmın sesi yeterli mi? Alarm, uyuyan kişileri uyandıracak düzeyde olmalıdır. Gaz alarmı ne sıklıkla test edilir? Test sıklığı üretici talimatında belirtilir. Sezon başında test yapılması yaygındır. İlgili Terimler Gaz Dedektörü, Karbonmonoksit Dedektörü, Marin Ocak, Sintine Pompası, Yangın Battaniyesi, Tekne Güvenliği.
Gaz Dedektörü
Gaz dedektörü , havadaki yanıcı gazları veya buharları algılayarak alarm veren cihazdır. Teknelerde gaz dedektörü çoğunlukla LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) kaçağına karşı kullanılır. Gaz Dedektörü Nedir? Teknede ocak ve fırınlar genellikle LPG ile çalışır. LPG, propan ve bütan karışımıdır. LPG havadan ağırdır. Kaçak gaz, teknenin en alçak noktalarında, özellikle sintinede birikir. Kapalı gövdede biriken gaz, küçük bir kıvılcımla patlayabilir. Gaz dedektörü bu birikimi erken algılar. Gaz Dedektörünün Bileşenleri Bileşen Görevi Gaz sensörü Gaz yoğunluğunu ölçer Kontrol paneli Alarm verir ve sistemi yönetir Solenoid vana Gaz hattını otomatik keser Sesli ve ışıklı alarm Kullanıcıyı uyarır Sensör Konumu LPG havadan ağır olduğu için sensörler alçak noktalara yerleştirilir: Ocak ve fırının altına, zemine yakın Sintineye, su seviyesinin üzerine Gaz tüpü dolabının altına Sensör, sintine suyuna temas etmeyecek şekilde konumlandırılır. Solenoid Vana Bağlantısı Birçok gaz dedektörü bir solenoid vanayla birlikte kullanılır. Vana, gaz tüpü çıkışına yakın monte edilir. Kullanıcı ocağı kullanacağı zaman vanayı panelden açar. Gaz algılandığında panel vanayı otomatik kapatır. Kullanım sonrası vana kapatılır. Benzin Buharı Algılama Benzinli motor bölmelerinde benzin buharı da havadan ağırdır. Bazı dedektörler benzin buharını da algılar. Bu dedektörler motor çalıştırılmadan önce bölmeyi kontrol etmeye yardım eder. Test Yöntemi Panelin test düğmesine basarak alarmı kontrol edin. Üreticinin önerdiği test gazıyla sensörü deneyin. Solenoid vananın alarmda kapandığını doğrulayın. Sensör ömrünü takip edin. Çakmak gazı sensör testinde kullanılabilir. Ancak açık alevle test yapılmaz. Gaz Güvenliği Kuralları Ocak kullanımı sonrası vanayı ve tüp vanasını kapatın. Gaz tüpünü yalnızca dışarıya tahliyeli gaz dolabında saklayın. Hortum ve bağlantıları düzenli kontrol edin. Kaçaktan şüphelenildiğinde elektrik anahtarlarını kullanmayın. Sık Sorulan Sorular Gaz dedektörü karbonmonoksit algılar mı? Hayır. Karbonmonoksit için ayrı dedektör gerekir. Gaz alarmı çaldığında ne yapılır? Gaz vanaları kapatılır, alev ve kıvılcım kaynakları önlenir ve bölüm havalandırılır. Gaz sensörü ne kadar süre kullanılır? Sensör ömrü sınırlıdır. Üretici değişim süresini belirtir. İlgili Terimler Gaz Alarmı, Karbonmonoksit Dedektörü, Marin Ocak, Sintine, Yangın Battaniyesi, Tekne Güvenliği.
Gri Su Tankı
Gri su tankı , teknede lavabo, duş ve bulaşık gibi tuvalet dışı kullanım alanlarından gelen atık suyun toplandığı tanktır. Gri su, tuvalet atığı içermez. Gri Su Tankı Nedir? Gri su; sabun, deterjan, yemek artıkları ve vücut yağları içerir. Bu su, doğrudan denize boşaltıldığında kıyı sularında kirlilik yaratabilir. Gri su tankı, bu suyu tutarak atık alım tesisine veya izin verilen bölgelerde boşaltıma kadar saklar. Birçok küçük teknede gri su tankı bulunmaz ve gri su doğrudan gövde çıkışından atılır. Gri Su Kaynakları Kaynak İçerik Lavabo Sabun, diş macunu Duş Şampuan, sabun, vücut yağları Kuzine lavabosu Deterjan, yemek artığı, yağ Duş teknesi Duş suyu ve sabun köpüğü Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Gri su tankı Atık suyu toplar Gri su pompası Tankı boşaltır Filtre veya süzgeç Saç ve katı parçaları tutar Seviye sensörü Doluluk bilgisi verir Havalandırma Gaz ve kokuyu dışarı atar Güverte boşaltma ağzı Atık alım tesisine bağlantı Duş Teknesi Pompası Birçok teknede duş teknesi gövdenin altında kaldığı için su yerçekimiyle akamaz. Duş suyu bir pompa ile ya gri su tankına ya da doğrudan denize atılır. Pompa öncesinde bir süzgeç bulunur. Süzgeç, saçların pompayı tıkamasını önler. Koku ve Hijyen Gri su, bekledikçe kötü koku oluşturabilir. Yağ ve sabun artıkları tank duvarlarında birikir. Koku önleme için şu yöntemler uygulanır: Tank düzenli boşaltılır ve tatlı suyla durulanır. Bulaşıktan önce yemek artıkları çöpe atılır. Biyolojik olarak parçalanabilir deterjanlar kullanılır. Havalandırma hattında filtre kullanılır. Düzenlemeler Gri suyun denize boşaltılmasına ilişkin kurallar ülkeye ve bölgeye göre değişir. Türkiye'de teknelerden kaynaklanan atıklar Mavi Kart sistemiyle kayıt altına alınır. Atık su, marinalardaki atık alım tesislerine verilir. Kapasite Gri su miktarı genellikle siyah sudan fazladır. Duş kullanımı, gri su hacmini en çok artıran etkendir. Tank kapasitesi, kişi sayısına ve duş alışkanlığına göre seçilir. Bakım Duş süzgecini düzenli temizleyin. Pompayı ve çekvalfi kontrol edin. Tankı periyodik olarak boşaltıp durulayın. Seviye sensörünü kalibrasyon için kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Gri su tankı her teknede bulunur mu? Hayır. Küçük teknelerde genellikle bulunmaz. Büyük yatlarda yaygındır. Gri su ile siyah su aynı tankta toplanabilir mi? Bazı teknelerde birlikte toplanır. Bu durumda tüm su siyah su kurallarına tabidir. Duş suyu neden koku yapar? Sabun ve vücut yağları bakteri üremesine zemin hazırlar. İlgili Terimler Siyah Su Tankı, Pis Su Tankı, Atık Su Pompası, Tekne Duşu, Çekvalf, Tank Seviye Göstergesi.
Gulet
Gulet , Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında üretilen geleneksel ahşap teknedir. Gulet, yelken donanımına sahiptir. Seyrini çoğunlukla dizel motorla yapar. Gulet Nedir? Gulet, geniş güverteli ve kamaralı bir gezi teknesidir. Bodrum, Bozburun, Marmaris ve Fethiye guletlerin üretildiği ve kullanıldığı başlıca yerlerdir. Gulet yapımı, usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir zanaattır. Guletin kökeni, bölgedeki ahşap yük ve sünger avcılığı teknelerine dayanır. Bu tekneler 20. yüzyılın ikinci yarısında gezi teknesine dönüştürüldü. Mavi Yolculuk ile İlişkisi "Mavi Yolculuk", Ege ve Akdeniz kıyılarında tekneyle yapılan çok günlü gezidir. Terim, Azra Erhat'ın 1962 yılında yayımlanan "Mavi Yolculuk" adlı kitabıyla yaygınlaştı. Guletler bu gezilerde kullanılan başlıca teknelerdir. Kıç Tipine Göre Guletler Tür Kıç Şekli Tirhandil Baş ve kıç sivri biter Aynalı kıç gulet Kıçta düz veya yuvarlak bir ayna bulunur Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha geniş alan sağlar. Gulet Yapımında Kullanılan Ağaçlar Ağaç Kullanıldığı Bölüm Kızılçam Eğriler ve kaplama İroko Omurga ve kaplama Maun İç dekorasyon Tik (teak) Güverte kaplaması Dut Eğriler Guletin Bölümleri Kıç güverte: Yemek masası ve oturma alanı bulunur. Baş güverte: Güneşlenme minderleri yer alır. Kamaralar: Ana güverte altında bulunur. Her kamarada genellikle tuvalet ve duş vardır. Kaptan köşkü: Dümen ve seyir cihazları burada yer alır. Mürettebat kamarası: Genellikle baş tarafta bulunur. Arma Yapısı Guletlerin çoğu iki direklidir. Bu yapı ketch armaya benzer. Yelken, bazı guletlerde yalnızca yardımcı itiş veya görsel amaçla kullanılır. Bakım Gereksinimleri Ahşap gövde, her sezon öncesi kalafat ve boya kontrolünden geçer. Tik güverte, düzenli temizlik ve derz bakımı ister. Su hattı altı, antifouling boya ile kaplanır. Ahşapta çürüme ve kurt hasarı kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Gulet ile yelkenli yat arasındaki fark nedir? Gulet ahşap gövdelidir ve geniş güverteye sahiptir. Seyrini çoğunlukla motorla yapar. Modern yelkenli yat genellikle fiber gövdelidir ve yelkenle seyreder. Gulet kiralamada mürettebat bulunur mu? Ticari guletler genellikle kaptan, aşçı ve tayfa ile kiralanır. Bu kiralama türüne mürettebatlı kiralama denir. Ahşap gövde neden düzenli bakım ister? Ahşap, su ve güneşle genleşir ve büzülür. Bu hareket kalafat derzlerini açar. Açılan derzlerden gövdeye su sızar. İlgili Terimler Yat, Yelkenli Tekne, Tik Güverte, Kamaralı Tekne, Kaptan Köşkü, Tekne Kışlama.
Gövde Geçişi
Gövde geçişi , tekne gövdesinde açılan bir delikten su, atık, sensör veya kablo geçirmeyi sağlayan dişli bağlantı parçasıdır. İngilizcede "through-hull" olarak adlandırılır. Gövde Geçişi Nedir? Gövde geçişi, gövdeye açılan deliğe dışarıdan yerleştirilir. Dış tarafta bir flanş gövdeye oturur. İç tarafta bir somun parçayı sıkıştırır. Su hattının altındaki gövde geçişlerinin üzerine bir deniz suyu vanası takılır. Su hattının üstündekiler genellikle doğrudan hortuma bağlanır. Gövde Geçişi Türleri Tür Kullanım Su girişi geçişi Motor, tuvalet ve klima suyu Tahliye geçişi Lavabo, duş, sintine tahliyesi Kepçe tipi geçiş Seyirde su girişini artırır Sensör geçişi İskandil, hız ve sıcaklık sensörleri Topraklama plakası Telsiz ve elektrik topraklaması Kokpit tahliye geçişi Kokpit suyunu dışarı atar Malzemeler Malzeme Özellik Bronz Dayanıklı, yaygın DZR pirinç Dezinkifikasyona dayanıklı Cam takviyeli kompozit Korozyona uğramaz Plastik Yalnızca su hattının üstünde Su hattının altında plastik gövde geçişi kullanımı önerilmez. İlgili Standart ISO 9093, gövde geçişlerinin malzeme ve mekanik gereksinimlerini belirler. Montaj Adımları Gövdeye uygun çapta delik açın. Kompozit gövdelerde deliğin kenarını epoksiyle mühürleyin. İç tarafa bir destek plakası yerleştirin. Flanşın altına denizcilik sızdırmazlık macunu sürün. Somunu sıkın ve fazla macunu temizleyin. Delik kenarının mühürlenmesi, laminata su girmesini önler. Galvanik Uyum Gövde geçişi, üzerine takılan vana ile uyumlu metalden yapılmalıdır. Farklı metaller deniz suyunda galvanik korozyona yol açabilir. Bazı tekneler, gövde geçişlerini bir bağlantı sistemiyle anoda bağlar. Kontrol Noktaları Kontrol Açıklama Flanş çevresi Çatlak veya macun kaybı Renk değişimi Pembe renk, çinko kaybı belirtisi İç taraf Sızıntı veya nem izi Sağlamlık Parça elle hareket etmemeli Sık Sorulan Sorular Gövde geçişi ne zaman değiştirilir? Korozyon, çatlak veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Kullanılmayan gövde geçişi ne yapılır? Delik kalıcı olarak kapatılır ve laminat onarılır. Gövde geçişi neden sızıntı yapar? Macun yaşlanır veya somun gevşer. Titreşim de bağlantıyı zayıflatabilir. Sensör geçişi nasıl kontrol edilir? Sensör gövdesi ve somunu sızıntı ve çatlak açısından incelenir. İlgili Terimler Seacock, Deniz Suyu Vanası, Deniz Suyu Süzgeci, Galvanik Korozyon, Kurban Anot, Tekne Hortumu.
Güneş Paneli
Güneş paneli , güneş ışığını fotovoltaik hücreler aracılığıyla doğru akım elektriğe çeviren paneldir. Teknelerde güneş paneli, aküleri şarj etmek için kullanılır. Güneş Paneli Nedir? Panel, birbirine bağlı çok sayıda güneş hücresinden oluşur. Hücreler genellikle silisyumdan üretilir. Işık hücreye çarptığında elektronlar harekete geçer ve akım oluşur. Panelin ürettiği elektrik, şarj kontrol cihazı üzerinden aküye aktarılır. Panel sessiz çalışır ve yakıt gerektirmez. Panel Türleri Tür Özellik Teknede Kullanım Monokristal panel Verimi yüksek Yaygın Polikristal panel Verimi biraz düşük Daha az yaygın Rijit panel Alüminyum çerçeve ve cam yüzey Bimini üstü, kıç direği Yarı esnek panel İnce, hafif kavisli yüzeylere uyar Güverte ve tente Katlanır panel Taşınabilir Geçici kullanım Panel Değerleri Değer Anlamı Nominal güç (Wp) Standart test koşullarındaki azami güç Voc Açık devre gerilimi Vmp Azami güç noktasındaki gerilim Imp Azami güç noktasındaki akım Isc Kısa devre akımı Standart test koşulları, 1.000 W/m² ışınım ve 25 °C hücre sıcaklığıdır. Günlük Enerji Tahmini Günlük enerji, panel gücü ile güneşlenme süresinin çarpımından yaklaşık hesaplanır. Örnek: 200 Wp panel ve günde 5 saat eşdeğer tam güneş, yaklaşık 1.000 Wh üretir. Kayıplar nedeniyle gerçek değer daha düşüktür. Güneşlenme değerleri bölgeye ve mevsime göre değişir. Gölge Etkisi Panelin küçük bir bölümünün gölgede kalması, üretimi belirgin biçimde düşürebilir. Teknede direk, bumba, halatlar ve anten gölge oluşturur. Baypas diyotları gölgenin etkisini sınırlar. Birden fazla panelde her panelin ayrı şarj kontrol cihazına bağlanması gölge kaybını azaltabilir. Montaj Yerleri Bimini veya sert tente üstü Kıç direği (arch) Güverte veya kabin üstü Vardavela Montaj Kuralları Paneli gölgeden mümkün olduğunca uzak yerleştirin. Panelin arkasında hava dolaşımı için boşluk bırakın. Kabloları rakorla güverteden geçirin. Panel ile şarj kontrol cihazı arasına sigorta takın. Bağlantıları denizcilik tipi konnektörlerle yapın. Sık Sorulan Sorular Güneş paneli doğrudan aküye bağlanabilir mi? Bağlanmamalıdır. Şarj kontrol cihazı aküyü aşırı şarjdan korur. Sıcaklık paneli etkiler mi? Evet. Hücre sıcaklığı arttıkça panel verimi düşer. Esnek panel üzerine basılabilir mi? Bazı modeller basmaya dayanıklıdır. Ancak tekrarlanan baskı hücrelerde mikro çatlaklara yol açabilir. İlgili Terimler Solar Şarj Kontrol Cihazı, MPPT Şarj Kontrol Cihazı, Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bimini, Doğru Akım.
Güneşlik
Güneşlik , teknede güneş ışığını engelleyerek gölge sağlayan ve iç mekânın ısınmasını azaltan örtü, tente veya perdenin genel adıdır. Güneşlik Nedir? Teknede güneş, hem doğrudan hem de su yüzeyinden yansıyarak etki eder. Güneş ışığı; cildi yakar, iç mekânı ısıtır ve malzemeleri yıpratır. Güneşlik, bu etkileri azaltır. Güneşlikler kalıcı veya geçici olarak kullanılabilir. Güneşlik Türleri Tür Kullanım Yeri Bimini Kokpit üstü Demir tentesi Demirdeyken güverte üzeri Baş güverte güneşliği Baş güvertede dinlenme alanı Cam güneşliği Ön cam ve pencerelerin dışı Güverte kapağı perdesi Kapakların iç tarafı Lumboz perdesi Lumbozların iç tarafı Uzatma paneli Biminiyi uzatan ek kumaş Demir Tentesi Demir tentesi, tekne demirdeyken kurulur. Tente, bumba veya halatlarla gerilir. Seyir sırasında kullanılmaz. Rüzgâra karşı sağlam bağlanır. Bazı tenteler, kokpit dışında güvertenin büyük bölümünü gölgeler. Cam Güneşliği Cam güneşliği, ön camın veya salon pencerelerinin dış yüzeyine takılır. Mesh kumaştan üretilir. İçeriden dışarıyı görmeye izin verir. Güneşin cama ulaşmasını azaltarak iç mekân sıcaklığını düşürür. Kumaş Seçimi Kumaş Özellik Mesh kumaş Hava geçirir, görüş sağlar Solüsyon boyalı akrilik Yoğun gölge, renk kalıcı UV bloklu polyester Hafif Kumaşın UV koruma değeri, üretici bilgisinde verilir. Montaj ve Kullanım Kuralları Güneşliği rüzgâr yönünü dikkate alarak kurun. Bağlantı noktalarını sağlam seçin. Kumaşı gergin tutun. Rüzgâr kuvvetlenince güneşliği toplayın. Seyirde görüşü engelleyen güneşlik kullanmayın. COLREG 1972'nin 5. kuralı, her teknenin uygun bir gözcülük sürdürmesini ister. Güneşlik bu gözcülüğü engellememelidir. Bakım Kumaşı tatlı suyla yıkayın. Kurutarak katlayın. Dikişleri UV hasarına karşı kontrol edin. Bağlantı halatlarını yenileyin. Sık Sorulan Sorular Güneşlik ile bimini aynı şey midir? Bimini, bir güneşlik türüdür. Güneşlik genel bir terimdir. Demir tentesi seyirde açık kalabilir mi? Kalmamalıdır. Rüzgâr yükü ve görüş kısıtı oluşturur. Mesh kumaş yağmuru tutar mı? Hayır. Mesh kumaş havayı ve suyu geçirir. Güneşlik iç mekânı ne kadar serinletir? Etki, kumaş türüne ve konuma bağlıdır. Dış güneşlikler camın ısınmasını daha çok azaltır. İlgili Terimler Bimini, Bimini Tente, Tekne Tentesi, Marin Kumaş, Lumboz, Güverte Kapağı.
Güvenlik Ekipmanı
Güvenlik ekipmanı , denizde kişilerin can güvenliğini korumak, acil durumları bildirmek ve kazaların sonuçlarını azaltmak için kullanılan araç ve gereçlerdir. Güvenlik Ekipmanı Nedir? Güvenlik ekipmanı, normal kullanımda çoğu zaman hiç çalıştırılmaz. Ancak acil durumda doğru çalışması hayati önem taşır. Bu nedenle ekipman doğru seçilir, uygun yerde saklanır ve düzenli kontrol edilir. Ekipmanın türü ve miktarı mevzuatla belirlenir. Güvenlik Ekipmanı Grupları Grup Örnekler Kişisel koruma Can yeleği, emniyet kemeri, güvenlik halatı Kurtarma Can simidi, kurtarma halkası, can salı İşaret İşaret fişeği, duman kandili, düdük, korna Haberleşme VHF telsiz, EPIRB, PLB, SART Yangın Yangın söndürücü, yangın battaniyesi, dedektörler Su alma Sintine pompası, yüksek su alarmı, konik tapalar Seyir Seyir fenerleri, radar reflektörü, pusula Tıbbi İlk yardım çantası Kişisel ve Toplu Koruma Tür Açıklama Örnek Kişisel koruma Bir kişiye özel Can yeleği, PLB Toplu koruma Teknedeki herkese hizmet eder Can salı, yangın söndürücü Onay ve Uygunluk İşaretleri İşaret Anlamı Dümen işareti Avrupa Birliği Deniz Teçhizatı Direktifi (2014/90/EU) onayı CE işareti İlgili Avrupa Birliği mevzuatına uygunluk SOLAS onayı SOLAS ve LSA Kodu şartlarına uygunluk ISO standart işareti İlgili ISO standardına uygunluk beyanı Dümen işareti, gemi teçhizatında kullanılır. Gezi teknesi ekipmanlarında CE işareti ve ürün standartları yaygındır. Konumlandırma İlkeleri Ekipmanı hızlı erişilebilir yerlere yerleştirin. Kilitli dolaplardan kaçının. Yerlerini işaretlerle belirtin. Tüm mürettebata yerlerini gösterin. Kontrol Takvimi Ekipman Kontrol Noktası Şişme can yeleği Kartuş ve servis tarihi İşaret fişekleri Son kullanma tarihi Yangın söndürücü Basınç ve servis tarihi Can salı Servis tarihi EPIRB ve PLB Pil tarihi ve kendi kendine test İlk yardım çantası İçerik ve tarihler Sık Sorulan Sorular Hangi güvenlik ekipmanı zorunludur? Liste, teknenin türüne, boyuna ve seyir bölgesine göre ulusal mevzuatla belirlenir. Güvenlik ekipmanı nasıl takip edilir? Ekipman listesi ve son kullanma tarihleri bir kontrol çizelgesinde tutulur. Güvenlik ekipmanı kullanmayı öğrenmek gerekli midir? Evet. Tatbikat ve eğitim, ekipmanın acil durumda doğru kullanılmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Güvenlik Ekipmanları, Acil Durum Ekipmanı, Tekne Emniyet Donanımı, Can Yeleği, Yangın Söndürücü, SOLAS.
Güvenlik Halatı
Güvenlik halatı , emniyet kemerini teknedeki bir bağlantı noktasına veya emniyet hattına bağlayan kısa halattır. İngilizcede bu halata "tether" veya "lifeline" denir. Güvenlik Halatı Nedir? Güvenlik halatı, iki ucunda kanca bulunan dokuma bant veya halattan oluşur. Bir uç emniyet kemerine, diğer uç teknedeki bağlantı noktasına takılır. Halat, kişinin teknede hareket etmesine izin verir. Aynı zamanda denize düşmesini önler. Güvenlik Halatı Türleri Tür Özellik Tek kollu halat Bir bağlantı noktası Çift kollu halat Kısa ve uzun iki kol Elastik halat Kullanılmadığında kısalır, takılmayı önler Aşırı yük göstergeli halat Ağır yük aldığında görünür işaret verir Çift kollu halat, bir noktadan diğerine geçerken sürekli bağlı kalmayı sağlar. Kullanıcı yeni noktaya bir kolu takar, sonra diğer kolu çözer. Kanca Türleri Kanca Özellik Çift hareketli kanca Açmak için iki hareket gerekir Kilitli karabina Kapı bilezikle kilitlenir Hızlı açılır kanca Yük altında da açılabilir Kemer tarafında hızlı açılır kanca bulunması önerilir. Tekne devrilir veya kişi suda sürüklenirse kanca yük altında açılarak kişiyi serbest bırakır. Emniyet Hattı Emniyet hattı, güverte boyunca baştan kıça uzanan halat veya düz banttır. İngilizcede bu hatta "jackline" denir. Güvenlik halatı bu hatta takılır. Kişi baştan kıça kadar halatı çözmeden hareket eder. Emniyet Hattı Malzemesi Özellik Düz dokuma bant Basıldığında yuvarlanmaz Dyneema halat Hafif ve güçlü Paslanmaz tel Dayanıklı, basınca karşı kayabilir İlgili Standart ISO 12401, güvenlik halatlarının ve emniyet hatlarının dayanım ve uzunluk şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Halatı kokpitten çıkmadan bağlayın. Hattı, kişinin bordayı aşmasını önleyecek şekilde kurun. Rüzgârüstü taraftaki hattı kullanın. Halatın vardavelaya dolanmamasına dikkat edin. Bakım Dikişleri ve bantları yıpranmaya karşı kontrol edin. Kancaların kapılarını test edin. Aşırı yük göstergesi açılmış halatı değiştirin. UV ışınından koruyun. Sık Sorulan Sorular Güvenlik halatı ile cankurtaran halatı aynı mıdır? Hayır. Güvenlik halatı kişiyi tekneye bağlar. Cankurtaran halatı suya düşen kişiye atılır. Emniyet hattı kalıcı mı kurulur? Genellikle seyir öncesi kurulur ve limanda kaldırılır. Bu uygulama UV hasarını azaltır. Düşmeyi durduran halat yeniden kullanılır mı? Ağır yük almış halat iç hasar görmüş olabilir ve değiştirilir. İlgili Terimler Emniyet Kemeri, Karabina, Mapa, Dyneema Halat, MOB, Tekne Güvenliği.
Güverte
Güverte , tekne gövdesinin üstünü kapatan yatay yüzeydir. Mürettebat ve yolcular güvertede hareket eder. Güverte Nedir? Güverte, gövdeyi yukarıdan kapatarak su girişini önler. Gövdeye yapısal dayanım kazandırır. Güverte üzerinde donanım ve ekipman yer alır. İngilizcede güverteye "deck" denir. Konumuna Göre Güverte Bölümleri Bölüm Konumu Baş güverte Teknenin ön bölümü Kıç güverte Teknenin arka bölümü Yan güverte Bordalar boyunca uzanan dar geçitler Flybridge Kaptan köşkünün üstündeki üst güverte Kokpit Kıç bölümde, güverteye göre alçak oturma ve dümen alanı Büyük Teknelerde Güverte Katları Ana güverte: Gövdenin üstündeki ilk tam güvertedir. Alt güverte: Ana güvertenin altında kamaraların bulunduğu kattır. Üst güverte: Ana güvertenin üstündeki kattır. Güneşlenme güvertesi (sun deck): En üst açık kattır. Güverte Kaplama Malzemeleri Malzeme Özellik Jelkot ve kaymaz desen Fiber teknelerde kalıpla üretilir Tik ağacı Doğal ahşaptır, düzenli bakım ister Suni tik PVC veya kompozit esaslıdır EVA köpük Yumuşak yüzeylidir, küçük teknelerde kullanılır Kaymaz boya Boya içine taneli katkı eklenir Kaymaz Yüzey Islak güverte kaygandır. Kayma, denize düşme riskini artırır. Kaymaz desen veya kaplama bu riski azaltır. Güvertede yürüme alanlarının tamamında kaymaz yüzey bulunur. Güverte Donanımı Koç boynuzu ve babalar Çapa makarası ve ırgat Küpeşte ve vardavela Güverte kapakları Vinç ve kurtağzı (yelkenlilerde) Güverte dolum ağızları Güvertede Su Tahliyesi Güverteye gelen su frengi deliklerinden denize akar. Frengi deliklerinin tıkanması güvertede su birikmesine yol açar. Güverte ve Gövde Birleşimi Fiber teknelerde güverte ayrı bir kalıpta üretilir. Güverte, gövdeye yapıştırıcı ve cıvatalarla bağlanır. Bu birleşim yerinden su sızıntısı olabilir. Sızıntı, iç bölümlerde nem ve hasara neden olur. Sık Sorulan Sorular Güverte ile kokpit arasındaki fark nedir? Güverte, teknenin üst yüzeyinin tamamıdır. Kokpit, güverteye göre alçakta kalan oturma ve dümen bölümüdür. Güvertede güvenli hareket için ne yapılır? Kaymaz tabanlı ayakkabı giyilir. Bir el her zaman küpeşte veya tutamakta tutulur. Kötü havada emniyet kemeri güvenlik halatına bağlanır. İlgili Terimler Baş Güverte, Kıç Güverte, Kokpit, Tik Güverte, Suni Tik, Küpeşte.
Güverte Dolum Ağzı
Güverte dolum ağzı , teknenin güvertesine yerleştirilen ve tanklara yakıt veya su doldurmayı ya da atık tankını boşaltmayı sağlayan kapaklı bağlantı noktasıdır. Güverte Dolum Ağzı Nedir? Güverte dolum ağzı, güverteye gömülü bir gövde ve vidalı bir kapaktan oluşur. Ağız, bir hortumla ilgili tanka bağlanır. Dolum yapılırken kapak bir anahtarla açılır. Kapağın üzerinde ağzın türünü belirten yazı veya sembol bulunur. Dolum Ağzı Türleri Tür Kapak İşareti Görevi Yakıt dolum ağzı "FUEL", "GAS", "DIESEL" Yakıt tankını doldurur Su dolum ağzı "WATER" Tatlı su tankını doldurur Atık boşaltma ağzı "WASTE" Siyah su tankını boşaltır Bazı üreticiler kapak renklerini de türe göre farklılaştırır. Yanlış Dolum Riski Yakıtın su tankına veya suyun yakıt tankına doldurulması sık görülen bir hatadır. Bu hata ciddi sonuçlar doğurur: Hata Sonuç Su tankına yakıt Su sistemi kirlenir, temizlik gerekir Yakıt tankına su Motor arızası, tank temizliği gerekir Benzinli tankına dizel veya tersi Motor arızası Dolum öncesinde kapak yazısı kontrol edilir. Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Krom kaplamalı pirinç Mühendislik plastikleri Sızdırmazlık Kapak altında bir O-ring bulunur. O-ring, yağmur ve dalga suyunun tanka girmesini önler. O-ring aşınırsa yakıt tankına su girebilir. Bu durum motor arızalarına yol açar. Kapak Anahtarı Dolum ağızlarının kapakları genellikle özel bir anahtarla açılır. Anahtar, teknede kolay bulunacak bir yerde saklanır. Bazı anahtarlar yüzer biçimde üretilir. Topraklama Bazı yakıt dolum ağızlarında statik elektriği gidermek için topraklama bağlantısı bulunur. Bu bağlantı, dolum sırasında kıvılcım riskini azaltır. Dolum Kuralları Kapak üzerindeki yazıyı okuyun. Motoru ve elektrikli cihazları kapatın. Dolumu yavaş yapın. Taşan yakıtı emici bezle temizleyin. Kapağı sıkıca kapatın. Benzinli teknelerde dolum sonrası motor bölmesini havalandırın. Bakım O-ringleri sezon başında kontrol edin. Kapak dişlerini temizleyin ve yağlayın. Ağız gövdesi çevresindeki sızdırmazlık macununu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Kapak kaybolursa ne yapılır? Aynı ölçüde yedek kapak takılır. Geçici kapatmada su girişine dikkat edilir. Ağız gövdesinden su sızarsa ne olur? Güverte altına ve tanka su girebilir. Montaj macunu yenilenir. Yanlış dolum fark edilirse ne yapılır? Motor çalıştırılmaz. Tank boşaltılır ve sistem temizlenir. İlgili Terimler Yakıt Tankı, Su Tankı, Pis Su Tankı, Yakıt Hortumu, Havalandırma Filtresi, Güverte Ekipmanı.
Güverte Donanımı
Güverte donanımı , teknenin güvertesine kalıcı olarak monte edilen ve halat, zincir, yelken ve insan yüklerini taşıyan parçaların bütünüdür. İngilizcede "deck hardware" olarak anılır. Güverte Donanımı Nedir? Güverte donanımı, teknenin kullanımında yük aktaran noktaları oluşturur. Bir halat koç boynuzuna bağlandığında yük, donanım üzerinden güverteye geçer. Donanım, bu yükü güvenle aktaracak şekilde tasarlanır ve monte edilir. Donanım, teknenin tipine göre farklılık gösterir. Donanım Sınıflandırması Sınıf Tanım Örnekler Sabit donanım Hareketli parça içermez Koç boynuzu, baba, göz plakası Hareketli donanım Dönen veya kayan parça içerir Makara, vinç, araba Kilitleme donanımı Halatı tutar Kastanyola, stoper Koruma donanımı İnsanları ve tekneyi korur Küpeşte, vardavela, usturmaça rayı Kapama donanımı Açıklıkları kapatır Kapak, lumboz, mandal Yerleşim Planı Donanım yerleşimi, halatların izleyeceği yolu belirler. İyi yerleşim şu özellikleri taşır: Halatlar sürtünmeden ilerler. Yükler simetrik dağılır. Kullanıcı kokpitten donanıma kolay ulaşır. Yürüme alanları engellenmez. Yük Yolu Yük, donanımdan cıvatalara, oradan destek plakasına ve güverteye geçer. Yük yolundaki en zayıf eleman, sistemin dayanımını belirler. Güverte yapısı yetersizse güçlü bir donanım da sökülebilir. Sandviç Güvertede Montaj Montaj deliğini gerekenden büyük açın. Çekirdeği delik çevresinden temizleyin. Boşluğu epoksi dolguyla doldurun. Dolgu sertleşince asıl deliği açın. Donanımı macunla monte edin. Bu yöntem, çekirdeğe su girmesini önler. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Güverte altında su lekesi Montaj macunu bozulmuş Donanım çevresinde çatlak Yetersiz destek plakası Yumuşak güverte Çekirdeğe su girmiş Hareketli parçada sıkışma Tuz birikimi Bakım Montaj macununu belirli aralıklarla yenileyin. Cıvataları sıkılık açısından kontrol edin. Hareketli parçaları yıkayıp yağlayın. Sık Sorulan Sorular Donanım sızıntısı nasıl onarılır? Donanım sökülür, eski macun temizlenir ve yeniden monte edilir. Hangi macun kullanılır? Polisülfür, poliüretan veya MS polimer esaslı denizcilik macunları kullanılır. Kilitleyici somun neden kullanılır? Titreşim, normal somunların gevşemesine yol açabilir. Kilitleyici somun bu gevşemeyi önler. Donanım cıvatası hangi malzemeden olmalıdır? Donanımla aynı veya uyumlu paslanmaz çelik cıvata kullanılır. İlgili Terimler Güverte Ekipmanı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Koç Boynuzu, Küpeşte, Zincir Stoperi, Güverte Kapağı.
Güverte Duşu
Güverte duşu , teknenin kıç güvertesine veya yüzme platformuna yerleştirilen ve yüzme sonrası tatlı suyla yıkanmayı sağlayan duştur. Bu duşa "kıç duşu" da denir. Güverte Duşu Nedir? Denizden çıkan kişi tuzlu suyla kaplıdır. Güverte duşu, kişinin teknenin içine girmeden tuzunu yıkamasını sağlar. Bu uygulama, kamaraların ve minderlerin tuz ve kumla kirlenmesini önler. Güverte duşu, teknenin basınçlı tatlı su sistemine bağlıdır. Güverte Duşu Türleri Tür Özellik Gömme kutulu duş Hortum ve başlık kapaklı bir kutuda saklanır Sabit başlıklı duş Kıç direğine veya platforma sabitlenir Uzatılabilir hortumlu duş Hortum kutudan çekilerek uzatılır Güneşle ısınan duş torbası Elektrik ve pompa gerektirmez Sıcak ve Soğuk Su Birçok güverte duşu karışım vanası içerir. Vana, sıcak ve soğuk suyu karıştırır. Sıcak su, teknenin su ısıtıcısından gelir. Bazı modellerde yalnızca soğuk su bulunur. Gömme Kutunun Bölümleri Bölüm Görevi Kutu gövdesi Bölmeye veya aynalığa gömülür Kapak Duşu güneş ve tuzdan korur Karışım vanası Su sıcaklığını ayarlar Hortum Başlığa su taşır Duş başlığı Suyu dağıtır, bazılarında açma-kapama düğmesi bulunur Su Tasarrufu Güverte duşu kolayca uzun süre açık bırakılabilir. Teknede su sınırlı olduğu için şu önlemler alınır: Duş başlığındaki açma-kapama düğmesi kullanılır. Düşük debili başlık seçilir. Kullanıcılara su tasarrufu hatırlatılır. Montaj Kuralları Duş kutusunu yüzme platformundan kolay ulaşılan bir noktaya yerleştirin. Kutu çevresini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Hortumun uzunluğunu platformu kapsayacak şekilde seçin. Su hattına uygun basınç değerinde hortum kullanın. Bakım Kutu kapağının contalarını kontrol edin. Duş başlığındaki kireci temizleyin. Hortumda çatlak ve UV hasarı arayın. Kışlamada hattı boşaltın. Kışın hatta kalan su donabilir ve vanayı çatlatabilir. Sık Sorulan Sorular Güverte duşu tankı ne kadar sürede boşaltır? Süre, duşun debisine ve kullanım süresine bağlıdır. Güverte duşu deniz suyuyla kullanılabilir mi? Güverte duşu tatlı su içindir. Güverte yıkama için ayrı deniz suyu pompası kullanılabilir. Duş kutusunun kapağı neden kapalı tutulur? Kapak, vanayı güneş ve tuzdan korur. İlgili Terimler Tekne Duşu, Yüzme Platformu, Kıç Güverte, Tatlı Su Pompası, Su Tankı, Su Hortumu.
Güverte Ekipmanı
Güverte ekipmanı , teknenin güvertesinde bağlama, demirleme, yelken kontrolü, güvenlik ve erişim amacıyla kullanılan araç ve parçaların genel adıdır. Güverte Ekipmanı Nedir? Güverte, teknenin çalışma alanıdır. Halatlar burada bağlanır, demir buradan atılır ve yelkenler buradan kontrol edilir. Güverte ekipmanı, bu işlerin güvenli ve verimli yapılmasını sağlar. Ekipman, büyük yüklere ve deniz ortamına dayanacak şekilde üretilir. Güverte Ekipmanı Grupları Grup Örnekler Bağlama ekipmanı Koç boynuzu, baba, makara, usturmaça Demirleme ekipmanı Irgat, demir makarası, zincir stoperi Yelken kontrol ekipmanı Vinç, kastanyola, ray ve araba, makara Güvenlik ekipmanı Küpeşte, vardavela, can halatı bağlantısı Erişim ekipmanı Merdiven, yüzme platformu, iskele Kapaklar ve açıklıklar Güverte kapağı, lumboz, havalandırma Konfor ekipmanı Bimini, tente, masa, koltuk Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyon dayanımı, yaygın Eloksallı alüminyum Hafif, yelken donanımında yaygın Bronz Geleneksel tekneler Mühendislik plastikleri Hafif, makara ve küçük parçalar Kompozit Hafif ve dayanıklı yapılar Yük Değerleri Güverte ekipmanı, çalışma yükü ve kopma yükü değerleriyle tanımlanır. Çalışma yükü, ekipmanın güvenle taşıyabileceği yüktür. Kopma yükü, ekipmanın kırıldığı yüktür. Ekipman seçiminde çalışma yükü esas alınır. Montaj Kuralları Ekipmanı güvertenin takviyeli bölgelerine monte edin. Alt tarafa destek plakası kullanın. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle mühürleyin. Somunları kilitleyici somunla sabitleyin. Destek plakası, yükü güverteye dağıtır. Bakım Hareketli parçaları tatlı suyla yıkayın. Vinç ve makaraları üretici yağıyla yağlayın. Cıvata sıkılığını kontrol edin. Montaj çevresinde sızıntı izi arayın. Sık Sorulan Sorular Güverte ekipmanı ile güverte donanımı aynı şey midir? İki terim genellikle birbirinin yerine kullanılır. Destek plakası neden gereklidir? Güverteyi ezilmeye karşı korur ve yükü dağıtır. Ekipman yükü nasıl seçilir? Teknenin boyutu ve beklenen kuvvetler dikkate alınır. Güverte ekipmanı nasıl seçilir? Teknenin boyu, ağırlığı ve kullanım biçimi esas alınır. Üreticinin yük tabloları incelenir. Plastik ekipman güvenli midir? UV dayanımlı mühendislik plastikleri, belirtilen yük sınırları içinde kullanılır. İlgili Terimler Güverte Donanımı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Koç Boynuzu, Irgat, Küpeşte, Güverte Kapağı.
Güverte Kapağı
Güverte kapağı , teknenin güvertesindeki bir açıklığı kapatan ve açıldığında ışık, havalandırma veya erişim sağlayan açılır kapanır elemandır. Denizcilikte buna "kaporta" veya İngilizcede "hatch" denir. Güverte Kapağı Nedir? Güverte kapağı, bir çerçeve ve menteşeli bir kapaktan oluşur. Kapak genellikle şeffaf veya füme akriliktir. Bu sayede alt bölmeye gün ışığı girer. Kapak açıldığında içeriye hava akar. Bazı kapaklar, acil durumda kaçış yolu olarak da kullanılır. Güverte Kapağı Türleri Tür Görevi Baş kamara kapağı Işık, hava ve kaçış yolu Havalandırma kapağı Küçük, havalandırma odaklı Bölme kapağı Depolama bölmesine erişim Gömme kapak Güverteyle aynı hizada Kaymaz yüzeyli kapak Üzerine basılabilir Kaçış kapağı Acil durumda çıkış Yapı ve Malzemeler Parça Malzeme Çerçeve Eloksallı alüminyum veya plastik Kapak Akrilik veya polikarbonat Conta EPDM veya silikon Kol ve mandal Plastik veya metal Menteşe Alüminyum veya paslanmaz ISO 12216 ISO 12216, gezi teknelerinde pencere, lumboz, kapak ve kapıların dayanım ve su geçirmezlik gerekliliklerini tanımlar. Standart, teknenin tasarım kategorisine ve kapağın konumuna göre gereksinimleri belirler. Üreticiler, ürünlerinin uygun olduğu bölgeleri belirtir. Kapak Konumları Konum Kullanım Kapalı Seyir ve kötü hava Havalandırma Kapak hafifçe aralık Tam açık Işık ve geniş hava akışı Ters açılım Bazı modellerde rüzgârı içeri yönlendirir Seyirde kapaklar kapalı ve kilitli tutulur. Sinekliğe ve Perdeye Uyum Birçok kapak, iç tarafta sineklik ve güneşlik perdesiyle birlikte kullanılır. Perde, kabinin ısınmasını azaltır. Sineklik, böceklerin girişini önler. Bakım Contaları temizleyin ve UV koruyucu uygulayın. Akriliği yalnızca uygun temizleyiciyle silin. Menteşe ve kolları yağlayın. Çerçeve çevresindeki macunu kontrol edin. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Su sızıntısı Conta veya macun bozulmuş Akrilikte çatlak UV yaşlanması, darbe Akrilikte bulanıklık Uygunsuz temizleyici Kol gevşek Sıkıştırma ayarı bozulmuş Sık Sorulan Sorular Kapağın üzerine basılabilir mi? Yalnızca üretici tarafından üzerine basılabilir olarak belirtilen kapaklara basılır. Akrilik kapak değiştirilebilir mi? Akrilik levha çerçeveden sökülerek yenilenebilir. İlgili Terimler Lumboz, Tekne Camı, Kapak Mandalı, Tekne Menteşesi, Tekne Havalandırması, Güverte Donanımı.
Güverte Lambası
Güverte lambası , teknenin güvertesini geceleri çalışma ve hareket için aydınlatan lambadır. Güverte lambası bir seyir feneri değildir. Güverte Lambası Nedir? Güverte lambası, güverte üzerinde çalışmayı kolaylaştırmak için kullanılır. Demirleme, bağlama, yelken indirme ve ekipman hazırlığı gibi işler gece bu lamba altında yapılır. Lamba genellikle direkte, radar direğinde veya üst yapıda bulunur. Işık aşağıya, güverteye yönlendirilir. Güverte Lambası Türleri Tür Konum Kullanım Direk güverte lambası Direğin ön yüzü Yelkenlilerde baş güverte Kombine silyon ve güverte lambası Direkte tek gövde Yelkenliler Kıç güverte lambası Kıç direği veya bimini Kıç güverte ve yüzme platformu Yüzey montajlı lamba Üst yapı duvarı Yan güverteler Gömme lamba Güverte veya tavan Yürüme alanları Seyir Sırasında Kullanım Güverte lambası seyir sırasında kısa süreli kullanılır. Parlak ışık iki soruna yol açabilir: Dümencinin gece görüşünü bozar. Diğer teknelerin seyir fenerlerini görmesini zorlaştırır. Uzun süre yanan güverte lambası, teknenin seyir fenerlerinin okunmasını engelleyebilir. Kullanım Kuralları Güverte işi bitince lambayı kapatın. Seyirde ışığı mümkün olduğunca kısa süre kullanın. Işığın diğer teknelere yönelmediğini kontrol edin. Yelken işlerinde kırmızı mod varsa tercih edin. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Işık açısı Aydınlatılacak alana uygun dağılım Işık akısı Lümen cinsinden parlaklık Koruma sınıfı Dış ortam için IP66 veya üzeri Gövde Korozyona dayanıklı malzeme Gerilim 12 V veya 24 V uyumu Tüketim LED modellerde düşük Montaj Lamba, ışığı güverteye yönlendirecek açıda monte edilir. Direk kabloları rakor veya güverte geçişiyle aşağı indirilir. Bağlantılar sızdırmaz yapılır. Panelde ayrı bir devreyle kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Güverte lambası demir feneri yerine kullanılabilir mi? Hayır. Demir feneri, COLREG şartlarını karşılayan her yönden görünür beyaz fenerdir. Güverte lambası neden direğe takılır? Yükseklik, ışığın geniş bir alana yayılmasını sağlar. LED güverte lambası parazit yapar mı? Kalitesiz sürücüler parazit yapabilir. Denizcilik tipi ürünler tercih edilir. İlgili Terimler Kokpit Aydınlatması, Projektör, Silyon Feneri, Tekne Aydınlatması, Marin LED, Su Geçirmez Lamba.
Güverte Temizliği
Güverte temizliği , teknenin üst yüzeyindeki yürüme alanlarından tuzun, kirin, lekelerin ve yosunun uzaklaştırılmasıdır. Temiz güverte, kaymaz özelliğini korur ve malzeme ömrünü uzatır. Güverte Temizliği Nedir? Güverte, güneşe, tuza ve ayak trafiğine en çok maruz kalan yüzeydir. Kir, kaymaz desenin oyuklarına yerleşir. Kirli kaymaz yüzey, tutuşunu kaybeder. Güverte temizliği, yüzey malzemesine göre farklı yöntemlerle yapılır. Güverte Yüzey Türleri Yüzey Temizlik Yaklaşımı Jelkot düz yüzey Tekne şampuanı ve yumuşak sünger Kaymaz desenli jelkot Orta sertlikte fırça Doğal tik Tik temizleyici, liflere dik fırçalama Suni tik Üreticinin önerdiği temizleyici Boyalı güverte Boyaya uygun yumuşak temizleyici Temizlik Adımları Güverteyi tatlı suyla ıslatın. Tekne şampuanını suyla seyreltin. Yüzeyi fırça veya süngerle yıkayın. Kaymaz desende fırçayı farklı yönlerde gezdirin. Bol tatlı suyla durulayın. Güverte tahliye deliklerinin açık olduğunu kontrol edin. Leke Türleri Leke Kaynak Yaklaşım Pas lekesi Metal parçalar Jelkota uygun pas çözücü Yağ lekesi Yakıt, yemek Yağ çözücü tekne temizleyici Kuş pisliği Kuşlar Hemen yumuşatarak yıkama Siyah çizgiler Ayakkabı tabanı Jelkot temizleyici Yeşil yosun Nem ve gölge Yosun temizleyici Kuş pisliği asidiktir ve uzun süre kalırsa jelkotta iz bırakabilir. Tik Güverte Temizliği Doğal tik, yumuşak bir ahşaptır. Sert fırçalama lifleri aşındırır. Fırça, liflere dik yönde hafifçe gezdirilir. Liflere paralel fırçalama yumuşak dokuyu oyar. Tik temizliğinde basınçlı su kullanılmaz. Ürün Seçimi Ürünün yüzey türüne uygunluğu etiketten kontrol edilir. Çamaşır suyu, tik ve derzlere zarar verebilir. Aşındırıcı tozlar jelkotu matlaştırır. Biyolojik olarak parçalanabilir ürünler tercih edilir. Sık Yapılan Hatalar Hata Sonuç Kaymaz yüzeye cila sürmek Yüzey kayganlaşır Güneşte temizlik Ürün kurur ve iz bırakır Tikte basınçlı su Lifler aşınır Kaba fırça Jelkot çizilir Sık Sorulan Sorular Kaymaz güverteye cila sürülür mü? Hayır. Cila yüzeyi kayganlaştırır ve kaza riski oluşturur. Güverte ne sıklıkla temizlenir? Her seyirden sonra tatlı suyla durulanır. Derin temizlik ihtiyaca göre yapılır. Suni tik nasıl temizlenir? Üreticinin önerdiği temizleyici ve yumuşak fırça kullanılır. İlgili Terimler Tekne Temizliği, Tekne Şampuanı, Tik Güverte, Suni Tik, Jelkot, Tekne Bakımı.
H
Halat Ekleme
Halat ekleme , halatın kol veya liflerinin birbirinin içinden geçirilerek kalıcı bir bağlantı oluşturulmasıdır. İngilizcede bu işleme "splicing" denir. Halat Ekleme Nedir? Ekleme, düğüm kullanmadan iki halatı birleştirir veya halat ucunda göz oluşturur. Ekleme, halatın kendi yapısını kullanır. Bu nedenle bağlantı bölgesinde keskin bükülme oluşmaz. Ekleme sonrası halat, makaralardan ve kilitlerden daha rahat geçer. Ekleme Türleri Tür Amaç Özellik Göz ekleme Halat ucunda göz oluşturur En yaygın türdür Kısa ekleme İki halat ucunu birleştirir Bağlantı bölgesi kalınlaşır Uzun ekleme İki halat ucunu birleştirir Çap değişmez, makaradan geçer Geri ekleme Halat ucunu açılmaya karşı sonlandırır Uç kalınlaşır Zincir-halat ekleme Halatı zincire bağlar Irgat dişlisinden geçebilir Halat Yapısına Göre Ekleme Bükümlü halat: Kollar elle ayrılır ve halatın içine örülür. 8 kollu örgülü halat: Kol çiftleri ayrılarak örülür. 12 kollu örgülü halat: Halat ucu, halatın gövdesinin içine sokulur. Çift örgülü halat: Çekirdek ve kılıf ayrı ayrı işlenir. Kullanılan Araçlar Araç Görevi Ekleme iğnesi (fid) Kolları açar ve halatın içinden geçirir Tel iğne İnce halatlarda kolu çeker Keskin bıçak Kol uçlarını keser Halat eritici Sentetik uçları eritir Bant Kolların açılmasını geçici olarak önler Ekleme ve Düğüm Farkı Özellik Ekleme Düğüm Dayanım kaybı Düşüktür Belirgindir Kalıcılık Kalıcıdır Çözülebilir Uygulama süresi Uzundur Kısadır Makara geçişi Mümkündür Genellikle mümkün değildir Ekleme Kalitesini Etkileyen Etkenler Yeterli tur sayısı Kolların düzgün gerilmesi Halat yapısına uygun teknik Kılıf ve çekirdeğin doğru konumlandırılması Yetersiz ekleme yük altında açılabilir. Üreticiler, her halat türü için tur sayısını ve uzunluğu belirtir. Sık Sorulan Sorular Her halat eklenebilir mi? Çoğu halat eklenebilir. Ancak bazı kaplamalı veya sert örgülü halatlarda ekleme zordur. Zincir-halat eklemesi nasıl yapılır? Halat kolları zincirin son baklasından geçirilir ve halatın gövdesine geri örülür. Ek, ince ve yuvarlak kalır. Ekleme bilgisi nereden öğrenilir? Halat üreticileri ekleme kılavuzları yayımlar. Yelken ve denizcilik okulları uygulamalı eğitim verir. İlgili Terimler Halat Gözü, Bükümlü Halat, Örgülü Halat, Çapa Halatı, Dyneema Halat, Halat Kopma Yükü.
Halat Esnemesi
Halat esnemesi , halatın yük altında boyunun uzamasıdır. Esneme genellikle, belirli bir yükteki uzamanın ilk boya oranı olarak yüzde cinsinden verilir. Halat Esnemesi Nedir? Halat yük altında uzar. Uzama miktarı lif malzemesine, halat yapısına ve yükün büyüklüğüne bağlıdır. Üreticiler esneme değerini genellikle kopma yükünün belirli bir yüzdesindeki uzama olarak verir. Örnek: "Kopma yükünün %20'sinde %3 uzama". Esneme Türleri Tür Tanım Elastik uzama Yük kalkınca geri dönen uzama Kalıcı uzama Yük kalktıktan sonra kalan uzama Yerleşme uzaması Yeni halatın ilk kullanımlarda liflerinin yerleşmesiyle oluşan uzama Sünme Sürekli yük altında zamanla artan uzama Sünme, özellikle UHMWPE (Dyneema) liflerinde belirgindir. Malzemeye Göre Esneme Malzeme Esneme Düzeyi Naylon Yüksek Polipropilen Orta Polyester Düşük Ön gerdirilmiş polyester Daha düşük Dyneema (UHMWPE) Çok düşük Aramid Çok düşük Yapıya Göre Esneme Üç kollu bükümlü halat: Kolların sarmal yapısı ek esneme sağlar. Örgülü halat: Esneme yapıya ve örgü sıklığına bağlıdır. Paralel lifli çekirdek: Lifler düz uzandığı için esneme en düşüktür. Esnemenin Etkileri Kullanım İstenen Esneme Nedeni Çapa halatı Yüksek Dalga darbelerini sönümler Bağlama halatı Orta–yüksek Tekne hareketini yumuşatır Mandar Çok düşük Yelken biçimini korur Iskota Düşük Yelken ayarını sabit tutar Çekme halatı Yüksek Ani yükü azaltır Esneyen Halatın Riski Esneyen halat enerji depolar. Yüksek yük altında kopan halat bu enerjiyi aniden serbest bırakır. Kopan uç, yüksek hızla geri savrulur. Bu nedenle gerili halatın hattında durulmaz. Sık Sorulan Sorular Esneme değeri nereden öğrenilir? Üreticinin teknik belgesinde, belirli yük yüzdelerindeki uzama değerleri yer alır. Mandar neden zamanla gevşer? Kalıcı uzama ve sünme, mandarın boyunu artırır. Yelken gerginliği bu nedenle azalır. Esneme ıslaklıkla değişir mi? Naylon halatlar ıslandığında esneme davranışı değişebilir. Polyester halatlarda bu değişim azdır. Yerleşme uzaması nasıl giderilir? Yeni halat ilk kullanımlarda bir süre yük altında bırakılır. Lifler yerine oturduktan sonra halat yeniden ayarlanır. İlgili Terimler Halat Kopma Yükü, Naylon Halat, Dyneema Halat, Polyester Halat, Yelken Halatı, Çapa Halatı.
Halat Gözü
Halat gözü , halatın ucunda oluşturulan kalıcı veya geçici halkadır. Göz, halatın baba, halka veya kilide takılmasını sağlar. Halat Gözü Nedir? Halat gözü, halat ucunun kendi üzerine katlanıp sabitlenmesiyle oluşur. Sabitleme ekleme, düğüm veya sıkıştırma ile yapılır. Göz, bağlama halatlarında, çapa hatlarında ve yelken halatlarında kullanılır. İngilizcede ekleme ile yapılan göze "eye splice" denir. Göz Türleri Tür Yapım Yöntemi Özellik Ekleme göz Halat kolları halatın içine örülür Kalıcıdır, dayanım kaybı azdır Düğüm göz Kazık bağı gibi düğümle oluşturulur Geçicidir, çözülebilir Radansalı göz Gözün içine metal veya plastik radansa konur Halatı aşınmadan korur Dikişli göz Halat endüstriyel dikişle dikilir Fabrika üretimidir Sıkıştırmalı göz Metal yüksükle preslenir Tel halatlarda kullanılır Radansa Radansa, halat gözünün içine yerleştirilen oluklu halkadır. Radansa, halatın keskin bir kilit veya halka üzerinde bükülmesini önler. Bu sayede gözdeki aşınma ve dayanım kaybı azalır. Radansa paslanmaz çelik, galvaniz çelik veya naylondan üretilir. İngilizcede bu parçaya "thimble" denir. Göz Boyutu Gözün boyutu, kullanılacağı bağlantıya göre seçilir: Bağlama halatı: Göz, iskeledeki babanın üzerinden rahatça geçmelidir. Çapa hattı: Göz, radansa ve kilide uygun olmalıdır. Yelken halatı: Göz, şakıl veya yelken köşesine uyacak küçüklükte olmalıdır. Göz Ekleme Yapımı Bükümlü halatta göz ekleme genel olarak şu adımlarla yapılır: Halat ucunun kollarını belirli uzunlukta ayırın. Gözün boyutunu belirleyin. Her kolu halatın gövdesindeki bir kolun altından geçirin. İşlemi birkaç tur tekrarlayın. Kol uçlarını kesip eritin. Örgülü halatlarda ekleme, üreticinin tarif ettiği özel tekniklerle yapılır. Kontrol Noktaları Göz içindeki aşınma Radansanın yerinden çıkması Ekleme bölgesinde gevşeme Kolların veya kılıfın açılması Sık Sorulan Sorular Göz ekleme neden düğümden tercih edilir? Ekleme, halatın kopma yükünü düğüme göre daha az düşürür. Ayrıca kalıcıdır ve takılma yapmaz. Bağlama halatı gözü iskele babasına nasıl takılır? Göz babaya geçirilir. Halatın diğer ucu teknedeki babaya veya koç boynuzuna bağlanır. Böylece ayar tekne üzerinden yapılır. İki halatın gözü aynı babaya nasıl takılır? İkinci gözün ucu, birinci gözün içinden geçirilip babaya takılır. Böylece iki halat birbirinden bağımsız çıkarılabilir. İlgili Terimler Halat Ekleme, Bağlama Halatı, Bükümlü Halat, Örgülü Halat, Kilit, Baba.
Halat Kilidi
Halat kilidi , yük altındaki halatı bir kol hareketiyle sabitleyen ve gerektiğinde bırakan güverte donanımıdır. Halat kilidi, yelkenli teknelerde mandar ve kontra halatlarında kullanılır. İngilizcede bu donanıma "rope clutch" denir. Halat Kilidi Nedir? Halat kilidi, halatın içinden geçtiği bir gövde ve kilitleme koluyla çalışır. Kol kapatıldığında içteki çeneler halatı sıkıştırır. Kol açıldığında halat serbest kalır. Bu düzen, tek bir vinçle birden fazla halatın gerilmesini sağlar. Halat vinçte gerilir, kilitle sabitlenir ve vinçten çıkarılır. Halat Kilidinin Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Kabin üstüne veya güverteye monte edilir Kilitleme kolu Halatı kilitler ve bırakır Çeneler veya kam Halatı sıkıştırır Halat kanalı Halatın geçtiği yoldur Etiket alanı Halatın adı yazılır Çoklu Kilit Sıraları Halat kilitleri tek, ikili, üçlü veya dörtlü sıralar hâlinde monte edilir. Her kilidin üzerinde ilgili halatın adı yazar. Örnek: "Ana mandar", "Cenova mandarı", "Camadan 1". Halat Çapı Uyumu Her halat kilidi belirli bir halat çapı aralığı için tasarlanır. Aralık dışındaki halat iki soruna yol açar: İnce halat: Kilitte kayar. Kalın halat: Kanala girmez veya sıkışır. Kılıfı kayan veya yüzeyi kaygan halatlar da kilitte tutunmayabilir. Kullanım Adımları Kilit kolunu kapatın. Halatı vince sarın ve gerin. Halat kilide yük aktardığında vinçten çıkarın. Halatı bırakmak için önce vinçte hafifçe gerin. Kolu açın ve halatı kontrollü olarak bırakın. Yüklü halatın kolu doğrudan açılırsa halat aniden kayar. Bu durum el yaralanmasına ve donanım hasarına neden olabilir. Bakım Kilidi tatlı suyla yıkayın. Çenelerdeki aşınmayı kontrol edin. Kol mekanizmasının serbest hareket ettiğini doğrulayın. Üreticinin önerdiği yedek parça setiyle çeneleri yenileyin. Sık Sorulan Sorular Halat kilidi ile cem kilit arasındaki fark nedir? Halat kilidi, yüksek yüklü halatlarda kolla çalışır. Cem kilit, yaylı çeneleriyle daha hafif halatları tutar. Halat kilidi halata zarar verir mi? Uygun çaptaki halatta zarar sınırlıdır. Kayan halat, kılıfta aşınmaya ve ısınmaya neden olur. Kilit kayarsa ne yapılır? Çenelerin aşınması ve halat çapı kontrol edilir. Gerekirse çeneler değiştirilir. İlgili Terimler Cem Kilit, Mandar, Yelken Halatı, Halat Çapı, Koç Boynuzu, Makara.
Halat Kopma Yükü
Halat kopma yükü , bir halatın kopmadan dayanabildiği en yüksek çekme kuvvetidir. Değer, kilonewton (kN), dekanewton (daN) veya kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden verilir. Halat Kopma Yükü Nedir? Kopma yükü, halatın laboratuvarda koparılmasıyla ölçülür. Test, ISO 2307 standardındaki yönteme göre yapılır. Üreticiler, ürünün asgari kopma yükünü teknik belgede belirtir. Bu değere İngilizcede "Minimum Breaking Strength" (MBS) denir. Temel Kavramlar Kavram Tanım Asgari kopma yükü (MBS) Üreticinin garanti ettiği en düşük kopma değeri Ortalama kopma yükü Testlerdeki ortalama kopma değeri Çalışma yükü sınırı (WLL) Halata sürekli uygulanabilecek güvenli yük Güvenlik katsayısı MBS'nin WLL'ye oranı Çalışma Yükü Hesabı Çalışma yükü, kopma yükünün güvenlik katsayısına bölünmesiyle bulunur. Örnek: MBS değeri 20 kN olan bir halat, 5 güvenlik katsayısıyla kullanılsın. Çalışma yükü 20 ÷ 5 = 4 kN olur. Güvenlik katsayısı; kullanım alanına, yük türüne ve ilgili mevzuata göre belirlenir. Birim Dönüşümleri Birim Yaklaşık Karşılık 1 kN 102 kgf 1 daN 1,02 kgf 1 ton-kuvvet 9,81 kN Kopma Yükünü Azaltan Etkenler Düğüm: Düğüm, halatın keskin bükülmesine neden olur ve dayanımı belirgin biçimde düşürür. Ekleme: Doğru yapılmış ekleme, düğüme göre dayanımı daha az düşürür. Aşınma: Kopan lifler taşıyıcı kesiti azaltır. UV bozulması: Güneş ışığı lifleri zayıflatır. Islanma: Naylon halat ıslandığında dayanım kaybeder. Keskin kenarlar: Küçük yarıçaplı makara ve kenarlar dayanımı düşürür. Isı: Sürtünme ısısı sentetik lifleri zayıflatır. Ani Yük Dalga, rüzgâr ve düşme, halata kısa süreli yüksek yük bindirir. Bu yük, statik yükün birkaç katına ulaşabilir. Esneyen halat ani yükü azaltır. Esnemeyen halat yükü doğrudan bağlantı noktasına iletir. Sık Sorulan Sorular Kopma yükü değeri yeni halat için mi geçerlidir? Evet. Belgedeki değer yeni ve kuru halat içindir. Kullanılmış halatın dayanımı daha düşüktür. Halat hangi yük altında değiştirilmelidir? Kopma yüküne yakın yük almış halat iç hasar görmüş olabilir. Bu tür halatların değiştirilmesi önerilir. Kopma yükü halatın üzerinde yazar mı? Bazı halatlarda iç işaret bandı bulunur. Değer genellikle ambalajda ve teknik belgede yer alır. İlgili Terimler Halat Çapı, Halat Esnemesi, Halat Ekleme, Tekne Halatı, Kilit, Naylon Halat.
Halat Koruyucu
Halat koruyucu , halatın sürtündüğü noktalarda aşınmayı önlemek için halatın üzerine geçirilen kılıf veya koruma ürünüdür. İngilizcede bu ürüne "chafe guard" denir. Halat Koruyucu Nedir? Bağlı veya demirdeki teknede halat sürekli hareket eder. Hareket, halatın kurtağzı, küpeşte veya iskele kenarına sürtünmesine neden olur. Sürtünme lifleri keser ve ısıtır. Halat koruyucu, sürtünmeyi halat yerine kendi yüzeyinde karşılar. Halat Koruyucu Türleri Tür Yapı Özellik Örgülü kılıf Polyester veya naylon örgü boru Halat boyunca kaydırılabilir Fermuarlı veya cırtlı kılıf Açılıp kapanan kumaş kılıf Halatı çıkarmadan takılır Hortum Plastik veya kauçuk hortum parçası Ekonomiktir Deri kılıf Dikilmiş deri Geleneksel yöntemdir Poliüretan kaplama Halata uygulanan sert kaplama Kalıcıdır Takılacağı Noktalar Kurtağzından geçen bağlama halatları Küpeşte kenarına değen halatlar İskele kenarına sürtünen halatlar Tonoz şamandırasının halkasından geçen halatlar Kayaya bağlanan kıç halatları Zincir gergisinin baş makarasına değen bölümü Malzeme Seçimi Malzeme Avantaj Polyester örgü UV ve aşınma dayanımı Naylon kumaş Esneklik Kauçuk Kesilme dayanımı Poliüretan Yüksek aşınma dayanımı Hortum Kullanımında Dikkat Edilenler Hortum, halatın etrafında hareket etmezse ısı birikir. Isı, sentetik lifleri zayıflatabilir. Hortumun iç çapı halat çapından biraz büyük seçilir. Hortum, halatın üzerinde kaymaması için iple sabitlenir. Konum Ayarı Halat koruyucu, sürtünme noktasında kalmalıdır. Tekne hareket ettikçe koruyucu kayabilir. Koruyucu, halata iple bağlanarak sabitlenir. Kötü havada konum düzenli olarak kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Halat koruyucu kullanmazsam ne olur? Sürtünme noktasındaki lifler kopar. Kötü havada halat birkaç saatte zayıflayıp kopabilir. Halat koruyucu ne zaman değiştirilir? Koruyucunun kendisi aşındığında veya yırtıldığında değiştirilir. Aşınan koruyucu, halatı yeniden açıkta bırakır. Kurtağzı yüzeyi aşınmayı etkiler mi? Pürüzlü veya keskin kenarlı kurtağzı halatı hızlı aşındırır. Kurtağzı yüzeyi düzgün tutulur. Halat koruyucu nasıl seçilir? Koruyucunun iç çapı halat çapına uygun seçilir. Uzunluğu, sürtünme noktasının her iki yanını örtecek kadar olmalıdır. Halat koruyucu UV ışınlarından da korur mu? Kılıf, altındaki halat bölümünü güneş ışığından korur. Bu etki, halatın o bölümdeki ömrünü uzatır. İlgili Terimler Bağlama Halatı, Kurtağzı, Küpeşte, Demirleme Halatı, Bağlama Tonozu, Tekne Halatı.
Halat Makarası
Halat makarası , halatın üzerine sarılarak saklandığı ve gerektiğinde açıldığı döner tamburdur. Halat makarası, uzun halatların düzenli saklanmasını sağlar. Halat Makarası Nedir? Halat makarası, bir eksen etrafında dönen silindirik tambur ve yan flanşlardan oluşur. Halat tamburun üzerine sarılır. Kullanım sırasında halat çekildikçe makara döner ve halat dolaşmadan açılır. Bu yapı, özellikle uzun ve ince halatlarda pratiklik sağlar. İngilizcede bu ürüne "rope reel" denir. Bu madde saklama makarasını açıklar. Halatın yönünü değiştiren donanım "Makara" maddesinde yer alır. Halat Makarası Türleri Tür Yapı Kullanım Kıç halatı makarası Kıç aynalığa veya küpeşteye monte Karaya kıç bağlama Sabit güverte makarası Güverteye monte, kollu Uzun halat saklama Taşınabilir makara Elle taşınan hafif gövde Tender bot ve kayık Kemer makarası Halat veya bant sarılı kompakt kutu Kıç halatı ve dalış Kıç Halatı Makarası Akdeniz ve Ege koylarında tekneler sık sık kıçtan karaya bağlanır. Bu iş için 50 metre veya daha uzun halat kullanılabilir. Kıç halatı makarası, bu halatı kıçta hazır tutar. Halat, kıyıya bot veya yüzerek götürülür. Ayrılırken halat makaraya geri sarılır. Uygun Halat Türleri Polipropilen: Yüzer ve pervaneye dolanma riskini azaltır. Polyester: UV dayanımı yüksektir. Yassı dokuma bant: Makarada az yer kaplar. Montaj Yerleri Kıç aynalık Kıç vardavelası Kıç dolap kapağının iç yüzü Güverte üzerindeki sabit braketler Makara, kullanım sırasında halatın engelsiz çıkacağı bir noktaya monte edilir. Kullanım Adımları Makara frenini veya kilidini açın. Halat ucunu çekerek gereken uzunluğu açın. Halatı kıyıdaki bağlantı noktasına götürün. Teknedeki babaya bağlayarak gerginliği ayarlayın. Ayrılırken halatı makaraya düzgünce sarın. Bakım Makarayı ve halatı tatlı suyla yıkayın. Halatı tamamen kurumadan uzun süre sarılı bırakmayın. Eksen ve fren mekanizmasını temizleyip yağlayın. UV ile sertleşmiş plastik parçaları kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Halat makarası ile makara aynı şey midir? Hayır. Halat makarası halatı saklar. Makara ise halatın yönünü değiştiren dönen kasnaktır. Kıç halatı neden yüzen malzemeden seçilir? Suda yüzen halat pervaneye ulaşmaz. Batan halat, manevra sırasında pervaneye dolanabilir. Halat makarası pas yapar mı? Paslanmaz çelik veya plastik gövdeli makaralar korozyona dayanıklıdır. Eksen ve vida bağlantıları düzenli kontrol edilir. İlgili Terimler Makara, Demirleme Halatı, Polipropilen Halat, Kıç Güverte, Bağlama Halatı, Tekne Halatı.
Halat Çapı
Halat çapı , halatın kesitindeki en geniş mesafedir. Halat çapı milimetre (mm) cinsinden ifade edilir. Halat Çapı Nedir? Halat çapı, halatın kalınlığını tanımlar. Çap; halatın dayanımını, ağırlığını ve hangi donanımlarla kullanılabileceğini belirler. Halat satışında ve seçiminde temel ölçü olarak kullanılır. Örnek: "12 mm naylon halat" ifadesi, çapı 12 mm olan naylon halatı tanımlar. Çap Ölçümü Halat yumuşak bir yapıdır. Gerginliğe göre çapı değişir. ISO 2307 standardı, çapın belirli bir referans gerginlik altında ölçülmesini tanımlar. Bu yöntem, farklı üreticilerin değerlerini karşılaştırılabilir kılar. Pratik ölçüm adımları şunlardır: Halatı hafifçe gerin. Kumpası halatın en geniş noktasına yerleştirin. Ölçümü farklı noktalarda tekrarlayın. Ortalama değeri alın. Çap ile Dayanım İlişkisi Halatın kopma yükü yaklaşık olarak çapın karesiyle artar. Örnek: Çap iki katına çıktığında kopma yükü yaklaşık dört katına çıkar. Kesin değerler üreticinin tablosunda yer alır. Çap ile Ağırlık İlişkisi Çap Artışı Ağırlık Değişimi 10 mm → 12 mm Yaklaşık %44 artış 12 mm → 16 mm Yaklaşık %78 artış 16 mm → 20 mm Yaklaşık %56 artış Değerler, aynı malzeme ve yapı için kesit alanı oranından hesaplanmıştır. Donanım Uyumu Donanım Uyum Ölçütü Halat kilidi Kilidin çene aralığı Makara Makara kanalının genişliği Vinç Tamburun ve kendinden kilitli ağzın aralığı Koç boynuzu Koç boynuzunun boyu Kurtağzı Kurtağzı açıklığı Kalın halat kilitte sıkışır. İnce halat kilitte kayar. Eski Ölçü Birimi Bazı eski kaynaklarda halat, çap yerine çevre uzunluğuyla inç cinsinden ifade edilir. Çevre, çapın yaklaşık üç katıdır. Bu ölçü günümüzde nadiren kullanılır. Seçim Adımları Halatın taşıyacağı yükü belirleyin. Üretici tablosunda yeterli kopma yükü veren çapı bulun. Halatın geçeceği donanımların uyumlu çap aralığını kontrol edin. Elde tutma rahatlığını değerlendirin. Sık Sorulan Sorular Daha kalın halat her zaman daha mı iyidir? Kalın halat daha güçlüdür, ancak ağırlığı ve maliyeti artar. Donanıma uymayabilir. Halat çapı kullanımla değişir mi? Yük altında kalan halat incelir. Aşınma ve sünme de çapı azaltabilir. Elde tutmak için uygun çap nedir? Elde tutulacak halatlarda çok ince halat eli keser. Çok kalın halat ise kavranamaz. İlgili Terimler Halat Kopma Yükü, Tekne Halatı, Halat Kilidi, Makara, Koç Boynuzu, Halat Esnemesi.
Harita Lambası
Harita lambası , teknenin harita masasında deniz haritası ve seyir belgelerini okumak için kullanılan odaklı lambadır. Harita lambası genellikle kırmızı ışık modu içerir. Harita Lambası Nedir? Harita masası, kaptanın rota planladığı ve seyir kayıtlarını tuttuğu bölümdür. Gece seyrinde bu bölümde ışık gerekir. Ancak parlak ışık, kaptanın ve dümencinin gece görüşünü bozar. Harita lambası, ışığı küçük bir alana odaklar ve kırmızı modla gözün karanlık uyumunu korur. Harita Lambası Türleri Tür Özellik Esnek boyunlu lamba Işık yönü elle ayarlanır Kollu lamba Mafsallı kol ile konumlandırılır Tavan spot lambası Harita masasının üstüne sabit Gömme lamba Harita masası çevresine gömülür El feneri tipi Taşınabilir, kırmızı modlu Kırmızı Işık Modu İnsan gözünde karanlıkta görmeyi sağlayan çubuk hücreler kırmızı ışığa daha az duyarlıdır. Bu nedenle kırmızı ışık, karanlık uyumunu daha az bozar. Ancak kağıt haritalardaki kırmızı ve mor renkli işaretler kırmızı ışık altında zor görülür. Deniz haritalarında bazı işaretler magenta renklidir. Bu nedenle harita lambalarında beyaz mod da bulunur. Beyaz mod düşük parlaklıkta kullanılır. Seçim Ölçütleri Hem kırmızı hem beyaz mod içeren model seçin. Parlaklık ayarı olan lamba tercih edin. Işığın dar bir alana odaklandığını kontrol edin. Esnek boyun veya kol uzunluğunu harita masasına göre seçin. Düşük enerji tüketimli LED modeli tercih edin. Montaj Lamba, harita masasının yanına veya üstüne monte edilir. Işığın kaptan köşkü camlarına yansımaması sağlanır. Lamba ayrı bir anahtarla veya kendi düğmesiyle kontrol edilir. Kablo, masa çevresinde sabitlenir. Elektronik Haritalar ile Birlikte Kullanım Birçok teknede kağıt haritaların yanında chartplotter da kullanılır. Chartplotter ekranları gece moduna alınır. Harita lambası ise kağıt harita, seyir defteri ve kılavuz kitaplar için kullanılmaya devam eder. Sık Sorulan Sorular Harita lambası neden kırmızıdır? Kırmızı ışık, gözün karanlığa uyumunu daha az etkiler. Kırmızı ışıkta harita okunabilir mi? Siyah ve mavi işaretler okunur. Magenta ve kırmızı işaretler zor görülebilir. Harita lambası okuma lambası olarak kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak odaklı ve düşük güçlü ışığı uzun okuma için yeterli olmayabilir. İlgili Terimler Okuma Lambası, Kamara Aydınlatması, Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Kokpit Aydınlatması.
Harita Çizici
Harita çizici , teknenin konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren, rotayı ve geçilen yolu çizen seyir cihazıdır. Harita çizici, "chartplotter" teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita Çizici Nedir? Harita çizici, GPS'ten aldığı konumu haritaya işler. Tekne ilerledikçe cihaz geçilen yolu bir çizgi olarak kaydeder. Kullanıcı, harita üzerinde ara noktalar belirleyerek rota çizer. Cihaz, bu rotaya kalan mesafeyi ve tahmini varış süresini gösterir. Harita Çizici Türleri Tür Özellik Sabit harita çizici Konsola veya panele monte edilir Kombine cihaz Harita çizici ve sonar tek cihazda Çok fonksiyonlu ekran Harita, radar, sonar ve motor verisi Taşınabilir harita çizici Pille çalışır, küçük teknelerde Tablet uygulaması Tablet üzerinde harita yazılımı Temel Kullanım Adımları Cihazı açın ve GPS konumunun alındığını doğrulayın. Haritada varış noktasını işaretleyin. Ara noktalar ekleyerek rotayı oluşturun. Rotanın sığlık ve tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Rotayı etkinleştirin. Seyir boyunca rota sapmasını izleyin. Ekranda Görülen Bilgiler Bilgi Açıklama SOG Yer üstü hız COG Yer üstü rota BRG Hedef noktaya yön DTW Hedef noktaya mesafe XTE Rota çizgisinden yanal sapma ETA Tahmini varış zamanı Kısaltmalar İngilizce terimlerden gelir. Örnek: XTE, "Cross Track Error" ifadesinin kısaltmasıdır. Otomatik Rota Özelliği Bazı harita çiziciler, derinlik ve teknenin draft değerine göre otomatik rota önerir. Bu öneri yardımcı bir araçtır. Önerilen rota her zaman haritada kontrol edilmelidir. Haritada işaretlenmemiş tehlikeler bulunabilir. Bakım ve Güncelleme Yazılım güncellemelerini düzenli yükleyin. Harita kartlarını güncel tutun. Ekranı tatlı su ve yumuşak bezle temizleyin. Kullanılmadığında güneş kapağını takın. Sık Sorulan Sorular Harita çizici ile chartplotter aynı cihaz mıdır? Evet. Harita çizici, chartplotter teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita çizici tek başına yeterli midir? Elektronik arızaya karşı kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. İz kaydı ne işe yarar? Geçilen yolu gösterir. Aynı rotanın güvenle tekrar edilmesini sağlar. XTE değeri neden izlenir? XTE, teknenin planlanan rota çizgisinden ne kadar saptığını gösterir. Akıntı ve rüzgâr sapmaya neden olur. İlgili Terimler Chartplotter, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Haritası, Otopilot.
Hava Filtresi
Hava filtresi , motorun yanma için emdiği havadaki toz, partikül ve nem damlacıklarını tutan filtredir. Hava filtresi, silindirlerin ve turbonun aşınmasını önler. Hava Filtresi Nedir? İçten yanmalı motor, yakıtı yakmak için büyük miktarda hava kullanır. Hava, emme manifolduna girmeden önce filtreden geçer. Filtre, partiküllerin silindirlere ulaşmasını engeller. Partiküller silindir duvarlarını ve segmanları aşındırır. Deniz ortamında hava toz açısından görece temizdir. Ancak tuz, nem ve motor bölmesindeki yağ buharı filtreyi etkiler. Hava Filtresi Türleri Tür Yapı Kullanım Kâğıt filtre Pilili kâğıt eleman İçten takma dizel motorlar Köpük filtre Gözenekli köpük Bazı küçük motorlar Paslanmaz tel örgü Yıkanabilir metal örgü Bazı deniz motorları Pamuklu yağlı filtre Yağlanmış pamuk katmanları Performans uygulamaları Susturuculu emme filtresi Filtre ve ses azaltıcı birlikte Yat motorları Alev Tutucu ile Farkı Benzinli içten takma motorlarda karbüratör veya gaz kelebeği girişinde alev tutucu bulunur. Alev tutucu, motor geri tepme yaptığında alevin motor bölmesine çıkmasını önler. ABD'de Sahil Güvenlik düzenlemeleri, benzinli içten takma motorlarda bu donanımı zorunlu tutar. Alev tutucu bir güvenlik elemanıdır. Hava filtresinin işlevini tam olarak görmeyebilir. Tıkanma Belirtileri Belirti Açıklama Siyah duman Yetersiz hava nedeniyle eksik yanma Güç kaybı Motor tam güce ulaşamaz Yakıt tüketiminde artış Yanma verimi düşer Emme sesinde değişim Hava akışı kısıtlanır Bakım Filtre gövdesini açın. Filtre elemanını çıkarın ve inceleyin. Kâğıt filtre kirliyse değiştirin. Yıkanabilir filtreleri üreticinin önerdiği yöntemle temizleyin. Gövde içini temizleyin. Filtreyi yerine takın ve gövdeyi kapatın. Motor Bölmesi Havalandırması Hava filtresinin iyi çalışması için motor bölmesine yeterli hava girmelidir. Kapalı veya yetersiz havalandırılan bölmede motor havasız kalır. Bu durum siyah dumana ve güç kaybına yol açar. Sık Sorulan Sorular Hava filtresi ne sıklıkla kontrol edilir? Kontrol aralığını üretici belirtir. Motor bölmesi tozlu veya yağlıysa daha sık kontrol edilir. Hava filtresi olmadan motor çalışır mı? Çalışır, ancak partiküller ve yabancı cisimler motora zarar verebilir. Turbolu motorlarda hava filtresi neden önemlidir? Turbo türbini yüksek hızda döner. Küçük partiküller bile kanatlara zarar verebilir. İlgili Terimler Yağ Filtresi, Yakıt Filtresi, Makine Dairesi, Dizel Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru, Motor Bakımı.
Havalandırma Filtresi
Havalandırma filtresi , tankların havalandırma hattına takılan ve tanktan çıkan havadaki koku veya buharı tutan filtredir. Teknelerde havalandırma filtresi çoğunlukla atık su tankında kullanılır. Havalandırma Filtresi Nedir? Tanklar, doldurulup boşaltıldıkça hava alıp verir. Bu hava akışı bir havalandırma hattıyla tekne dışına yönlendirilir. Atık su tanklarında bu hava kötü kokuludur. Havalandırma filtresi, havayı dışarı çıkmadan önce temizler. Filtre genellikle aktif karbon içerir. Filtre Türleri Tür Kullanım Atık tankı koku filtresi Siyah ve gri su tanklarında koku tutma Yakıt buharı filtresi Benzin tanklarında buhar emisyonunu azaltma Su tankı hava filtresi Tatlı su tankına giren havayı temizleme Aktif Karbon Aktif karbon, çok gözenekli bir karbon malzemedir. Gözenekler, koku moleküllerini yüzeyinde tutar. Bu olaya adsorpsiyon denir. Karbon zamanla doyar ve etkisini kaybeder. Bu nedenle filtre belirli aralıklarla değiştirilir. Filtrenin Konumu Filtreyi havalandırma hattına, tank ile gövde çıkışı arasına takın. Filtreyi suyun ulaşamayacağı yükseklikte konumlandırın. Filtre girişini tank tarafına yönlendirin. Filtreyi değişim için erişilebilir bir yere yerleştirin. Islanan aktif karbon etkisini kaybeder. Bu nedenle tank taşmasından ve dalga suyundan korunur. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Koku tekrar başladı Karbon doymuş Filtre ıslandı Karbon etkisini kaybetmiş Hava akışı kısıtlandı Filtre tıkanmış Değişim aralığını üretici belirtir. Kullanım yoğunluğuna göre değişir. Hava Akışının Önemi Atık tankında yeterli hava akışı, aerobik bakterilerin çalışmasını destekler. Aerobik ortam, kötü koku üreten anaerobik süreçleri azaltır. Bu nedenle havalandırma hattı yeterli çapta tutulur. Filtre, hava akışını aşırı kısıtlamayacak şekilde seçilir. Yakıt Buharı Filtresi Bazı ülkelerde benzin tanklarından buhar emisyonu düzenlenir. ABD'de Çevre Koruma Ajansı (EPA), yeni teknelerde buhar emisyonu kontrolü ister. Bu sistemlerde karbon kanister kullanılır. Sık Sorulan Sorular Filtre olmadan tank havalandırılabilir mi? Havalandırılabilir, ancak çıkış noktasında koku oluşur. Filtre ıslanırsa ne yapılır? Filtre değiştirilir. Islak karbon kokuyu tutamaz. Filtre hava akışını keser mi? Tıkanan filtre akışı kısıtlar. Bu durum tankta basınç farkına yol açabilir. İlgili Terimler Siyah Su Tankı, Pis Su Tankı, Gri Su Tankı, Yakıt Tankı, Sanitasyon Hortumu, Tekne Havalandırması.
Her Yönden Görünür Fener
Her yönden görünür fener , yatay düzlemde 360 derecelik açının tamamında kesintisiz görülen fenerdir. İngilizcede bu fenere "all-round light" denir. Her Yönden Görünür Fener Nedir? COLREG 1972 Kural 21, her yönden görünür feneri 360 derecelik yay üzerinde kesintisiz ışık veren fener olarak tanımlar. Fener, beyaz, kırmızı veya yeşil olabilir. Rengi ve sayısı, teknenin durumunu veya yaptığı işi gösterir. Kullanım Durumları Durum Fener Demirdeki tekne Beyaz 12 m'den kısa motorlu tekne (seyirde) Beyaz, borda fenerleriyle birlikte 7 m'den kısa ve 7 knotu geçmeyen motorlu tekne Beyaz Kürekli tekne veya küçük yelkenli Beyaz fener veya el feneri gösterilebilir Kumanda edilemeyen tekne İki kırmızı, dikey dizilmiş Manevra kabiliyeti kısıtlı tekne Kırmızı-beyaz-kırmızı, dikey dizilmiş Karaya oturmuş tekne Demir feneri ve iki kırmızı Yelkenli (isteğe bağlı) Direk tepesinde kırmızı üstte, yeşil altta Renk Anlamları Renk Düzeni Anlamı Tek beyaz Demir veya küçük tekne İki kırmızı dikey Kumanda edilemeyen tekne Kırmızı-beyaz-kırmızı dikey Manevra kabiliyeti kısıtlı tekne Yeşil üstte, beyaz altta Trol avcılığı yapan tekne Kırmızı üstte, beyaz altta Trol dışı av yapan tekne Kuralların ayrıntıları COLREG 1972 Kural 26 ve 27'de yer alır. Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre her yönden görünür fenerlerin asgari mesafesi: Tekne Boyu Asgari Mesafe 50 m'den kısa 2 deniz mili 50 m ve üzeri 3 deniz mili Montaj Her yönden görünür fener, teknenin donanımı ışığı engellemeyecek şekilde yerleştirilir. Direk, anten veya radar gibi elemanlar küçük gölge açıları oluşturabilir. COLREG 1972 Ek I, izin verilen gölge sınırlarını belirtir. Yelkenlilerde bu fener genellikle direk tepesindedir. Sık Sorulan Sorular Küçük motorlu teknede her yönden görünür beyaz fener ne zaman yeterlidir? 12 metreden kısa motorlu tekneler, silyon ve pupa yerine bu feneri borda fenerleriyle birlikte kullanabilir. Her yönden görünür fener seyirde de kullanılır mı? Kullanılır. Anlamı, fenerin rengi ve diğer fenerlerle birlikte değerlendirilir. İki kırmızı fener görülürse ne yapılır? Bu tekne manevra yapamaz durumdadır. Diğer tekneler ondan uzak durur ve yol verir. İlgili Terimler Demir Feneri, Seyir Feneri, Silyon Feneri, Pupa Feneri, LED Seyir Feneri, Motorlu Tekne.
Hidrofor
Hidrofor , bir pompa ve basınç tankından oluşan ve su sistemine sabit basınçta su sağlayan düzenektir. Teknelerde hidrofor, tatlı su sistemini besler. Hidrofor Nedir? Hidrofor sisteminde pompa, suyu basınç tankına basar. Basınç tankında bir hava yastığı bulunur. Su tanka girdikçe hava sıkışır ve basınç artar. Musluk açıldığında sıkışan hava suyu iter. Basınç düşünce pompa yeniden çalışır. Bu düzen, pompanın sık çalışmasını önler. Türkiye'de "hidrofor" terimi, binalardaki su basınçlandırma sistemleri için de yaygın olarak kullanılır. Hidroforun Bileşenleri Bileşen Görevi Pompa Suyu basınçlandırır Basınç tankı (akümülatör) Basınçlı su ve hava yastığı depolar Membran Su ile havayı birbirinden ayırır Basınç anahtarı Pompayı açar ve kapatır Manometre Sistem basıncını gösterir Çekvalf Suyun geri akışını önler Basınç Tankının Çalışması Durum Tank İçinde Pompa çalışıyor Su girer, hava sıkışır Pompa durdu Su basınç altında bekler Musluk açıldı Hava suyu iter, akış başlar Basınç düştü Pompa yeniden çalışır Hava Basıncı Ayarı Membranlı tanklarda hava basıncı, tank boşken ayarlanır. Genel uygulamada tank hava basıncı, pompanın açma basıncının biraz altında tutulur. Kesin değer üreticinin belgesinde yer alır. Ayar, tankın hava valfinden lastik pompası veya kompresörle yapılır. Teknede Hidrofor Tekne hidroforları küçük boyutludur. Akümülatör tankları genellikle bir ila birkaç litre hacimdedir. Tank, pompanın çıkışına yakın yerleştirilir. Büyük yatlarda daha büyük basınç tankları ve çift pompalı sistemler kullanılır. Sık Görülen Sorunlar Belirti Olası Neden Pompa çok sık çalışıyor Tankta hava basıncı yok veya membran yırtık Musluktan kesik kesik su geliyor Tank çalışmıyor Tankın hava valfinden su geliyor Membran yırtılmış Basınç düşük Pompa veya anahtar ayarı Bakım Tank hava basıncını sezon başında kontrol edin. Bağlantılarda kaçak arayın. Pompa girişindeki süzgeci temizleyin. Kışlamada sistemi boşaltın. Sık Sorulan Sorular Hidrofor olmadan su sistemi çalışır mı? Basınçlı pompa tek başına çalışır. Ancak tank olmadan pompa daha sık açılıp kapanır. Hidrofor tankı neden şişer? Tank, iç basınca göre tasarlanır. Gövdede şişme veya korozyon tankın değiştirilmesini gerektirir. Hidrofor ne kadar enerji tüketir? Tüketim, su kullanımına bağlıdır. Pompa yalnızca basınç düştüğünde çalışır. İlgili Terimler Basınçlı Su Pompası, Tatlı Su Pompası, Su Tankı, Çekvalf, Su Hortumu, Tekne Duşu.
Hidrolik Dümen
Hidrolik dümen , dümen dolabındaki pompanın hidrolik yağı bir silindire basarak dümen palasını veya motoru döndürdüğü dümen sistemidir. Hidrolik dümen, yüksek kuvvet gerektiren teknelerde kullanılır. Hidrolik Dümen Nedir? Dümen dolabı döndürüldüğünde dolabın arkasındaki pompa çalışır. Pompa, hidrolik yağı hortumlar yoluyla silindire gönderir. Silindirin içindeki piston hareket eder. Piston, dümen koluna veya motor dümen braketine bağlıdır. Böylece dümen kuvveti, dümenciyi yormadan palaya iletilir. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Dümen pompası Dümen dolabının hareketini yağ basıncına çevirir Hidrolik hortumlar Yağı pompadan silindire taşır Silindir Yağ basıncını doğrusal harekete çevirir Hidrolik yağ Kuvveti iletir Kilit valfi Dümen bırakıldığında palanın geri dönmesini önler Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Hidrolik Dümenin Özellikleri Özellik Açıklama Dümen kuvveti Düşüktür Uzak mesafe Kumanda ile kıç arasında uzun hatlara uygundur Çoklu istasyon Birden fazla dümen dolabı bağlanabilir Otopilot uyumu Ters çevrilebilir pompa ile kolayca bağlanır Geri bildirim Palanın kuvveti dümenciye az iletilir Hava Alma Hidrolik sistemde hava bulunması dümende boşluk ve süngerimsi his yaratır. Hava, sistem kurulumu, hortum değişimi veya kaçak sonrası sisteme girer. Hava alma işlemi şu adımlarla yapılır: Dolum kapağına doldurma şişesi veya tüpü bağlayın. Silindirdeki tahliye vidalarına hortum takın. Dümen dolabını bir yöne çevirin ve ilgili vidayı açın. Kabarcıksız yağ gelince vidayı kapatın. İşlemi diğer yön için tekrarlayın. Yağ seviyesini tamamlayın. Her üreticinin hava alma prosedürü farklı olabilir. Yağ Türü Hidrolik dümen sistemlerinde üreticinin belirttiği hidrolik yağ kullanılır. Farklı yağların karıştırılması contalara zarar verebilir. Kaçak Belirtileri Dümen dolabının arkasında yağ izi Silindir milinde yağ birikintisi Hortum bağlantılarında ıslaklık Dümen dolabının boşa dönmesi Yağ seviyesinin azalması Sık Sorulan Sorular Hidrolik dümende dolap neden boşa döner? Sistemde hava veya yağ eksikliği vardır. Kaçak bulunur ve sistemin havası alınır. Dümen dolabının kaç tur döndüğü değiştirilebilir mi? Tur sayısı, pompa hacmi ile silindir hacminin oranına bağlıdır. Pompa değiştirilerek tur sayısı değiştirilebilir. Hidrolik dümen ne sıklıkla kontrol edilir? Yağ seviyesi ve kaçaklar sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Dümen Pompası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Otopilot, Dümen Palası, Acil Durum Dümeni.
Hortum Kelepçesi
Hortum kelepçesi , hortumu bir bağlantı ağzına sıkıca sabitleyen ve sızdırmazlık sağlayan bağlantı elemanıdır. Teknelerde su hattının altındaki kelepçeler güvenlik açısından kritik önem taşır. Hortum Kelepçesi Nedir? Hortum kelepçesi, hortumun dış yüzeyini çevreleyen bir bant ve sıkma mekanizmasından oluşur. Kelepçe sıkıldığında hortum, bağlantı ağzına bastırılır. Bu baskı, akışkanın sızmasını ve hortumun çıkmasını önler. Kelepçe, tekne ortamındaki tuza ve titreşime dayanıklı olmalıdır. Kelepçe Türleri Tür Özellik Sonsuz vidalı kelepçe Vida ile bant sıkılır, en yaygın türdür T cıvatalı kelepçe Yüksek sıkma kuvveti, büyük çaplı hortumlar Kulaklı kelepçe Tek kullanımlık, pense ile sıkılır Yaylı kelepçe Sıcaklık değişiminde sıkılığı korur Hızlı bağlantı kelepçesi Sökme ve takma kolaylığı Malzemeler Malzeme Deniz Ortamına Uygunluk AISI 316 paslanmaz çelik Uygundur AISI 304 paslanmaz çelik Sınırlı Karbon çelik vida Uygun değildir, paslanır Galvaniz çelik Uygun değildir Bazı kelepçelerde bant paslanmaz, vida karbon çeliktir. Bu tür kelepçelerin vidası teknede paslanır. Tüm parçaları paslanmaz olan kelepçe seçilir. Çift Kelepçe Kuralı Su hattının altındaki bağlantılarda çift kelepçe kullanılır. ABYC ve ISO standartları, deniz suyu bağlantıları için bu uygulamayı tanımlar. Bir kelepçe arızalanırsa diğeri hortumu tutar. Bağlantı ağzı yeterli uzunlukta olmalıdır. Montaj Kuralları Kelepçe çapını hortumun dış çapına göre seçin. Kelepçeyi bağlantı ağzının çıkıntısının arkasına yerleştirin. Vida başını erişilebilir yöne çevirin. Kelepçeyi üreticinin önerdiği torkla sıkın. Aşırı sıkmaktan kaçının. Aşırı sıkma, hortumu keser ve bant dişlerini bozar. Kontrol Noktaları Kontrol Açıklama Korozyon Vida ve bantta pas izi Gevşeme Hortum elle döndürülebiliyor mu Bant yırtığı Bant kenarında çatlak Hortum kesiği Bant kenarı hortumu kesmiş mi Sık Sorulan Sorular Kelepçeler ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve motor bölmesi kontrollerinde gözden geçirilir. Kelepçe vidası neden paslanır? Vida karbon çelikse veya düşük kaliteli paslanmazsa paslanır. Kulaklı kelepçe yeniden kullanılabilir mi? Hayır. Sökülünce deforme olur ve yenisi takılır. T cıvatalı kelepçe nerede kullanılır? Egzoz ve büyük çaplı soğutma hortumlarında kullanılır. İlgili Terimler Paslanmaz Hortum Kelepçesi, Tekne Hortumu, Gövde Geçişi, Deniz Suyu Vanası, Paslanmaz Çelik, Seacock.
Hız Göstergesi
Hız göstergesi , teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir. Hız Göstergesi Nedir? Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir. Hız Türleri Tür Kısaltma Kaynak Anlamı Suya göre hız STW Gövde sensörü Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı Yere göre hız SOG GPS Teknenin deniz dibine göre hızı STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır. Akıntı Hesabı Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir. Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır. Hız Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Çarklı log Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner Ultrasonik log Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer Elektromanyetik log Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer Doppler log Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır. Çarklı Logun Bakımı Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer. Kalibrasyon Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır: Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin. Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin. Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın. Göstergedeki değeri düzeltin. GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir. Sık Sorulan Sorular Hangi hız navigasyonda kullanılır? Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır. Log neden sıfır gösterir? Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir. Hız göstergesi mesafe de gösterir mi? Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir. İlgili Terimler Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.
I
IP Koruma Sınıfı
IP koruma sınıfı , elektrikli bir cihaz gövdesinin katı cisimlere, toza ve suya karşı koruma düzeyini gösteren koddur. Kod, IEC 60529 standardında tanımlanır. IP, İngilizce "Ingress Protection" (giriş koruması) ifadesinin kısaltmasıdır. IP Koruma Sınıfı Nedir? IP kodu, "IP" harflerinden sonra gelen iki rakamdan oluşur. Örnek: IP67. Birinci rakam katı cisimlere ve toza, ikinci rakam suya karşı korumayı gösterir. Rakam büyüdükçe koruma artar. Bir özellik test edilmemişse rakam yerine "X" yazılır. Örnek: IPX7. Birinci Rakam: Katı Cisim ve Toz Rakam Koruma 0 Koruma yok 1 50 mm'den büyük cisimler 2 12,5 mm'den büyük cisimler (parmak) 3 2,5 mm'den büyük cisimler 4 1 mm'den büyük cisimler 5 Toza karşı korumalı 6 Toz geçirmez İkinci Rakam: Su Rakam Koruma 0 Koruma yok 1 Dikey damlayan su 2 15° eğimde damlayan su 3 Püskürtülen su 4 Her yönden sıçrayan su 5 Su jetleri 6 Güçlü su jetleri 7 Geçici daldırma (1 m, 30 dakika) 8 Üreticinin belirttiği koşullarda sürekli daldırma 9 Yüksek basınçlı ve sıcak su jetleri Teknede Kullanım Önerileri Konum Önerilen Asgari Koruma Kuru kamara IP20 Kamara içi nemli bölgeler IP44 Kokpit IP65 Güverte IP66 Geçici su altında kalabilecek yerler IP67 Sürekli su altı IP68 Tablo genel uygulamayı gösterir. Kesin değer üretici ve tasarımcı tarafından belirlenir. Sık Yapılan Hatalar IP67 ile IP66'yı kıyaslamak: IP67, IP66'nın su jeti testini içermeyebilir. Bazı ürünler her iki sınıfı ayrı ayrı taşır. Örnek: IP66/IP67. Kablo bağlantısını göz ardı etmek: Cihaz IP67 olsa bile hatalı kablo girişi korumayı bozar. Tuz etkisini ihmal etmek: IP kodu korozyon dayanımını göstermez. Ek Harfler Bazı IP kodlarında rakamlardan sonra harf bulunur. Bu harfler, ek test koşullarını gösterir. Örnek: "M" hareketli parçalar çalışırken test edildiğini belirtir. Sık Sorulan Sorular IPX7 ne anlama gelir? Toz koruması test edilmemiştir. Cihaz 1 metre derinlikte 30 dakika suya daldırılmaya dayanır. Yüksek IP sınıfı her zaman daha iyi midir? Koruma artar, ancak bazı yüksek sınıflı gövdeler ısıyı daha zor dağıtır. IP kodu el telsizinde neden önemlidir? El telsizi suya düşebilir. IPX7 veya üzeri telsizler bu duruma dayanır. İlgili Terimler IP67, Su Geçirmez Lamba, Marin Priz, Kablo Rakoru, Marin Ekipman, El Telsizi.
IP67
IP67 , bir cihazın toz geçirmez olduğunu ve belirli koşullarda geçici olarak suya daldırılmaya dayandığını gösteren koruma sınıfıdır. Sınıf, IEC 60529 standardında tanımlanır. IP67 Nedir? IP67 kodundaki rakamların anlamı şöyledir: Rakam Anlamı 6 Toz geçirmez 7 Geçici suya daldırmaya karşı korumalı Toz geçirmezlik, toz odası testinde gövdeye toz girmediğini gösterir. Suya daldırma testi, belirli derinlik ve sürede gövdeye zararlı miktarda su girmediğini gösterir. Test Koşulları Özellik Değer Daldırma derinliği Cihazın en alt noktası 1 m, en üst noktası en az 0,15 m derinlikte Süre 30 dakika Su Tatlı su Test tatlı suyla yapılır. Deniz suyu, tuz ve basınçlı su testleri ayrı koşullardır. IP67'nin Kapsamadığı Durumlar Sürekli daldırma: IP68 sınıfı gerektirir. Güçlü su jetleri: IP66 sınıfıyla test edilir. Derin su: 1 metreden derin kullanım üretici onayı gerektirir. Tuzlu su korozyonu: IP kodu korozyonu değerlendirmez. Sıcak ve basınçlı yıkama: IP69 ile test edilir. IP66/IP67 Çift Sınıflandırma Bazı ürünler hem jet hem daldırma testinden geçer. Bu ürünlerde "IP66/IP67" ifadesi kullanılır. Tekne güvertesinde dalga ve basınçlı yıkama nedeniyle bu çift sınıflandırma avantaj sağlar. Teknede IP67 Kullanım Alanları Kokpit ve güverte lambaları Güverte prizleri Seyir fenerleri Kokpitteki elektronik göstergeler El telsizleri Kablo konnektörleri IP67 Ürün Seçiminde Dikkat Edilenler Ürünün belgesinde IP67 testinin yapıldığını doğrulayın. Kablo girişinin ve konnektörün de IP67 olduğunu kontrol edin. Montaj talimatına uygun conta ve tork kullanın. Deniz ortamı için korozyon dayanımını ayrıca değerlendirin. Sık Sorulan Sorular IP67 cihaz suya düşerse çalışmaya devam eder mi? Test koşulları içinde kaldığı sürece çalışır. Deniz suyundan sonra tatlı suyla durulanması önerilir. IP67 ile IP68 arasındaki fark nedir? IP68, üreticinin belirttiği daha zorlu ve sürekli daldırma koşullarına dayanıklıdır. IP67 koruma zamanla azalır mı? Contalar yaşlandıkça koruma azalabilir. Contalar düzenli kontrol edilir. Konnektörlerde IP67 nasıl korunur? Konnektör kapakları takılı tutulur. Bağlantılar tam oturtulur ve kilitlenir. İlgili Terimler IP Koruma Sınıfı, Su Geçirmez Lamba, El Telsizi, Marin Priz, Kablo Rakoru, Seyir Feneri.
Irgat
Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.
Irgat Kumandası
Irgat kumandası , elektrikli ırgatın zinciri toplama ve bırakma komutlarını veren kontrol cihazıdır. Kumanda, ırgat rölesine düşük akımlı sinyal gönderir. Irgat Kumandası Nedir? Kumanda, kullanıcı ile ırgat arasındaki arayüzdür. Her kumandada iki temel komut bulunur: yukarı ve aşağı. Yukarı komutu zinciri toplar. Aşağı komutu zinciri suya verir. Komut, düğme basılı tutulduğu sürece geçerlidir. Kumanda Türleri Tür Konumu Özellik Ayak düğmesi Baş güverte Eller serbest kalır Kablolu el kumandası Baş güvertedeki prize takılır Kullanıcı zinciri izleyerek hareket eder Kablosuz kumanda Taşınabilir Teknenin her yerinden kullanılır Dümen paneli Kaptan köşkü veya kokpit Kaptan demirlemeyi dümenden yönetir Ayak Düğmesi Ayak düğmeleri, güverteye gömülü olarak monte edilir. Genellikle iki ayrı düğme bulunur. Düğmelerin üzerinde kapak bulunur. Kapak, yanlışlıkla basmayı önler. Düğme gövdesi su geçirmez yapıdadır. Kablosuz Kumanda Kablosuz kumanda, bir alıcı ünite ile çalışır. Alıcı, röle devresine bağlanır. Kumanda pille çalışır. Kullanıcı, kaptan köşkünde veya baş güvertede bulunabilir. Pil zayıfladığında kumanda menzili azalır. Kurulumda Dikkat Edilenler Kumanda kabloları güç kablolarından ayrı döşenir. Bağlantı noktaları su geçirmez konektörle yapılır. Kumanda devresi ayrı bir sigortayla korunur. Birden fazla kumanda paralel bağlanabilir. Güvenlik Önlemleri Kullanılmadığında ırgat devresi ana şalterden kapatılır. Ayak düğmesinin kapağı kapalı tutulur. Çocukların kumandaya erişimi engellenir. Kablosuz kumanda, tekneden uzaklaşırken yanında taşınmaz veya kapatılır. Yanlışlıkla çalışan ırgat, zinciri kontrolsüz bırakabilir veya bir kişiyi yaralayabilir. Zincir Sayacıyla Birlikte Kullanım Bazı kumandalar zincir sayacı ekranı içerir. Ekran, suya verilen zincir uzunluğunu gösterir. Kullanıcı, kaloma miktarını kumandadan izler. Sık Sorulan Sorular Ayak düğmesi neden su geçirmez olmalıdır? Baş güverte, dalga ve yağmur suyuna doğrudan maruz kalır. Suyun düğmeye girmesi kısa devreye ve istem dışı çalışmaya yol açabilir. Kablosuz kumanda kaybolursa ırgat kullanılabilir mi? Ayak düğmesi veya panel düğmesi varsa ırgat bunlarla kullanılır. Yedek kumanda da teknede tutulabilir. Kumanda düğmesi bırakılınca ırgat durur mu? Evet. Irgat kumandaları, düğme bırakıldığında motoru durduracak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Zincir Sayacı, Irgat Motoru, Baş Güverte, Devre Kesici.
Irgat Motoru
Irgat motoru , elektrikli ırgatın zincir dişlisini döndüren doğru akım elektrik motorudur. Motor, enerjisini teknenin akülerinden alır. Irgat Motoru Nedir? Irgat motoru, elektrik enerjisini dönme hareketine çevirir. Motor, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusu motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır. Dikey ırgatlarda motor güverte altında, yatay ırgatlarda güverte üstünde yer alır. Motor Türleri Tür Özellik Sabit mıknatıslı DC motor Hafiftir. İki kablo ile yön değiştirir. Seri sargılı DC motor Yüksek kalkış torku üretir. Yön değişimi için üç veya dört kablo kullanılır. Hidrolik motor Büyük yatlarda kullanılır. Elektrik motoru yerine hidrolik basınçla çalışır. Motor türü, kullanılacak röle tipini belirler. Motor Gücü Irgat motorunun gücü watt (W) cinsinden belirtilir. Küçük teknelerde birkaç yüz watt, büyük yatlarda birkaç kilowatt güç kullanılır. Güç arttıkça çekilen akım da artar. Güç değeri, ırgatın çekme kapasitesiyle birlikte değerlendirilir. Motorun Bölümleri Rotor: Dönen parçadır. Stator: Manyetik alan oluşturan sabit parçadır. Kömür fırçalar: Rotora akım iletir. Zamanla aşınır. Kolektör: Fırçaların temas ettiği yüzeydir. Termal koruma: Aşırı ısınmada motoru durdurur. Conta ve keçe: Suyun motora girmesini önler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Kömür fırça aşınması, kablo kopukluğu Motor yavaş dönüyor Düşük gerilim, aşınmış fırçalar Motor çok ısınıyor Aşırı yük, uzun süreli çalışma Kıvılcım veya yanık koku Kolektör veya sargı hasarı Motor gövdesinde pas Conta hasarı, su girişi Bakım Adımları Kablo bağlantılarındaki oksitlenmeyi temizleyin. Kömür fırçaların uzunluğunu kontrol edin. Motor gövdesindeki contaları inceleyin. Güverte altındaki motorun kuru kaldığını doğrulayın. Bağlantılara oksitlenmeyi önleyen sprey uygulayın. Sık Sorulan Sorular Irgat motoru neden güverte altında ıslanır? Zincir, deniz suyuyla birlikte zincirliğe iner. Zincirlik ile motor bölmesi arasında yalıtım yetersizse su motora ulaşır. Kömür fırçalar değiştirilebilir mi? Birçok motorda fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Yedek parça, motorun model numarasına göre seçilir. Motor gücünü artırmak ırgatı güçlendirir mi? Irgatın kapasitesi motor, dişli kutusu ve gövdenin birlikte tasarımına bağlıdır. Motor tek başına değiştirilirse diğer parçalar aşırı yüklenebilir. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Doğru Akım, Devre Kesici, Kablo Kesiti.
Irgat Rölesi
Irgat rölesi , kumandadan gelen düşük akımlı sinyalle ırgat motorunun yüksek akımlı devresini açıp kapatan elektromanyetik anahtardır. İngilizcede bu parçaya "solenoid" veya "contactor" da denir. Irgat Rölesi Nedir? Irgat motoru yüksek akım çeker. Bu akımı doğrudan kumanda düğmesinden geçirmek mümkün değildir. Röle, bu sorunu çözer. Düğme, rölenin bobinine küçük bir akım gönderir. Bobin, büyük kontakları kapatır ve motor çalışır. Rölenin Bölümleri Bölüm Görevi Bobin Kumanda sinyaliyle manyetik alan oluşturur Ana kontaklar Yüksek akımı motora iletir Kumanda terminalleri Düğme ve kumanda kablolarının bağlandığı uçlar Güç terminalleri Akü ve motor kablolarının bağlandığı uçlar Gövde Kontakları nemden ve tozdan korur Yön Değiştirme Irgat, zinciri hem toplar hem bırakır. Bu nedenle motorun iki yönde dönmesi gerekir. Yön değişimi iki şekilde sağlanır: Çift röle sistemi: Her yön için ayrı röle bulunur. Ters çevirici röle kutusu: Tek gövde içinde iki yönlü anahtarlama yapılır. Motor türü, gereken röle türünü belirler. Sabit mıknatıslı motor iki uçlu, seri sargılı motor çok uçlu bağlantı kullanır. Rölenin Konumu Röle, motora yakın ve kuru bir yere monte edilir. Kısa güç kablosu gerilim düşümünü azaltır. Röle, zincirlikten sıçrayan suya karşı korunmalıdır. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Düğmeye basınca tık sesi geliyor, motor dönmüyor Ana kontaklar aşınmış Hiç ses gelmiyor Bobin arızası veya kumanda kablosu kopuk Motor durmuyor Kontaklar yapışmış Tek yönde çalışıyor Bir yönün rölesi veya bobini arızalı Kontakların yapışması tehlikelidir. Motor kontrolsüz çalışır. Bu durumda ana şalter veya devre kesici hemen kapatılır. Kontrol Yöntemi Ana şalteri kapatın. Terminallerde oksitlenme ve gevşeklik olup olmadığına bakın. Ana şalteri açın ve düğmeye basarken bobin terminalinde gerilimi ölçün. Gerilim varsa ve motor dönmüyorsa rölenin çıkış terminalini ölçün. Sık Sorulan Sorular Irgat rölesi neden arızalanır? Nem, kontaklarda oksitlenme yapar. Yüksek akım, her açma-kapamada kontaklarda kıvılcım oluşturur. Bu kıvılcım kontak yüzeyini zamanla aşındırır. Röle değiştirirken nelere dikkat edilir? Yeni rölenin gerilimi, akım kapasitesi ve motor türüne uygunluğu kontrol edilir. Röle ile devre kesici aynı işi mi yapar? Hayır. Röle motoru çalıştırır ve durdurur. Devre kesici, aşırı akımda devreyi korumak için keser. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Motoru, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Akü Şalteri, Doğru Akım.
Iskota
Iskota , yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlamak için kullanılan halattır. Iskota, yelkenin arka alt köşesine veya bumbaya bağlanır. İngilizcede ıskotaya "sheet" denir. Iskota Nedir? Iskota çekildiğinde yelken teknenin merkez hattına yaklaşır. Iskota bırakıldığında yelken dışarı açılır. Yelkenin rüzgâra göre doğru açıda tutulması, teknenin hızını ve yönünü belirler. Iskotalar genellikle kokpitteki vinçlerle gerilir. Iskota Türleri Tür Bağlandığı Yer Görevi Ana yelken ıskotası Bumba Ana yelkenin açısını ayarlar Cenova ıskotası Ön yelkenin arka köşesi Ön yelkenin açısını ayarlar Balon ıskotası Balon yelkenin rüzgâraltı köşesi Balonu kontrol eder Ön yelkende iki ıskota bulunur. Biri sancak, diğeri iskele taraftan kokpite gelir. Tramolada bir ıskota boşaltılır, diğeri çekilir. Seyir Yönüne Göre Iskota Ayarı Seyir Yönü Iskota Durumu Orsa Iskota sıkıca çekilir Apaz Iskota yarı açılır Geniş apaz Iskota büyük ölçüde açılır Pupa Iskota tamamen açılır Doğru Ayarın Belirlenmesi Yelkenin ön kenarına yakın küçük şeritler bağlanır. Bu şeritlere "telltale" denir. Şeritlerin her iki yüzde düz uçması, akışın düzgün olduğunu gösterir. İç taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla açıktır. Dış taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla çekilidir. Malzeme Seçimi Polyester çift örgülü halat: En yaygın seçenektir. Dyneema çekirdekli halat: Yarış teknelerinde düşük esneme sağlar. Iskota elde sık tutulur. Bu nedenle yüzeyinin elde rahat ve vinçte tutucu olması gerekir. Iskota Arabası Ana yelken ıskotası, bir ray üzerinde hareket eden arabaya bağlanır. Araba, bumbanın yatay konumunu değiştirir. Ön yelken ıskotası da yan güvertedeki raylar üzerinde hareket eden makaralardan geçer. Sık Sorulan Sorular Iskota ile mandar arasındaki fark nedir? Mandar yelkeni yukarı kaldırır. Iskota yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar. Iskotanın ucuna neden düğüm atılır? Sekiz düğümü, ıskotanın makaradan veya kurtağzından kaçmasını önler. Iskota vinçte nasıl sarılır? Iskota vinç tamburuna saat yönünde sarılır. Yüke göre birkaç tur atılır. Iskota neden kokpite yönlendirilir? Dümenci ve mürettebat ıskotayı kokpitten ayarlar. Bu düzen, güverteye çıkmadan yelken kontrolü sağlar. Iskota boyu nasıl belirlenir? Iskota, yelken tamamen açıkken kokpitteki vince ulaşacak uzunlukta olmalıdır. İlgili Terimler Mandar, Yelken Halatı, Cem Kilit, Palanga, Yelkenli Tekne, Polyester Halat.
Islak Egzoz
Islak egzoz , motor egzoz gazının deniz suyuyla karıştırılıp soğutularak tekne dışına atıldığı egzoz sistemidir. İngilizcede bu sisteme "wet exhaust" denir. Islak Egzoz Nedir? Motor soğutma sisteminden çıkan deniz suyu, egzoz manifoldunun çıkışında egzoz gazına katılır. Su, gazın sıcaklığını hızla düşürür. Soğuyan gaz ve su, kauçuk egzoz hortumu ile tekne dışına çıkar. Bu yöntem, sıcak metal egzoz boruları kullanma ihtiyacını ortadan kaldırır. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Karışım dirseği Suyu egzoz gazına katar Egzoz hortumu Gaz ve su karışımını taşır Su kilidi susturucu Suyu toplar, sesi azaltır, geri akışı engeller Kaz boynu Hortumda yüksek bir kavis oluşturarak dalganın girişini önler Gövde çıkışı Karışımı tekne dışına atar Sifon kırıcı Motor dururken deniz suyunun motora sifonlanmasını önler Geri Akış Riski Islak egzoz sisteminde suyun motora geri akması ciddi bir risktir. Su, silindirlere ulaşırsa motor su yutar. Geri akış şu durumlarda oluşabilir: Motor su hattının altında veya yakınındadır. Kıçtan gelen dalgalar egzoz çıkışına çarpar. Motor uzun süre marşla çalışmadan döndürülür. Sifon kırıcı tıkanmıştır. Uzun Süreli Marşta Dikkat Motor çalışmadan marşla döndürülürse deniz suyu pompası su basmaya devam eder. Egzoz gazı olmadığı için su dışarı atılamaz. Su, su kilidinde birikir ve motora geri dolar. Bu nedenle uzun marş denemelerinde deniz suyu vanası kapatılır. Motor çalışınca vana hemen açılır. Tasarım Kuralları Su kilidi susturucu, motorun egzoz çıkışından aşağıda bulunur. Kaz boynu, su hattının belirgin biçimde üstüne yükselir. Hortum, su kilidine doğru eğimli döşenir. Su hattına yakın motorlarda sifon kırıcı kullanılır. Kontrol Noktaları Motor çalışırken egzozdan düzenli su çıkışını doğrulayın. Hortum ve kelepçelerde çatlak ve sızıntı arayın. Su kilidi gövdesinde çatlak olup olmadığına bakın. Sifon kırıcı valfinin temiz olduğunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Egzozdan su gelmezse ne yapılır? Motor hemen durdurulur. Deniz suyu vanası, süzgeç ve impeller kontrol edilir. Islak egzoz hortumu neden özel tiptir? Hortum, sıcak gaz, deniz suyu ve titreşime aynı anda dayanmalıdır. Bu nedenle denizcilik standardına uygun hortum kullanılır. Yelkenlilerde ıslak egzoz neden daha risklidir? Yelkenli yattığında egzoz çıkışı suya gömülebilir. Motor genellikle su hattına yakın konumdadır. İlgili Terimler Egzoz Manifoldu, Egzoz Hortumu, Egzoz Susturucusu, Sifon Kırıcı, Deniz Suyu Pompası, Motor Soğutma Sistemi.
İ
İlk Yardım Çantası
İlk yardım çantası , yaralanma veya ani hastalık durumunda profesyonel tıbbi yardım gelene kadar temel müdahale yapmayı sağlayan malzemeleri içeren çantadır. İlk Yardım Çantası Nedir? İlk yardım çantası; pansuman malzemeleri, temel tıbbi aletler ve koruyucu ekipman içerir. Teknede bu çanta özellikle önemlidir. Çünkü tekne, karadaki sağlık hizmetlerinden uzak olabilir. Çanta, kesik, yanık, burkulma ve küçük yaralanmalara ilk müdahaleyi sağlar. Temel İçerik Grup Örnek Malzemeler Yara bakımı Steril gazlı bez, yara bandı, flaster, sargı bezi Kanama kontrolü Basınçlı bandaj, turnike Temizlik Antiseptik solüsyon, yara temizleme mendili Koruma Tek kullanımlık eldiven, maske Aletler Makas, cımbız, çengelli iğne Yanık Yanık jeli, yanık örtüsü Destek Üçgen sargı, elastik bandaj, atel Isı koruması Termal battaniye Bilgi İlk yardım kılavuzu Teknede Ek İhtiyaçlar Teknedeki faaliyetler, ek malzeme gerektirebilir: Balık kancası yaralanmaları için tel kesici Deniz canlısı sokmaları için uygun malzeme Güneş yanığı için koruyucu ve yatıştırıcı ürünler Deniz tutmasına karşı hekimin önerdiği ürünler Kişisel ilaçlar İlaç seçimi için hekime veya eczacıya danışılır. Saklama Koşulları Çantayı su geçirmez bir kutuda veya çantada saklayın. Serin ve kuru bir yerde tutun. Kolay erişilebilir ve herkesin bildiği bir yere koyun. Çantanın üzerine belirgin bir işaret koyun. Nem ve sıcaklık, tıbbi malzemelerin bozulmasını hızlandırır. Kontrol ve Yenileme Son kullanma tarihlerini düzenli kontrol edin. Kullanılan malzemeleri hemen yenileyin. Ambalajı açılmış steril malzemeleri değiştirin. Sezon başında içerik listesini gözden geçirin. İlk Yardım Eğitimi Çanta, ancak doğru kullanıldığında yarar sağlar. Teknedeki en az bir kişinin ilk yardım eğitimi alması önerilir. Türkiye'de ilk yardım eğitimleri, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilen merkezlerde verilir. Tıbbi Danışma Denizde ciddi bir sağlık sorununda VHF veya uydu telefonla tıbbi danışma istenebilir. Kıyı istasyonları, tıbbi danışma (Medico) çağrılarını ilgili sağlık hizmetine yönlendirir. Sık Sorulan Sorular İlk yardım çantası teknede zorunlu mudur? Zorunluluk, teknenin türüne ve ulusal mevzuata göre değişir. Gezi teknelerinde de bulundurulması önerilir. Çanta hangi büyüklükte olmalıdır? Boyut, teknedeki kişi sayısına ve seyir süresine göre seçilir. İlaçlar çantada bulunmalı mı? Ağrı kesici gibi temel ilaçlar bulunabilir. İlaç seçimi sağlık profesyonelinin önerisiyle yapılır. İlgili Terimler Denizci İlk Yardım Çantası, Güvenlik Ekipmanı, Acil Durum Ekipmanı, Tekne Güvenliği, Can Salı, Tekne Güvenlik Ekipmanları.
İmpeller
İmpeller , pompanın içinde dönerek sıvıyı hareket ettiren kanatlı parçadır. Tekne terminolojisinde "impeller" çoğunlukla esnek kauçuk kanatlı pompa parçasını ifade eder. İmpeller Nedir? İmpeller, bir göbek ve bu göbekten dışarı uzanan kanatlardan oluşur. Göbek, pompa miline bağlanır. Mil döndükçe kanatlar sıvıyı iter. İmpellerin türü, pompanın çalışma ilkesini belirler. İmpeller Türleri Tür Yapı Kullanım Esnek impeller Kauçuk veya neopren kanatlar Deniz suyu pompaları, sintine pompaları, tuvalet pompaları Santrifüj çark Sert metal veya plastik kanatlar Sirkülasyon pompaları, basınçlı su pompaları Jet tahrik impelleri Metal kanatlı eksenel çark Jet tahrikli tekneler Esnek İmpellerin Özellikleri Kendinden emişli: Pompa kuruyken bile emme yapabilir. Pozitif deplasmanlı: Her turda belirli miktarda sıvı taşır. Küçük katıları geçirir: Kum ve küçük partiküller kanatlar arasından geçer. Kuru çalışmaya duyarlı: Sıvı olmadan hızla ısınır ve hasar görür. İmpeller Malzemeleri Malzeme Özellik Neopren Deniz suyu ve genel kullanım için yaygındır Nitril Yağ ve yakıta dayanıklıdır EPDM Sıcak su ve bazı kimyasallara dayanıklıdır Malzeme, pompalanacak sıvıya göre seçilir. Yanlış malzeme şişer veya sertleşir. Ömrü Etkileyen Etkenler Kuru çalışma Kum ve tortulu su Uzun süre kullanılmadan bekleme Yüksek su sıcaklığı Yanlış malzeme seçimi Uzun süre kullanılmayan pompada kanatlar aynı konumda bükülü kalır. Kanatlar kalıcı biçim alır ve verim düşer. Montaj Notları İmpellerin dönüş yönüne göre kanatların bükülme yönünü kontrol edin. İmpelleri gliserin veya üreticinin önerdiği yağlayıcıyla yağlayın. Pompa milini çevirerek impelleri yuvasına yerleştirin. Yeni contayla kapağı kapatın. Bazı pompalarda impeller her iki yönde de çalışabilir. Ancak kanatlar ilk takıldığı yöne alışır. Sık Sorulan Sorular İmpeller kırılırsa parçalar nereye gider? Kırık kanat parçaları soğutma hortumlarına ve eşanjör girişine gidebilir. Parçaların bulunup çıkarılması gerekir. İmpeller ne zaman değiştirilir? Değişim aralığını pompa ve motor üreticisi belirler. Kanatlarda çatlak veya kalıcı bükülme görülürse hemen değiştirilir. Yedek impeller teknede bulundurulmalı mı? Evet. İmpeller arızası seyir sırasında motoru durdurabilir. Yedek impeller ve conta birlikte saklanır. İlgili Terimler Deniz Motoru İmpelleri, Deniz Suyu Pompası, Motor Su Pompası, Sintine Pompası, Tuvalet Pompası, Motor Hararet Yapması.
İnverter
İnverter , aküdeki doğru akımı alternatif akıma çeviren cihazdır. Teknelerde inverter, kıyı elektriği olmadan 230 V cihazların çalıştırılmasını sağlar. İnverter Nedir? İnverter, 12 V veya 24 V doğru akımı alır. Elektronik devreler bu akımı hızla anahtarlar ve bir dalga biçimi oluşturur. Trafo veya yüksek frekanslı devreler gerilimi yükseltir. Çıkışta 230 V ve 50 Hz alternatif akım elde edilir. İnverter Türleri Tür Dalga Biçimi Uygun Cihazlar Tam sinüs inverter Şebeke elektriğine benzer düzgün dalga Tüm cihazlar Modifiye sinüs inverter Basamaklı dalga Basit ısıtıcılar ve bazı aletler Elektronik cihazlar, motorlu aletler ve şarj adaptörleri tam sinüs dalgada daha sağlıklı çalışır. Modifiye sinüs dalga, bazı cihazlarda ısınma, ses ve arızaya yol açabilir. Güç Değerleri Değer Anlamı Sürekli güç İnverterin uzun süre verebileceği güç Anlık güç Kısa süreli başlangıç gücü Verim Çıkış gücünün giriş gücüne oranı Boşta tüketim Yük yokken inverterin kendi tüketimi Motorlu cihazlar, çalışma anında anlık olarak yüksek güç çeker. İnverter seçimi bu başlangıç gücüne göre yapılır. Akım Hesabı İnverter, çıkış gücünden fazla güç aküden çeker. Örnek hesap: Cihaz gücü: 1.000 W İnverter verimi: yaklaşık %90 Aküden çekilen güç: 1.000 ÷ 0,9 ≈ 1.111 W 12 V sistemde akım: 1.111 ÷ 12 ≈ 93 A Bu yüksek akım, kalın kablo ve yüksek kapasiteli akü gerektirir. Kurulum Kuralları İnverteri aküye yakın monte edin. Akü kablosuna uygun ana sigorta takın. Kablo kesitini akıma göre seçin. Havalandırma boşluğu bırakın. AC çıkışını ayrı bir dağıtım devresine bağlayın. AC çıkışını kıyı elektriğiyle aynı anda tüketicilere vermeyin. Kıyı elektriği ve inverter çıkışı arasında aktarma anahtarı kullanılır. Sık Sorulan Sorular İnverter akümü ne kadar sürede boşaltır? Süre, cihaz gücüne ve akü kapasitesine bağlıdır. Yüksek güçlü cihazlar aküyü hızla boşaltır. İnverterle klima çalıştırılabilir mi? Teknik olarak mümkündür. Ancak çok büyük akü kapasitesi ve inverter gücü gerekir. Boşta tüketim neden önemlidir? İnverter yük yokken de akım çeker. Uzun süre açık bırakılırsa aküyü boşaltabilir. İlgili Terimler İnverter Şarj Cihazı, Alternatif Akım, Doğru Akım, Akü Bankası, Kıyı Elektriği, 220 Volt Tekne Sistemi.
İnverter Şarj Cihazı
İnverter şarj cihazı , inverter, akü şarj cihazı ve otomatik aktarma anahtarını tek gövdede birleştiren cihazdır. Cihaz, kıyı elektriği varken aküleri şarj eder, yokken aküden 230 V üretir. İnverter Şarj Cihazı Nedir? Cihazın bir AC girişi, bir AC çıkışı ve bir akü bağlantısı bulunur. Kıyı elektriği veya jeneratör bağlıyken cihaz AC'yi doğrudan çıkışa aktarır. Aynı anda aküleri şarj eder. AC girişi kesildiğinde cihaz otomatik olarak inverter moduna geçer. Çıkıştaki cihazlar kesintisiz çalışmaya devam eder. Çalışma Modları Mod Durum İşlev Şarj ve aktarma AC girişi var AC çıkışa aktarılır, aküler şarj edilir İnverter AC girişi yok Aküden AC üretilir Güç desteği AC girişi sınırlı Akü, kıyı elektriğine ek güç sağlar Kapalı Kullanıcı seçimi Tüm işlevler durur Güç Desteği İşlevi Bazı marinalarda kıyı elektriği düşük akımla sınırlıdır. Yüksek güçlü bir cihaz çalıştığında sigorta atabilir. Güç desteği işlevi, kıyı akımı sınıra ulaştığında eksik gücü aküden sağlar. Bu sayede kıyı sigortası atmaz. Victron Energy firmasının MultiPlus serisi bu tür cihazlara örnektir. Aktarma Süresi AC girişi kesildiğinde cihaz inverter moduna kısa sürede geçer. Geçiş süresi milisaniyeler düzeyindedir. Bu süre, birçok elektronik cihazın kapanmadan çalışmaya devam etmesine yetecek kadar kısadır. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama İnverter gücü Aynı anda çalışacak cihazların toplam gücü Şarj akımı Akü bankası kapasitesine uygun olmalıdır Aktarma akımı Kıyı elektriği akımını taşıyabilmelidir Akü gerilimi 12 V, 24 V veya 48 V Dalga biçimi Tam sinüs tercih edilir Haberleşme İzleme paneli ve akü monitörüyle uyum Kurulum Notları Cihazı akülere yakın ve havadar bir yere monte edin. Akü tarafına uygun sigorta takın. AC giriş ve çıkış devrelerini ayrı koruma elemanlarıyla bağlayın. Toprak ve nötr bağlantılarını üreticinin talimatına göre yapın. AC tesisatı ISO 13297 şartlarına göre kurun. Sık Sorulan Sorular İnverter şarj cihazı ile ayrı cihazlar arasındaki fark nedir? Tek cihaz, otomatik aktarma ve güç desteği gibi entegre işlevler sunar. Kurulum daha az parça gerektirir. Jeneratörle birlikte kullanılabilir mi? Evet. Jeneratör, AC girişine kıyı elektriği gibi bağlanır. Kıyı elektriği kesildiğinde ne olur? Cihaz otomatik olarak inverter moduna geçer ve AC çıkışı aküden beslenir. İlgili Terimler İnverter, Akü Şarj Cihazı, Kıyı Elektriği, 220 Volt Tekne Sistemi, Akü Bankası, Alternatif Akım.
İskandil
İskandil , su derinliğini ölçme işlemi ve bu işlemde kullanılan araçtır. Geleneksel iskandil, ucuna kurşun ağırlık bağlanmış işaretli bir iptir. Günümüzde "iskandil" kelimesi elektronik derinlik ölçer için de kullanılır. İskandil Nedir? Geleneksel iskandilde kurşun suya bırakılır. Kurşun dibe değdiğinde ip gevşer. Su yüzeyindeki ip işaretinden derinlik okunur. Bu yöntem, elektronik cihazların yaygınlaşmasından önce temel derinlik ölçüm yöntemiydi. İngilizcede bu araca "lead line" denir. Geleneksel İskandilin Bölümleri Bölüm Görevi İskandil kurşunu İpi dibe taşır İskandil ipi Derinlik işaretlerini taşır İşaretler Belirli aralıklarla derinliği gösterir Kurşun tabanındaki oyuk Zemin örneği alır Zemin Örneği Alma İskandil kurşununun tabanında bir oyuk bulunur. Oyuğa don yağı veya benzeri yapışkan bir madde konur. Kurşun dibe değdiğinde zeminden kum, çamur veya kabuk parçaları yapışır. Navigatör bu örneği haritadaki zemin kısaltmalarıyla karşılaştırır. Bu yöntem hem konum tahminine hem demir yeri seçimine yardım eder. Elle İskandil Kullanımı Kurşunu teknenin yanından suya bırakın. İpi kurşun dibe değene kadar verin. İpi dikey konuma getirin. Su yüzeyindeki işareti okuyun. Gerekiyorsa zemin örneğini inceleyin. Tekne hareket hâlindeyse ip açılı kalır. Bu durumda okunan değer gerçek derinlikten fazla olur. Elektronik İskandil Elektronik iskandil, ses dalgalarıyla derinlik ölçen cihazdır. Bu cihaz derinlik ölçer veya ekosounder olarak da anılır. Elektronik iskandil sürekli ölçüm yapar ve hareket hâlinde de çalışır. Geleneksel ve Elektronik İskandil Özellik Geleneksel İskandil Elektronik İskandil Enerji ihtiyacı Yoktur Vardır Sürekli ölçüm Yoktur Vardır Zemin örneği Alınabilir Alınamaz Hareket hâlinde ölçüm Sınırlıdır Mümkündür Günümüzde Kullanım Elle iskandil, elektronik cihaz arızasında yedek olarak kullanılır. Ayrıca küçük teknelerde sığ sularda ve tender botlarda pratik bir araçtır. Bazı denizciler demirleme öncesinde zemin türünü kontrol etmek için iskandil kullanır. Sık Sorulan Sorular İskandil ipinin işaretleri nasıl yapılır? İp, metre veya kulaç aralıklarıyla renkli bantlar veya düğümlerle işaretlenir. Kulaç ne kadardır? Bir kulaç yaklaşık 1,83 metredir. Eski haritalarda derinlikler kulaç cinsinden verilir. Elektronik iskandil ne zaman yanlış ölçer? Hava kabarcığı, yumuşak çamur ve yoğun bitki örtüsü yanlış okumalara yol açabilir. İlgili Terimler Derinlik Ölçer, Transdüser, Sonar, Demir Yeri, Deniz Haritası, Demirleme Derinliği.
İskele
İskele , tekneye kıçtan başa doğru bakıldığında sol taraftır. İngilizcede bu tarafa "port" denir. İskele Nedir? İskele, teknenin sol bordasını ifade eder. Terim, kişinin teknedeki konumundan bağımsızdır. Teknenin kıçına bakan kişi için de iskele, teknenin sol tarafıdır. Sabit referans, mürettebat arasında yön karışıklığını önler. İskelenin karşıtı sancaktır. Sancak, teknenin sağ tarafıdır. Terimin İki Anlamı Anlam Açıklama Örnek Teknenin sol tarafı Yön terimi "İskele tarafa dön." Yanaşma yapısı Teknelerin yanaştığı rıhtım veya platform "Tekne iskeleye bağlandı." Bağlam, hangi anlamın kastedildiğini belirler. Bu madde yön anlamını açıklar. İskele ile İlgili Terimler Terim Anlamı İskele borda Teknenin sol yan yüzeyi İskele feneri Sol bordadaki kırmızı seyir feneri İskele kontra Rüzgârı sol taraftan alarak yelken seyri İskeleye dön Dümeni sola kır İskele kıç omuzluk Sol arka çapraz yön İskele Feneri COLREG 1972 Kural 21, iskele fenerini tanımlar. İskele feneri kırmızı renklidir. Fener, tam baştan itibaren sol tarafa doğru 112,5 derecelik yay boyunca görülür. Gece kırmızı feneri görülen teknenin iskele tarafı gözlemciye dönüktür. Yol Hakkında İskelenin Rolü COLREG 1972 Kural 12, iki yelkenlinin karşılaşmasını düzenler. Rüzgârı iskele taraftan alan yelkenli, diğer tekneye yol verir. Motorlu teknelerin karşılaşmasında iki tekne de sancağa döner. Böylece birbirlerinin iskele tarafından geçerler. IALA Şamandıra Sistemi Türkiye, IALA A bölgesindedir. Bu bölgede limana girişte kırmızı şamandıralar iskele tarafta bırakılır. Kırmızı şamandıralar silindir biçimlidir veya silindir tepe işareti taşır. Sık Sorulan Sorular İskele ve sancak neden sağ ve sol yerine kullanılır? Sağ ve sol, kişinin baktığı yöne göre değişir. İskele ve sancak, teknenin kendisine göre sabittir. Bu nedenle komutlarda yanlış anlaşılma oluşmaz. İskele tarafı nasıl hatırlanır? İskele feneri kırmızıdır. Bazı denizciler kırmızı ile sol tarafı eşleştirerek hatırlar. İskele kontra seyreden yelkenli ne zaman yol verir? Sancak kontra seyreden bir yelkenliyle karşılaştığında yol verir. Bu kural COLREG 1972 Kural 12'de yer alır. İlgili Terimler Sancak, İskele Feneri, Borda, Seyir Feneri, Baş, Kıç.
İskele Feneri
İskele feneri , teknenin iskele (sol) bordasında bulunan kırmızı renkli seyir feneridir. İskele feneri, teknenin sol tarafını gece diğer teknelere gösterir. İskele Feneri Nedir? İskele feneri, sancak feneriyle birlikte borda fenerlerini oluşturur. Fener, teknenin tam önünden başlayarak sol tarafa doğru belirli bir yay boyunca görülür. Teknenin arkasında veya sağ tarafında bulunan bir gözlemci iskele fenerini göremez. COLREG Şartları Özellik Değer Renk Kırmızı Görünürlük açısı 112,5° Başlangıç Tam baş üstü (0°) Bitiş Kirişin 22,5° gerisi Kaynak kural COLREG 1972 Kural 21 Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre: Tekne Boyu Asgari Mesafe 12 m'den kısa 1 deniz mili 12–50 m 2 deniz mili 50 m ve üzeri 3 deniz mili Kombine ve Üç Renkli Fener Kombine borda feneri: 20 metreden kısa teknelerde kırmızı ve yeşil fenerler tek gövdede birleşebilir. Üç renkli fener: 20 metreden kısa yelkenlilerde, yelken seyrinde borda ve pupa fenerleri direk tepesinde birleşebilir. İskele Fenerini Görmek Gece yalnızca kırmızı fener görülüyorsa karşıdaki teknenin iskele tarafı gözlemciye dönüktür. COLREG 1972 Kural 15, motorlu teknelerin kesişme durumunu düzenler. Diğer tekneyi kendi sancak tarafında gören motorlu tekne yol verir. Bu durumda gözlemci, karşı teknenin kırmızı iskele fenerini görür. Montaj Kuralları Feneri teknenin sol bordasına veya baş tarafına yerleştirin. Işığın tam ileriden başlayıp sol tarafa doğru göründüğünü kontrol edin. Karşı bordadan görülmesini engelleyen ekranı doğru konumlandırın. Fenerin donanım veya usturmaça tarafından kapatılmadığını doğrulayın. Bakım ve Kontrol Kırmızı lensin solmadığını kontrol edin. Gövde içinde nem ve buğu arayın. Kontaklardaki korozyonu temizleyin. Sezon başında test edin. Güneş ışığı zamanla plastik lensin rengini soldurabilir. Solan lens, fenerin rengini ve görünürlüğünü etkiler. Sık Sorulan Sorular İskele feneri neden kırmızıdır? Renk düzeni uluslararası kurallarla belirlenmiştir. Kırmızı, sol bordayı gösterir. Borda fenerleri arasında renk karışması olur mu? Ekran doğru yerleştirilmezse renkler karşı taraftan görülebilir. Bu durum, teknenin yönünün yanlış okunmasına yol açar. Küçük kayıklarda iskele feneri zorunlu mudur? Zorunluluk teknenin boyuna ve türüne göre değişir. Kurallar COLREG 1972 Kural 23 ve 25'te yer alır. İlgili Terimler Sancak Feneri, Seyir Feneri, İskele, Pupa Feneri, LED Seyir Feneri, Silyon Feneri.
İskele Usturmaçası
İskele usturmaçası , iskele, rıhtım veya ponton kenarına kalıcı olarak sabitlenen darbe koruma elemanıdır. İskele usturmaçası, yanaşan teknelerin gövdesini ve iskele yapısını korur. İskele Usturmaçası Nedir? İskele usturmaçası, tekne yerine iskeleye bağlıdır. Yanaşan her tekne bu korumadan yararlanır. Usturmaça, iskele kenarının sert ve keskin yüzeyini örter. Marinalarda, yüzer pontonlarda ve özel iskelelerde kullanılır. İngilizcede bu ürüne "dock fender" denir. İskele Usturmaçası Türleri Tür Yapı Kullanım Kenar profili İskele kenarı boyunca uzanan şerit Yüzer pontonlar, ahşap iskeleler Köşe usturmaçası L biçimli blok İskele köşeleri Dikey panel Dik monte edilen yassı panel Rıhtım duvarları Silindir usturmaça Yatay veya dikey monte edilen silindir Yüksek rıhtımlar Merdiven usturmaçası Birden fazla basamaklı blok Değişken su seviyeleri Ağır hizmet usturmaçası Kauçuk blok veya silindir Ticari limanlar Malzemeler Malzeme Özellik PVC Hafif ve renkli; küçük teknelerde yaygın EVA köpük Yumuşak; gövdeyi çizmez Kauçuk Dayanıklı; ağır yüklerde kullanılır Polietilen UV dayanımlı; dış ortama uygun Montaj Yöntemleri Usturmaçanın konumunu teknelerin temas yüksekliğine göre belirleyin. Paslanmaz vidalar veya cıvatalarla iskeleye sabitleyin. Beton yüzeylerde dübel ve ankraj kullanın. Usturmaçaları kenar boyunca kesintisiz veya eşit aralıklarla yerleştirin. Yüzer pontonlarda usturmaça su seviyesiyle birlikte hareket eder. Sabit rıhtımlarda su seviyesi değişiyorsa daha uzun dikey usturmaçalar kullanılır. Tekne Usturmaçasından Farkı Özellik İskele Usturmaçası Tekne Usturmaçası Bağlı olduğu yer İskele Tekne Taşınabilirlik Sabittir Taşınır Kullanıcı Tüm yanaşan tekneler Teknenin kendisi Ayarlanabilirlik Sınırlıdır Yüksekliği ayarlanır İki usturmaça türü birlikte kullanıldığında koruma artar. Bakım Yüzeydeki yosun ve kiri temizleyin. Vidalarda gevşeme ve korozyonu kontrol edin. UV ile sertleşmiş veya çatlamış parçaları değiştirin. Köşe usturmaçalarının yerinden oynamadığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular İskele usturmaçası varken tekne usturmaçası gerekir mi? Evet. İskele usturmaçası her noktayı kapsamayabilir. Tekne usturmaçası gövdenin en geniş noktasını korur. Hangi yükseklikte monte edilmelidir? Usturmaça, yanaşan teknelerin borda temas yüksekliğine göre konumlandırılır. Farklı tekne boyları için dikey uzun profiller kullanılır. İskele usturmaçası gövdede iz bırakır mı? Renkli veya kirli usturmaçalar iz bırakabilir. Beyaz veya gri ürünler ve düzenli temizlik bu riski azaltır. İlgili Terimler Usturmaça, Tekne Usturmaçası, Balon Usturmaça, Bağlama Halatı, Baba, Borda.
İçten Takma Motor
İçten takma motor , tekne gövdesinin içine yerleştirilen ve gücü şaft veya tahrik ünitesiyle pervaneye ileten motordur. İngilizcede bu motora "inboard engine" denir. İçten Takma Motor Nedir? İçten takma motor, motor bölmesinde takozlar üzerine oturur. Motorun gücü şanzımandan geçer. Şanzıman, ileri, boş ve geri konumlarını sağlar. Güç, şaft veya ayak ünitesi yoluyla pervaneye ulaşır. Dümen genellikle ayrı bir dümen palasıyla yapılır. Tahrik Türlerine Göre Tür Yapı Kullanım Düz şaftlı tahrik Motor ortada, şaft eğimli olarak kıça uzanır Yelkenliler, deplasman tekneleri V tahrik Motor kıçta, şaft ileriye dönüp tekrar geri uzanır Motoryatlar, iç hacim kazancı Kuyruklu (Z) tahrik Motor içeride, ayak ünitesi aynalıkta Sport cruiser Saildrive Ayak ünitesi gövde tabanından dikey iner Yelkenliler Pod tahrik Gövde altında döner üniteler Büyük motoryatlar Jet tahrik Su pompası ve nozul Sığ su ve yüksek hız Dıştan Takma Motorla Karşılaştırma Özellik İçten Takma Dıştan Takma Konum Gövde içinde Kıç aynalıkta Ağırlık merkezi Daha aşağıda ve ortada Kıçta Bakım erişimi Motor bölmesinden Doğrudan erişim Değiştirme Uzun ve maliyetli Görece kolay Kıç güverte alanı Serbesttir Motor yer kaplar Yakıt türü Genellikle dizel Genellikle benzin Motor Bölmesi Gereksinimleri Yanma havası için havalandırma Isı ve ses yalıtımı Bakım için erişim kapakları Yangın algılama ve söndürme donanımı Sintine pompası Bağlantı ve Hizalama Motor, esnek takozlar üzerine monte edilir. Takozlar titreşimi sönümler. Şaftlı sistemlerde motor ile şaftın hizalanması önemlidir. Hizasız sistem titreşime, keçe kaçağına ve yatak aşınmasına yol açar. Sık Sorulan Sorular İçten takma motor neden genellikle dizeldir? Dizel yakıt benzine göre daha az uçucudur. Bu özellik, kapalı motor bölmesinde patlama riskini azaltır. Saildrive ile şaftlı sistem arasındaki fark nedir? Saildrive'da ayak ünitesi motorun altından dikey olarak gövdeden çıkar. Şaftlı sistemde ise şaft eğimli olarak gövdeden geçer. İçten takma motorda dümen nasıl yapılır? Şaftlı ve saildrive sistemlerde ayrı dümen palası kullanılır. Kuyruklu ve pod sistemlerde ünite dönerek yön verir. İlgili Terimler Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Dıştan Takma Motor, Makine Dairesi, Motor Takozu, Pervane Şaftı.
İşaret Fişeği
İşaret fişeği , denizde tehlike veya yardım ihtiyacını görsel olarak bildirmek için kullanılan piroteknik işarettir. İşaret fişekleri, kırmızı ışık veya turuncu duman üretir. İşaret Fişeği Nedir? İşaret fişeği, yanınca parlak ışık veya yoğun duman çıkaran kimyasal madde içerir. Kurtarma ekipleri ve yakındaki gemiler işareti uzaktan görür. Tehlike işaretleri COLREG 1972 Ek IV'te tanımlanır. Kırmızı ışık ve turuncu duman bu işaretler arasında yer alır. İşaret Fişeği Türleri Tür İşaret Kullanım El maytabı (el fişeği) Kırmızı ışık Yakın mesafede konumu gösterme Paraşütlü işaret fişeği Yüksekte kırmızı ışık Uzak mesafeye tehlike bildirme Duman kandili Turuncu duman Gündüz konumu gösterme El duman işareti Turuncu duman Gündüz, yakın mesafe Beyaz el fişeği Beyaz ışık Çatışmayı önlemek için uyarı Beyaz el fişeği tehlike işareti değildir. Teknenin varlığını göstermek için kullanılır. SOLAS ve LSA Kodu Şartları Tür Temel Şart El fişeği En az 1 dakika yanma, en az 15.000 kandela Paraşütlü fişek En az 300 m yükseklik, en az 30.000 kandela, en az 40 saniye yanma Yüzer duman işareti En az 3 dakika turuncu duman Gezi teknelerinde kullanılan fişekler ulusal şartlara göre seçilir. Kullanım Kuralları İşaret fişeğini yalnızca gerçek tehlike durumunda kullanın. Yakında gemi, uçak veya kıyı varken kullanın. Rüzgâraltı tarafa doğru tutun. Yanan uç yüzden ve gövdeden uzak tutulur. Paraşütlü fişeği dikey veya hafif rüzgâraltına doğru ateşleyin. Yangın riski nedeniyle fişekler can salının kubbesi içinde yakılmaz. Saklama Fişekler su geçirmez kutuda saklanır. Kolay erişilebilir ve kuru bir yerde tutulur. Isı kaynaklarından uzak tutulur. Çocukların erişemeyeceği yerde saklanır. Son Kullanma Tarihi ve İmha İşaret fişeklerinin son kullanma tarihi bulunur. Süresi geçen fişekler güvenilir çalışmayabilir. Süresi dolan fişekler denize atılmaz veya rastgele yakılmaz. İmha için yetkili kurumların ve satış noktalarının yönlendirmesine uyulur. Sık Sorulan Sorular Fişek kullanmak yasal mıdır? Gerçek tehlikede kullanılır. Gereksiz kullanım, kurtarma ekiplerini boşuna harekete geçirir ve yasal yaptırım doğurabilir. Elektronik işaret fişekleri piroteknik fişeklerin yerini tutar mı? Bazı ülkeler LED tehlike işaretlerini kabul eder. Kabul durumu ulusal mevzuata göre değişir. Fişekler kaç yıl kullanılır? Son kullanma tarihi ürün üzerinde yazar. İlgili Terimler El Maytabı, Paraşütlü İşaret Fişeği, Duman Kandili, Acil Durum Sinyali, Can Salı, SOLAS.
J
Jel Akü
Jel akü , elektroliti silika katkısıyla jel kıvamına getirilmiş, sızdırmaz kurşun asit aküdür. Jel akü, valf regülasyonlu kurşun asit (VRLA) akü ailesinin bir üyesidir. Jel Akü Nedir? Klasik kurşun asit akülerde elektrolit sıvıdır. Jel akülerde elektrolit, silika eklenerek koyulaştırılır. Jel, akü yatırılsa veya hasar görse bile akmaz. Akü, şarj sırasında oluşan gazları iç yapıda yeniden birleştirir. Bu nedenle bakım için su eklenmez. VRLA, İngilizce "Valve Regulated Lead Acid" ifadesinin kısaltmasıdır. Jel Akünün Özellikleri Özellik Açıklama Elektrolit Jel kıvamında Sızdırmazlık Yüksektir Bakım Su ekleme gerektirmez Derin deşarj dayanımı Kurşun asit aküler içinde iyi düzeydedir Şarj gerilimi hassasiyeti Yüksektir Yüksek akım kabiliyeti Sınırlıdır Şarj Gerilimi Hassasiyeti Jel aküler, aşırı şarj gerilimine karşı hassastır. Fazla gerilim, jelde boşluklar oluşturur. Bu boşluklar kalıcı kapasite kaybına yol açar. Bu nedenle şarj cihazı, alternatör regülatörü ve güneş şarj kontrol cihazı jel ayarına getirilir. Doğru gerilim değerleri akü üreticisinin belgesinde yer alır. Kullanım Alanları Servis aküsü Trolling motor aküsü Yedek güç sistemleri Havalandırması sınırlı bölmeler Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Asit sızıntısı yoktur Yüksek akımda performans düşüktür Bakım gerektirmez Aşırı şarja duyarlıdır Farklı konumlarda monte edilebilir Şarj süresi uzundur Gaz çıkışı düşüktür Maliyeti sulu aküden yüksektir AGM Aküyle Farkı Özellik Jel Akü AGM Akü Elektrolit tutma Jel Cam elyaf keçe Yüksek akım Sınırlı Daha iyi Şarj hızı Daha yavaş Daha hızlı Aşırı şarj hassasiyeti Daha yüksek Daha düşük Bakım Kutup başlarını temiz tutun. Şarj ayarlarının jel profiline uygun olduğunu doğrulayın. Aküyü uzun süre boş bırakmayın. Aküyü yüksek sıcaklıktan koruyun. Sık Sorulan Sorular Jel akü marş için kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak yüksek akım kabiliyeti sınırlıdır. Marş için genellikle AGM veya marş tipi aküler tercih edilir. Jel akü yatık monte edilebilir mi? Üretici izin veriyorsa farklı konumlarda monte edilebilir. Jel akünün kapağı açılır mı? Hayır. Jel aküler kapalı yapıdadır ve açılmaz. İlgili Terimler AGM Akü, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı, Tekne Aküsü, Akü Kapasitesi, Marin Akü.
Jelkot
Jelkot , fiberglas teknenin dış yüzeyini oluşturan, pigmentli ve kıvamlaştırılmış reçine katmanıdır. Jelkot, teknenin rengini ve parlaklığını sağlar ve alttaki laminatı korur. Jelkot Nedir? Jelkot, kalıplama sırasında kalıba ilk uygulanan katmandır. Jelkot kısmen sertleştikten sonra arkasına cam elyaf ve reçine yatırılır. Tekne kalıptan çıkarıldığında jelkot dış yüzeyde yer alır. Jelkot genellikle polyester veya vinilester esaslıdır. Jelkotun Görevleri Görev Açıklama Görünüm Renk ve parlaklık sağlar UV koruması Laminatı güneş ışığından korur Su direnci Laminatın suyla temasını sınırlar Aşınma direnci Yüzeyi sürtünmeye karşı korur Jelkot Türleri Tür Kullanım İzoftalik jelkot Genel kullanım İzoftalik NPG jelkot Daha yüksek su ve UV direnci Vinilester jelkot Su hattı altı, ozmoz direnci Zımparalanabilir jelkot Onarım ve boyama öncesi Parafinli jelkot (flowcoat) Hava ile temasta yüzeyde sertleşir Kalınlık Jelkot katmanı ince bir tabakadır. Üretimde belirli bir film kalınlığı hedeflenir. Fazla ince jelkot, laminat desenini gösterir ve koruma sağlamaz. Fazla kalın jelkot, darbe ve esnemede çatlamaya eğilimlidir. Jelkot Sorunları Sorun Neden Oksitlenme UV ışını, matlaşma ve tozlanma Örümcek ağı çatlaklar Darbe veya esneme Kabarcıklar Ozmoz Sararma UV ve yaşlanma Çizik ve oyuk Mekanik hasar Oksitlenme Güneş ışığı, jelkotun yüzeyindeki reçineyi parçalar. Yüzey matlaşır ve dokunulduğunda renkli toz bırakır. Hafif oksitlenme pasta ve cila ile giderilir. Ağır oksitlenmede ince zımpara gerekebilir. Bakım Yüzeyi tatlı suyla düzenli yıkayın. Tekne şampuanı kullanın. Düzenli aralıklarla cila uygulayın. Çatlakları erken onarın. Onarılmayan çatlaklardan laminata su girebilir. Sık Sorulan Sorular Jelkot boyanabilir mi? Evet. Ağır yıpranmış jelkot, uygun hazırlıkla poliüretan boya ile boyanabilir. Jelkot rengi neden solar? Pigment ve reçine UV ışınında bozulur. Jelkot ile boya arasındaki fark nedir? Jelkot, üretimde kalıba uygulanır ve laminatla bütünleşir. Boya, sonradan yüzeye sürülür. Jelkot kalınlığı nasıl ölçülür? Üretimde ıslak film tarağı kullanılır. Mevcut teknede ultrasonik ölçüm cihazları kullanılabilir. Jelkot çatlakları neden yayılır? Altındaki laminat esnedikçe çatlak ilerler. Esneme nedeni giderilir. İlgili Terimler Jelkot Tamiri, Fiberglas, Polyester Reçine, Tekne Cilası, Ozmoz, Tekne Boyası.
Jelkot Tamiri
Jelkot tamiri , fiberglas teknenin dış yüzeyindeki jelkot katmanında oluşan çizik, çatlak, oyuk ve kırıkların onarılmasıdır. Onarımın amacı, yüzeyin su geçirmezliğini ve görünümünü geri kazandırmaktır. Jelkot Tamiri Nedir? Jelkot, darbe, sürtünme ve esneme sonucu hasar görür. Hasar yalnızca jelkotu etkiliyorsa yüzeysel onarım yeterlidir. Hasar laminata ulaşmışsa önce fiberglas onarımı yapılır. Jelkot tamiri, hasarlı bölgenin temizlenmesi, doldurulması ve yüzeyin parlatılması adımlarından oluşur. Hasar Türleri ve Yaklaşım Hasar Onarım Yaklaşımı Yüzeysel çizik Pasta ve cila Derin çizik Jelkot dolgusu ve zımpara Örümcek ağı çatlak Çatlak açılır ve doldurulur Oyuk Dolgu, jelkot ve zımpara Laminata ulaşan kırık Fiberglas onarımı ve jelkot Malzemeler Malzeme Görevi Jelkot onarım macunu Dolgu Sıvı jelkot Son kat Katalizör (MEKP) Sertleştirme Renk pigmenti Renk eşleştirme Hava kesici (PVA veya film) Yüzeyin sertleşmesini sağlar Su zımparası Düzeltme Pasta ve cila Parlatma Onarım Adımları Hasarlı bölgeyi aseton ile temizleyin. Çatlakları V biçiminde açın. Kenarları pürüzlendirin. Renk eşleştirmesini küçük bir örnekle yapın. Jelkotu katalizörle karıştırıp boşluğu hafif fazla doldurun. Yüzeyi film veya PVA ile kapatın. Sertleşmeden sonra yüzeyi kaba zımparadan inceye doğru zımparalayın. Pasta ve cila ile parlatın. Renk Eşleştirme Eski jelkot, UV etkisiyle rengini değiştirir. Fabrika rengi, mevcut yüzeyle birebir uyuşmayabilir. Pigment küçük miktarlarla eklenir. Örnek, sertleştikten sonra karşılaştırılır. Sertleşen jelkotun rengi hafif değişebilir. Zımpara Sırası Aşama Amaç Kaba kum Fazla malzemeyi alır Orta kum Yüzeyi düzeltir İnce kum Çizikleri inceltir Çok ince kum Pastaya hazırlar Su zımparası ısınmayı önler ve tozu azaltır. Örümcek Ağı Çatlaklar Bu çatlaklar genellikle esneme noktalarında oluşur. Neden giderilmeden yapılan onarımda çatlak tekrar ortaya çıkabilir. Gerekirse alttan takviye yapılır. Sık Sorulan Sorular Jelkot tamiri tekne suda iken yapılabilir mi? Su hattı üstündeki küçük onarımlar yapılabilir. Neden onarım bölgesi yapışkan kalır? Polyester jelkot havayla temasta yüzeyde tam sertleşmez. İlgili Terimler Jelkot, Fiberglas, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Tekne Cilası, Tekne Bakımı.
Joystick Manevra Sistemi
Joystick manevra sistemi , teknenin tek bir kumanda koluyla ileri, geri, yana ve yerinde dönme hareketlerini yapmasını sağlayan elektronik kontrol sistemidir. Joystick Manevra Sistemi Nedir? Sistem, kaptanın joystick hareketini algılar. Kontrol ünitesi bu hareketi motorlar, tahrik üniteleri ve manevra pervaneleri için ayrı komutlara çevirir. Her ünitenin itiş yönü ve gücü otomatik olarak ayarlanır. Sonuçta tekne, joystick'in gösterdiği yöne hareket eder. Çalışma İlkesi Joystick Hareketi Teknenin Hareketi İleri itme İleri gider Geri çekme Geri gider Yana itme Yana kayar Çapraz itme Çapraz yönde hareket eder Topuzu çevirme Yerinde döner Uygulama Türleri Tahrik Sistemi Joystick Uygulaması Pod tahrik Ünitelerin açıları ve devirleri ayrı ayrı kontrol edilir Çoklu dıştan takma motor Motorlar farklı açılara döndürülür Kuyruklu motor Ayak üniteleri ve vitesler koordine edilir Şaftlı tahrik ve manevra pervaneleri Şanzımanlar ve baş-kıç pervaneleri koordine edilir Volvo Penta, IPS pod sistemlerinde joystick kontrolü sunar. Mercury, dıştan takma ve kuyruklu motorlar için Joystick Piloting adlı sistemi sunar. Konum Tutma Bazı joystick sistemleri GPS ve pusula sensörleriyle donatılır. Bu sistemler, tekneyi belirlenen konumda ve baş açısında otomatik olarak tutar. Tekne, rüzgâr ve akıntıya karşı motorlarla dengelenir. Bu işlev, yakıt iskelesi veya köprü açılışı beklerken kullanılır. Volvo Penta bu işlevi "Dynamic Positioning System", Mercury ise "Skyhook" adıyla sunar. Avantajlar Manevra için tek kumanda kolu yeterlidir. Dar alanlarda hassas hareket sağlar. Rüzgâr ve akıntıda kontrolü kolaylaştırır. Konum tutma işleviyle bekleme kolaylaşır. Sınırlamalar Sistem elektronik sensörlere ve yazılıma bağlıdır. Kuvvetli rüzgârda itiş yetersiz kalabilir. Sistem arızasında kaptan geleneksel kumandaları kullanmalıdır. Kullanım Kuralları Joystick moduna yalnızca düşük hızda geçin. Hareketleri kademeli olarak verin. Çevredeki tekneleri ve yüzücüleri izleyin. Sistem uyarılarını dikkate alın. Sık Sorulan Sorular Joystick sistemi her tekneye eklenebilir mi? Sistem, uyumlu elektronik motorlar ve tahrik üniteleri gerektirir. Eski mekanik sistemlere eklenmesi sınırlıdır. Joystick yüksek hızda kullanılır mı? Hayır. Joystick modu düşük hızlı manevralar içindir. Konum tutma çapanın yerine kullanılabilir mi? Kısa süreli bekleme için kullanılır. Motorlar çalıştığı için uzun süreli demirlemenin yerini tutmaz. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Dıştan Takma Motor, GPS, Dümen Sistemi.
K
Kablo Kesiti
Kablo kesiti , bir elektrik kablosundaki iletkenin kesit alanıdır. Kesit, Avrupa'da milimetre kare (mm²), ABD'de AWG (American Wire Gauge) sistemiyle ifade edilir. Kablo Kesiti Nedir? Kesit büyüdükçe kablo daha fazla akım taşır. Büyük kesitli kablonun direnci düşüktür. Düşük direnç, gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Teknelerde düşük gerilimli DC sistemler yüksek akım çektiği için kesit seçimi önemlidir. Kesit Seçiminde İki Ölçüt Ölçüt Açıklama Akım taşıma kapasitesi Kablonun aşırı ısınmadan taşıyabileceği akım Gerilim düşümü Kablo boyunca kaybolan gerilim Kesit, iki ölçütten daha büyük sonucu verenine göre seçilir. Uzun hatlarda belirleyici ölçüt genellikle gerilim düşümüdür. Gerilim Düşümü Hesabı Formül: Kesit (mm²) ≈ (0,0175 × 2 × L × I) ÷ ΔU 0,0175: Bakırın yaklaşık özdirenci (Ω·mm²/m) L: Kaynaktan cihaza kablo uzunluğu (m) 2: Gidiş ve dönüş iletkenleri I: Akım (A) ΔU: İzin verilen gerilim düşümü (V) Örnek: 12 V sistemde 8 metre uzaklıktaki 10 A'lık pompa için %3 düşüm hedeflensin. ΔU = 12 × 0,03 = 0,36 V Kesit ≈ (0,0175 × 2 × 8 × 10) ÷ 0,36 ≈ 7,8 mm² Seçilecek standart kesit: 10 mm² mm² ve AWG Karşılıkları AWG Yaklaşık mm² 16 1,3 14 2,1 12 3,3 10 5,3 8 8,4 6 13,3 4 21,2 2 33,6 1/0 53,5 AWG sisteminde sayı küçüldükçe kesit büyür. Gerilim Düşümü Sınırları ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri, pompalar ve elektronik gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Kritik olmayan devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Akım Kapasitesini Etkileyen Etkenler Yalıtımın sıcaklık değeri Ortam sıcaklığı Motor bölmesinde döşeme Aynı demette bulunan kablo sayısı Motor bölmesinde ve kalabalık demetlerde kablonun akım kapasitesi düşürülerek hesaplanır. Sık Sorulan Sorular Gereğinden kalın kablo kullanmak zararlı mıdır? Elektriksel olarak zararlı değildir. Ancak maliyet ve ağırlık artar. Kablo uzunluğu neden iki kat alınır? Akım pozitif kablodan gider, negatif kablodan döner. İki iletkenin toplam uzunluğu hesaba girer. Sigorta değeri kesitle ilişkili midir? Evet. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir. İlgili Terimler Marin Elektrik Kablosu, Doğru Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre.
Kablo Rakoru
Kablo rakoru , bir kablonun güverte, bölme veya cihaz gövdesinden geçtiği noktada sızdırmazlık sağlayan bağlantı parçasıdır. İngilizcede bu parçaya "cable gland" denir. Kablo Rakoru Nedir? Rakor, bir gövde, conta ve sıkma somunundan oluşur. Kablo rakorun içinden geçirilir. Somun sıkıldığında conta kabloyu sarar. Böylece su, toz ve nem geçiş noktasından içeri giremez. Rakor ayrıca kablonun çekilmesine karşı gerilme koruması sağlar. Kablo Rakoru Türleri Tür Kullanım Standart plastik rakor Cihaz kutuları ve bölme geçişleri Pirinç veya paslanmaz rakor Dayanım gerektiren noktalar Güverte kablo geçişi Direk ve anten kablolarının güverteden geçişi Çok delikli rakor Birden fazla kablonun tek noktadan geçişi Konnektör geçirmeli güverte geçişi Fişli kablonun sökülmeden geçirilmesi Güverte Kablo Geçişi Direk feneri, radar ve anten kabloları güverteden aşağı iner. Güverte kablo geçişi, bu kabloların su sızdırmadan geçmesini sağlar. Bazı modellerde geniş bir açıklık bulunur. Bu açıklık, kablo ucundaki fişin sökülmeden geçirilmesine imkân verir. Kablo yerleştirildikten sonra conta ve kapakla açıklık kapatılır. IP Koruma Sınıfı Rakorların sızdırmazlık düzeyi IP koduyla belirtilir. Güverte ve dış ortam geçişlerinde IP67 veya IP68 sınıfı yaygındır. Seçim Ölçütleri Kablonun dış çapını ölçün. Rakorun sıkma aralığının bu çapı kapsadığını doğrulayın. Montaj yüzeyinin kalınlığına uygun diş boyunu seçin. Ortama uygun malzeme ve IP sınıfını seçin. UV ışınlarına maruz yerlerde UV dayanımlı malzeme tercih edin. Montaj Adımları Montaj yüzeyine uygun çapta delik açın. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle doldurun. Rakor gövdesini yerleştirin ve sızdırmazlık macunu uygulayın. Kabloyu geçirin. Sıkma somununu, conta kabloyu saracak kadar sıkın. Damla Döngüsü Kablo, rakora yukarıdan değil alttan veya yandan yaklaşacak şekilde döşenir. Kabloda aşağı sarkan bir kavis bırakılır. Bu kavise damla döngüsü denir. Kablo boyunca akan su, kavsin en alt noktasından damlar ve rakora ulaşmaz. Sık Sorulan Sorular Rakor yerine silikon kullanılabilir mi? Silikon zamanla ayrılabilir ve gerilme koruması sağlamaz. Rakor daha güvenilir bir çözümdür. Çok ince kablo büyük rakorla kullanılabilir mi? Conta kabloyu saramaz ve sızdırmazlık sağlanamaz. Uygun aralıkta rakor seçilir. Güverte kablo geçişi ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve direk indirildiğinde kontrol edilir. İlgili Terimler Marin Elektrik Kablosu, IP Koruma Sınıfı, IP67, Kablo Kesiti, Güverte, Radar Anteni.
Kalibre Zincir
Kalibre zincir , bakla ölçüleri dar toleranslarla üretilen zincirdir. Kalibre zincir, ırgat dişlisine kaymadan ve sıkışmadan oturur. Kalibre Zincir Nedir? Irgat dişlisi, zincirin baklalarını tek tek kavrar. Dişlinin düzgün çalışması için her baklanın aynı ölçüde olması gerekir. Kalibre zincirde tel çapı, adım ve genişlik belirli sınırlar içinde tutulur. İngilizcede bu zincire "calibrated chain" denir. Kalibre ve Kalibresiz Zincir Farkı Özellik Kalibre Zincir Kalibresiz Zincir Ölçü toleransı Dardır Geniştir Irgat uyumu Uyumludur Uyumlu değildir Üretim kontrolü Her parti ölçülür Sınırlıdır Maliyet Daha yüksektir Daha düşüktür Kullanım Irgatlı tekneler Elle çekilen hatlar, şamandıralar Kalibre Zincir Standartları Standart Açıklama DIN 766 Alman standardı; Avrupa'da yaygındır ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri için uluslararası standarttır G4 / G40 ABD'de yaygın yüksek mukavemetli zincir sınıfıdır Aynı kalınlıktaki iki zincir farklı standartlarda farklı adıma sahip olabilir. DIN 766 Örnek Ölçüleri Tel Çapı Adım 6 mm 18,5 mm 8 mm 24 mm 10 mm 28 mm Değerler nominal ölçüleri gösterir. Kesin toleranslar standart metninde yer alır. Irgat Dişlisi Seçimi Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir bilgisi yazar. Dişli seçimi şu adımlarla yapılır: Zincirin tel çapını ölçün. Zincir üzerindeki veya etiketindeki standardı belirleyin. Birkaç baklanın adımını ölçün. Irgat üreticisinin dişli tablosuyla karşılaştırın. Uyumsuzluk Belirtileri Zincir dişliden atlar veya kayar. Zincir dişlide sıkışır. Irgat çalışırken düzensiz ses çıkar. Zincir zincirliğe düzensiz iner. Sık Sorulan Sorular Kalibre zincir nasıl tanınır? Kalibre zincirlerin baklalarında veya etiketinde standart ve sınıf işareti bulunabilir. Kesin tanıma için adım ölçümü yapılır. Aynı kalınlıkta farklı marka zincirler birbirinin yerine kullanılır mı? Standart ve sınıf aynıysa genellikle uyumludur. Değişiklik öncesi adım ölçümü yapılmalıdır. Kalibre zincir galvaniz kaplamayla kalınlaşır mı? Galvaniz kaplama tel çapına küçük bir kalınlık ekler. Üretici, kaplama sonrası ölçülerin tolerans içinde kalmasını sağlar. Kalibresiz zincir hangi işlerde kullanılır? Şamandıra bağlama hatlarında ve elle çekilen çapa hatlarında kullanılır. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Zincir Kalınlığı, Irgat, Çapa Irgatı, Galvaniz Çapa Zinciri.
Kaloma
Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.
Kamara
Kamara , teknede uyku ve dinlenme amacıyla kullanılan kapalı odadır. İngilizcede kamaraya "cabin" denir. Kamara Nedir? Kamara, teknenin gövdesi veya üst yapısı içinde yer alır. Kamarada yatak, dolap ve depolama alanı bulunur. Bazı kamaralarda özel tuvalet ve duş yer alır. Bu tür kamaraya "en-suite kamara" denir. Konumuna Göre Kamara Türleri Tür Konumu Yatak Şekli Baş kamara Teknenin ön bölümü Genellikle V biçimli Kıç kamara Kokpitin altı Genellikle çift kişilik Ana kamara (master) Teknenin orta bölümü Çift kişilik, geniş Misafir kamarası Orta veya kıç bölüm Tek veya çift kişilik Mürettebat kamarası Baş veya kıç bölüm Ranza tipi Teknenin orta bölümü, dalga hareketini en az hissettiren yerdir. Bu nedenle ana kamara çoğunlukla bu bölüme yerleştirilir. Kamarada Bulunan Donanımlar Yatak ve minder Dolap ve çekmeceler Kamara aydınlatması ve okuma lambası Lumboz veya güverte kapağı Havalandırma ızgarası veya fan Priz ve USB şarj noktası Kamara Havalandırması Kapalı kamarada nem birikir. Nem, küf ve kötü kokuya neden olur. Havalandırma şu donanımlarla sağlanır: Lumboz: Gövde veya üst yapıdaki açılır penceredir. Güverte kapağı: Tavandan hava ve ışık alır. Mantar havalandırma: Güverteden sürekli hava akışı sağlar. Marin fan: Havayı elektrikle dolaştırır. Kaçış Yolu Her kamaradan dışarı çıkış için ikinci bir yol bulunması gerekir. Bu yol genellikle tavandaki bir güverte kapağıdır. ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangın durumunda kaçış yollarının şartlarını belirler. Kamarada Güvenlik Kamarada karbonmonoksit dedektörü kullanılır. Tüplü gaz kullanılan teknelerde gaz dedektörü bulunur. Seyir sırasında dolap kapakları kilitlenir. Sık Sorulan Sorular Kamara ile kabin aynı şey midir? Evet. Kamara, İngilizce "cabin" teriminin Türkçe karşılığıdır. Kamarada nem nasıl azaltılır? Islak giysiler kamarada bekletilmez. Liman günlerinde lumbozlar ve kapaklar açılır. Uzun süre kapalı kalan teknelerde nem alıcı kullanılır. Baş kamarada neden hareket daha fazla hissedilir? Tekne dalgada baş-kıç ekseninde salınır. Bu harekete baş-kıç vurma denir. Salınımın genliği, teknenin orta noktasından uzaklaştıkça artar. Baş kamara bu noktaya en uzak bölümdür. İlgili Terimler Kamaralı Tekne, Lumboz, Güverte Kapağı, Kamara Aydınlatması, Marin Fan, Karbonmonoksit Dedektörü.
Kamara Aydınlatması
Kamara aydınlatması , teknenin kamara, salon, kuzine ve tuvalet gibi iç bölümlerinde kullanılan lambaların bütünüdür. Kamara aydınlatması, yaşam alanlarında görüş ve konfor sağlar. Kamara Aydınlatması Nedir? Kamara aydınlatması, teknenin 12 V veya 24 V doğru akım sistemiyle çalışır. Lambalar tavana, duvarlara veya dolap altlarına yerleştirilir. Teknede enerji sınırlı olduğu için düşük tüketimli LED lambalar tercih edilir. Kamara Lambası Türleri Tür Konum Görevi Tavan lambası Kamara ve salon tavanı Genel aydınlatma Okuma lambası Yatak başı Odaklanmış ışık Harita lambası Harita masası Kırmızı veya beyaz odaklı ışık Gece lambası Zemin ve geçişler Düşük seviyeli yön ışığı Dolap içi lamba Dolaplar Kapı açılınca yanar LED şerit Tavan kenarı ve raf altları Dolaylı aydınlatma Renk Sıcaklığı Işık rengi kelvin (K) cinsinden ifade edilir. Renk Sıcaklığı Görünüm Kullanım 2.700–3.000 K Sıcak beyaz Kamara ve salon 4.000 K Doğal beyaz Kuzine ve çalışma alanı 5.000 K ve üzeri Soğuk beyaz Makine dairesi Kırmızı Mod Gece seyrinde kamara lambaları dümencinin görüşünü etkileyebilir. Kamaradan sızan ışık kokpite ulaşır. Kırmızı modlu lambalar, gece vardiya değişiminde ve kaptan köşkü yakınında kullanılır. Enerji Tüketimi Lamba Türü Yaklaşık Tüketim Halojen tavan lambası 10–20 W LED tavan lambası 2–5 W Değerler modele göre değişir. LED'e geçiş, servis aküsünün daha uzun dayanmasını sağlar. Seçim Ölçütleri Tavan yüksekliği ve alanı değerlendirin. Gömme veya yüzey montaj seçin. Anahtarlı model tercih edin. Renk sıcaklığını kullanım alanına göre seçin. Kısılabilir model değerlendirin. Montaj Notları Tavan panelinin arkasında kablo ve boşluk kontrol edilir. Kablolar sabitlenir ve sürtünmeye karşı korunur. Banyo ve tuvalet bölümünde nem dayanımlı lamba kullanılır. Sık Sorulan Sorular Halojen lambanın yerine LED takılabilir mi? Takılabilir. Soket ve gerilim uyumu kontrol edilir. Kamara lambası neden yanıp söner? Gevşek bağlantı, düşük gerilim veya uyumsuz LED sürücü neden olabilir. Lamba anahtarı neden lambanın üzerinde olur? Kamarada ayrı duvar anahtarı için kablo döşemek zordur. Anahtarlı lamba bu ihtiyacı ortadan kaldırır. İlgili Terimler Okuma Lambası, Harita Lambası, Anahtarlı Lamba, LED Şerit, Kamara, Tekne Aydınlatması.
Kamaralı Tekne
Kamaralı tekne , güverte altında veya üst yapıda kapalı yaşam alanı bulunan teknedir. Bu kapalı alana kamara (kabin) denir. Kamaralı Tekne Nedir? Kamaralı tekne, kullanıcısına uyuma ve barınma imkânı sağlar. Kamara, yağmur, rüzgâr ve güneşten korur. Küçük kamaralı teknelerde yalnızca bir yatak ve depolama alanı bulunur. Büyük teknelerde birden fazla kamara, salon ve mutfak yer alır. İngilizcede bu tekne türüne "cabin cruiser" veya "cruiser" denir. Kamara Türleri Kamara Konumu Özellik Baş kamara Teknenin ön bölümü Yatağı genellikle V biçimlidir Kıç kamara Kokpitin altı Yatağı genellikle geniştir Ana kamara Teknenin orta bölümü Hareketin en az hissedildiği yerdir Mürettebat kamarası Baş veya kıç bölüm Personel için ayrılır Kamaralı Teknede Bulunan Donanımlar Yatak ve minderler Kuzine (mutfak bölümü) Marin tuvalet Tatlı su tankı ve pompası Kamara aydınlatması Havalandırma ve lumboz Kamaralı Tekne Türleri Day cruiser: Günübirlik kullanılır. Küçük bir kamarası bulunur. Cabin cruiser: Birkaç günlük konaklamaya uygundur. Motoryat: Çok kamaralı ve salonludur. Yelkenli yat: Kamaralar gövde içinde yer alır. Açık Güverte Teknesi ile Karşılaştırma Özellik Kamaralı Tekne Açık Güverte Teknesi Konaklama Mümkündür Mümkün değildir Güverte alanı Kamara nedeniyle daralır Geniştir Hava koşullarından korunma Kapalı alan sağlar Sınırlıdır Ağırlık Üst yapı nedeniyle artar Düşüktür Kamaralarda Güvenlik Kamarada karbonmonoksit dedektörü bulunması önerilir. Motor veya ısıtıcı egzozu kapalı alanda birikebilir. Tüplü gaz kullanılan teknelerde gaz dedektörü kullanılır. Kamaradan dışarı çıkış için ikinci bir kaçış kapağı bulunur. ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangından korunma şartlarını belirler. ISO 9093 ve ISO 12216, kaçış kapakları ve pencerelerle ilgili gereklilikleri düzenler. Havalandırma Kamarada nem birikimi küf oluşturur. Lumboz, güverte kapağı ve fan, havanın dolaşmasını sağlar. Sık Sorulan Sorular Kamaralı teknede kaç kişi konaklayabilir? Konaklama kapasitesini yatak sayısı belirler. Üretici bu değeri teknik belgede yatak (berth) sayısı olarak verir. CE plakasındaki kişi sayısı ise seyirde taşınabilecek azami kişi sayısıdır. Kamara ile salon arasındaki fark nedir? Kamara, uyku alanıdır. Salon, oturma ve yemek için kullanılan ortak alandır. İlgili Terimler Kamara, Motoryat, Açık Güverte Teknesi, Lumboz, Marin Tuvalet, Karbonmonoksit Dedektörü.
Kanca
Kanca , denizcilikte halat, şamandıra veya başka bir cismi yakalamak ya da tutturmak için kullanılan kıvrık uçlu araçtır. Teknelerde en yaygın türü uzun saplı tekne kancasıdır. Kanca Nedir? Tekne kancası, ucunda kanca ve itme başlığı bulunan bir sopadır. Kullanıcı, kancayla tekneden uzaktaki halatı veya şamandırayı yakalar. İtme başlığı, tekneyi iskeleden veya başka bir tekneden uzaklaştırmak için kullanılır. İngilizcede tekne kancasına "boat hook" denir. Tekne Kancasının Bölümleri Bölüm Görevi Kanca ucu Halat ve halkaları yakalar İtme başlığı Tekneyi iter veya uzaklaştırır Sap Kullanıcının tuttuğu uzun gövde Kilit mekanizması Teleskopik sapı istenen boyda sabitler Tutamak Elin kaymasını önler Tekne Kancası Türleri Sabit saplı kanca: Tek parça saptan oluşur. Teleskopik kanca: Sap uzatılıp kısaltılabilir. Kısa boyda saklanır. Yüzen kanca: Suya düşerse batmaz. Halat geçirme kancası: Ucundaki düzenek, halatı şamandıra halkasından geçirir. Diğer Kanca Türleri Tür Kullanım Zincir kancası Zincir gergisini zincire bağlar Kaldırma kancası Vinç ve palangalarda yük taşır Güvenlik kancası Emniyet hattını bağlantı noktasına takar Balıkçı kancası (gaf) Büyük balıkları tekneye alır Kullanım Alanları Tonoz şamandırasının halatını yakalama Kaloma halatını iskele kenarından alma Suya düşen eşyayı toplama Yanaşmada tekneyi iskeleden uzak tutma Halatı babaya ulaştırma Güvenli Kullanım Kancayı iki elle ve vücuda yakın tutun. Tekneyi itmek için bedenin tüm ağırlığını kullanmayın. Kanca takıldığında sapı bırakmayı göze alın. Kişileri kancayla itmeyin veya çekmeyin. Tekne hareketliyken takılan kanca, kullanıcıyı denize çekebilir. Bu durumda sapın bırakılması daha güvenlidir. Malzemeler Alüminyum sap Fiberglas sap Naylon veya paslanmaz kanca ucu Sık Sorulan Sorular Tekne kancası hangi boyda seçilir? Boy, tekne bordasının yüksekliğine ve su yüzeyine ulaşma ihtiyacına göre seçilir. Teleskopik modeller farklı ihtiyaçlara uyum sağlar. Kanca ucu neden plastik olur? Plastik uç, gövde ve iskele yüzeylerini çizmez. Tekne kancası nerede saklanır? Kanca, yanaşma sırasında hızla ulaşılabilecek bir yerde tutulur. Klipslerle küpeşteye veya kabin üstüne sabitlenebilir. İlgili Terimler Karabina, Bağlama Tonozu, Kaloma, Bağlama Halatı, Zincir Stoperi, Tekne Ekipmanı.
Kapak Mandalı
Kapak mandalı , teknede kapak, dolap ve bölme kapaklarını kapalı konumda tutan kilitleme elemanıdır. Mandal, seyir sırasında kapakların kendiliğinden açılmasını önler. Kapak Mandalı Nedir? Teknede hareket, kapakların açılmasına ve içindekilerin dökülmesine yol açabilir. Kapak mandalı, kapağı çerçeveye bağlar. Bazı mandallar, kapağı contaya bastırarak su geçirmezlik de sağlar. Mandallar genellikle anahtarsız çalışır. Kilitli modeller de bulunur. Kapak Mandalı Türleri Tür Çalışma Şekli Kullanım Bas aç mandal Düğmeye basılarak açılır Dolap ve iç kapaklar Kollu mandal Kol çevrilerek kilitlenir Kokpit dolapları Sıkıştırmalı mandal Kapağı contaya bastırır Su geçirmez kapaklar Kanca mandal Kanca bir göze takılır Basit kapaklar Yaylı sürgü Sürgü yayla yerine oturur Dolap kapakları Halka çekmeli mandal Halka çekilerek açılır Döşeme kapakları Sıkıştırmalı Mandal Sıkıştırmalı mandal, kapatıldığında kapağı conta yönünde çeker. Bu baskı, contanın su sızdırmazlığı sağlamasına yardımcı olur. Güverte kapaklarında ve motor bölmesi kapaklarında kullanılır. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Dış kapaklarda dayanıklı Krom kaplamalı pirinç İç dolaplarda yaygın Naylon ve acetal Hafif, korozyona uğramaz Seçim Ölçütleri Kapağın iç veya dış kullanımda olduğunu belirleyin. Su geçirmezlik ihtiyacını değerlendirin. Kapak kalınlığını ölçün. Yüzeyle aynı hizada olup olmayacağını belirleyin. Kilit gerekip gerekmediğine karar verin. Gömme mandallar, ayağın takılma riskini azaltır. Montaj Kuralları Mandal ile karşı parçası doğru hizalanır. Dış yüzeylerdeki delikler sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Paslanmaz vida kullanılır. Kapak kalınlığı mandalın ölçü aralığında olmalıdır. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Mandal kendiliğinden açılıyor Yay zayıflamış veya hizasızlık Mandal sıkışıyor Tuz birikimi Kapak su sızdırıyor Sıkıştırma yetersiz veya conta bozuk Bas aç düğmesi geri gelmiyor İç yay kırılmış Bakım Mandalları tatlı suyla yıkayın. Hareketli parçaları yağlayın. Vidaların sıkılığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Seyirde neden tüm mandallar kapatılır? Açık kapaklar çarparak hasar görebilir ve içindekiler dökülebilir. Mandal ile kilit arasındaki fark nedir? Mandal anahtarsız kapalı tutar. Kilit, yetkisiz açılmayı önler. İlgili Terimler Güverte Kapağı, Tekne Kilidi, Tekne Menteşesi, Tekne Kapısı, Lumboz, Paslanmaz Güverte Ekipmanı.
Kapalı Devre Soğutma
Kapalı devre soğutma , motorun içinde antifrizli tatlı su dolaşan ve bu suyun bir eşanjörde deniz suyuyla soğutulduğu soğutma sistemidir. İngilizcede bu sisteme "freshwater cooling" veya "closed cooling" denir. Kapalı Devre Soğutma Nedir? Kapalı devre sistemde iki ayrı su devresi bulunur. İç devre, motor bloğu ve silindir kapağında dolaşır. Dış devre, denizden alınan suyu eşanjöre taşır. İki devre birbirine karışmaz. Isı, eşanjörün metal boruları üzerinden iç devreden dış devreye geçer. İki Devrenin Karşılaştırması Özellik İç Devre Dış Devre Sıvı Antifriz ve tatlı su karışımı Deniz suyu Pompa Santrifüj motor su pompası Esnek impellerli deniz suyu pompası Dolaşım alanı Motor bloğu, kapak, eşanjör Süzgeç, pompa, eşanjör, egzoz Çıkış Kapalı döngü Islak egzozla denize Sistem Bileşenleri Eşanjör: Isıyı iç devreden dış devreye aktarır. Genleşme tankı: Isınan sıvının genleşmesini karşılar. Basınç kapağı içerir. Termostat: İç devrenin sıcaklığını düzenler. Motor su pompası: İç devreyi dolaştırır. Deniz suyu pompası: Dış devreyi dolaştırır. Eşanjör anodu: Eşanjörü galvanik korozyondan korur. Avantajlar Avantaj Açıklama İç korozyon azalır Deniz suyu motor içinde dolaşmaz Tuz birikmez Su kanalları temiz kalır Sıcaklık kararlıdır Motor ideal sıcaklıkta çalışır Donma koruması Antifriz iç devreyi korur Bakım Noktaları Genleşme tankındaki sıvı seviyesini kontrol edin. Antifriz oranını üreticinin önerisine göre ölçün. Eşanjör anodunu düzenli olarak değiştirin. Eşanjör borularını tuz ve tortudan temizleyin. Deniz suyu pompası impellerini kontrol edin. Hortum ve kelepçeleri inceleyin. Eşanjör Tıkanması Eşanjör boruları zamanla tuz, kireç ve deniz canlılarıyla tıkanabilir. Tıkanma, soğutma kapasitesini düşürür. Motor yüksek yükte ısınmaya başlar. Eşanjör sökülerek temizlenir veya kimyasal temizlik uygulanır. Sık Sorulan Sorular İç devre sıvısı neden eksilir? Eşanjörde iç kaçak, pompa keçesi arızası veya hortum sızıntısı sıvı kaybına yol açar. Genleşme tankı kapağı sıcakken açılır mı? Hayır. Sıcak sıvı basınç altındadır. Kapak açılırsa sıcak sıvı fışkırabilir. Kapalı devre sistemde de deniz suyu pompası gerekir mi? Evet. Deniz suyu pompası, eşanjörü soğutacak suyu sağlar. İlgili Terimler Motor Soğutma Sistemi, Açık Devre Soğutma, Motor Su Pompası, Deniz Suyu Pompası, Termostat, Motor Anodu.
Kaptan Koltuğu
Kaptan koltuğu , teknenin dümen başında, dümenci için kullanılan ayarlanabilir koltuktur. Koltuk, dümencinin hem oturarak hem yarı ayakta seyir yapmasına olanak tanır. Kaptan Koltuğu Nedir? Kaptan koltuğu, dümenci ile dümen, gaz kolu ve göstergeler arasındaki mesafeyi ayarlamayı sağlar. Koltuk genellikle bir ayak veya kaide üzerine monte edilir. Döner ve kızak mekanizmaları, koltuğun konumunu değiştirir. Birçok modelde katlanır bir oturma ön parçası (bolster) bulunur. Özellikler Özellik Görevi Döner mekanizma Koltuğun yönünü değiştirir Kızak Koltuğu ileri ve geri hareket ettirir Yükseklik ayarı Oturma yüksekliğini değiştirir Bolster Ön kısım katlanarak yarı ayakta destek sağlar Kolçak Kol desteği, bazen kalkık Süspansiyon Dalga darbelerini sönümler Bolster Kullanımı Bolster, oturma minderinin ön kısmının kaldırılmasıyla oluşur. Kaldırıldığında dümenci yarı ayakta, kalçasını koltuğa dayayarak durur. Bu konum, dalgalı denizde görüşü artırır. Dizler, darbeleri sönümler. Mekanizmaların Konumu Konum Mekanizma Koltuk ile ayak arası Döner ve kızak Ayak Sabit veya yükseklik ayarlı Taban Güverteye monte plakası Seçim Ölçütleri Dümen alanının genişliğini ölçün. Dümenciye göre oturma yüksekliğini belirleyin. Kızak hareket mesafesini kontrol edin. Teknenin hızına göre süspansiyon ihtiyacını değerlendirin. Döşemenin UV ve su dayanımını kontrol edin. Ergonomi Dümenci, dümen simidine ve gaz koluna rahat ulaşmalıdır. Göstergeler görüş açısında olmalıdır. Ayaklar sabit bir yere basmalıdır. Kötü ergonomi, uzun seyirlerde yorgunluk yaratır. Montaj Koltuk ayağı takviyeli zemine cıvatalanır. Destek plakası kullanılır. Döner mekanizma kilitleme konumunda test edilir. Kızak mandalının kilitlendiği kontrol edilir. Seyirde kilitlenmemiş kızak, ani hareketlerde koltuğun kaymasına yol açar. Bakım Döner ve kızak mekanizmasını tatlı suyla yıkayıp yağlayın. Döşemeyi vinil temizleyiciyle silin. Cıvata sıkılığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Kaptan koltuğu ile yolcu koltuğu farkı nedir? Kaptan koltuğunda genellikle daha fazla ayar seçeneği bulunur. Bolster neden kullanılır? Dalgalı denizde yarı ayakta seyri ve daha iyi görüşü sağlar. Süspansiyonlu koltuk her teknede gerekli midir? Hızlı ve dalgalı koşullarda kullanılan teknelerde fayda sağlar. İlgili Terimler Tekne Koltuğu, Koltuk Ayağı, Dümen, Kokpit, Tekne Minderi, Marin Kumaş.
Kaptan Köşkü
Kaptan köşkü , teknenin dümen ve seyir cihazlarının bulunduğu kapalı veya yarı kapalı bölümdür. Kaptan, tekneyi buradan yönetir. Kaptan Köşkü Nedir? Kaptan köşkü, teknenin seyir merkezidir. Dümen, motor kumandaları ve elektronik cihazlar burada toplanır. İngilizcede bu bölüme "wheelhouse" veya "pilothouse" denir. Büyük gemilerde aynı işlevi "köprüüstü" görür. Kaptan Köşkünde Bulunan Cihazlar Cihaz Görevi Dümen dolabı Teknenin yönünü kontrol eder Motor kumanda kolları Gaz ve vites kontrolünü sağlar Chartplotter Elektronik deniz haritasını ve konumu gösterir Radar Diğer tekneleri ve kıyıyı algılar VHF telsiz Diğer teknelerle ve kıyıyla iletişim sağlar Otopilot Tekneyi belirlenen rotada tutar Pusula Teknenin yönünü gösterir Motor göstergeleri Devir, sıcaklık ve yağ basıncını gösterir Kaptan Köşkü Türleri Kapalı kaptan köşkü: Dört tarafı camla çevrilidir. Trawler ve explorer yatlarda yaygındır. Hardtop: Üstü kapalı, yanları açık veya kısmen kapalıdır. Flybridge: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir açık dümen istasyonudur. Görüş Alanı Kaptan, dümenden çevreyi engelsiz görebilmelidir. ISO 11591 standardı, küçük teknelerde dümen başından görüş alanı şartlarını belirler. Kör noktalar, çatışma riskini artırır. Gece Seyri Gece seyrinde kaptan köşkündeki ışıklar kısılır. Parlak ekranlar ve ışıklar göz uyumunu bozar. Ekranlarda gece modu veya kırmızı ışık kullanılır. İkinci Dümen İstasyonu Bazı teknelerde iki dümen istasyonu bulunur. Kaptan köşkü kötü havada kullanılır. Flybridge, iyi havada geniş görüş sağlar. İki istasyon arasında kumanda devri yapılır. Sık Sorulan Sorular Kaptan köşkü ile köprüüstü aynı şey midir? İkisi de seyir yönetim merkezidir. "Köprüüstü" terimi büyük gemiler için kullanılır. "Kaptan köşkü" daha çok tekne ve yatlar için kullanılır. Flybridge kaptan köşkünün yerini tutar mı? Flybridge açık bir dümen istasyonudur. Kötü havada ve gece kapalı kaptan köşkü daha korunaklıdır. Bu nedenle iki istasyon birlikte bulunur. Kaptan köşkünde hangi belgeler bulundurulur? Tekne ruhsatı, mürettebat belgeleri ve sigorta belgesi kaptan köşkünde erişilebilir yerde tutulur. Kâğıt deniz haritası ve seyir defteri de genellikle burada saklanır. İlgili Terimler Dümen, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz, Otopilot, Pusula.
Karabina
Karabina , yay yüklü bir kapı ile açılıp kapanan metal bağlantı halkasıdır. Karabina, halat veya kayışı bir bağlantı noktasına hızla takmak için kullanılır. Karabina Nedir? Karabina, gövde ve kapı olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Kapı içeri doğru itildiğinde açılır. Bırakıldığında yay kapıyı kendiliğinden kapatır. Bu yapı, bağlantının tek elle yapılmasını sağlar. Denizcilikte karabina, emniyet hatlarında, bayrak halatlarında ve ekipman bağlamada kullanılır. Karabinanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Yükü taşıyan ana halka Kapı Açılıp kapanan hareketli kol Yay Kapıyı kapalı konumda tutar Burun Kapının oturduğu uç Kilit bileziği Kapıyı kapalı konumda kilitler (kilitli modellerde) Karabina Türleri Tür Özellik Düz kapılı karabina Basit yay kapısı vardır Vidalı kilitli karabina Kapı, vidalı bilezikle kilitlenir Otomatik kilitli karabina Kapı kapanınca bilezik kendiliğinden kilitlenir Çift hareketli kanca Açmak için iki ayrı hareket gerekir Yaylı şakıl Pimi yayla kapanan şakıl biçimli bağlantı Emniyet Hattı Kancaları Emniyet kemeri ve güvenlik halatında kullanılan kancalar özel şartlara tabidir. ISO 12401 standardı, küçük teknelerde güverte emniyet kemeri ve emniyet hatlarının şartlarını belirler. Bu hatlarda istem dışı açılmayı önleyen kancalar kullanılır. Düz kapılı karabina, bağlantı noktasına takılıp burulduğunda açılabilir. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, ağır Alüminyum alaşım Hafif, deniz ortamında eloksal kaplama gerekir Galvaniz çelik Ekonomik, korozyon dayanımı sınırlı Seçim Ölçütleri Karabinanın çalışma yükünü kontrol edin. Kapı açıklığının bağlanacak noktaya uygunluğunu doğrulayın. Kalıcı bağlantılar için kilitli model seçin. Emniyet hattında ISO 12401'e uygun kanca kullanın. Bakım Yay mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Kapının kendiliğinden tam kapandığını kontrol edin. Tuz birikintisi kapıyı sıkıştırırsa uygun yağlayıcı kullanın. Gövdede çatlak veya şekil bozukluğu varsa karabinayı değiştirin. Sık Sorulan Sorular Karabina ile şakıl arasındaki fark nedir? Karabina yay kapılıdır ve tek elle hızla takılır. Şakıl pimlidir ve kalıcı bağlantılar için daha uygundur. Tırmanış karabinaları teknede kullanılabilir mi? Tırmanış ürünleri farklı ortam ve yük koşulları için tasarlanır. Deniz ortamında alüminyum gövdede korozyon oluşabilir. Kapı neden kendiliğinden kapanmaz? Yay yorulmuş veya tuz birikintisi mekanizmayı sıkıştırmış olabilir. İlgili Terimler Şakıl, Kilit, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, Kanca, Mapa.
Karbonmonoksit Dedektörü
Karbonmonoksit dedektörü , havadaki karbonmonoksit (CO) gazının yoğunluğunu ölçen ve tehlikeli düzeye ulaştığında alarm veren cihazdır. Karbonmonoksit Dedektörü Nedir? Karbonmonoksit; renksiz, kokusuz ve tatsız zehirli bir gazdır. Yakıtın eksik yanmasıyla oluşur. İnsan duyularıyla fark edilemez. CO, kandaki hemoglobine oksijenden daha güçlü bağlanır. Bu durum vücudun oksijen almasını engeller. Dedektör, bu görünmez tehlikeyi algılayan tek pratik araçtır. Teknede Karbonmonoksit Kaynakları Kaynak Açıklama Motor egzozu Kıç güverte ve kokpitte birikebilir Jeneratör egzozu Demirde ve marinada uzun süre çalışır Gazlı ocak ve fırın Kapalı kuzinede yanma ürünleri oluşur Yakıtlı ısıtıcılar Hatalı egzoz bağlantısında risk oluşturur Komşu teknelerin egzozu Marinada yan yana bağlı teknelerde Riskli Durumlar Yavaş seyirde egzozun kıç güverteye dönmesi Yüksek baş açısıyla seyirde arkada oluşan alçak basınç bölgesi Kıç kapak ve kamara girişinin açık olması Bimini ve yan perdelerin kapalı alan oluşturması Rüzgârsız havada jeneratörün uzun süre çalışması Belirtiler Düşük Düzey Yüksek Düzey Baş ağrısı Bilinç bulanıklığı Baş dönmesi Bayılma Bulantı Solunum güçlüğü Yorgunluk Ölüm riski Belirtiler deniz tutması veya güneş çarpmasıyla karıştırılabilir. Standartlar ve Öneriler Kaynak Kapsam EN 50291-2 Karavan ve teknelerde kullanılan CO alarmları ABYC A-24 ABD'de teknelerde CO algılama sistemleri UL 2034 ABD'de konut tipi CO alarmları Yerleşim Kuralları Her uyku alanına bir dedektör yerleştirin. Salon ve kaptan köşkü gibi kapalı yaşam alanlarına ekleyin. Dedektörü üretici talimatındaki yüksekliğe monte edin. Ocak ve ısıtıcıya çok yakın konumlandırmayın. Alarm Çaldığında Motoru, jeneratörü ve yakıtlı cihazları kapatın. Tüm kişileri temiz havaya çıkarın. Kapakları ve pencereleri açın. Belirti gösteren kişiler için tıbbi yardım çağırın. Kaynağı bulmadan cihazları yeniden çalıştırmayın. Sık Sorulan Sorular CO dedektörü ile duman dedektörü aynı mıdır? Hayır. Farklı sensörler kullanır. Bazı cihazlar iki işlevi tek gövdede sunar. CO dedektörü ne kadar süre kullanılır? Sensörün ömrü sınırlıdır. Üretici, değişim süresini belirtir. Açık kokpitte CO riski var mıdır? Evet. Egzoz, açık alanlarda da tehlikeli yoğunluklara ulaşabilir. İlgili Terimler Duman Dedektörü, Gaz Dedektörü, Kamaralı Tekne, Kamara, Tekne Isıtıcısı, Yangın Algılama Sistemi.
Karina
Karina , teknenin su hattının altında kalan gövde bölümüdür. Karina, sürekli suyla temas hâlindedir. Karina Nedir? Karina, teknenin yüzerliğini sağlayan bölümdür. Suyun kaldırma kuvveti karinaya etki eder. Karinanın şekli ve yüzey durumu, teknenin hızını ve yakıt tüketimini etkiler. Türkçede "karina" kelimesi, teknenin karaya çekilip su altı bölümünün bakımının yapılması anlamında da kullanılır. Örnek: "Tekne karinaya alındı." Karinada Bulunan Elemanlar Eleman Görevi Omurga Yapısal dayanım ve yön kararlılığı sağlar Pervane Tekneyi iter Şaft Motor gücünü pervaneye iletir Dümen palası Teknenin yönünü değiştirir Transdüser Derinlik ve sonar verisi toplar Gövde geçişleri Suyun giriş ve çıkışını sağlar Kurban anot Metal parçaları korozyondan korur Karinada Oluşan Sorunlar Deniz canlısı tutunması: Midye, yosun ve kabuklu canlılar yüzeye yapışır. Bu canlılar sürtünmeyi artırır. Ozmoz: Fiber gövdede su laminata sızar ve kabarcık oluşturur. Galvanik korozyon: Farklı metaller arasında elektrik akımı oluşur. Metal parçalar aşınır. Darbe hasarı: Karaya oturma veya yüzen cisimler gövdeye zarar verir. Karina Bakımı Karina bakımı için tekne sudan çıkarılır. Bakımın temel adımları şunlardır: Tekneyi travel lift veya vinçle karaya alın. Karinayı basınçlı suyla yıkayın. Eski boyanın durumunu kontrol edin. Yüzeyi zımparalayın. Gerekirse astar uygulayın. Antifouling boyayı sürün. Kurban anotları yenileyin. Pervane, şaft ve gövde geçişlerini kontrol edin. Antifouling Boya Antifouling, deniz canlılarının karinaya tutunmasını engelleyen boyadır. Boyalar biyosit içerir. Biyositlerin kullanımı ülkelere göre düzenlenir. Avrupa Birliği'nde bu ürünler Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamındadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2001 yılında AFS Sözleşmesi'ni kabul etti. Bu sözleşme, tributiltin (TBT) içeren boyaları yasakladı. Bakım Sıklığı Bakım sıklığını kullanılan boya, suyun sıcaklığı ve teknenin kullanım yoğunluğu belirler. Boya üreticisi, ürünün etkili kalma süresini teknik belgede belirtir. Sık Sorulan Sorular Karina ile su hattı arasındaki fark nedir? Su hattı, suyun gövdeye değdiği çizgidir. Karina, bu çizginin altında kalan gövde bölümüdür. Tekne hangi durumlarda karinaya alınır? Tekne şu durumlarda karinaya alınır: Antifouling boyanın etkisi azaldığında Kurban anotlar aşındığında Gövdede darbe hasarından şüphelenildiğinde Pervane veya şaft bakımı gerektiğinde İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Gövdesi, Antifouling, Ozmoz, Kurban Anot, Galvanik Korozyon.
Katamaran
Katamaran , birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır. Katamaran Nedir? Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır. Katamaranın Bölümleri Bölüm Açıklama Gövde İki adet; kamara ve tuvalet içerir Köprü güverte İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır Salon Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır Trampolin Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir Katamaran Türleri Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler. Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur. Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir. Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir. Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma Özellik Katamaran Tek Gövdeli Tekne Yana yatma Düşüktür Yelkenlide belirgindir Yaşam alanı Geniş tek katlı plan Gövde içinde dar plan Draft Genellikle sığdır Salma nedeniyle derindir Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina yeri Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar Dar alana sığar Manevra Özelliği Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır. Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler. Köprü Güverte Çarpması Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler. Kullanım Alanları Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır. Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir. Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur. Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı. Ağırlık Hassasiyeti Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir. İlgili Terimler Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.
Katlanır Çapa
Katlanır çapa , kullanılmadığında tırnakları veya parçaları gövde boyunca toplanan çapadır. Katlanır yapı, çapanın küçük hacimde depolanmasını sağlar. Katlanır Çapa Nedir? Katlanır çapa, depolama alanı sınırlı tekneler için tasarlanır. Çapa, kullanım anında açılır ve bir kilit mekanizmasıyla sabitlenir. İşlem bitince yeniden katlanır. Bu çapalar genellikle hafiftir ve elle kullanılır. Katlanır Çapa Türleri Tür Katlanma Şekli Yaygın Kullanım Şemsiye çapa Dört tırnak gövdeye doğru kapanır Kayak, kano, şişme bot Sökülebilir tırnaklı çapa Tırnaklar gövdeden ayrılır Yedek çapa Çipolu katlanır çapa Çipo gövde boyunca katlanır Klasik Admiralty çapa Katlanır çapaların en yaygın biçimi şemsiye çapadır. Kilit Mekanizması Katlanır çapada açık konumu koruyan bir kilit bulunur. Kilit genellikle kayar bilezik veya pimden oluşur. Kilidin tam oturmaması, tırnakların çekme sırasında kapanmasına neden olur. Kapanan tırnaklar zemine tutunamaz. Uygun Tekneler Kayak ve kano Şişme bot Jet ski Küçük sandal Yatların tender botları Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Küçük hacimde depolanır Büyük teknelerde tutma gücü yetersizdir Hafiftir Kumda ve çamurda tutunması sınırlıdır Kayaya takılarak tutar Kayaya sıkışıp kurtarılamayabilir Taşıma çantasıyla birlikte satılır Kilit mekanizması tuzla tutukluk yapabilir Taşıma ve Saklama Katlanır çapa, sivri tırnaklarıyla şişme tüplere zarar verebilir. Bu nedenle çapa, kapalı bir çanta veya kılıf içinde taşınır. Kullanım sonrası çapa tatlı suyla yıkanır. Kilit mekanizması kurutulup yağlanır. Çapa Halatı Seçimi Hafif katlanır çapalar genellikle kısa bir zincir ve halatla kullanılır. Kısa zincir, çekme açısını düşürür. Halat, depolama hacmini azaltır. Sık Sorulan Sorular Katlanır çapa hangi tekne boyuna kadar kullanılır? Sınır, üreticinin belirttiği ağırlık ve tekne boyu değerlerine göre belirlenir. Genellikle küçük ve hafif teknelerde kullanılır. Katlanır çapa kayaya sıkışırsa ne yapılır? Tekne, çapanın üstüne ve karşı yöne doğru hareket ettirilerek çekilir. Kurtarma ipi bağlanmış çapalar tırnak tarafından çekilerek kurtarılır. Katlanır çapanın kilidi neden tutukluk yapar? Tuz kristalleri ve kum, kayar parçalar arasında birikir. Düzenli tatlı su yıkaması tutukluğu önler. İlgili Terimler Şemsiye Çapa, Çapa, Tekne Çapası, Şişme Bot, Tender Bot, Çapa Halatı.
Katodik Koruma
Katodik koruma , korunacak metal yapıyı bir elektrokimyasal hücrenin katodu haline getirerek korozyonunu önleyen yöntemdir. Yöntem; gemilerde, teknelerde, boru hatlarında ve deniz yapılarında kullanılır. Katodik Koruma Nedir? Korozyon, metalin anot bölgelerinden elektron kaybetmesiyle oluşur. Katodik koruma, metale dışarıdan elektron sağlar. Bu durumda metalin tüm yüzeyi katot olur. Katot olan metal çözünmez. Elektron kaynağı, kurban anot veya dış güç kaynağı olabilir. Katodik Koruma Türleri Tür Elektron Kaynağı Kullanım Kurban anotlu sistem Daha aktif metal anot Tekneler, küçük yapılar Dış akımlı sistem (ICCP) Doğru akım güç kaynağı Büyük gemiler, platformlar Kurban Anotlu Sistem Kurban anot, korunan metale bağlanır. Anot, galvanik seride daha aktif olduğu için çözünür. Sistem dış enerji gerektirmez. Anotlar tükendikçe değiştirilir. Dış Akımlı Sistem Dış akımlı sistemde inert anotlar kullanılır. Bir doğrultucu, anotlara akım verir. Referans elektrotlar gövde potansiyelini ölçer. Kontrol ünitesi akımı otomatik ayarlar. Bu sistem, büyük gemilerde tercih edilir. Potansiyel Ölçümü Koruma düzeyi, gövde potansiyeli ölçülerek belirlenir. Ölçümde gümüş/gümüş klorür (Ag/AgCl) referans elektrot kullanılır. Gövde Malzemesi Koruma Aralığı (yaklaşık, Ag/AgCl) Çelik −0,80 ile −1,05 V Alüminyum −0,90 ile −1,10 V ABYC E-2 standardı, teknelerde katodik koruma için bu tür aralıklar tanımlar. Değerler, standartta ve üretici belgelerinde ayrıntılı verilir. Aşırı Koruma Potansiyel çok negatif olursa aşırı koruma oluşur. Katot yüzeyinde hidrojen açığa çıkar. Bu durum boya kabarmasına yol açar. Alüminyum yüzeyde alkali ortam oluşur ve metal zarar görür. Ahşap teknelerde metal bağlantıların çevresi bozulabilir. Bağlantı Sistemi Bazı teknelerde su altındaki metal parçalar bir iletkenle birbirine bağlanır. Bu sisteme "bonding" denir. Bağlantı, tüm parçaların aynı anot sistemiyle korunmasını sağlar. Sık Sorulan Sorular Katodik koruma boyanın yerini tutar mı? Hayır. Boya ve katodik koruma birlikte kullanılır. Gövde potansiyeli nasıl ölçülür? Referans elektrot suya sarkıtılır ve voltmetre ile gövdeye bağlanır. Aşırı koruma nasıl anlaşılır? Potansiyel ölçümü koruma aralığının daha negatifinde çıkar. Boyada kabarmalar görülür. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Galvanik Korozyon, Elektrolitik Korozyon, Korozyon, Çinko Anot.
Kekamoz
Kekamoz , tekne gövdesine, pervaneye ve deniz yapılarına tutunan kabuklu deniz canlılarının Türkçedeki yaygın adıdır. Bu canlılar, bilimsel olarak deniz kabukluları (Cirripedia) alt sınıfında yer alan "barnacle" türlerini kapsar. Kekamoz Nedir? Kekamoz, sert bir kalkerli kabuk içinde yaşayan bir kabuklu hayvandır. Larva evresinde suda serbest yüzer. Uygun bir yüzey bulduğunda tutunur ve bir daha yer değiştirmez. Kabuk, yüzeye güçlü bir yapıştırıcı salgıyla bağlanır. Halk arasında kekamoz, midye ve yosunla birlikte tekne altındaki tüm canlı birikimi için de kullanılır. Kekamozun Tutunduğu Yerler Yer Etkisi Gövde Sürtünmeyi artırır Pervane Verimi düşürür, titreşim yapar Şaft ve braket Sürtünme ve aşınma Su girişleri Soğutma suyunu kısıtlar İskandil sensörü Ölçümü bozar Hız sensörü çarkı Dönmeyi engeller Teknelere Etkileri Gövde direnci artar. Aynı güçte hız düşer. Yakıt tüketimi artar. Motor soğutması bozulabilir. Pervane titreşimi oluşur. Pervane üzerindeki küçük birikimler bile verimi belirgin şekilde etkileyebilir. Oluşumu Etkileyen Koşullar Koşul Etkisi Sıcak su Üremeyi hızlandırır Durgun su Tutunmayı kolaylaştırır Uzun süre bağlı kalma Birikim artar Işık alan yüzey Yosun ile birlikte gelişim Temizleme Yöntemleri Tekne karaya çekilir. Gövde basınçlı suyla yıkanır. Kalan kabuklar plastik kazıyıcıyla kazınır. Kabuk tabanındaki kalıntılar zımparalanır. Antifouling boya yenilenir. Metal kazıyıcı jelkota zarar verebilir. Suda Temizleme Bazı bölgelerde dalgıçlar, suda gövde temizliği yapar. Birçok marina ve bölge, antifouling kalıntılarının suya karışması nedeniyle suda temizliği sınırlar. Önleme Antifouling boya düzenli yenilenir. Pervaneye özel antifouling ürünü uygulanır. Tekne düzenli kullanılır. Uzun bekleme sonrası pervane kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Kekamoz ile midye aynı canlı mıdır? Hayır. Kekamoz kabuklu bir eklembacaklıdır. Midye ise yumuşakçadır. Pervane kekamozla kaplanırsa ne olur? Tekne hız kaybeder ve titreşim oluşur. Kekamoz neden çok güçlü tutunur? Kekamoz, suyun altında sertleşen protein esaslı bir yapıştırıcı salgılar. Kekamoz kabuğu kazındıktan sonra iz kalır mı? Kabuğun tabanı yüzeyde beyaz bir halka bırakabilir. Bu kalıntı zımparalanır. Kekamoz hangi mevsimde artar? Üreme, su sıcaklığının yükseldiği aylarda artar. İlgili Terimler Yosunlanma, Antifouling, Antifouling Boya, Zehirli Boya, Pervane, Deniz Suyu Süzgeci.
Kilit
Kilit , denizcilikte zincir, halat ve donanımı birbirine bağlayan, U veya D biçimli gövde ile bir pimden oluşan bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu elemana "shackle" denir. Kilit Nedir? Kilit, açılıp kapanabilen sökülebilir bir bağlantıdır. Gövde, bağlanacak parçanın gözünden geçirilir. Pim, gövdenin iki ucundaki deliklerden geçirilerek kilit kapatılır. Kilit; çapa hattında, armada, kaldırma işlerinde ve bağlamada kullanılır. Kilidin Bölümleri Bölüm Tanım Gövde U, D veya omega biçimli ana parça Pim Gövdeyi kapatan mil Pim gözü Pimin çevrilmesi ve emniyete alınması için delik Kulak Gövdenin pimi taşıyan iki ucu Taç Gövdenin pime karşı kavisli bölümü Gövde Biçimine Göre Kilit Türleri Tür Özellik Kullanım D kilit Dar ve düz kenarlı gövde Tek yönlü çekme Omega kilit Geniş ve yuvarlak gövde Birden fazla bağlantı veya açılı yük Uzun kilit Uzatılmış gövde Dar alanlara erişim Bükümlü kilit Gövde 90 derece döndürülmüştür Makara ve yelken bağlantıları Çalışma Yükü ve Kopma Yükü Değer Tanım Çalışma yükü sınırı (WLL) Kilide güvenle uygulanabilecek en yüksek sürekli yük Kopma yükü Kilidin koptuğu yük Kaliteli kilitlerde WLL değeri gövdeye damgalanır. Seçimde, bağlanan zincir veya halatın yükünden düşük WLL'li kilit kullanılmaz. Doğru Kullanım Kuralları Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanır. Pim tamamen sıkılır. Kalıcı bağlantılarda pim emniyete alınır. Kilit, başka bir kilidin pimi üzerinden yüklenmez. Gövde ve pim aynı üreticinin parçası olmalıdır. Malzeme Malzeme Kullanım AISI 316 paslanmaz çelik Arma ve güverte bağlantıları Galvaniz çelik Çapa hattı ve kaldırma işleri Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşım Yarış teknelerinin arması Sık Sorulan Sorular Kilit ile şakıl aynı şey midir? İki terim aynı bağlantı elemanını ifade eder. "Şakıl", İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. "Kilit" ise Türkçe denizcilik terimidir. Kilit pimi neden kaybolur? Titreşim ve hareket, pimi zamanla gevşetir. Emniyete alınmamış pim düşebilir. Kilidin boyutu nasıl ifade edilir? Boyut genellikle pim çapı veya gövde tel çapıyla milimetre cinsinden belirtilir. İlgili Terimler Şakıl, Zincir Kilidi, Fırdöndü, Halat Kilidi, Karabina, Mapa.
Kokpit
Kokpit , teknede dümen ve oturma alanı olarak kullanılan, güverteye göre alçakta kalan bölümdür. Kokpit, genellikle kıç tarafta yer alır. Kokpit Nedir? Kokpit, güverteye gömülü bir çukur alandır. Kenarlarındaki yükseltiler kokpitteki kişileri dalga ve rüzgârdan korur. Yelkenlilerde ıskota ve mandar halatları kokpitte toplanır. Motorlu teknelerde kokpit, oturma ve dinlenme alanıdır. Konumuna Göre Kokpit Türleri Tür Konumu Özellik Kıç kokpit Teknenin arka bölümü Yelkenlilerde yaygındır Merkez kokpit Teknenin orta bölümü Altında geniş kıç kamara bulunur Açık kıçlı kokpit Kıç aynalığa açılır Yüzme platformuna doğrudan geçiş sağlar Kokpitte Bulunan Donanımlar Dümen dolabı veya yeke: Teknenin yönünü kontrol eder. Motor kumanda kolu: Gaz ve vites kontrolünü sağlar. Vinçler: Yelkenlilerde ıskota ve mandarları gerer. Halat kilitleri: Gerilen halatları sabitler. Seyir göstergeleri: Hız, derinlik ve rüzgâr bilgisini gösterir. Kokpit masası: Yemek ve harita çalışması için kullanılır. Kokpit Su Tahliyesi Kokpite dalga veya yağmur suyu girebilir. Su, kokpit tabanındaki tahliye deliklerinden denize akar. Bu yapıya hızlı tahliyeli kokpit denir. ISO 11812 standardı, küçük teknelerde su geçirmez ve hızlı tahliyeli kokpitlerin şartlarını belirler. Standart, dolmuş bir kokpitin boşalma süresini sınırlar. Kokpitte Hava Koruması Sprayhood: Kamara girişini dalga serpintisine karşı örter. Bimini: Kokpitin üstünü güneşe karşı örter. Kokpit kapalısı: Kokpiti yan panellerle tamamen kapatır. Kokpitte Güvenlik Kokpitte emniyet kemeri bağlama noktaları bulunur. Kötü havada dümenci bu noktaya bağlanır. Kamara girişindeki kapak tahtaları, dalganın kamaraya girmesini önler. Sık Sorulan Sorular Kokpitteki tahliye delikleri tıkanırsa ne olur? Kokpitte su birikir. Biriken su, kamara girişinden içeri taşabilir. Tahliye deliklerinin düzenli temizlenmesi bu riski azaltır. Merkez kokpit ile kıç kokpit arasındaki temel fark nedir? Merkez kokpitte dümenci teknenin ortasındadır. Kıç kokpitte dümenci teknenin arkasında ve suya daha yakındır. Kokpitte neden emniyet kemeri bağlama noktası bulunur? Kötü havada dalga kokpite girebilir ve teknenin yatması artar. Bağlama noktası, dümencinin denize düşmesini önler. Bağlantı, emniyet kemeri ve kısa güvenlik halatıyla yapılır. İlgili Terimler Kıç Güverte, Güverte, Bimini, Iskota, Kokpit Aydınlatması, Dümen.
Kokpit Aydınlatması
Kokpit aydınlatması , teknenin kokpit bölümünde hareket, oturma ve ekipman kullanımı için yerleştirilen lambaların bütünüdür. Kokpit aydınlatması, gece güvenli hareket sağlar. Kokpit Aydınlatması Nedir? Kokpit, gece seyirde dümencinin ve mürettebatın bulunduğu bölümdür. Bu bölümde basamaklar, halatlar ve kumandalar bulunur. Kokpit aydınlatması bu elemanların görülmesini sağlar. Aynı zamanda dümencinin gece görüşünü korumalıdır. Kokpit Aydınlatması Türleri Tür Konum Görevi Basamak lambası Merdiven basamakları Düşmeyi önler Ayak altı lambası Oturma yerlerinin altı Zemini aydınlatır Tavan lambası Bimini veya hardtop altı Genel aydınlatma Pusula aydınlatması Pusula gövdesi Pusula kartını okunur kılar Gösterge aydınlatması Seyir cihazları Ekranları okunur kılar LED şerit Kenar ve oturma altları Dolaylı aydınlatma Kırmızı Işık Kullanımı İnsan gözü karanlığa uyum sağlamak için zamana ihtiyaç duyar. Parlak beyaz ışık bu uyumu bozar. Kırmızı ışık, gözün karanlık uyumunu daha az etkiler. Bu nedenle seyir sırasında kokpit ve gösterge aydınlatmasında kırmızı ışık tercih edilir. Birçok kokpit lambası beyaz ve kırmızı mod içerir. Seyir Güvenliği Kokpit ışıkları, teknenin dışından seyir feneri gibi görünmemelidir. Işık aşağı yönlendirilir. Gece seyrinde parlaklık en düşük düzeyde tutulur. Elektronik ekranlar gece moduna alınır. Seçim Ölçütleri Lambanın IP sınıfını kontrol edin. Kokpit, yağmur ve dalga suyuna açıktır. Gövde malzemesinin UV ve tuza dayanıklı olduğunu doğrulayın. Kırmızı ve beyaz mod seçeneğini değerlendirin. Gömme veya yüzey montaj tercihini belirleyin. Kısılabilir model seçin. Montaj Basamak lambaları basamak yüzeyinin altına gömülür. Kablo geçişleri sızdırmaz yapılır. Lambalar ayrı bir devreyle kontrol edilir. Karartma (dimmer) sistemi eklenebilir. Sık Sorulan Sorular Kokpit lambası seyir fenerlerini etkiler mi? Parlak ve yukarı yönlü ışık, teknenin fenerlerinin okunmasını zorlaştırabilir. Mavi ışık kokpitte kullanılabilir mi? Mavi ışık gece görüşünü kırmızıdan fazla etkiler. Seyirde kırmızı tercih edilir. Kokpit lambası güneş enerjisiyle çalışabilir mi? Bazı küçük modeller dahili güneş paneliyle çalışır. Ana aydınlatma için tekne sistemi kullanılır. İlgili Terimler Güverte Lambası, Kamara Aydınlatması, LED Şerit, Kokpit, Tekne Aydınlatması, Harita Lambası.
Koltuk Ayağı
Koltuk ayağı , tekne koltuğunu güverteye bağlayan ve oturma yüksekliğini belirleyen dikey taşıyıcı parçadır. Koltuk ayağına "koltuk kaidesi" de denir. Koltuk Ayağı Nedir? Koltuk ayağı, alt ucunda bir taban plakası, üst ucunda koltuk bağlantı plakası bulunan bir borudur. Taban plakası güverteye cıvatalanır. Üst plakaya döner mekanizma ve koltuk takılır. Ayak, koltuğa gelen tüm yükleri güverteye aktarır. Koltuk Ayağı Türleri Tür Özellik Sabit ayak Yüksekliği değişmez Ayarlanabilir ayak Pim veya vida ile yükseklik ayarlanır Gazlı ayak Gaz piston ile yükseklik ayarlanır Sökülebilir ayak Tabandan çıkarılabilir Süspansiyonlu ayak Darbeleri sönümler Çift borulu ayak Daha yüksek dayanım Sökülebilir Ayak Sökülebilir ayaklar, küçük teknelerde güverte alanını boşaltmak için kullanılır. Güverteye gömme bir yuva monte edilir. Ayak yuvaya takılır ve bir pimle kilitlenir. Koltuk gerekmediğinde ayak çıkarılır ve yuva kapakla kapatılır. Malzemeler Malzeme Özellik Eloksallı alüminyum Hafif, yaygın AISI 316 paslanmaz çelik Dayanıklı, ağır Toz boyalı alüminyum Renkli seçenekler Bağlantı Ölçüleri Koltuk ayağı ile döner mekanizma ve koltuk arasındaki bağlantılar standart delik düzenlerine göre yapılır. Ayak satın alınmadan önce koltuk ve döner plaka ölçüleri kontrol edilir. Uyumsuz delik düzenleri adaptör plakası gerektirir. Montaj Kuralları Taban plakasını takviyeli bir zemine yerleştirin. Altında destek plakası kullanın. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Kilitleyici somun kullanın. Ayak yüksekliğini dümenciye göre ayarlayın. Koltuk ayağı, dalga darbelerinde kaldıraç etkisi oluşturur. Bu nedenle taban bağlantısı güçlü olmalıdır. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Ayak sallanıyor Cıvata gevşemiş, zemin yumuşamış Gaz piston çökmüş Piston contası arızalı Pim yuvasında boşluk Aşınma Tabanda su sızıntısı Macun bozulmuş Bakım Cıvataları düzenli sıkın. Ayarlama mekanizmalarını yıkayıp yağlayın. Taban çevresinde güverte çatlağı arayın. Sık Sorulan Sorular Koltuk ayağı yüksekliği nasıl seçilir? Dümen, gaz kolu ve görüş yüksekliğine göre seçilir. Gazlı ayak deniz ortamında dayanıklı mıdır? Deniz kullanımına uygun modeller tercih edilir. Eski ayağa yeni koltuk takılabilir mi? Delik düzeni uyumluysa takılabilir. İlgili Terimler Tekne Koltuğu, Kaptan Koltuğu, Güverte Donanımı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Tekne Masası, Kokpit.
Koltuk Halatı
Koltuk halatı , tekneyi iskeleye çapraz doğrultuda bağlayan ve teknenin ileri-geri hareketini sınırlayan bağlama halatıdır. İngilizcede bu halata "spring line" denir. Koltuk Halatı Nedir? Koltuk halatı, tekne üzerindeki bir noktadan iskeledeki daha ileri veya daha geri bir noktaya uzanır. Bu çapraz doğrultu, teknenin iskele boyunca kaymasını engeller. Baş ve kıç halatları teknenin yan açılmasını sınırlar. Koltuk halatları ise boyuna hareketi sınırlar. Koltuk Halatı Türleri Tür Başlangıç Noktası Yönü Sınırladığı Hareket Baş koltuk Baş veya orta borda İskele üzerinde geriye doğru Teknenin ileri kayması Kıç koltuk Kıç veya orta borda İskele üzerinde ileriye doğru Teknenin geri kayması Bazı denizciler halatları teknedeki bağlantı noktasına göre, bazıları ise yönüne göre adlandırır. Bağlama Düzenindeki Yeri Bordadan yanaşmış bir teknede tam bağlama düzeni şu halatlardan oluşur: Baş halatı Baş koltuk halatı Kıç koltuk halatı Kıç halatı Gerekirse açmaz halatları Koltuk Halatının Uzunluğu Koltuk halatları, baş ve kıç halatlarından uzundur. Uzun halat, aynı esneme oranında daha fazla uzar. Bu esneme, dalgadaki hareketi yumuşatır. Gelgitli limanlarda uzun halat, su seviyesi değişiminde teknenin dengeli kalmasını sağlar. Manevrada Koltuk Halatı Koltuk halatı, motorla birlikte yanaşma ve ayrılma manevralarında kullanılır. Baş koltukla ayrılma: Baş koltuk bağlıyken motor geri vitese alınır. Kıç iskeleden açılır. Kıç koltukla ayrılma: Kıç koltuk bağlıyken motor ileri vitese alınır. Baş iskeleden açılır. Bu yöntem, rüzgârın tekneyi iskeleye bastırdığı durumlarda kullanılır. Manevra sırasında usturmaçalar dönme noktasına konur. Malzeme Koltuk halatlarında genellikle naylon veya polyester bağlama halatı kullanılır. Halatın sürtündüğü noktalarda koruyucu kılıf kullanılır. Sık Sorulan Sorular Koltuk halatı ile spring halatı aynı şey midir? Evet. Koltuk halatı, spring halatının Türkçe denizcilik karşılığıdır. Akdeniz tipi kıçtan bağlamada koltuk halatı kullanılır mı? Bu düzende tekne kıçtan bağlanır ve baş kaloma ile tutulur. Koltuk halatları genellikle kullanılmaz. Kuvvetli yan rüzgârda kıç halatları çaprazlanarak benzer etki sağlanır. Koltuk halatı tek başına yeterli midir? Hayır. Koltuk halatı boyuna hareketi sınırlar. Yan hareketi sınırlamak için baş ve kıç halatları gerekir. İlgili Terimler Açmaz Halatı, Bağlama Halatı, Baba, Kurtağzı, Usturmaça, Halat Koruyucu.
Konvertör
Konvertör , elektrik enerjisini bir gerilim veya akım biçiminden başka bir biçime çeviren cihazdır. Teknelerde konvertör denince çoğunlukla bir doğru akım gerilimini başka bir doğru akım gerilimine çeviren dönüştürücü kastedilir. Konvertör Nedir? 24 V elektrik sistemli teknelerde bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. Telsizler, buzdolapları ve elektronik cihazlar bu gruba girebilir. Konvertör, 24 V'u 12 V'a düşürerek bu cihazları besler. Konvertör, sabit bir çıkış gerilimi sağlar. Konvertör Türleri Tür Dönüşüm Kullanım DC-DC düşürücü 24 V → 12 V 24 V teknelerde 12 V cihazlar DC-DC yükseltici 12 V → 24 V 12 V teknelerde 24 V cihazlar Yalıtımlı DC-DC Giriş ve çıkış elektriksel olarak ayrık Hassas elektronik cihazlar AC-DC konvertör 230 V AC → 12 V DC Güç kaynakları Konvertör ve DC-DC Şarj Cihazı Farkı Özellik Konvertör DC-DC Şarj Cihazı Amaç Tüketiciyi sabit gerilimle beslemek Aküyü şarj etmek Çıkış Sabit gerilim Kademeli şarj profili Akü bağlantısı Gerekmez Çıkışta akü bulunur Yalıtımlı Konvertörün Önemi Yalıtımsız konvertörlerde giriş ve çıkış negatif hattı ortaktır. Yalıtımlı konvertörlerde iki taraf elektriksel olarak ayrıdır. Yalıtım, toprak döngülerini ve elektronik parazitleri azaltır. Ayrıca galvanik korozyon riskini sınırlar. Seçim Ölçütleri Beslenecek cihazların toplam akımını hesaplayın. Konvertörün sürekli çıkış akımını bu değerin üzerinde seçin. Giriş gerilim aralığının akü gerilim değişimlerini karşıladığını doğrulayın. Yalıtımlı veya yalıtımsız modele karar verin. Montaj yerine uygun koruma sınıfını seçin. Gerilim Düşürücü Direnç Kullanılmaz Gerilimi bir dirençle düşürmek verimsizdir. Direnç, enerjinin büyük bölümünü ısıya çevirir. Ayrıca yük değiştikçe çıkış gerilimi değişir. Bu nedenle elektronik konvertör kullanılır. Kurulum Konvertörü havalandırmalı bir yere monte edin. Giriş ve çıkış hatlarına sigorta takın. Kablo kesitini akıma göre seçin. Isı dağıtımı için çevresinde boşluk bırakın. Sık Sorulan Sorular 24 V akü bankasının bir aküsünden 12 V almak doğru mudur? Bu yöntem bankadaki aküleri dengesiz deşarj eder. Konvertör kullanmak daha uygundur. Konvertör ısınır mı? Dönüşüm kayıpları ısı üretir. Yüksek akımda soğutma önemlidir. İnverter de bir konvertör müdür? Genel anlamda evet. İnverter, DC'yi AC'ye çeviren özel bir konvertör türüdür. İlgili Terimler DC-DC Şarj Cihazı, 24 Volt Tekne Sistemi, 12 Volt Tekne Sistemi, İnverter, Redresör, Doğru Akım.
Korozyon
Korozyon , bir metalin çevresiyle kimyasal veya elektrokimyasal tepkimeye girerek bozulmasıdır. Demirin paslanması, korozyonun en bilinen örneğidir. Korozyon Nedir? Metaller, doğada çoğunlukla oksit veya tuz halinde bulunur. İşlenmiş metal, kararlı haline geri dönme eğilimindedir. Nem, oksijen ve tuz bu dönüşümü hızlandırır. Deniz suyu, iyi bir elektrolittir ve klorür iyonu içerir. Bu nedenle deniz ortamı korozyon açısından en zorlu ortamlardan biridir. Korozyonun Koşulları Elektrokimyasal korozyon için dört unsur gerekir: Unsur Açıklama Anot Elektron veren ve çözünen metal bölgesi Katot Elektron alan bölge Elektrolit İyonları ileten sıvı, örneğin deniz suyu Elektriksel bağlantı Anot ile katot arasında elektron yolu Bu unsurlardan biri ortadan kaldırılırsa korozyon durur. Teknede Görülen Korozyon Türleri Tür Açıklama Genel korozyon Yüzeyin düzgün biçimde aşınması Galvanik korozyon Farklı metallerin elektrolitte temasıyla oluşur Elektrolitik korozyon Dış kaynaklı kaçak akımla oluşur Oyuklanma korozyonu Yüzeyde derin küçük çukurlar Aralık korozyonu Oksijen almayan dar boşluklarda Gerilmeli korozyon çatlağı Gerilme altındaki metalde çatlak Seçici çözünme Alaşımdan bir elementin çözünmesi, örneğin dezinkifikasyon Etkilenen Parçalar Pervane ve şaft Deniz suyu vanaları ve gövde geçişleri Dıştan takma motor ayakları Paslanmaz donanım ve arma telleri Elektrik bağlantıları Çelik ve alüminyum gövdeler Önleme Yöntemleri Yöntem Açıklama Malzeme seçimi Deniz ortamına uygun alaşım Kaplama Boya ve astar sistemleri Katodik koruma Kurban anot veya dış akım Yalıtım Farklı metaller arasında yalıtkan ara parça Elektrik düzeni Kaçak akımların önlenmesi Temizlik Tuzun tatlı suyla uzaklaştırılması İlgili Standartlar ISO 8044, korozyon terimlerini tanımlar. ISO 12944, çelik yapıların boya ile korunmasını düzenler. Sık Sorulan Sorular Paslanma ile korozyon aynı şey midir? Paslanma, demir ve çeliğin korozyonudur. Korozyon tüm metalleri kapsayan genel terimdir. Tuzlu su neden korozyonu hızlandırır? Tuzlu su, elektriği iyi iletir ve klorür iyonu içerir. Fiberglas korozyona uğrar mı? Fiberglas metal değildir ve korozyona uğramaz. Üzerindeki metal parçalar uğrayabilir. Korozyon hızı neye bağlıdır? Metal türüne, sıcaklığa, oksijen miktarına ve suyun iletkenliğine bağlıdır. İlgili Terimler Galvanik Korozyon, Elektrolitik Korozyon, Kurban Anot, Katodik Koruma, Paslanmaz Çelik, Deniz Tipi Alüminyum.
Koç Boynuzu
Koç boynuzu , iki yana uzanan kollara sahip, halatların bağlandığı güverte donanımıdır. Adını, kıvrık kollarının koç boynuzuna benzemesinden alır. İngilizcede bu donanıma "cleat" denir. Koç Boynuzu Nedir? Koç boynuzu, bir gövde ve iki yatay koldan oluşur. Halat, kolların altından ve üstünden sekiz biçiminde geçirilerek sabitlenir. Bu bağlama yöntemine "volta" denir. Koç boynuzu bağlama, mandar ve ıskota gibi halatların sabitlenmesinde kullanılır. Koç Boynuzu Türleri Tür Yapı Kullanım Klasik koç boynuzu Sabit iki kollu gövde Bağlama ve genel kullanım Gömme koç boynuzu Güverteye gömülü, kullanılmadığında kapanır Yüzme ve yürüme alanları Açık tabanlı koç boynuzu Gövdenin altı boştur Halat gözünün geçirilmesi Kam kilit Yaylı dişli çeneler Hızlı halat sabitleme Kanal kilit V biçimli kanal Hafif halatlar Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Dayanıklı, korozyona dirençli Alüminyum alaşım Hafif, eloksal kaplamalı Naylon Hafif yükler için ekonomik Bronz Geleneksel teknelerde kullanılır Montaj Gereksinimleri Koç boynuzunu yük yönüne göre hafif açılı yerleştirin. Güverte altına arkalık plakası koyun. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Sandviç çekirdekli güvertede deliklerin içini epoksiyle doldurun. Koç boynuzu, gelen yükü cıvatalar aracılığıyla güverteye aktarır. Yetersiz güçlendirme, güvertenin yerinden kopmasına neden olabilir. Doğru Volta Atma Halatı önce koç boynuzunun uzak tarafındaki kolun altından geçirin. Halatı gövdenin etrafından bir tur dolayın. Kollar üzerinde iki veya üç sekiz atın. Son turda halatı kendi altından geçirerek kilit atın. Fazla tur, halatın çözülmesini zorlaştırır. Yetersiz tur, halatın kaymasına yol açar. Boyut Seçimi Koç boynuzunun boyu, kullanılacak halatın çapına göre seçilir. Kalın halat küçük koç boynuzuna sığmaz. Üreticiler, her model için uygun halat çapı aralığını belirtir. Sık Sorulan Sorular Koç boynuzu ile baba arasındaki fark nedir? Koç boynuzu yatay kollu, alçak bir donanımdır. Baba ise dikey silindirik bir direktir. Koç boynuzu neden açılı monte edilir? Açılı montaj, halatın kola sürtünmeden düzgün girmesini sağlar. Bu yerleşim volta atmayı kolaylaştırır. Kam kilit bağlama için uygun mudur? Kam kilit hızlı ayar için tasarlanır. Uzun süreli bağlamada klasik koç boynuzu tercih edilir. İlgili Terimler Baba, Bağlama Babası, Kurtağzı, Bağlama Halatı, Halat Kilidi, Güverte Donanımı.
Krank Mili
Krank mili , pistonların doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren motor milidir. Krank milinin dönüşü, şanzıman ve şaft üzerinden pervaneye iletilir. Krank Mili Nedir? Krank mili, motor bloğunun alt bölümündeki ana yataklarda döner. Milin üzerinde eksenden kaçık muylular bulunur. Her muyluya bir biyel kolu bağlanır. Piston aşağı itildiğinde biyel kolu muyluyu iter ve mil döner. Motor devri, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Krank Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Ana muylular Milin blok içindeki ana yataklarda döndüğü bölümler Biyel muyluları Biyel kollarının bağlandığı eksenden kaçık bölümler Karşı ağırlıklar Dönme dengesini sağlar Yağ kanalları Muylulara yağ taşır Ön uç Kasnak ve kayış düzenine bağlanır Arka flanş Volan ve şanzımana bağlanır Krank Milinin Bağlantıları Volan: Arka uçta bulunur. Dönüşü dengeler ve marş motoru dişlisine bağlanır. Kasnak: Ön uçta bulunur. Kayışla su pompası ve alternatörü döndürür. Eksantrik mili tahriki: Kayış, zincir veya dişliyle eksantrik milini döndürür. Şanzıman: Gücü pervane şaftına iletir. Yataklar Krank mili, ince yatak kusinetleri üzerinde döner. Kusinetler ile mil arasında basınçlı yağ filmi bulunur. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önler. Yağ basıncı düştüğünde yataklar hızla aşınır. Krank Mili Malzemeleri Malzeme Kullanım Dövme çelik Yüksek yüklü motorlar Dökme sfero demir Standart motorlar Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Derin vuruntu sesi Ana veya biyel yatağı aşınması Düşük yağ basıncı Yatak boşluğunun artması Ön keçeden yağ kaçağı Keçe aşınması Titreşim Dengesizlik veya mil hasarı Yağlamanın Önemi Yağ kalitesi ve seviyesi krank milinin ömrünü belirler. Kirli yağ, yataklarda çizik oluşturur. Düşük yağ seviyesi, yağ filminin kopmasına yol açar. Motor yağı ve filtresi üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Krank mili ile eksantrik mili arasındaki fark nedir? Krank mili pistonların gücünü alır ve motoru döndürür. Eksantrik mili supapları açıp kapatır. Krank mili onarılabilir mi? Aşınmış muylular taşlanarak alt ölçüye getirilebilir. Bu durumda uygun ölçüde yatak kusinetleri kullanılır. Krank mili neden kırılır? Aşırı yük, yağsız çalışma, motorun su yutması veya malzeme yorulması kırılmaya yol açabilir. İlgili Terimler Piston, Eksantrik Mili, Motor Bloğu, Motor Devri, Motor Yağı, Marş Motoru.
Kurban Anot
Kurban anot , korunması istenen metal parçadan daha aktif bir metalden yapılan ve onun yerine çözünen parçadır. Teknelerde kurban anotlar pervane, şaft, gövde ve motor parçalarını korur. Kurban Anot Nedir? Kurban anot, galvanik korozyon ilkesini koruma amacıyla kullanır. Anot, korunan parçaya elektriksel olarak bağlanır. Deniz suyunda bir galvanik pil oluşur. Anot, galvanik seride daha aktif olduğu için çözünür. Korunan metal katot olur ve korozyona uğramaz. Türkçede kurban anota "tutya" da denir. Anot Malzemeleri Malzeme Uygun Su Not Çinko Tuzlu su Tatlı suda pasifleşebilir Alüminyum alaşımı Tuzlu ve acı su Daha hafif, daha uzun ömür Magnezyum Tatlı su Tuzlu suda çok hızlı çözünür Alüminyum anotlar, indiyum ve çinko katkılı özel alaşımlardan üretilir. Anot Türleri Tür Takıldığı Yer Şaft anodu Pervane şaftı Pervane somunu anodu Pervane göbeği Gövde anodu Gövde altına cıvatalı plaka Dıştan takma motor anodu Motor ayağı ve trim Motor içi anot Eşanjör ve soğutma devresi Flap anodu Trim flapları Baş itici anodu Baş itici pervanesi Montaj Kuralları Anodu yalnızca temiz metal yüzeye bağlayın. Anodu boyamayın. Bağlantı noktasının elektriksel sürekliliğini kontrol edin. Anodu üreticinin belirttiği konuma takın. Boyanan anot suyla temas edemez ve çalışmaz. Değişim Ölçütü Durum İşlem Yaklaşık yarısı tükenmiş Değiştirilir Hiç tükenmemiş Bağlantı ve malzeme kontrol edilir Çok hızlı tükenmiş Kaçak akım araştırılır Birçok üretici, anot hacminin yaklaşık yarısı tükendiğinde değişimi önerir. Malzemelerin Karıştırılması Aynı tekne üzerinde farklı anot malzemeleri birlikte kullanılmaz. Farklı anotlar birbirini etkileyebilir. Üreticinin önerdiği malzeme tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Anot neden hiç tükenmez? Anot boyanmış, pasifleşmiş veya bağlantısı kopmuş olabilir. Anot ne sıklıkla değiştirilir? Genellikle karaya çekmede kontrol edilir ve gerektiğinde değiştirilir. Tatlı suda çinko anot kullanılır mı? Çinko tatlı suda pasifleşebilir. Magnezyum veya alüminyum tercih edilir. Anot neden yüzeye sıkıca bağlanır? Gevşek bağlantı elektrik akışını keser. Bu durumda anot korumaz. Anot boyutu nasıl seçilir? Boyut, korunan alana ve üretici önerisine göre seçilir. İlgili Terimler Tutya, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Katodik Koruma, Galvanik Korozyon.
Kurtarma Halkası
Kurtarma halkası , yüzer bir kayış veya halka ile uzun bir halattan oluşan, denize düşen kişiyi tekneye çekmek ve kaldırmak için kullanılan kurtarma aracıdır. Bu tür ürünler İngilizcede "rescue sling" olarak anılır. Lifesling, bilinen bir marka adıdır. Kurtarma Halkası Nedir? Kurtarma halkası, kişinin koltuk altlarından geçen yüzer bir halkadır. Halka, uzun bir yüzer halatla tekneye bağlıdır. Kişi halkayı sırtından geçirerek vücuduna yerleştirir. Ardından tekne halatla kişiyi kendine çeker. Halka, kişinin palanga ile sudan kaldırılmasına da imkân verir. Kurtarma Halkasının Bölümleri Bölüm Görevi Yüzer halka Kişiyi su üstünde tutar ve sarar Yüzer halat Halkayı tekneye bağlar Kaldırma gözü Palanga bağlantısı için halka Saklama kılıfı Kıç vardavelasında taşınır Kullanım Adımları Kurtarma halkasının halatını tekneye bağlı bırakın. Halkayı suya atın. Tekneyi kişinin çevresinde daireler çizerek dolaştırın. Halat kişinin önünden geçince kişi halatı yakalar. Kişi halkayı koltuk altlarından geçirir. Tekneyi durdurun ve halatla kişiyi bordaya çekin. Palanga veya mandarla kişiyi kaldırın. Avantajlar Avantaj Açıklama Teknenin kişiye çok yaklaşması gerekmez Halat kişiye ulaşır Az mürettebatla kullanılabilir Tek kişilik kurtarmaya uygundur Kaldırma imkânı Kişi palangayla sudan alınabilir Yüzerlik Kişiyi kurtarma sırasında yüzer tutar Kaldırma Bilinci açık ve güçlü bir kişi merdivenden çıkabilir. Yorgun veya bilinci kapalı kişi ise kaldırılmalıdır. Kaldırma için şu düzenekler kullanılır: Bumbaya bağlı palanga Yedek mandar ve vinç Davit Palanganın mekanik avantajı, bir kişinin bir yetişkini kaldırabilmesini sağlar. Montaj ve Hazırlık Halka kıç vardavelasında kılıfı içinde taşınır. Halatın ucu teknedeki sağlam bir noktaya kalıcı olarak bağlanır. Kaldırma palangası önceden hazırlanır ve yeri bilinir. Bakım Halatın yüzerliğini ve aşınmasını kontrol edin. Kılıfı UV hasarına karşı inceleyin. Halkayı ve halatı tatlı suyla yıkayın. Kurtarma tatbikatında halkayı kullanarak deneyin. Sık Sorulan Sorular Kurtarma halkası can simidinin yerini tutar mı? Farklı amaçları vardır. Can simidi hızla atılır. Kurtarma halkası kişiyi tekneye bağlar ve kaldırır. Kurtarma halkası motorlu teknede kullanılır mı? Kullanılır. Pervanenin halata dolanmaması için dikkat edilir. Kişi halkaya nasıl girer? Kişi halkayı başından geçirir ve kollarının altına yerleştirir. İlgili Terimler Can Simidi, MOB, Denize Adam Düştü, Palanga, Cankurtaran Halatı, MOB Şamandırası.
Kurtağzı
Kurtağzı , bağlama veya çapa halatını güverte kenarından dışarıya yönlendiren kılavuz donanımdır. İngilizcede bu donanıma "fairlead" veya "chock" denir. Kurtağzı Nedir? Kurtağzı, halatın baba veya koç boynuzundan çıkıp bordadan dışarı uzandığı noktada yer alır. Halat, kurtağzının içinden geçer. Kurtağzı, halatın yönünü sabitler ve sürtünmeyi tek bir noktada toplar. Bu sayede halat güverte kenarına ve küpeşteye sürtünmez. Kurtağzı Türleri Tür Yapı Özellik Açık kurtağzı Üstü açık iki kıvrık kol Halat yukarıdan takılır Kapalı kurtağzı Tamamen kapalı oval açıklık Halat kaçmaz Makaralı kurtağzı Kenarlarda dönen makaralar Sürtünmeyi azaltır Küpeşte kurtağzı Küpeşteye entegre açıklık Parapet küpeştelerde kullanılır Panama kurtağzı Büyük kapalı oval açıklık Gemilerde kullanılır Panama kurtağzı, adını Panama Kanalı'nın bağlama şartlarından alır. Kurtağzının Görevleri Halatı istenen yöne yönlendirir. Sürtünmeyi halatın kurtağzıyla temas ettiği yüzeyde toplar. Güverte kenarını ve jelkotu korur. Halatın baba üzerinden kaymasını önler. Montaj Kurtağzını babanın veya koç boynuzunun hattına yerleştirin. Halatın kurtağzına düz bir açıyla girmesini sağlayın. Güverte altına arkalık plakası koyun. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Yüzey Durumu Kurtağzının iç yüzeyi düzgün ve yuvarlak kenarlı olmalıdır. Keskin kenar ve pürüz halatı hızla aşındırır. Döküm hataları zımparayla giderilir. Aşınmış kurtağzı değiştirilir. Halat Koruyucu ile Birlikte Kullanım Uzun süreli bağlamada halat, kurtağzı içinde sürekli hareket eder. Halatın kurtağzına değen bölümüne koruyucu kılıf geçirilir. Kılıf, halatı aşınmadan korur. Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Alüminyum alaşım Bronz Mühendislik plastikleri Sık Sorulan Sorular Açık ve kapalı kurtağzı arasında nasıl seçim yapılır? Açık kurtağzı halatın hızla takılıp çıkarılmasını sağlar. Kapalı kurtağzı, dalgalı ortamda halatın dışarı fırlamasını önler. Makaralı kurtağzı neden kullanılır? Makaralar halat ile birlikte döner. Bu hareket, sürtünmeyi ve ısınmayı azaltır. Kurtağzı olmadan bağlama yapılabilir mi? Yapılabilir, ancak halat güverte kenarına sürtünür. Bu sürtünme hem halatı hem gövdeyi aşındırır. Kurtağzı boyutu nasıl seçilir? Kurtağzının açıklığı, kullanılacak en kalın halatın rahatça geçeceği genişlikte seçilir. Halat gözünün de geçmesi gerekiyorsa açıklık buna göre büyütülür. İlgili Terimler Baba, Bağlama Babası, Koç Boynuzu, Halat Koruyucu, Bağlama Halatı, Küpeşte.
Kuyruklu Motor
Kuyruklu motor , motorun gövde içinde, tahrik ayağının ise kıç aynalığın dışında bulunduğu tahrik sistemidir. Bu sisteme "Z tahrik" veya "stern drive" da denir. Kuyruklu Motor Nedir? Kuyruklu sistemde motor, kıç aynalığın hemen önüne yerleştirilir. Güç, aynalıktan geçen bir bağlantı ile dışarıdaki ayak ünitesine iletilir. Ayak ünitesi dıştan takma motorun alt kısmına benzer. Ünite sağa sola dönerek dümen görevi görür. Yukarı-aşağı hareketle trim yapılır. Sistem, güç akışının Z harfine benzer yön değiştirmesi nedeniyle "Z tahrik" olarak adlandırılır. Tarihçe Volvo Penta, 1959 yılında Aquamatic adıyla kuyruklu tahrik sistemini piyasaya sundu. Sistem, içten takma motorun gücünü dıştan takma motorun manevra kabiliyetiyle birleştirdi. Bugün Volvo Penta ve Mercury MerCruiser başlıca üreticilerdir. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Motor Gövde içinde güç üretir Aynalık montaj plakası Ayak ünitesini aynalığa bağlar Körükler Aynalık geçişini su geçirmez tutar Ayak ünitesi Dişlileri ve pervaneyi taşır Trim silindirleri Ayağın açısını ayarlar Dümen sistemi Ayağı sağa sola döndürür Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Ayak dönerek yön verir, manevra kolaydır Körük bakımı gerekir Trim ile seyir açısı ayarlanır Ayak ünitesi korozyona açıktır Ayak kaldırılarak sığ suya girilebilir Ayak ünitesi darbe hasarına açıktır Motor kıça yakın, iç hacim artar Yüksek güçlerde sınırlıdır Körük Bakımı Körük, kauçuktan üretilen esnek bir kılıftır. Körük yırtılırsa motor bölmesine su girer. Körükler zamanla sertleşir ve çatlar. Üreticiler belirli aralıklarla körük değişimini önerir. Kontrol, tekne karadayken ayak ünitesi sağa sola ve yukarı aşağı hareket ettirilerek yapılır. Korozyon Koruması Ayak ünitesi genellikle alüminyum alaşımdır. Alüminyum, deniz suyunda galvanik korozyona açıktır. Ünite üzerindeki kurban anotlar düzenli olarak değiştirilir. Bakır içerikli antifouling boya ayak ünitesine sürülmez. Çift Pervaneli Ayak Bazı ayak ünitelerinde aynı eksende ters yönde dönen iki pervane bulunur. Bu tasarım, pervane yürüme etkisini azaltır ve itişi artırır. Volvo Penta bu sistemi "Duoprop" adıyla üretir. Sık Sorulan Sorular Kuyruklu motor ile dıştan takma motor arasındaki fark nedir? Kuyruklu motorda motor gövde içindedir. Dıştan takma motorda motor da teknenin dışındadır. Ayak ünitesi yağı neden kontrol edilir? Yağda su bulunması keçe arızasını gösterir. Sütlü görünen yağ, su girişinin belirtisidir. Kuyruklu motor uzun süre suda bırakılabilir mi? Bırakılabilir, ancak ayak ünitesinde deniz canlısı tutunması ve korozyon artar. Kullanılmadığında ayak yukarı kaldırılır. İlgili Terimler İçten Takma Motor, Dıştan Takma Motor, Trim, Motor Anodu, Galvanik Korozyon, Şaftlı Motor.
Köpük Can Yeleği
Köpük can yeleği , yüzerliğini kapalı hücreli köpük malzemeden alan ve şişirme gerektirmeyen can yeleğidir. Köpük can yeleği, suya düşüldüğü anda yüzerlik sağlar. Köpük Can Yeleği Nedir? Köpük can yeleğinin kumaş gövdesinin içinde köpük paneller bulunur. Köpük, kapalı hücreli yapısı sayesinde su emmez. Bu yapı, yeleğin her koşulda yüzmesini sağlar. Yelek herhangi bir mekanizma veya gaz kartuşu içermez. Köpük Malzemeleri Malzeme Özellik PVC köpük Yaygın, dayanıklı Polietilen köpük Hafif ve esnek Nitril-PVC karışımı Yumuşak ve esnek Yüzerlik Sınıfları Köpük can yelekleri genellikle 50 N, 100 N ve 150 N sınıflarında üretilir. Yüksek yüzerlik, daha fazla köpük hacmi gerektirir. Bu nedenle 150 N köpük yelekler hacimlidir. Sınıflar ISO 12402 standardında tanımlanır. Şişme Can Yeleğiyle Karşılaştırma Özellik Köpük Can Yeleği Şişme Can Yeleği Yüzerlik Anında ve her zaman Şişince sağlanır Bakım Az Düzenli servis Hacim Büyük Küçük Rahatlık Daha sıcak ve hantal İnce ve hafif Delinme riski Yüzerlik kaybolmaz Yüzerlik kaybolabilir Maliyet Genellikle düşük Genellikle yüksek Kullanım Alanları Çocuklar ve yüzme bilmeyen kişiler Kayak, kano ve su sporları Kiralık ve ticari tekneler Teknede yedek can yelekleri Sıcak olmayan iklimlerde soğuğa karşı ek yalıtım Bakım Kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Gölgede kurutun. Kumaşta yırtık ve kopuk dikiş arayın. Köpükte sertleşme ve parçalanma kontrol edin. Tokaların ve fermuarların çalıştığını doğrulayın. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Köpükte ezilme Yüzerlik azalmış olabilir Kumaşta solma ve yırtılma UV hasarı Kopuk kayış veya toka Yelek vücutta tutunamaz Su emen köpük Hücre yapısı bozulmuştur Saklama Köpük can yelekleri doğrudan güneş ışığından uzak tutulur. Üzerlerine ağır eşya konmaz. Ezilen köpük yüzerliğini kaybedebilir. Sık Sorulan Sorular Köpük can yeleği bilinci kapalı kişiyi çevirir mi? Yüzerlik ve tasarıma bağlıdır. 150 N ve üzeri can yelekleri bu amaçla tasarlanır. Köpük can yeleği ne kadar süre kullanılır? Kullanım süresi, kullanım sıklığına ve saklama koşullarına bağlıdır. Durum kontrolü belirleyicidir. Köpük yelek şişme yelekten daha mı güvenlidir? Köpük yelek arıza riski taşımaz. Şişme yelek ise daha yüksek yüzerlik ve rahatlık sağlar. İlgili Terimler Can Yeleği, Şişme Can Yeleği, Çocuk Can Yeleği, Can Simidi, Güvenlik Ekipmanı, Tekne Güvenliği.
Küpeşte
Küpeşte , tekne bordasının üst kenarında yer alan korkuluk veya kenar elemanıdır. Küpeşte, güvertedeki kişilerin denize düşmesini önler. Küpeşte Nedir? Küpeşte, güverte kenarı boyunca baştan kıça uzanır. Küçük teknelerde küpeşte, gövde ile güvertenin birleştiği kalın kenardır. Büyük teknelerde küpeşte, borda üzerinde yükselen bir duvar veya korkuluktur. İngilizcede bu elemana "gunwale" veya "toerail" denir. Küpeşte Türleri Tür Yapı Kullanım Ayak kenarı (toerail) Güverte kenarında alçak bir çıkıntı Yelkenliler Parapet küpeşte (bulwark) Bordanın güverte üstüne devam eden duvarı Guletler, büyük yatlar Ahşap küpeşte Bordanın üstüne bağlanan ahşap kenar Geleneksel tekneler Paslanmaz küpeşte Boru biçimli metal korkuluk Motoryatlar Küpeşte ve Vardavela Farkı Özellik Küpeşte Vardavela Konumu Bordanın üst kenarı Küpeştenin üzerinde yükselir Yapısı Kenar veya duvar Dikmeler ve aralarındaki teller Görevi Ayak tutunması ve kenar koruması Denize düşmeyi önleyen bel hizasında bariyer Günlük kullanımda iki terim bazen birbirinin yerine kullanılır. Küpeşte Malzemeleri Tik ağacı: Geleneksel teknelerde kullanılır. Düzenli yağlama veya vernik ister. Paslanmaz çelik: AISI 316 kalite paslanmaz çelik yaygındır. Alüminyum: Eloksal kaplamalı profiller kullanılır. Fiberglas: Gövde kalıbıyla birlikte üretilir. Küpeştenin Görevleri Güvertedeki kişinin ayağının kaymasını önler. Güverteye gelen suyun yönlendirilmesini sağlar. Halat ve makara bağlama noktası olarak kullanılır. Bordayı yanaşma darbelerinden korur. İlgili Standart ISO 15085, küçük teknelerde denize düşmeyi önleme ve kurtarma donanımlarını düzenler. Standart, korkuluk yüksekliği ve tutamak konumu gibi şartları tanımlar. Şartlar, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine göre değişir. Sık Sorulan Sorular Küpeşte neden çatlar veya gevşer? Küpeşte, yanaşma darbelerine ve halat yüklerine maruz kalır. Bağlantı cıvataları zamanla gevşer. Gevşeyen bağlantıdan güverte içine su sızabilir. Ahşap küpeşte nasıl korunur? Yüzey temizlenir ve zımparalanır. Ardından tik yağı veya marin vernik uygulanır. Küpeşteye halat bağlanır mı? Küçük teknelerde küpeşteye bağlama yuvaları açılır. Ağır yükler için koç boynuzu veya baba kullanılır. Küpeştede su sızıntısı nasıl fark edilir? Kamara tavanında veya dolap içinde su lekesi görülür. Sızıntı genellikle küpeşte cıvatalarının geçtiği deliklerden kaynaklanır. İlgili Terimler Borda, Güverte, Baş Güverte, Güvenlik Halatı, Paslanmaz Çelik, Tik Güverte.
Küresel Vana
Küresel vana , ortasında delik bulunan bir kürenin çeyrek tur döndürülmesiyle açılıp kapanan vanadır. Teknelerde en yaygın kullanılan vana türüdür. Küresel Vana Nedir? Küresel vananın gövdesinde delikli bir küre bulunur. Küre, iki conta yuvası arasında oturur. Kol 90 derece döndürüldüğünde küredeki delik akış yönüne gelir veya akış yönüne dik konuma geçer. Delik akış yönündeyse vana açıktır. Dik konumdaysa vana kapalıdır. Vananın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Hatta bağlanır, küreyi taşır Küre Akışı açar veya keser Conta yuvaları Küre çevresinde sızdırmazlık sağlar Mil Kolun hareketini küreye aktarır Kol Kullanıcı tarafından döndürülür Mil contası Mil çevresinden sızıntıyı önler Kol Konumu Kol Konumu Vana Durumu Hatta paralel Açık Hatta dik Kapalı Kol konumu, vananın durumunu uzaktan görmeyi sağlar. Teknede Kullanım Alanları Deniz suyu girişleri Tuvalet giriş ve tahliye hatları Yakıt tankı çıkışları Tatlı su hatları Sintine hatları Malzemeler Malzeme Özellik Bronz Deniz suyuna dayanıklı DZR pirinç Çinko kaybına dayanıklı Paslanmaz çelik Yakıt ve su hatları Kompozit Korozyona uğramaz, galvanik risk yok Standart pirinç Deniz suyu hattına uygun değildir Standart pirinç, deniz suyunda dezinkifikasyona uğrar. Bu olayda alaşımdaki çinko çözünür ve vana gözenekli hale gelir. Avantajlar Avantaj Açıklama Hızlı kapanır Çeyrek turda tam kapanır Tam geçiş sağlar Açıkken akışı kısıtlamaz Konum görünür Kol durumu belirtir Basit yapı Az parça içerir Bakım Vanayı ayda en az bir kez açıp kapatın. Sert dönüyorsa üretici talimatına göre yağlayın. Mil çevresinde sızıntı arayın. Gövdede yeşil veya pembe renk değişimini kontrol edin. Pembe renk, pirinçte çinko kaybının belirtisi olabilir. Sık Sorulan Sorular Küresel vana debi ayarı için kullanılır mı? Yarı açık kullanım contaları aşındırabilir. Debi ayarı için iğne vana daha uygundur. Kol kırılırsa vana nasıl kapatılır? Milin düz yüzeyi anahtarla çevrilerek kapatılabilir. Küresel vana neden çabuk kapanır? Küre yalnızca 90 derece döner. Bu hareket tek bir kol hareketiyle tamamlanır. Küresel vana tam açıkken akışı kısıtlar mı? Tam geçişli modellerde küre deliği boru çapına eşittir ve akış kısıtlanmaz. İlgili Terimler Vana, Deniz Suyu Vanası, Seacock, Gövde Geçişi, Çekvalf, Galvanik Korozyon.
Kıyı Elektrik Kablosu
Kıyı elektrik kablosu , tekneyi marinadaki elektrik dağıtım dolabına bağlayan esnek güç kablosudur. Kablonun bir ucunda marina fişi, diğer ucunda tekne fişi bulunur. Kıyı Elektrik Kablosu Nedir? Kıyı elektrik kablosu; faz, nötr ve koruma (toprak) iletkenlerinden oluşur. Kablo, ıslak zemin, güneş ışığı ve ezilmeye maruz kalır. Bu nedenle dayanıklı kauçuk veya benzeri kılıflı esnek kablo kullanılır. Kablonun uçlarındaki fişler su geçirmez yapıdadır. Kablonun Bölümleri Bölüm Görevi Marina fişi Marina dolabındaki prize takılır Kablo Enerjiyi taşır Tekne fişi (dişi) Teknedeki girişe takılır Kilit halkası Fişi yuvasına sabitler Koruyucu kapak Kullanılmadığında fişi korur Fiş Standartları Standart Kullanım IEC 60309 (mavi, 16 A veya 32 A) Avrupa marinaları NEMA L5-30 ve benzerleri ABD marinaları Kilitli tekne giriş fişleri Tekne tarafı bağlantısı IEC 60309 fişlerinde renk, gerilimi gösterir. Mavi renk 200–250 V tek fazlı kullanım içindir. Kablo Seçimi Teknenin kıyı elektriği girişinin akım değerini belirleyin. Kablo kesitini bu akıma göre seçin. Marina prizine ulaşacak uzunluğu belirleyin. Ek kablo gerektirmeyecek uzunluk tercih edin. Fişleri marina ve tekne prizlerine göre seçin. Avrupa'da kıyı kablosu olarak genellikle H07RN-F tipi kauçuk kablo kullanılır. Bu kod, kablonun yapısını ve gerilim sınıfını tanımlar. Gerilim Düşümü Uzun ve ince kablo, gerilim düşümüne yol açar. Düşük gerilim, motorlu cihazların ve şarj cihazlarının verimini azaltır. Kablo uzunluğu arttıkça kesit büyütülmelidir. Bakım ve Kontrol Kılıfta kesik, çatlak ve ezilme arayın. Fiş pimlerinde yanık izi ve korozyon kontrol edin. Fiş kapaklarını kullanılmadığında kapatın. Kabloyu sararak ve kuru saklayın. Isınan bağlantıları hemen inceleyin. Güvenlik Kabloyu suya veya iskele altına sarkıtmayın. Kabloyu yürüme yoluna gerili bırakmayın. Hasarlı fişi bantla onarmayın, değiştirin. Sık Sorulan Sorular İki kablo uç uca eklenebilir mi? Eklemeler su ve ısınma riskini artırır. Tek parça uygun uzunlukta kablo kullanılması önerilir. Fiş pimleri neden kararır? Gevşek temas ısınmaya yol açar. Kararma, fişin değiştirilmesi gerektiğini gösterebilir. Kıyı kablosu ev uzatma kablosuyla değiştirilebilir mi? Hayır. Ev uzatma kabloları deniz ortamı ve yüksek akım için uygun değildir. İlgili Terimler Kıyı Elektriği, Marin Priz, 220 Volt Tekne Sistemi, Marin Elektrik Kablosu, IP Koruma Sınıfı, Kablo Kesiti.
Kıyı Elektriği
Kıyı elektriği , marina veya iskeledeki elektrik dağıtım noktasından tekneye sağlanan şebeke elektriğidir. İngilizcede bu bağlantıya "shore power" denir. Kıyı Elektriği Nedir? Marinalarda iskele boyunca elektrik dağıtım dolapları bulunur. Bu dolaplara "elektrik pedestalı" da denir. Tekne, özel bir kabloyla dolaptaki prize bağlanır. Kıyı elektriği tekne panosuna ulaşır. Böylece aküler şarj olur ve AC cihazlar çalışır. Marina Bağlantı Değerleri Akım Yaygın Kullanım 16 A Küçük ve orta boy tekneler 32 A Büyük yatlar 63 A ve üzeri Süperyatlar, genellikle üç fazlı Marinalarda genellikle IEC 60309 standardına uygun endüstriyel prizler kullanılır. 230 V tek fazlı prizlerin rengi mavidir. Bağlantı Sırası Bağlanırken: Tekne panosundaki kıyı elektriği ana kesicisini kapatın. Kabloyu önce tekne prizine takın. Kabloyu sonra marina prizine takın. Marina prizinin kesicisini açın. Tekne panosundaki kesiciyi açın. Polarite göstergesini kontrol edin. Ayrılırken: Sıra tersine uygulanır. Bu sıra, enerjili kablo ucunun suya düşme riskini azaltır. Galvanik Korozyon Riski Kıyı elektriği bağlantısında koruma iletkeni, tekneyi marina topraklamasına bağlar. Bu bağlantı, komşu teknelerle tekne arasında galvanik bir devre oluşturabilir. Sonuçta anotlar hızlı aşınır. Koruma için iki yöntem kullanılır: Galvanik izolatör: Düşük gerilimli galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyıdan elektriksel olarak tamamen ayırır. Güvenlik Kuralları Hasarlı kablo kullanılmaz. Kablo suya sarkıtılmaz. Ek kablo ve ev tipi uzatma kullanılmaz. Marina kesicisi atıyorsa tüketim azaltılır. Kıyı elektriği bağlıyken marina çevresinde yüzülmez. Marinalarda kaçak akım, sudaki kişilerde elektrik çarpmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Kıyı elektriği akım sınırı aşılırsa ne olur? Marina dolabındaki kesici atar. İnverter şarj cihazlarının güç destek işlevi bu durumu önlemeye yardım eder. Kıyı elektriği ücretli midir? Marinaya göre değişir. Bazı marinalar elektriği sayaçla ücretlendirir. Yabancı marinada farklı priz bulunursa ne yapılır? Uygun adaptör kullanılır. Adaptörün koruma iletkenini sürdürmesi gerekir. İlgili Terimler Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, 220 Volt Tekne Sistemi, Galvanik Korozyon, Akü Şarj Cihazı, İnverter Şarj Cihazı.
Kıç
Kıç , teknenin arka ucudur. Denizcilikte kıç bölümüne "pupa" da denir. İngilizcede bu bölüme "stern" denir. Kıç Nedir? Kıç, teknenin seyir yönünün tersine bakan ucudur. Dümen ve pervane genellikle kıç bölümünde yer alır. Kıç bölümünün şekli, teknenin manevra kabiliyetini ve iç hacmini etkiler. Kıç Bölümündeki Kısımlar Kısım Tanım Kıç aynalık Kıçın düz veya hafif kavisli arka yüzeyi Kıç bodoslama Kıçın en arkasındaki dikey eleman Kıç omuzluk Kıçın bordalarla birleştiği bölüm Kıç güverte Kıçın üzerindeki güverte alanı Kıç kamara Kıç bölümündeki iç yaşam alanı Kıç pik Kıçın en arkasındaki su geçirmez bölme Kıç Şekilleri Aynalı kıç (transom): Kıç düz bir yüzeyle biter. Modern teknelerde yaygındır. Tirhandil (sivri kıç): Kıç, baş gibi sivri biter. Geleneksel Türk teknelerinde görülür. Ters aynalık: Aynalık öne doğru eğimlidir. Yüzme platformuna alan açar. Kaşık kıç: Kıç, sudan yukarı doğru uzanan yuvarlak bir çıkıntıyla biter. Kıça Göre Yön İfadeleri İfade Anlamı Kıçtan Teknenin arkasından Kıç omuzluktan Kıç ile borda arasındaki yönden Kıça doğru Teknenin arka ucuna doğru Tornistan Teknenin geri yönde hareketi Kıç Bölümündeki Donanımlar Dümen palası ve dümen şaftı Pervane ve şaft Dıştan takma motor bağlantısı (aynalıkta) Yüzme platformu ve merdiven Kıç babaları Pupa feneri Pupa Feneri COLREG 1972 Kural 21, pupa fenerini tanımlar. Pupa feneri, kıçta bulunan beyaz fenerdir. Feneri, kıçtan itibaren 135 derecelik yay boyunca görülür. Sık Sorulan Sorular Pupa ile kıç aynı şey midir? Evet. Pupa, İtalyanca "poppa" kelimesinden gelir ve teknenin kıçını ifade eder. Yelkencilikte "pupa seyri", rüzgârı kıçtan alarak yapılan seyirdir. Dıştan takma motor neden kıça bağlanır? Aynalık, motorun ağırlığını ve itiş kuvvetini taşıyacak şekilde güçlendirilir. Motor buradan dümen ve itiş görevini birlikte yapar. Tirhandil kıçın aynalı kıça göre farkı nedir? Tirhandil kıç, arkadan gelen dalgayı ikiye böler. Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha fazla alan sağlar. Modern üretimde aynalı kıç daha yaygındır. Tornistan ne demektir? Tornistan, motoru geri vitese alarak teknenin geri hareket etmesidir. İlgili Terimler Baş, Kıç Güverte, Kıç Bodoslama, Pupa Feneri, Dümen Palası, Yüzme Platformu.
Kıç Bodoslama
Kıç bodoslama , teknenin kıç ucunda omurgadan yukarı doğru yükselen yapı elemanıdır. Kıç bodoslama, gövdenin arka kenarını oluşturur. Kıç Bodoslama Nedir? Kıç bodoslama, omurganın kıç ucuna bağlanır. Geleneksel ahşap teknelerde kıç bodoslama, dümenin asıldığı dikey parçadır. İngilizcede bu elemana "sternpost" denir. Modern aynalı kıçlı teknelerde kıç bodoslamanın yerini aynalık alır. Kıç Bodoslamanın Görevleri Görev Açıklama Yapısal birleşim Omurgayı kıç yapısına bağlar Dümen taşıma Dümen palası menteşelerle bodoslamaya asılır Şaft geçişi Şaft tüpü bazı teknelerde bodoslamadan geçer Pervane koruması Pervaneyi omurga ile dümen arasında korur Pervane Yuvası Bazı geleneksel teknelerde kıç bodoslama ile dümen arasında bir boşluk bulunur. Bu boşluğa pervane yuvası denir. Pervane bu boşlukta döner. Bu yapı, pervaneyi halat ve yüzen cisimlerden korur. Kıç Bodoslama ve Kıç Aynalık Farkı Özellik Kıç Bodoslama Kıç Aynalık Biçim Dikey veya eğimli dar eleman Geniş, düz veya hafif kavisli yüzey Kullanıldığı tekne Tirhandil ve geleneksel tekneler Modern motorlu ve yelkenli tekneler Motor bağlantısı Uygun değildir Dıştan takma motor bağlanabilir İç hacim Kıçta hacim azdır Kıçta geniş hacim sağlar Kıç Bodoslamada Bulunan Elemanlar Dümen menteşeleri (iğne ve yuva) Şaft tüpü ve salmastra yuvası Kurban anot Gövde birleşim cıvataları Bakım ve Kontrol Kıç bodoslama sürekli su altındadır. Kontrol, tekne karaya alındığında yapılır: Dümen menteşelerindeki boşluğu ölçün. Ahşap parçalarda çürüme olup olmadığını kontrol edin. Metal bağlantılarda korozyon izi arayın. Şaft tüpü çevresindeki sızdırmazlığı inceleyin. Kurban anodun aşınma durumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Her teknede kıç bodoslama bulunur mu? Hayır. Aynalı kıçlı modern teknelerde ayrı bir kıç bodoslama elemanı bulunmaz. Kıç yapısını aynalık oluşturur. Dümen menteşeleri neden aşınır? Dümen sürekli hareket eder ve dalga yüküne maruz kalır. Menteşelerdeki sürtünme zamanla boşluk oluşturur. Boşluk, dümende titreşim ve ses yapar. Kıç bodoslama hangi malzemeden yapılır? Ahşap teknelerde meşe veya iroko gibi dayanıklı ağaçlar kullanılır. Çelik ve alüminyum teknelerde metal profil kullanılır. İlgili Terimler Kıç, Baş Bodoslama, Tekne Omurgası, Dümen Palası, Pervane Şaftı, Gulet.
Kıç Güverte
Kıç güverte , teknenin arka bölümünde yer alan güverte alanıdır. Kıç güverte, kokpit ve yüzme platformuyla bağlantılıdır. Kıç Güverte Nedir? Kıç güverte, kaptan köşkü veya salonun arkasından başlar. Teknenin kıç aynalığına kadar uzanır. İngilizcede bu alana "aft deck" denir. Motoryatlarda bu alan genellikle oturma ve yemek bölümüdür. Kıç Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Kıç babaları Kıç bağlama halatlarını tutturur Kıç vardavelası Arka bölümdeki koruma korkuluğudur Davit Tender botu kaldırır ve taşır Yüzme platformu Denize giriş ve çıkış sağlar Tekne merdiveni Sudan güverteye çıkışı sağlar Güverte duşu Yüzme sonrası tatlı su ile yıkanmayı sağlar Kıç dolapları Halat ve usturmaça depolar Akdeniz Tipi Kıçtan Kara Bağlama Akdeniz marinalarında tekneler genellikle kıçtan iskeleye bağlanır. Bu yönteme Akdeniz tipi bağlama denir. Baş taraf, kaloma halatı veya çapa ile sabitlenir. Kıç halatları kıç babalarından iskeleye verilir. İnsanlar tekneye kıç güverteden ve iskele tahtasından (passerelle) geçer. Kıç Güvertenin Kullanımı Yemek ve oturma alanı Yüzme ve dalışa hazırlık Balık tutma Tender bota biniş Bağlama ve yanaşma işlemleri Kıç Güvertede Güvenlik Kıç güverte, motorların ve pervanelerin yakınındadır. Pervane çalışırken yüzme platformunda ve suda bulunulmaz. Egzoz çıkışları kıç bölümdedir. Egzoz gazı karbonmonoksit içerir. Merdiven, sudaki kişinin yardım almadan çıkabileceği şekilde konumlandırılır. ISO 15085, denize düşen kişinin tekneye geri çıkabilmesi için çıkış yolu bulunmasını ister. Sık Sorulan Sorular Kıç güverte ile kokpit aynı yer midir? Küçük teknelerde kokpit kıç güverte üzerinde yer alır ve iki terim birbirinin yerine kullanılır. Büyük yatlarda kıç güverte, kokpitten ayrı bir alan olabilir. Kıç güvertede neden karbonmonoksit riski vardır? Motor ve jeneratör egzozu kıç bölümden dışarı atılır. Rüzgârsız havada veya yavaş seyirde egzoz gazı kıç güvertede birikebilir. Akdeniz tipi bağlamada kıç ile iskele arasındaki mesafe nasıl ayarlanır? Kıç halatları, tekne iskeleye çarpmayacak şekilde ayarlanır. Mesafe, iskele tahtasının iki ucu güvenle oturacak uzunlukta tutulur. Rüzgâr ve gelgit değiştikçe halatlar yeniden ayarlanır. İlgili Terimler Kıç, Kokpit, Yüzme Platformu, Tekne Merdiveni, Bağlama Halatı, Kaloma.
Kıç Pervanesi
Kıç pervanesi , teknenin kıç bölümüne yerleştirilen ve kıçı sağa veya sola iten manevra pervanesidir. İngilizcede bu sisteme "stern thruster" denir. Kıç Pervanesi Nedir? Kıç pervanesi, baş pervanesinin kıçtaki karşılığıdır. Pervane, kıçta yanal itiş üretir. Baş pervanesiyle birlikte kullanıldığında tekne yan yana kayabilir. Bu hareket, dar marina yerlerine yanaşmayı kolaylaştırır. Kıç Pervanesi Türleri Tür Yapı Kullanım Tünel tipi Kıç bölümünde gövdeyi enine geçen tünel Büyük motoryatlar Harici tip Kıç aynalığın dışına monte edilen kutu Tünel açılamayan tekneler Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövdeye çekilir Seyir direncinin önemli olduğu tekneler Kıç bölümünde şaftlar, egzozlar ve tanklar bulunur. Bu nedenle kıçta tünel açmak her teknede mümkün değildir. Harici tip, bu durumlarda çözüm sunar. Baş ve Kıç Pervanesiyle Manevralar Manevra Baş Pervanesi Kıç Pervanesi Sancağa yan kayma Sancağa Sancağa İskeleye yan kayma İskeleye İskeleye Yerinde sancağa dönüş Sancağa İskeleye Yerinde iskeleye dönüş İskeleye Sancağa Kullanım Alanları Akdeniz tipi kıçtan yanaşma Rüzgârlı havada bordadan yanaşma Dar kanallarda manevra Yakıt iskelesine yanaşma Güç Kaynağı Kıç pervaneleri elektrikli veya hidrolik olarak üretilir. Elektrikli modellerde akü genellikle kıç bölümdeki akü bankasına yakındır. Bu yakınlık, kablo uzunluğunu kısaltır. Kumanda Kıç pervanesi genellikle baş pervanesiyle aynı panelden kumanda edilir. Panelde iki ayrı kol veya bir joystick bulunur. Bazı sistemlerde kumanda, oransal hız kontrolü sunar. Bakım Tünel veya kutu içini temizleyin. Anodu kontrol edin ve değiştirin. Pervaneyi hasar açısından inceleyin. Elektrik bağlantılarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Kıç pervanesi tek başına kullanılabilir mi? Kullanılabilir. Tek başına kullanıldığında kıçı yana iter ve teknenin başının çevresinde dönmesine yol açar. Kıç pervanesi şaftlı teknelerde neden gerekir? Şaftlı teknelerde düşük hızda dümen etkisi sınırlıdır. Kıç pervanesi bu eksikliği giderir. Harici kıç pervanesi seyir hızını etkiler mi? Kutu biçimli yapı bir miktar direnç oluşturabilir. Etki, teknenin hızına ve ünitenin boyutuna bağlıdır. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Joystick Manevra Sistemi, Kıç, Akü Bankası, Kıç Güverte.
Kışlama Bakımı
Kışlama bakımı , teknenin kış döneminde karada veya suda beklediği süre içinde yapılan bakım, onarım ve yenileme işlerinin bütünüdür. Bu dönem, sezon içinde yapılamayan büyük işler için kullanılır. Kışlama Bakımı Nedir? Tekne sezon içinde aktif kullanılır. Bu nedenle büyük onarımlar ve değişimler genellikle kışa bırakılır. Kışlama bakımı, tekne kışlamaya alındıktan sonra başlar. İşler, bahar aylarında suya indirmeden önce tamamlanır. Kışlama bakımı, kışlama hazırlığından farklıdır. Hazırlık korumaya odaklanır, bakım ise onarım ve yenilemeye odaklanır. Kışlama Bakımının Kapsamı Alan Örnek İşler Gövde Ozmoz kontrolü, jelkot onarımı, antifouling hazırlığı Pervane ve şaft Pervane bakımı, şaft yatağı kontrolü Deniz suyu vanaları Söküm, yağlama, değişim Motor Servis, kayış ve çark değişimi Elektrik Kablo yenileme, akü kontrolü Elektronik Yeni cihaz montajı, yazılım güncellemesi Arma Tel ve gergi kontrolü, direk indirme Yelken Yelkenci kontrolü ve onarımı Güverte Sızıntı onarımı, donanım yeniden montajı İç mekân Döşeme, ahşap ve boya işleri Planlama Adımları Sezon sonunda arıza ve eksik listesi hazırlanır. İşler önceliklendirilir. Servislerden teklif alınır. Yedek parçalar önceden sipariş edilir. İşlerin sırası ve süresi belirlenir. Suya indirme tarihi planlanır. Neden Kışın Yapılır? Neden Açıklama Tekne kullanılmıyor İş süresi seyri etkilemez Gövde kuru Gövde işleri için uygun Servis yoğunluğu Bahara göre daha düşük olabilir Planlama kolaylığı Uzun işler bölünebilir Hava Koşulları Boya, reçine ve sızdırmazlık macunları belirli sıcaklık ve nem aralığında uygulanır. Soğuk havada bu ürünler yavaş sertleşir veya hiç sertleşmez. Bu nedenle bazı işler kapalı ve ısıtılmış alanlarda yapılır. Bazıları ise bahar aylarına bırakılır. Kayıt Yapılan tüm işler bakım kaydına işlenir. Kayıt; tarih, iş tanımı, değiştirilen parçalar ve servis bilgisini içerir. Sık Sorulan Sorular Kışlama bakımı ile kışlama aynı şey midir? Hayır. Kışlama, teknenin kışa hazırlanmasıdır. Kışlama bakımı, bu dönemde yapılan onarım ve bakımdır. Antifouling kışın mı uygulanır? Genellikle suya indirmeye yakın zamanda uygulanır. Direk her kış indirilmeli midir? Gerekmez. Ayrıntılı arma kontrolü için belirli aralıklarla indirilebilir. İlgili Terimler Tekne Kışlama, Sezon Öncesi Tekne Bakımı, Sezon Sonu Tekne Bakımı, Tekne Bakım Takvimi, Tekne Bakımı, Yat Bakımı.
L
LED Seyir Feneri
LED seyir feneri , ışık kaynağı olarak ışık yayan diyot (LED) kullanan seyir feneridir. LED fenerler, COLREG 1972'nin renk, açı ve görünürlük şartlarını karşılayacak şekilde tasarlanır. LED Seyir Feneri Nedir? LED fenerler, akkor ampullü fenerlerin yerini alan modern ürünlerdir. LED, elektrik enerjisini doğrudan ışığa çevirir. Doğru renkte LED, renkli lens ihtiyacını azaltır. LED'ler, mercekler ve yansıtıcılarla COLREG'in istediği açıya yönlendirilir. Akkor Fenerle Karşılaştırma Özellik LED Fener Akkor Fener Enerji tüketimi Düşük Yüksek Ömür Uzun Kısa Titreşim dayanımı Yüksek Düşük Isı Düşük Yüksek Ampul değişimi Genellikle gerekmez Sık gerekir Renk kararlılığı LED rengiyle sağlanır Lens rengine bağlıdır Enerji Tasarrufu Örneği Akkor bir demir feneri yaklaşık 10 W, LED demir feneri yaklaşık 2 W tüketebilir. 12 V sistemde 10 saatlik bir gecede: Akkor fener: 10 W × 10 saat ÷ 12 V ≈ 8,3 Ah LED fener: 2 W × 10 saat ÷ 12 V ≈ 1,7 Ah Değerler modele göre değişir. Onay ve Belgeler LED fenerin COLREG şartlarını karşıladığını gösteren onay belgeleri bulunur. Örnekler: Avrupa Birliği'nde gemiler için 2014/90/EU Deniz Teçhizatı Direktifi kapsamında dümen işareti Alman Federal Denizcilik ve Hidrografi Dairesi (BSH) tip onayı ABD Sahil Güvenlik (USCG) onayı Onaylı fenerlerin gövdesinde görünürlük mesafesi (örneğin "2 NM") yazar. Elektromanyetik Parazit LED sürücüleri anahtarlama devreleri kullanır. Kalitesiz sürücüler, VHF telsiz ve AIS alıcısında parazit oluşturabilir. Denizcilik tipi LED fenerler, parazit açısından test edilir. Seçim Ölçütleri Fener türünü ve rengini belirleyin. Tekne boyuna uygun görünürlük mesafesini seçin. Onay belgesini kontrol edin. Sistem gerilimine uygunluğu doğrulayın. Montaj yerine uygun gövde biçimini seçin. Mevcut Fenerin LED'e Dönüştürülmesi Akkor fenerin ampulü LED ampulle değiştirilebilir. Ancak bu değişiklik fenerin onaylı ışık dağılımını bozabilir. Renk ve mesafe uygunluğu belirsizleşir. Bu nedenle onaylı LED fenerin tamamen değiştirilmesi tercih edilir. Sık Sorulan Sorular LED fenerin rengi zamanla değişir mi? Kaliteli LED'ler rengini uzun süre korur. Lens ve gövde UV'den etkilenebilir. LED fener arızalanırsa onarılır mı? Çoğu LED fener sızdırmaz gövdeyle üretilir ve bütün olarak değiştirilir. LED fener soğukta çalışır mı? LED'ler düşük sıcaklıkta verimli çalışır. İlgili Terimler Seyir Feneri, Marin LED, Demir Feneri, Sancak Feneri, İskele Feneri, Marin Aydınlatma.
LED Şerit
LED şerit , esnek bir bant üzerine dizilmiş çok sayıda LED'den oluşan ve kesilebilen aydınlatma ürünüdür. Teknelerde LED şerit, dolaylı ve dekoratif aydınlatma için kullanılır. LED Şerit Nedir? LED şerit, ince ve esnek bir devre kartı üzerinde düzenli aralıklarla yerleştirilmiş LED'lerden oluşur. Bant, belirli noktalardan kesilerek istenen uzunluğa getirilir. Arka yüzündeki yapışkan bant, yüzeye montajı kolaylaştırır. Şerit, düz ve hafif kavisli yüzeylere uyar. LED Şerit Türleri Tür Özellik Tek renkli şerit Sabit beyaz veya tek renk RGB şerit Kırmızı, yeşil ve maviyle renk karışımı RGBW şerit RGB'ye ek beyaz LED Ayarlanabilir beyaz şerit Sıcak ve soğuk beyaz arasında ayar Silikon kaplı şerit Nem ve suya karşı korunmuş IP Koruma Seçenekleri Koruma Yapı Kullanım IP20 Kaplamasız Kuru iç mekân IP65 Silikon kaplama Nemli iç mekân IP67 veya IP68 Silikon kılıf veya dolgu Kokpit ve dış alanlar Gerilim ve Akım Hesabı LED şeritler genellikle 12 V veya 24 V için üretilir. Şeridin gücü metre başına watt olarak verilir. Örnek: Şerit gücü: 4,8 W/m Uzunluk: 5 m Toplam güç: 24 W 12 V sistemde akım: 24 ÷ 12 = 2 A Uzun şeritlerde gerilim düşümü nedeniyle şeridin sonu sönük kalabilir. Bu durumda şerit iki ucundan veya ara noktalardan beslenir. Kullanım Alanları Tavan kenarı dolaylı aydınlatma Basamak ve geçiş aydınlatması Dolap içi ve raf altı Kokpit oturma altları Yüzme platformu altı Montaj Adımları Montaj yüzeyini temizleyin ve yağdan arındırın. Şeridi işaretli kesme noktasından kesin. Kesilen ucu sızdırmazlık kapağıyla kapatın. Şeridi yapıştırın ve klipslerle destekleyin. Alüminyum profil kullanarak ısı dağılımını iyileştirin. Sigortalı devreye bağlayın. Teknede Dikkat Edilenler Kalitesiz şeritlerin yapışkanı nem ve ısıyla ayrılır. Bağlantı noktaları korozyona en açık bölümlerdir. RGB kontrol cihazları parazit yapabilir. Sık Sorulan Sorular LED şerit seyir sırasında kullanılabilir mi? İç mekânda kullanılabilir. Dışarıdan görülen renkli şeritler seyir fenerleriyle karışmamalıdır. Şerit nereden kesilir? Bant üzerindeki makas işaretli noktalardan kesilir. Alüminyum profil neden kullanılır? Profil ısıyı dağıtır, şeridi korur ve ışığı yayar. İlgili Terimler Marin LED, Kamara Aydınlatması, Kokpit Aydınlatması, IP Koruma Sınıfı, Tekne Dekorasyonu, Kablo Kesiti.
LiFePO4 Akü
LiFePO4 akü , katot malzemesi olarak lityum demir fosfat kullanan lityum iyon aküdür. LiFePO4 kısaltması, malzemenin kimyasal formülünden gelir. Bu akü türüne kısaca LFP akü de denir. LiFePO4 Akü Nedir? LiFePO4 akü, lityum iyon ailesinin ısıl açıdan en kararlı türlerinden biridir. Fosfat yapısı, yüksek sıcaklıkta oksijen salınımını sınırlar. Bu özellik, ısıl kaçak riskini azaltır. Bu nedenle LiFePO4 aküler teknelerde, karavanlarda ve enerji depolama sistemlerinde yaygın kullanılır. Hücre ve Akü Gerilimi Yapı Nominal Gerilim Tek hücre 3,2 V Seri bağlı 4 hücre 12,8 V Seri bağlı 8 hücre 25,6 V 12,8 V nominal gerilim, 12 V tekne sistemleriyle uyumludur. Temel Özellikler Özellik Açıklama Kullanılabilir kapasite Nominal kapasitenin büyük bölümü kullanılabilir Çevrim ömrü Kurşun asit akülerden belirgin biçimde uzundur Ağırlık Aynı kapasitede kurşun asit akünün yaklaşık üçte biri ile yarısı arasındadır Gerilim eğrisi Deşarj boyunca düz ve kararlıdır Kendi kendine deşarj Düşüktür Şarj Gereksinimleri LiFePO4 aküler kendi şarj profillerini ister. Kurşun asit profilleri bu akü için uygun değildir. Şarj gereksinimleri şunlardır: Üreticinin belirttiği azami şarj gerilimi Koruma (float) şarjının sınırlı tutulması veya kapatılması Düşük sıcaklıkta şarjın engellenmesi Azami şarj akımının aşılmaması Gerilimle Kapasite Tahmini LiFePO4 akünün gerilimi deşarj boyunca çok az değişir. Bu nedenle gerilim ölçümü kalan kapasiteyi doğru göstermez. Kalan kapasite, akım sayan bir akü monitörü veya BMS bilgisiyle izlenir. Teknede Kullanım Kuralları Denizcilik uygulamasına uygun, BMS'li akü seçin. Alternatör ile akü arasına DC-DC şarj cihazı yerleştirin. Tüm şarj kaynaklarını LiFePO4 profiline ayarlayın. Aküyü sabitleyin ve kısa devreye karşı koruyun. Aküye yakın, yüksek kesme kapasiteli sigorta takın. Sık Sorulan Sorular LiFePO4 akü ile kurşun asit akü aynı bankada kullanılır mı? Farklı gerilim ve şarj özellikleri nedeniyle aynı bankada karıştırılmaz. LiFePO4 akü ne kadar derin deşarj edilebilir? Üreticiler genellikle derin deşarja izin verir. Ömrü uzatmak için kesin değerler teknik belgede belirtilir. LiFePO4 akü kışın teknede bırakılabilir mi? Kısmi şarjda ve serin ortamda saklanması üreticiler tarafından sık önerilir. Kesin değerler belgede yer alır. İlgili Terimler Lityum Akü, Servis Aküsü, Akü Monitörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Kapasitesi, MPPT Şarj Kontrol Cihazı.
Lityum Akü
Lityum akü , enerjiyi lityum iyonlarının elektrotlar arasındaki hareketiyle depolayan şarj edilebilir aküdür. Teknelerde lityum aküler ağırlıklı olarak servis aküsü olarak kullanılır. Lityum Akü Nedir? Lityum aküler, şarj sırasında lityum iyonlarını katottan anoda taşır. Deşarjda iyonlar ters yönde hareket eder. Bu süreç, yüksek enerji yoğunluğu ve verim sağlar. "Lityum akü" ifadesi, farklı katot kimyalarına sahip bir akü ailesini anlatır. Lityum Akü Kimyaları Kimya Kısaltma Özellik Lityum demir fosfat LFP, LiFePO4 Isıl kararlılığı yüksek, teknelerde yaygın Lityum nikel manganez kobalt NMC Enerji yoğunluğu yüksek Lityum titanat LTO Çok uzun çevrim ömrü, düşük enerji yoğunluğu Teknelerde ısıl kararlılığı nedeniyle LiFePO4 kimyası öne çıkar. Akü Yönetim Sistemi Lityum akülerde Akü Yönetim Sistemi (BMS) bulunur. BMS, hücreleri izler ve korur: Aşırı şarjı engeller. Aşırı deşarjı engeller. Hücre gerilimlerini dengeler. Sıcaklığı izler. Aşırı akımda devreyi keser. BMS, İngilizce "Battery Management System" ifadesinin kısaltmasıdır. Kurşun Asit Akülerle Karşılaştırma Özellik Lityum (LiFePO4) Kurşun Asit Ağırlık Düşük Yüksek Kullanılabilir kapasite Yüksek Sınırlı Çevrim ömrü Uzun Kısa Şarj hızı Yüksek Orta Gerilim kararlılığı Deşarj boyunca kararlı Deşarjla düşer İlk maliyet Yüksek Düşük Güvenlik Lityum aküler, aşırı şarj, kısa devre veya fiziksel hasarda ısınabilir. Kontrolsüz ısınmaya ısıl kaçak denir. Isıl kaçak riski kimyaya göre değişir. ABYC E-13 standardı, teknelerde lityum iyon akü sistemlerinin kurulumu için öneriler içerir. Tesisat Gereksinimleri BMS'ye sahip denizcilik uygulamasına uygun akü seçin. Şarj kaynaklarını lityum profiline ayarlayın. Alternatörü aşırı yükten korumak için DC-DC şarj cihazı kullanın. Aküye yakın, uygun kesme kapasiteli ana sigorta takın. BMS'nin bağlantıyı kesmesi durumunda alternatörü koruyacak önlemi alın. Sık Sorulan Sorular Lityum akü mevcut sisteme doğrudan takılabilir mi? Şarj profilleri ve alternatör koruması uyarlanmadan takılması önerilmez. Lityum akü soğukta şarj edilebilir mi? Birçok lityum akü düşük sıcaklıkta şarja kapalıdır. Sınır değer üreticinin belgesinde yer alır. Lityum akü marş için kullanılır mı? Marş için tasarlanmış modeller bulunur. Servis amaçlı modeller marşa uygun olmayabilir. İlgili Terimler LiFePO4 Akü, Servis Aküsü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Monitörü, Akü Bankası, Elektrikli Tekne Motoru.
Lumboz
Lumboz , teknenin bordasında, üst yapısında veya kamara yan duvarında bulunan, genellikle yuvarlak veya oval biçimli küçük penceredir. Lumboz, iç mekâna ışık ve hava girmesini sağlar. Lumboz Nedir? Lumboz, bir çerçeve, cam ve conta içerir. Açılır lumbozlar, menteşe ve sıkma kollarıyla kapatılır. Kapatıldığında cam, contaya bastırılır ve su geçirmezlik sağlanır. Lumbozlar, kamara, banyo ve kuzine gibi bölümlerde bulunur. Gemilerde lumbozların önünde ayrıca çelik bir fırtına kapağı bulunabilir. Lumboz Türleri Tür Özellik Açılır lumboz Menteşeli, havalandırma sağlar Sabit lumboz Açılmaz, yalnızca ışık sağlar Gömme lumboz Gövde yüzeyiyle aynı hizada Fırtına kapaklı lumboz İç tarafta metal kapak bulunur Bordaya gömülü pencere Modern motor yatlarında Malzemeler Parça Malzeme Çerçeve Paslanmaz çelik, bronz, alüminyum veya plastik Cam Temperli cam veya akrilik Conta EPDM veya silikon Sıkma kolu Paslanmaz veya plastik ISO 12216 ISO 12216, lumbozların dayanımını ve su geçirmezliğini tasarım kategorisine ve konumuna göre tanımlar. Bordada su hattına yakın lumbozlar daha yüksek gereksinimlere tabidir. Kullanım Kuralları Seyirden önce tüm lumbozları kapatın. Sıkma kollarını tam sıkın. Teknenin yattığı tarafta lumboz açık bırakmayın. Gözetimsiz teknede lumbozları kapalı tutun. Yelkenlide yatma sırasında borda lumbozları suya girebilir. Sızıntı Nedenleri Neden Açıklama Conta yaşlanması Conta sertleşir ve çatlar Montaj macunu bozulması Çerçeve çevresinden su sızar Sıkma kolu ayarı Cam yeterince bastırılmaz Çerçeve deformasyonu Darbe sonrası hizasızlık Bakım Contayı temizleyin ve uygun koruyucu uygulayın. Akrilik camı yumuşak bezle silin. Menteşe ve kolları yağlayın. Çerçeve macununu kontrol edin. Conta Değişimi Conta, belirli aralıklarla değiştirilir. Yeni conta, çerçeve kanalına tam oturtulur. Conta birleşim noktası, lumbozun üst tarafına getirilir. Bu sayede sızma riski azalır. Sık Sorulan Sorular Lumboz ile güverte kapağı arasındaki fark nedir? Lumboz yan yüzeylerde, güverte kapağı yatay yüzeylerdedir. Lumboz camı kırılırsa ne yapılır? Açıklık geçici olarak kapatılır. Cam veya akrilik değiştirilir. Lumboz kelimesi nereden gelir? Terim, denizcilik dilinde yerleşmiş bir sözcüktür ve tekne penceresi anlamında kullanılır. İlgili Terimler Güverte Kapağı, Tekne Camı, Kapak Mandalı, Tekne Havalandırması, Tekne Kapısı, Güverte Donanımı.
M
MMSI Numarası
MMSI numarası , deniz telsiz istasyonlarını tanımlayan dokuz haneli benzersiz kimlik numarasıdır. MMSI, İngilizce "Maritime Mobile Service Identity" (Denizcilik Mobil Servis Kimliği) ifadesinin kısaltmasıdır. MMSI Numarası Nedir? MMSI, bir gemi veya teknenin dijital telsiz kimliğidir. Numara; DSC destekli VHF telsizlere, AIS cihazlarına ve bazı acil durum işaretleyicilerine programlanır. Bu cihazlar yayın yaptığında MMSI numarası da iletilir. Böylece çağrı veya mesajın hangi istasyondan geldiği anlaşılır. MMSI Numarasının Yapısı Bölüm Açıklama MID İlk üç hane, ülke kodu (Maritime Identification Digits) İstasyon numarası Kalan altı hane Türkiye'nin MID kodu 271'dir. Türk bayraklı teknelerin MMSI numaraları genellikle 271 ile başlar. MMSI Türleri Biçim Kullanım MIDxxxxxx Gemi istasyonu 00MIDxxxx Kıyı istasyonu 0MIDxxxxx Gemi grubu 970xxxxxx AIS-SART 972xxxxxx MOB cihazları 974xxxxxx EPIRB-AIS Biçimler ITU-R M.585 tavsiyesinde tanımlanır. ITU, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği'nin kısaltmasıdır. MMSI'nin Kullanıldığı Cihazlar DSC destekli sabit VHF telsiz DSC destekli el telsizi AIS vericisi ve transponder Bazı EPIRB ve PLB cihazları MMSI Nasıl Alınır? MMSI numarası, teknenin kayıtlı olduğu ülkenin yetkili idaresi tarafından tahsis edilir. Türkiye'de MMSI ve gemi telsiz istasyonu ruhsatı işlemleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülür. Başvuruda teknenin kayıt bilgileri ve telsiz cihazlarının bilgileri istenir. DSC Çağrılarında MMSI DSC tehlike çağrısında telsiz, MMSI numarasını ve GPS konumunu otomatik gönderir. Kurtarma koordinasyon merkezi, MMSI veritabanından teknenin bilgilerine ulaşır. Bu nedenle MMSI kayıtlarının güncel tutulması önemlidir. Programlama MMSI, cihazın menüsünden programlanır. Birçok cihazda MMSI yalnızca bir veya iki kez girilebilir. Hatalı giriş, cihazın bayi tarafından sıfırlanmasını gerektirebilir. Sık Sorulan Sorular Tekne satıldığında MMSI ne olur? MMSI kayıtları yeni sahibin bilgileriyle güncellenir veya yeni numara tahsis edilir. İşlem yerel idarenin kurallarına göre yapılır. MMSI olmadan DSC telsiz kullanılabilir mi? Telsiz çalışır, ancak DSC tehlike çağrısı kimlik bilgisi olmadan gönderilemeyebilir. MMSI ile çağrı işareti aynı mıdır? Hayır. Çağrı işareti sesli telsiz iletişiminde kullanılan harf ve rakam dizisidir. İlgili Terimler DSC, VHF Telsiz, AIS, AIS Transponder, EPIRB, Sabit VHF.
MOB
MOB , İngilizce "Man Overboard" (Denize Adam Düştü) ifadesinin kısaltmasıdır. Kısaltma, denize düşen kişiyi, bu acil durumu ve bu durumda kullanılan ekipman ile cihaz işlevlerini ifade eder. MOB Nedir? Denize düşme, teknedeki en ciddi acil durumlardan biridir. Kişi suda hızla gözden kaybolabilir. Soğuk su, kısa sürede vücut ısısını düşürür. MOB terimi denizcilikte bu durumu kısa ve evrensel bir biçimde ifade eder. Birçok seyir cihazında "MOB" adlı bir tuş veya işlev bulunur. MOB Tuşu Chartplotter, GPS ve bazı VHF telsizlerde MOB tuşu bulunur. Tuşa basıldığında cihaz: O anki konumu kaydeder. Konumu harita üzerinde işaretler. Tekneden işaretlenen noktaya yön ve mesafe gösterir. Geçen süreyi sayar. Bu bilgi, kişi gözden kaybolsa bile düşme noktasına geri dönmeyi sağlar. MOB Ekipmanları Ekipman Görevi Can simidi Kişiye tutunacak yüzer araç sağlar MOB şamandırası Düşme noktasını işaretler Su aktifli ışık Gece konumu gösterir Kurtarma halkası Kişiyi tekneye çekmeye yardım eder Cankurtaran halatı Kişiye atılır AIS MOB vericisi Konumu AIS ekranlarına gönderir PLB Konumu uydu ile kurtarma merkezine gönderir AIS MOB Vericisi AIS MOB vericisi, can yeleğine takılan küçük bir cihazdır. Can yeleği şiştiğinde otomatik olarak çalışabilir. Cihaz, kişinin GNSS konumunu AIS mesajı olarak yayınlar. Teknedeki ve yakındaki AIS ekranları kişinin konumunu gösterir. Bu cihazların MMSI numarası 972 ile başlar. İlk Adımlar "Denize adam düştü" diye yüksek sesle bağırın. MOB tuşuna basın. Can simidini ve şamandırayı atın. Bir kişiyi yalnızca suya düşeni izlemekle görevlendirin. Tekneyi kişiye geri döndürecek manevrayı başlatın. Gerekirse VHF ile yardım çağırın. Önleme Kötü havada ve gece can yeleği ve emniyet kemeri kullanılır. Güverte üzerinde bir el her zaman tutunur. Kaymaz ayakkabı giyilir. Vardavela ve küpeşte sağlam tutulur. Sık Sorulan Sorular MOB tuşuna ne zaman basılır? Düşme fark edildiği anda basılır. Gecikme, konumun hatalı kaydedilmesine yol açar. AIS MOB vericisi PLB'nin yerini tutar mı? Hayır. AIS MOB yakındaki gemilere, PLB uydu üzerinden kurtarma merkezine ulaşır. MOB tatbikatı neden yapılır? Tatbikat, mürettebatın acil durumda doğru ve hızlı hareket etmesini sağlar. İlgili Terimler Denize Adam Düştü, MOB Şamandırası, Kurtarma Halkası, Can Simidi, PLB, AIS.
MOB Şamandırası
MOB şamandırası , denize düşen kişinin bulunduğu noktayı uzaktan görülebilecek şekilde işaretleyen, dikey yükselen bayraklı şamandıradır. İngilizcede bu şamandıraya "dan buoy" denir. MOB Şamandırası Nedir? Dalgalı denizde suda bir kişinin başı birkaç yüz metreden sonra görülmez olur. MOB şamandırası, su yüzeyinden yukarı yükselen bir direk ve bayrak taşır. Bu yükseklik, işaretin dalgalar arasında görülmesini sağlar. Şamandıra, can simidiyle birlikte veya ayrı olarak suya atılır. MOB Şamandırasının Bölümleri Bölüm Görevi Yüzer gövde Şamandırayı su yüzeyinde tutar Direk Bayrağı ve ışığı yukarıda taşır Bayrak Gündüz görünürlük sağlar Işık Gece görünürlük sağlar Balast ağırlığı Direği dik tutar Deniz çapası Rüzgârla sürüklenmeyi yavaşlatır Yüzer halat Can simidine bağlar MOB Şamandırası Türleri Tür Özellik Sabit direkli şamandıra Teleskopik veya sabit direk, vardavelada taşınır Şişme şamandıra Kılıf içinde saklanır, suya atılınca gaz tüpüyle şişer Can simidi entegre sistem Simit, şamandıra ve ışık tek pakette Şişme şamandıralar az yer kaplar ve küçük teknelerde tercih edilir. Deniz Çapasının Önemi Suda bir kişi rüzgârla sürüklenir. Şamandıra ise rüzgâra daha fazla yüzey gösterir ve daha hızlı sürüklenebilir. Deniz çapası, şamandıranın sürüklenmesini yavaşlatarak kişiye yakın kalmasını sağlar. Montaj Şamandıra kıç vardavelasındaki tutucuda veya borusunda taşınır. Can simidine yüzer halatla bağlanır. Tek hareketle suya atılabilecek şekilde yerleştirilir. Işık, su temasıyla otomatik yanacak şekilde ayarlanır. Kullanım Adımları Kişi düştüğünde can simidini atın. Şamandırayı aynı anda suya bırakın. Işığın yandığını ve bayrağın dik durduğunu kontrol edin. Şamandırayı referans alarak tekneyi geri döndürün. Bakım Bayrakta solma ve yırtık kontrol edin. Işığın pilini ve son kullanma tarihini kontrol edin. Şişme modellerde servis aralığını takip edin. Balast ve direk bağlantılarını inceleyin. Sık Sorulan Sorular MOB şamandırası neden yüksektir? Dalgaların arasında görünür kalması için su yüzeyinden yukarı yükselir. MOB şamandırası tek başına yeterli midir? Hayır. Can simidi ve diğer ekipmanla birlikte kullanılır. Şişme şamandıra kaç kez kullanılabilir? Kullanım sonrası gaz tüpü ve tetik yenilenerek yeniden kullanılabilir. İlgili Terimler MOB, Denize Adam Düştü, Can Simidi, At Nalı Can Simidi, Kurtarma Halkası, Acil Durum Ekipmanı.
MPPT Şarj Kontrol Cihazı
MPPT şarj kontrol cihazı , güneş panelinin azami güç noktasını sürekli izleyerek panelden en yüksek gücü alan ve bu gücü akü şarjına uygun gerilime dönüştüren cihazdır. MPPT, İngilizce "Maximum Power Point Tracking" ifadesinin kısaltmasıdır. MPPT Şarj Kontrol Cihazı Nedir? Güneş panelinin ürettiği güç, çalıştığı gerilime göre değişir. Belirli bir gerilimde panel en yüksek gücü verir. Bu noktaya azami güç noktası denir. Nokta, ışık ve sıcaklıkla sürekli kayar. MPPT cihazı bu noktayı izler. Ardından yüksek panel gerilimini akü gerilimine düşürür ve akımı artırır. Çalışma İlkesi Cihaz, panel gerilimini küçük adımlarla değiştirir. Her adımda panelden alınan gücü ölçer. Gücün en yüksek olduğu gerilimi bulur. Bu gerilimi DC-DC dönüştürücüyle akü gerilimine çevirir. Akünün şarj aşamasına göre akımı ayarlar. PWM ile Karşılaştırma Özellik MPPT PWM Panel gerilimi Akü geriliminden yüksek olabilir Akü gerilimine yakın olmalıdır Enerji kazancı Genellikle daha yüksek Daha düşük Soğuk havada verim Yüksek Sınırlı Kablo kesiti Yüksek gerilimde ince kablo yeterli Kalın kablo gerekebilir Maliyet Daha yüksek Daha düşük Panel Bağlantısı Bağlantı Sonuç Kullanım Seri Gerilim toplanır Uzun kablo hatları, MPPT için uygun Paralel Akım toplanır Gölgeye karşı daha dayanıklı Seri-paralel İkisi birlikte Büyük sistemler Teknede gölge sık oluştuğu için paralel bağlantı veya panel başına ayrı MPPT tercih edilebilir. Boyutlandırma MPPT cihazları genellikle "100/30" gibi iki sayıyla tanımlanır. İlk sayı azami panel giriş gerilimini (V), ikinci sayı azami şarj akımını (A) gösterir. Örnek hesap: Panel gücü: 400 W Akü gerilimi: 12 V Şarj akımı: 400 ÷ 12 ≈ 33 A Uygun cihaz akımı: 35 A veya üzeri Panel dizisinin soğuk havadaki açık devre gerilimi, cihazın azami giriş gerilimini aşmamalıdır. İzleme Birçok MPPT cihazı Bluetooth veya NMEA 2000 ile bağlanır. Kullanıcı, panel gücünü, şarj akımını ve günlük üretimi izler. Sık Sorulan Sorular MPPT her koşulda daha mı fazla enerji sağlar? Panel gerilimi akü gerilimine çok yakınsa fark azalır. Kazanç, soğuk havada ve yüksek gerilimli panellerde belirginleşir. Azami giriş gerilimi aşılırsa ne olur? Cihaz kalıcı hasar görebilir. Seri panel sayısı hesapla belirlenir. MPPT cihazı lityum akülerle uyumlu mudur? Çoğu modern MPPT cihazında LiFePO4 profili bulunur. İlgili Terimler Solar Şarj Kontrol Cihazı, Güneş Paneli, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Akü Monitörü, NMEA 2000.
Maceratör Pompa
Maceratör pompa , atık suyu ve katı atığı dönen bıçaklarla parçalayarak pompalayan elektrikli pompadır. Teknelerde siyah su tankını boşaltmak veya elektrikli tuvalet içinde atığı taşımak için kullanılır. Terim, "maseratör pompa" olarak da yazılır. Maceratör Pompa Nedir? Maceratör pompa, bir elektrik motoru, kesici bıçak ve pompa çarkından oluşur. Bıçak, katı atığı küçük parçalara ayırır. Çark, parçalanmış atığı çıkış hattına iter. Parçalanmış atık, denizde daha hızlı dağılır ve hortumları tıkamaz. Kullanım Alanları Alan Görevi Siyah su tankı boşaltma Tanktaki atığı denize pompalar Elektrikli tuvalet Atığı tuvaletten tanka taşır Gri su tahliyesi Katı içeren gri suyu taşır Siyah Su Tankı Boşaltma Düzeni Tank çıkışı maceratör pompa girişine bağlanır. Pompa çıkışı bir gövde geçişi ve deniz suyu vanası ile denize açılır. Pompa, bir anahtar veya zamanlayıcıyla çalıştırılır. Tank boşalınca pompa kapatılır. Bu boşaltma yalnızca izin verilen bölgelerde yapılır. Kuru Çalışma Riski Maceratör pompa, içinden sıvı geçerken soğur ve yağlanır. Tank boşaldıktan sonra pompa çalışmaya devam ederse çark aşınır. Kuru çalışma, pompanın ömrünü kısaltır. Bu nedenle pompa tank boşalınca hemen kapatılır. Pompa Anahtarı Bazı teknelerde maceratör anahtarı, yanlışlıkla çalıştırmayı önlemek için anahtarlı veya kapaklıdır. Kıyı sularında pompanın kilitli tutulması yasal düzenlemelerin bir parçası olabilir. Elektrik Gereksinimi Özellik Açıklama Voltaj 12 V veya 24 V DC Akım Başlangıçta yüksek akım çeker Koruma Uygun değerde sigorta veya devre kesici Kablo Uzunluğa göre yeterli kesit Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Pompa döner ama boşaltmaz Çark aşınmış veya hava kilidi Pompa sıkışıyor Bıçakta yabancı cisim Motor çalışmıyor Sigorta, bağlantı veya motor arızası Sızıntı Conta aşınması Bakım Pompa öncesindeki vanaların açık olduğunu kontrol edin. Tankı boşalttıktan sonra tatlı suyla yıkayıp pompayı kısa süre çalıştırın. Elektrik bağlantılarını korozyona karşı kontrol edin. Yedek çark ve conta bulundurun. Sık Sorulan Sorular Maceratör pompa marinada kullanılabilir mi? Hayır. Marinalarda atık alım tesisi kullanılır. Pompaya ıslak mendil gelirse ne olur? Mendil bıçağa sarılabilir ve pompayı kilitler. Kuru çalışmayı önleyen sistem var mı? Bazı sistemlerde tank seviye sensörü pompayı otomatik kapatır. İlgili Terimler Siyah Su Tankı, Atık Su Pompası, Elektrikli Marin Tuvalet, Deniz Suyu Vanası, Gövde Geçişi, Tank Seviye Göstergesi.
Magnezyum Anot
Magnezyum anot , magnezyum alaşımından üretilen ve tatlı sularda tekne metal parçalarını koruyan kurban anottur. Magnezyum, tekne anotlarında kullanılan en aktif metaldir. Magnezyum Anot Nedir? Tatlı su, deniz suyuna göre elektriği daha zayıf iletir. Bu nedenle anodun daha güçlü bir potansiyel farkı oluşturması gerekir. Magnezyum, galvanik seride çinko ve alüminyumdan daha aktiftir. Bu özellik, tatlı suda da yeterli koruma akımı üretmesini sağlar. Özellikler Özellik Açıklama Uygun su Tatlı su Potansiyel Yaklaşık −1,50 ile −1,70 V (Ag/AgCl referansına göre) Yoğunluk Çok düşük, en hafif anot Çözünme hızı Yüksek Tuzlu Sudaki Riskler Magnezyum anot, tuzlu suda çok hızlı çözünür. Kısa sürede tükenir ve koruma sona erer. Ayrıca aşırı koruma oluşturabilir. Aşırı koruma, korunan yüzeyde hidrojen oluşumuna yol açar. Risk Sonuç Hızlı tükenme Koruma kısa sürede biter Boya kabarması Katot yüzeyinde boya ayrılır Alüminyumda aşırı koruma Alkali ortam alüminyuma zarar verir Ahşapta hasar Anot çevresinde ahşap bozulur Kullanım Alanları Göl ve nehirlerde kullanılan tekneler Tatlı sudaki iskeleler Dıştan takma motorlar Su ısıtıcı tankları Tuzlu Suya Geçiş Tatlı sudan tuzlu suya geçen teknelerde magnezyum anot değiştirilir. Yerine çinko veya alüminyum anot takılır. Kısa süreli geçişlerde üretici önerisine bakılır. Değişim Kuralları Anodu düzenli olarak kontrol edin. Yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirin. Montaj yüzeyini temizleyin. Anodu boyamayın. Seçim Tablosu Su Türü Anot Malzemesi Tatlı su Magnezyum Acı su Alüminyum Tuzlu su Çinko veya alüminyum Sık Sorulan Sorular Magnezyum anot tuzlu suda kullanılabilir mi? Kullanılması önerilmez. Hızla tükenir ve aşırı korumaya yol açabilir. Magnezyum anot neden tatlı suda tercih edilir? Yüksek potansiyeli, düşük iletkenlikteki suda yeterli akım üretir. Magnezyum anot ne kadar dayanır? Ömür, su koşullarına ve korunan alana bağlıdır. Magnezyum anot nasıl tanınır? Anot üzerinde genellikle malzeme işareti bulunur. Ağırlığı benzer boyuttaki çinko anoda göre belirgin şekilde düşüktür. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Katodik Koruma, Galvanik Korozyon.
Makara
Makara , bir gövde içinde dönen kasnak yardımıyla halatın yönünü değiştiren veya kuvveti çoğaltan donanımdır. İngilizcede bu donanıma "block" denir. Makara Nedir? Makara, kasnak, mil ve gövdeden oluşur. Halat, kasnağın kanalından geçer. Kasnak döndükçe halat az sürtünmeyle ilerler. Makaralar yelkenli teknelerin yürüyen donanımında ve güverte işlerinde yaygın kullanılır. Makaranın Bölümleri Bölüm Görevi Kasnak Halatın üzerinden geçtiği dönen tekerlek Mil Kasnağın döndüğü eksen Yanak Kasnağı iki yandan saran plakalar Bağlantı başı Makarayı güverteye veya kilide bağlar Yatak Kasnağın mil üzerinde rahat dönmesini sağlar Makara Türleri Tür Özellik Tek makara Tek kasnaklı Çift makara Yan yana iki kasnaklı Üçlü makara Üç kasnaklı, palangalarda Açılır makara Yanağı açılır, halat ucu geçirmeden takılır Ayaklı makara Güverteye dik durur Kemerli makara Kasnağın altında halat için kemer bulunur Güverte makarası Güverteye düz monte edilir Yatak Türleri Yatak Kullanım Düz yatak Ağır ve statik yükler Bilyalı yatak Hafif ve dinamik yükler Makaralı yatak Yüksek yük ve dönüş Bilyalı yataklı makaralar, sık ayarlanan ıskota hatlarında sürtünmeyi azaltır. Seçim Ölçütleri Halat çapı: Kasnak kanalı halat çapına uygun olmalıdır. Çalışma yükü: Makara, hattaki yükü taşıyabilmelidir. Kasnak çapı: Büyük kasnak, halatın bükülme yarıçapını artırır ve aşınmayı azaltır. Bağlantı türü: Şakıl, mapa veya güverte montajına uygunluk. Makaraya Gelen Yük Halat makarada yön değiştirdiğinde makaraya gelen yük artar. Halat 180 derece döndüğünde makara, halattaki yükün yaklaşık iki katını taşır. Yön değişim açısı azaldıkça makara yükü de azalır. Bakım Makarayı tatlı suyla yıkayın. Kasnağın serbest döndüğünü kontrol edin. Yanaklarda çatlak ve şekil bozukluğunu inceleyin. Bilyalı yataklarda üreticinin önerdiği bakım ürününü kullanın. Sık Sorulan Sorular Makara kuvveti çoğaltır mı? Tek sabit makara yalnızca yön değiştirir. Kuvvet çoğaltmak için hareketli makaralı palanga kullanılır. Kasnak neden aşınır? Kum ve tuz, kasnak ile mil arasında aşınma yapar. Aşırı yük de kasnak kanalını deforme edebilir. Açılır makara nerede kullanılır? Halatın ucuna ulaşmadan geçici yön değişimi gereken işlerde kullanılır. İlgili Terimler Palanga, Halat Makarası, Yelken Halatı, Şakıl, Mapa, Halat Kilidi.
Makine Dairesi
Makine dairesi , teknede ana motorların ve yardımcı sistemlerin bulunduğu bölmedir. Küçük teknelerde bu bölüme motor bölmesi denir. Makine Dairesi Nedir? Makine dairesi, genellikle teknenin kıç veya orta bölümünde yer alır. Bölmeye güverte kapağı veya kamaradaki bir kapıdan girilir. Bölmedeki sistemler teknenin itişini, elektriğini ve suyunu sağlar. İngilizcede bu bölüme "engine room" denir. Makine Dairesinde Bulunan Sistemler Sistem Bileşenler Tahrik Ana motor, şanzıman, şaft Yakıt Yakıt filtresi, su ayırıcı filtre, yakıt hattı Soğutma Deniz suyu pompası, eşanjör, deniz suyu süzgeci Elektrik Alternatör, akü, jeneratör Egzoz Egzoz manifoldu, ıslak egzoz, susturucu Su Hidrofor, su ısıtıcısı Sintine Sintine pompası, yüksek su alarmı Havalandırma Motor, yanma için havaya ihtiyaç duyar. Havalandırma ayrıca bölmedeki ısıyı dışarı atar. Benzinli motor bölmelerinde yakıt buharı birikebilir. Bu buhar patlama riski oluşturur. Bu bölmelerde motor çalıştırılmadan önce elektrikli fan (blower) çalıştırılır. ISO 11105 standardı, benzinli motor ve tank bölmelerinin havalandırma şartlarını belirler. Yangın Güvenliği Makine dairesinde sabit yangın söndürme sistemi bulunabilir. Sistem, ısı algılandığında otomatik olarak devreye girer. Yangın söndürme sırasında motorlar ve fanlar durdurulur. ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangından korunma şartlarını belirler. Ses ve Isı Yalıtımı Makine dairesinin duvarları yalıtım malzemesiyle kaplanır. Yalıtım, motor sesini ve ısısını yaşam alanlarından ayırır. Yalıtım malzemesi yanmaz veya alev geciktirici olmalıdır. Makine Dairesi Kontrolleri Seyre çıkmadan önce şu kontroller yapılır: Motor yağı seviyesi Soğutma suyu seviyesi Deniz suyu süzgecinin temizliği Kayışların gerginliği Yakıt ve su kaçağı Sintinedeki su miktarı Sık Sorulan Sorular Makine dairesinde neden ışık bulunur? Arıza ve kontrol işlemleri kapalı bir bölmede yapılır. Yeterli aydınlatma, kaçak ve hasarın görülmesini sağlar. Makine dairesine çalışan motor varken girilir mi? Hareketli kayışlar ve sıcak yüzeyler yaralanma riski taşır. Zorunlu durumlarda giriş, koruyucu kapaklar yerindeyken ve dikkatle yapılır. Makine dairesinde yağ kaçağı nasıl fark edilir? Motor altındaki damlama tavası ve sintine düzenli olarak incelenir. Tavada biriken yağ veya yakıt kaçağı gösterir. Temiz bez ile bağlantı noktaları silinerek kaçağın yeri bulunur. İlgili Terimler Tekne Motoru, İçten Takma Motor, Motor Soğutma Sistemi, Yangın Algılama Sistemi, Sintine, Egzoz Manifoldu.
Mandar
Mandar , yelkeni direk boyunca yukarı kaldıran ve indiren halattır. Mandar, yelkenin tepe köşesine bağlanır. İngilizcede mandara "halyard" denir. Mandar Nedir? Mandar, direğin tepesindeki makaradan geçer. Bir ucu yelkenin tepe köşesine bağlanır. Diğer ucu direğin dibinden veya kabin üstünden kokpite gelir. Mandar çekildiğinde yelken yukarı çıkar. Mandar bırakıldığında yelken iner. Mandar Türleri Tür Görevi Ana yelken mandarı Ana yelkeni kaldırır Cenova mandarı Ön yelkeni kaldırır Balon mandarı Balon yelkeni kaldırır Yedek mandar Arıza durumunda kullanılır Bayrak mandarı Bayrak ve işaretleri kaldırır Sarma sistemli ön yelkenlerde cenova mandarı, sarma düzeneğinin üst parçasını kaldırır. Mandarın Yolu Yelkenin tepe köşesi Direk tepesindeki makara Direğin içinden veya dışından aşağı iniş Direk dibindeki yönlendirme makarası Kabin üstündeki halat kilidi Kokpit vinci Malzeme Seçimi Mandar, yelken biçimini korumak için az esnemelidir. Esneyen mandar, rüzgâr arttığında yelkenin aşağı kaymasına neden olur. Bu nedenle mandarlarda şu malzemeler kullanılır: Ön gerdirilmiş polyester Dyneema çekirdekli polyester kılıflı halat Bazı eski teknelerde tel ve halat birleşimi Mandar Gerginliği Mandar gerginliği, yelkenin ön kenarının biçimini etkiler. Hafif rüzgârda gerginlik azaltılır. Kuvvetli rüzgârda gerginlik artırılır. Gerginlik, yelkenin ön kenarındaki kırışıklıklara bakılarak ayarlanır. Mandar Bağlantısı Mandar, yelkene şakıl, yaylı şakıl veya düğümle bağlanır. Bağlantının düzgün olması gerekir. Gevşek bağlantı, yelkenin direk tepesine tam ulaşmasını engeller. Bakım ve Kontrol Direk tepesindeki makarada aşınmayı kontrol edin. Halat kilidinde sıkışan bölümü inceleyin. Kılıfta aşınma ve çekirdek görünürlüğünü kontrol edin. Sezon sonunda mandarları tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Mandar direk tepesinde kaçarsa ne olur? Mandarın ucu direğin içine veya tepesine kaçar. Geri almak için direğe tırmanmak veya yedek mandar kullanmak gerekir. Mandarın ucu neden düğümlenir? Uçtaki stop düğümü, mandarın makaradan kaçmasını önler. Mandar ne zaman değiştirilir? Kılıfta açılma, çekirdekte görünür hasar veya belirgin uzama görüldüğünde değiştirilir. Direk içinden geçen mandarın avantajı nedir? Direk içindeki mandar rüzgâr direnci oluşturmaz ve direğe çarparak ses yapmaz. İlgili Terimler Iskota, Yelken Halatı, Halat Kilidi, Dyneema Halat, Makara, Yelkenli Tekne.
Manevra Pervanesi
Manevra pervanesi , teknenin düşük hızda yanal hareket etmesini veya yerinde dönmesini sağlayan yardımcı itiş ünitesidir. Baş ve kıç pervaneleri bu grubun üyeleridir. Manevra Pervanesi Nedir? Ana pervane ve dümen, tekne hareket ederken etkilidir. Tekne durduğunda dümen etkisi kaybolur. Rüzgâr ve akıntı tekneyi istenmeyen yöne iter. Manevra pervanesi, ana tahrikten bağımsız olarak yanal itiş üretir. Bu sayede tekne düşük hızda kontrol altında tutulur. Manevra Pervanesi Türleri Tür Yapı Kullanım Tünel pervanesi Gövdeyi enine geçen tünel içinde Yatlar, gemiler Harici pervane Gövde dışına monte kutu Tünel açılamayan tekneler Geri çekilebilir pervane Kullanılmadığında gövdeye çekilir Yelkenliler ve hızlı tekneler Azimut pervane 360 derece dönebilir Büyük yatlar, gemiler Konuma Göre Baş pervanesi: Teknenin başını hareket ettirir. Kıç pervanesi: Teknenin kıçını hareket ettirir. Baş ve kıç birlikte: Teknenin yan yana kaymasını sağlar. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Tekne boyu ve ağırlığı Gerekli itişi belirler Rüzgâr yüzeyi Yüksek üst yapı daha fazla itiş gerektirir Tünel konumu Su hattının yeterince altında olmalıdır Güç kaynağı Elektrik veya hidrolik Çalışma süresi Hidrolik sistemler daha uzun çalışır Gürültü Kamaraya yakın tünellerde ses önemlidir Tünel Derinliği Tünel su hattının yeterince altında olmalıdır. Sığ tünel, hava emerek verim kaybeder. Dalgalı denizde tünel ağzı sudan çıkabilir. Üreticiler, tünel merkezinin su hattından asgari derinliğini belirtir. Oransal Kontrol Bazı manevra pervaneleri oransal hız kontrolü sunar. Kaptan, itişin şiddetini kademeli olarak ayarlar. Bu kontrol, hassas yanaşmalarda yararlıdır. Oransal sistemlerde motor sürücüsü elektronik olarak çalışır. Güvenlik Suda yüzücü varken pervaneler çalıştırılmaz. Kumanda paneli kullanılmadığında kapatılır. Termal koruma uyarıları dikkate alınır. Sık Sorulan Sorular Manevra pervanesi yakıt tüketir mi? Elektrikli modeller aküden enerji alır. Hidrolik modeller motor gücü kullanır. Manevra pervanesi seyirde kullanılır mı? Seyir hızında etkisi azdır. Yalnızca düşük hızlı manevralarda kullanılır. Azimut pervane ile pod tahrik arasındaki fark nedir? Azimut pervane genellikle ana tahrik veya yardımcı itiş olarak kullanılır. Pod tahrik, gezi yatlarında ana tahrik birimidir. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Kıç Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Pervane, Tekne Elektrik Sistemi.
Manuel Irgat
Manuel ırgat , elektrik veya hidrolik güç kullanmadan, insan gücüyle çalıştırılan ırgattır. Kullanıcı, ırgatı bir kol yardımıyla çevirir. Manuel Irgat Nedir? Manuel ırgatta kol, bir mandal mekanizmasına takılır. Kol ileri geri hareket ettirildikçe dişli kademeli olarak döner. Dişli kutusu, kola uygulanan kuvveti çoğaltır. Bu sayede kullanıcı, kendi gücünün üstündeki bir yükü çekebilir. Manuel Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Kol Kullanıcının kuvvet uyguladığı çubuk Mandal mekanizması Tek yönde dönüşe izin verir Dişli kutusu Kuvveti çoğaltır Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar Halat tamburu Halat çekmek için kullanılır Kavrama Zinciri serbest bırakır Çalışma Kademeleri Bazı manuel ırgatlar iki hızlıdır: Yüksek hız: Hafif yükte zinciri hızlı toplar. Düşük hız: Ağır yükte daha fazla kuvvet sağlar. Kullanıcı, kolun takıldığı yuvayı veya hareket yönünü değiştirerek kademe seçer. Uygun Tekneler Küçük yelkenliler Elektrik sistemi sınırlı tekneler Geleneksel ahşap tekneler Elektrikli ırgatın yedeği olarak büyük tekneler Elektrikli Irgatla Karşılaştırma Özellik Manuel Irgat Elektrikli Irgat Güç kaynağı İnsan gücü Akü Hız Yavaş Hızlı Elektrik bağımlılığı Yoktur Vardır Tesisat Gerekmez Kablo, röle ve devre kesici gerekir Fiziksel efor Yüksek Düşük Zincir Bırakma Manuel ırgatta zincir, kavrama gevşetilerek bırakılır. Zincir, çapanın ağırlığıyla kendiliğinden akar. Kullanıcı, kavramayı sıkarak akışı yavaşlatır veya durdurur. Bu işlem kontrolsüz zincir akışını önler. Bakım Gereksinimleri Mandal mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Hareketli parçaları üreticinin önerdiği yağla yağlayın. Dişli kutusundaki yağ seviyesini kontrol edin. Kolun yuvaya sıkıca oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Manuel ırgat hangi çapa ağırlığına kadar kullanılır? Sınır, ırgatın dişli oranına ve üreticinin belirttiği çalışma yüküne bağlıdır. Ağır çapalarda çekme süresi uzar. Kol kaybolursa ırgat çalışır mı? Çalışmaz. Bu nedenle teknede yedek kol bulundurulur. Kol, kolay erişilen bir yerde saklanır. Elektrikli ırgatın manuel kolu manuel ırgat sayılır mı? Hayır. Elektrikli ırgattaki manuel kol acil durum içindir. Manuel ırgat ise tamamen insan gücüyle çalışacak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Irgat, Elektrikli Irgat, Çapa Irgatı, Zincir Stoperi, Çapa Zinciri, Çapa Halatı.
Manuel Marin Tuvalet
Manuel marin tuvalet , yıkama suyunu ve atığı elle çalıştırılan bir pompa koluyla taşıyan tekne tuvaletidir. Elektrik gerektirmediği için yelkenlilerde ve küçük teknelerde yaygındır. Manuel Marin Tuvalet Nedir? Manuel marin tuvalette çanağın yanında bir pompa gövdesi bulunur. Kullanıcı pompa kolunu aşağı yukarı hareket ettirir. Her hareket deniz suyunu çanağa alır ve atığı tahliye hattına iter. Pompa üzerindeki bir kol, yıkama ve kuru boşaltma konumları arasında seçim yapar. Çalışma Konumları Konum İşlev Yıkama (flush) Deniz suyu çanağa girer, atık tahliye edilir Kuru (dry) Su girmez, çanak boşaltılır Kuru konum, seyirde çanakta su kalmasını önler. Yatma açısında çanaktan su taşmaz. Pompanın Bileşenleri Parça Görevi Piston ve silindir Suyu ve atığı hareket ettirir Piston contası Silindirde sızdırmazlık sağlar Joker valf Tahliye hattında geri akışı önler Giriş klapesi Deniz suyu girişini kontrol eder Pompa kolu Kullanıcı hareketini pistona aktarır Seçici kol Yıkama ve kuru konumunu belirler Joker Valf Joker valf, kauçuktan yapılmış ördek gagası biçiminde bir çekvalftir. Atığın çanağa geri dönmesini önler. Zamanla sertleşir veya kireçle kaplanır. Bu durumda atık hattından çanağa geri sızıntı olur. Joker valf, düzenli bakımda değiştirilen bir parçadır. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Elektrik gerektirmez Kullanıcı eforu gerektirir Basit yapılı, onarımı kolay Yanlış kullanımda tıkanır Düşük maliyetli Konuklar için kullanım alışkanlığı gerekir Kullanım Adımları Seçici kolu yıkama konumuna alın. Pompalayarak çanağa su doldurun. Kullanımdan sonra yeterli sayıda pompalayın. Atığın tahliye hattından tamamen geçmesini sağlayın. Seçici kolu kuru konuma alın ve çanağı boşaltın. Pompalama Sayısı Atığın tanka ulaşması için tahliye hattının tamamı boşaltılmalıdır. Hat uzunsa daha fazla pompalama gerekir. Yetersiz pompalama, hortumda atık kalmasına ve kokuya yol açar. Bakım Servis kitiyle contaları ve joker valfi değiştirin. Pistonu üreticinin önerdiği yağla yağlayın. Kireç oluşumuna karşı hattı periyodik temizleyin. Kışlamada hattı tatlı suyla yıkayıp boşaltın. Sık Sorulan Sorular Pompa kolu neden sertleşir? Piston contası kurur veya kireç birikir. Çanağa sürekli su doluyorsa ne yapılır? Giriş vanası kapatılır ve sifon kırıcı kontrol edilir. İlgili Terimler Marin Tuvalet, Elektrikli Marin Tuvalet, Tuvalet Pompası, Çekvalf, Sifon Kırıcı, Siyah Su Tankı.
Manuel Sintine Pompası
Manuel sintine pompası , elektrik gerektirmeden bir kol yardımıyla elle çalıştırılan sintine pompasıdır. Manuel pompa, elektrik arızasında ve elektrikli pompanın yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır. Manuel Sintine Pompası Nedir? Manuel sintine pompası genellikle diyafram ilkesiyle çalışır. Kol hareket ettirildiğinde kauçuk diyafram esner. Diyafram, pompa odasındaki hacmi değiştirir. Valfler suyun tek yönde akmasını sağlar. Su, sintineden emilir ve tahliye çıkışından atılır. Pompanın Bölümleri Bölüm Görevi Kol Kullanıcının kuvvet uyguladığı parça Diyafram Hacmi değiştirerek suyu iter Giriş ve çıkış valfleri Suyun tek yönde akmasını sağlar Pompa gövdesi Bölmeye veya güverteye monte edilir Emiş hortumu Sintineden suyu alır Tahliye hortumu Suyu dışarı atar Debi Manuel pompaların debisi, her kol hareketinde atılan su miktarına ve hareket sıklığına bağlıdır. Üreticiler, debiyi dakikada belirli sayıda hareket için litre/dakika olarak verir. Büyük diyaframlı pompalar, kısa sürede önemli miktarda su atabilir. Ancak kullanıcı yoruldukça debi düşer. Montaj Konumları Konum Avantaj Kokpit Dümenci veya mürettebat dışarıdan kullanır Kamara içi Kötü havada kapalı alanda kullanılır Her iki konum Yedeklilik sağlar Kokpitteki pompanın kolu için güvertede bir yuva bulunur. Kol, kaybolmaması için pompanın yakınına bağlanır. İlgili Standart ISO 15083, küçük teknelerde manuel sintine pompası bulundurulmasıyla ilgili şartlar içerir. Şartlar, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine göre değişir. Kullanım Kuralları Pompa kolunu yuvasına tam takın. Kolu düzenli ve tam strok hareket ettirin. Mürettebat arasında nöbetleşe çalışın. Emiş süzgecinin tıkanmadığını kontrol edin. Bakım Diyaframı çatlak ve sertleşmeye karşı kontrol edin. Valflerin temiz ve esnek olduğunu doğrulayın. Pompa gövdesi vidalarını kontrol edin. Yedek diyafram ve valf seti bulundurun. Elektrikli Pompayla Karşılaştırma Özellik Manuel Pompa Elektrikli Pompa Elektrik ihtiyacı Yoktur Vardır Otomatik çalışma Yoktur Vardır Kirli suya dayanım Yüksektir Değişkendir Kullanıcı eforu Gerekir Gerekmez Sık Sorulan Sorular Manuel pompa neden gereklidir? Elektrik arızasında ve akü boşaldığında su atmanın tek yolu olabilir. Manuel pompa kirli suyu atar mı? Diyaframlı pompalar küçük katıları geçirebilir. Büyük parçalar valfleri tıkayabilir. Pompa kolu nerede saklanır? Pompanın yakınında, bağlı ve kolay erişilen bir yerde saklanır. İlgili Terimler Sintine Pompası, Otomatik Sintine Pompası, Sintine, Yüksek Su Alarmı, Çekvalf, Tekne Güvenliği.
Manyetik Pusula
Manyetik pusula , Dünya'nın manyetik alanına yönelen mıknatıslı bir kart veya iğne ile yön gösteren pusuladır. Manyetik pusula elektrik gerektirmez. Manyetik Pusula Nedir? Manyetik pusulanın kartına mıknatıslar bağlıdır. Mıknatıslar Dünya'nın manyetik alanına göre hizalanır. Kart, manyetik kuzeyi gösterecek şekilde döner. Tekne döndükçe kart sabit kalır ve pusula gövdesi kartın etrafında döner. Gövdedeki çizgi (lubber line), teknenin baş yönünü gösterir. Manyetik Pusulanın Bölümleri Bölüm Görevi Pusula kartı Derece işaretlerini taşır, mıknatıslara bağlıdır Mıknatıslar Manyetik alana yönelir Sıvı Kartın salınımını sönümler Kardan askısı Teknenin yatmasında kartı yatay tutar Baş çizgisi Teknenin baş yönünü gösterir Kubbe Kartı ve sıvıyı korur, büyüteç etkisi yapar Düzeltme mıknatısları Deviasyonu azaltır Aydınlatma Gece okunurluğu sağlar Pusula Sıvısı Pusula gövdesi sıvıyla doldurulur. Sıvı, kartın dalgada sallanmasını yavaşlatır. Sıvı genellikle donmayan bir yağ veya alkol karışımıdır. Sıvıda hava kabarcığı oluşması, sızıntıyı gösterir. Montaj Türleri Tür Konum Gömme pusula Konsol veya bölmeye gömülü Braket pusulası Bir braket üzerinde Dümen dolabı pusulası Dümen dolabının önündeki dikme üzerinde Bölme pusulası Dikey bölmeye monte Montaj Kuralları Pusulayı baş çizgisi teknenin merkez hattına paralel olacak şekilde yerleştirin. Hoparlör, motor, akü ve kablolardan uzak tutun. Pusula aydınlatma kablolarını bükülü çift olarak döşeyin. Dümenciden kolay okunacak bir konum seçin. Bükülü çift kablo, akımın oluşturduğu manyetik alanı azaltır. Deviasyon Düzeltmesi Teknedeki metaller ve elektrik devreleri pusulayı saptırır. Pusula düzeltme işlemi şu adımlarla yapılır: Tekne farklı baş açılarında döndürülür. Pusula değeri bilinen yönlerle karşılaştırılır. Düzeltme mıknatısları ayarlanır. Kalan sapmalar deviasyon tablosuna yazılır. İlgili Standart ISO 25862, küçük teknelerde kullanılan manyetik pusulaların, baş çizgilerinin ve azimut aygıtlarının şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Pusula kartı neden yavaş döner? Sıvı, kartın hareketini sönümler. Bu özellik, dalgada okunmayı kolaylaştırır. Pusulada kabarcık oluşursa ne yapılır? Sıvı eksilmiştir. Üretici talimatına göre doldurulur veya servis ettirilir. Pusula hangi enlemlerde kullanılır? Kart, belirli bir manyetik bölge için dengelenir. Farklı bölgeler için farklı denge ayarlı pusulalar üretilir. İlgili Terimler Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Kaptan Köşkü, Otopilot.
Mapa
Mapa , güverte veya gövdeye sabitlenen ve üzerinde bağlantı gözü bulunan donanımdır. Mapa, halat, kilit, makara veya emniyet hattı için sağlam bir bağlantı noktası sağlar. İngilizcede bu donanıma "pad eye" denir. Mapa Nedir? Mapa, bir taban plakası ve bu plakaya bağlı gözden oluşur. Plaka, cıvatalarla güverteye bağlanır. Göz, plakadan yukarı doğru yükselir. Plakanın geniş yüzeyi, yükü güverteye dağıtır. Mapa Türleri Tür Yapı Kullanım Güverte mapası Plaka ve sabit göz Genel bağlantı noktası U mapa U biçimli göz, iki cıvatayla bağlanır Emniyet hattı ve makara Halkalı mapa Plakaya menteşeli halka Katlanır bağlantı Gömme mapa Güverteye gömülü, halka yatırılabilir Yürüme alanları Yumuşak mapa Dyneema halkası güverteden geçirilir Hafif yarış tekneleri Kullanım Alanları Emniyet hattı (jackline) bağlantısı Makara bağlama Bot ve can salı sabitleme Tente gergi noktası Kokpitte emniyet kemeri bağlama noktası Yük Yönü Mapalar, belirli yük yönlerine göre tasarlanır. Bazı mapalar her yönden yük alabilir. Bazıları yalnızca belirli bir doğrultuda tam dayanım gösterir. Üretici, çalışma yükünü ve izin verilen yük yönlerini teknik belgede belirtir. Montaj Gereksinimleri Bağlantı noktasının yük taşıyacak yapıda olduğunu doğrulayın. Güverte altına arkalık plakası yerleştirin. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu uygulayın. Cıvataları çapraz sırayla sıkın. Emniyet kemeri bağlama noktaları, yüksek ani yüklere maruz kalır. Bu noktalar için montaj özellikle güçlendirilir. Kontrol Noktaları Göz çevresindeki çatlaklar Taban plakasında şekil bozukluğu Cıvata çevresinde su sızıntısı Güverte altında arkalık plakasının durumu Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Bronz Alüminyum alaşım Dyneema (yumuşak mapa) Sık Sorulan Sorular Emniyet hattı hangi mapaya bağlanır? Emniyet hattı, yüksek yük taşıyabilen ve güçlendirilmiş mapalara bağlanır. Vardavela dikmeleri bu amaçla kullanılmaz. Mapa gövde içinden mi geçirilmelidir? Kalıcı ve yüklü mapalar güverteden geçen cıvatalarla bağlanır. Yüzeye vidalanan mapalar yalnızca hafif yükler içindir. Gömme mapa ne avantaj sağlar? Halka yatırıldığında güverte düz kalır. Bu yapı, yürürken takılma riskini azaltır. İlgili Terimler Mapalı Vida, Kilit, Makara, Güvenlik Halatı, Emniyet Kemeri, Güverte Donanımı.
Mapalı Vida
Mapalı vida , bir ucunda göz (halka), diğer ucunda diş bulunan bağlantı elemanıdır. Mapalı vida, halat, kilit veya karabinanın bağlanacağı bir nokta oluşturur. Mapalı Vida Nedir? Mapalı vida, yüzeye vidalanarak veya cıvata somunuyla sabitlenir. Göz kısmı yüzeyin dışında kalır. Bu göz, bağlantı noktası olarak kullanılır. İngilizcede bu elemana "eye bolt" veya "eye screw" denir. Mapalı Vida Türleri Tür Bağlantı Şekli Kullanım Ahşap vidalı mapa Sivri uçlu ahşap vida dişi Ahşap yüzeyler, hafif yükler Cıvatalı mapa Metrik diş, somun ve pulla sabitlenir Güverte ve gövde bağlantıları Omuzlu mapa Göz ile diş arasında omuz bulunur Açılı yüklerde daha dayanıklıdır Kaynaklı göz Göz ucu kaynakla kapatılmıştır Göz açılmasını önler Yük Yönü Mapalı vida, eksenine paralel yükte en yüksek dayanımı gösterir. Açılı yük, dayanımı belirgin biçimde azaltır. Omuzsuz mapada yan yük, gövdenin bükülmesine neden olabilir. Açılı yük beklenen yerlerde omuzlu mapa veya güverte mapası tercih edilir. Kullanım Alanları Tente ve bimini bağlantıları Usturmaça halatı bağlantı noktaları Kamara içinde eşya sabitleme Hafif makara bağlantıları Tekne örtüsü gergi noktaları Montaj Adımları Bağlantı noktasının arkasında boşluk ve engel olmadığını kontrol edin. Cıvatalı modelde yüzeyi delin. Deliği sızdırmazlık macunuyla kaplayın. Mapayı yerleştirin. Arka tarafta geniş pul veya arkalık plakası kullanın. Somunu sıkın. Ahşap vidalı modellerde öncelikle küçük çaplı bir kılavuz delik açılır. Malzeme Denizcilikte mapalı vidalar genellikle AISI 316 paslanmaz çelikten üretilir. Galvaniz modeller ekonomik seçenektir. Malzeme, bağlantı yapılan diğer metallerle uyumlu seçilir. Sık Sorulan Sorular Mapalı vida ile mapa arasındaki fark nedir? Mapalı vida, gözlü bir vida veya cıvatadır. Mapa ise genellikle bir plaka üzerinde göz bulunan güverte donanımıdır. Mapalı vida fiber güverteye doğrudan vidalanabilir mi? Fiber laminatta ahşap vidası yeterli tutunma sağlamaz. Cıvatalı model ve arkalık plakası kullanılır. Göz neden açılır? Bükülerek üretilen gözler aşırı yükte açılabilir. Kaynaklı veya dövme gözler daha dayanıklıdır. İlgili Terimler Mapa, Kilit, Karabina, Güverte Donanımı, Paslanmaz Çelik, Tekne Tentesi.
Marin Akü
Marin akü , tekne ve deniz uygulamaları için tasarlanan, titreşime ve deniz ortamına dayanıklı aküdür. Marin aküler marş, servis veya çift amaçlı olarak üretilir. Marin Akü Nedir? Tekne seyir sırasında dalgalarla sarsılır. Bu sarsıntı akünün iç plakalarına yük bindirir. Marin aküler, plakaları sağlam tutan iç yapıyla üretilir. Ayrıca derin deşarj ve uzun bekleme sürelerine karşı formüle edilir. Marin Akünün Özellikleri Özellik Açıklama Titreşim dayanımı Plakalar güçlendirilmiş yapıyla sabitlenir Çift kutup başı Hem cıvatalı hem konik bağlantı seçeneği Taşıma kulpu Teknede taşıma kolaylığı sağlar Derin deşarj kabiliyeti Servis ve çift amaçlı modellerde yüksektir Sızdırmaz yapı AGM ve jel modellerde asit sızmaz Marş Değerleri Değer Tanım Ölçüm Sıcaklığı CCA (Soğuk Marş Akımı) 30 saniye boyunca verilebilen akım -18 °C MCA (Denizcilik Marş Akımı) 30 saniye boyunca verilebilen akım 0 °C MCA, daha yüksek sıcaklıkta ölçüldüğü için CCA'dan yüksek bir değerdir. Karşılaştırmada aynı değer türü kullanılmalıdır. Rezerv Kapasite Rezerv kapasite, tam şarjlı akünün 25 A sabit akımla gerilimi belirli bir sınıra düşene kadar kaç dakika enerji verebildiğini gösterir. Değer, servis kullanımında akünün dayanıklılığına dair fikir verir. Marin Akü Türleri Marş tipi marin akü: İnce ve çok sayıda plaka içerir. Yüksek anlık akım verir. Derin deşarj tipi marin akü: Kalın plakalar içerir. Uzun süreli düşük akım verir. Çift amaçlı marin akü: İki görev arasında denge sağlar. Küçük teknelerde tek akü olarak kullanılır. Seçim Ölçütleri Motor üreticisinin istediği CCA veya MCA değerini kontrol edin. Servis tüketimine göre Ah kapasitesini hesaplayın. Akü kutusu ölçülerini kontrol edin. Şarj sisteminin akü kimyasıyla uyumunu doğrulayın. Kutup başı türünü kablo bağlantılarına göre seçin. Sık Sorulan Sorular Marin akü ile araç aküsü arasındaki temel fark nedir? Marin akü, titreşim ve derin deşarja karşı daha dayanıklı tasarlanır. Çift amaçlı akü her tekne için uygun mudur? Küçük teknelerde uygundur. Büyük teknelerde ayrı marş ve servis aküleri tercih edilir. Marin akünün ömrü nasıl uzatılır? Akü düzenli şarj edilir, derin deşarjdan kaçınılır ve uzun beklemede koruma şarjına alınır. İlgili Terimler Tekne Aküsü, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, AGM Akü, Jel Akü.
Marin Aydınlatma
Marin aydınlatma , deniz ortamının nem, tuz ve titreşim koşullarına dayanacak şekilde üretilen aydınlatma ürünlerinin genel adıdır. Marin lambalar, tekne elektrik sistemiyle uyumlu çalışır. Marin Aydınlatma Nedir? Kara tipi lambalar teknede kısa sürede bozulabilir. Nem, lamba gövdesine girer. Tuz, kontakları ve metal parçaları aşındırır. Dalga darbeleri ve motor titreşimi bağlantıları zorlar. Marin aydınlatma ürünleri bu etkenlere karşı tasarlanır. Marin Lambaların Özellikleri Özellik Açıklama Gövde malzemesi AISI 316 paslanmaz çelik, eloksallı alüminyum veya UV dayanımlı polimer Sızdırmazlık IP65, IP67 veya IP68 koruma Gerilim aralığı Akü gerilimindeki dalgalanmaya uyum Titreşim dayanımı LED ve sürücü sağlam yapıdadır Elektromanyetik uyumluluk Telsiz ve elektronik cihazlarda parazit yapmaz Korozyon koruması Kalaylı kablo ve kaplamalı kontaklar Geniş Gerilim Aralığı 12 V nominal sistemde akü gerilimi yaklaşık 11 V ile 14,5 V arasında değişir. Marin LED lambalar bu aralıkta sabit parlaklık sağlayacak sürücülere sahiptir. Bazı modeller hem 12 V hem 24 V sistemde çalışır. Elektromanyetik Uyumluluk LED sürücüleri anahtarlama devreleri içerir. Kalitesiz sürücüler VHF telsiz, AIS ve GPS alıcılarında parazit oluşturabilir. Marin lambalar, elektromanyetik uyumluluk (EMC) testlerinden geçirilir. Avrupa Birliği'nde EMC şartları 2014/30/EU Direktifi ile düzenlenir. Marin Aydınlatma Ürünleri Seyir fenerleri Güverte ve direk lambaları Kamara tavan lambaları Okuma ve harita lambaları Kokpit ve basamak lambaları Sualtı lambaları LED şeritler Projektörler Seçim Ölçütleri Montaj yerini belirleyin: iç mekân, kokpit, güverte veya su altı. Uygun IP sınıfını seçin. Gövde malzemesinin korozyon dayanımını kontrol edin. Gerilim aralığını doğrulayın. Güç tüketimini akü kapasitesine göre değerlendirin. Montaj Notları Bağlantılar sıkma terminali ve makaronla yapılır. Montaj delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Farklı metaller arasında yalıtım pulu kullanılır. Sık Sorulan Sorular Marin lamba ile ev lambası arasındaki fark nedir? Marin lamba sızdırmaz, korozyona dayanıklı ve geniş gerilim aralığında çalışacak şekilde üretilir. Marin lambada lens buğulanırsa ne olur? Buğu, contadan nem girdiğini gösterir. Conta kontrol edilir veya lamba değiştirilir. LED lambalar ısınır mı? LED'ler ısı üretir. Isı, gövde üzerinden dağıtılır. İlgili Terimler Tekne Aydınlatması, Marin LED, IP Koruma Sınıfı, Su Geçirmez Lamba, LED Şerit, Seyir Feneri.
Marin Boya
Marin boya , deniz ortamında kullanılan teknelerin, gemilerin ve deniz yapılarının yüzeylerini korumak için üretilen boyadır. Marin boya, tuza, neme, UV ışınına ve suya sürekli temasa dayanacak şekilde formüle edilir. Marin Boya Nedir? Deniz ortamı, boyalar için en zorlu ortamlardan biridir. Tuzlu su korozyonu hızlandırır. Güneş ışığı bağlayıcıyı parçalar. Islanma ve kuruma döngüsü boya filmini zorlar. Marin boya, bu etkilere karşı daha dayanıklı bağlayıcılar ve pigmentler içerir. Marin Boyanın Özellikleri Özellik Açıklama Su direnci Su geçişini sınırlar Tuz dayanımı Klorür etkisine dayanır UV dayanımı Renk ve parlaklığı korur Esneklik Gövdenin çalışmasına uyum sağlar Yapışma Alt yüzeye güçlü tutunur Aşınma direnci Ayak trafiği ve sürtünmeye dayanır Kullanım Alanları Gezi tekneleri ve yatlar Ticari gemiler İskeleler ve deniz yapıları Şamandıralar Açık deniz platformları ISO 12944 ISO 12944, çelik yapıların boya sistemleriyle korozyondan korunmasını düzenler. Standart, ortamları korozyon kategorilerine ayırır. Deniz ortamı yüksek kategorilerde yer alır. Kategori Ortam Örneği C5 Yüksek tuzluluklu kıyı ve endüstriyel alanlar CX Açık deniz ve aşırı koşullar Im2 Deniz suyuna daldırılan yapılar Gemi ve Tekne Boyası Farkı Özellik Gemi Boyası Tekne Boyası Uygulama Tersanede, endüstriyel yöntemlerle Tersane veya tekne sahibi Ambalaj Büyük hacim Küçük hacim Alt yüzey Çoğunlukla çelik Fiberglas, ahşap, alüminyum, çelik Düzenleme IMO düzenlemeleri Ulusal ve bölgesel düzenlemeler Teknik Föy Her marin boyanın bir teknik föyü vardır. Föy şu bilgileri içerir: Ürünün kullanım alanı Karışım oranı ve kap ömrü Kuru ve yaş film kalınlığı Kuruma ve katlar arası bekleme süreleri Uygulama sıcaklığı ve nem aralığı Uyumlu astar ve üst katlar Güvenlik Bilgi Formu Güvenlik bilgi formu, ürünün sağlık ve çevre risklerini belirtir. Avrupa Birliği'nde form, REACH Tüzüğü'ne göre hazırlanır. Sık Sorulan Sorular Marin boya kara yapılarında kullanılabilir mi? Kullanılabilir. Ürün seçimi yüzey ve ortam koşullarına göre yapılır. Teknik föy neden önemlidir? Doğru uygulama koşullarını ve uyumlu ürünleri gösterir. İlgili Terimler Tekne Boyası, Antifouling Boya, Astar Boya, Epoksi Astar, Korozyon, Zehirli Boya.
Marin Buzdolabı
Marin buzdolabı , teknelerde 12 V veya 24 V DC ya da AC elektrikle çalışan ve deniz ortamına uygun olarak tasarlanmış soğutma cihazıdır. Marin buzdolapları, düşük enerji tüketimi ve dar alanlara uyum için üretilir. Marin Buzdolabı Nedir? Marin buzdolabı, teknenin akü sisteminden çalışabilir. Bu özellik, kıyı elektriği olmadan da soğutmayı sağlar. Cihazların çoğu değişken hızlı DC kompresör kullanır. Kompresör, ihtiyaca göre hızını ayarlayarak enerji tasarrufu sağlar. Cihaz gövdesi, titreşime ve eğime dayanacak şekilde üretilir. Çalışma İlkesi Bileşen Görevi Kompresör Soğutucu gazı sıkıştırır Kondenser Gazın ısısını dışarı atar Genleşme elemanı Basıncı düşürür Evaporatör İç hacimden ısı çeker Termostat Sıcaklığı kontrol eder Kondenser Soğutma Türleri Tür Özellik Hava soğutmalı Fanla soğutulur, havalandırma gerektirir Su soğutmalı Deniz suyu veya gövde plakasıyla soğutulur Gövde plakalı (keel cooler) Pompasız, gövdeye temas eden plaka Sıcak iklimde su soğutmalı kondenserler daha yüksek verim sağlayabilir. Marin Buzdolabı Türleri Tür Özellik Önden kapaklı dolap Ev tipi kullanım kolaylığı Üstten kapaklı sandık Açıldığında soğuk hava kaçmaz Çekmeceli tip Dar alanlarda erişim kolaylığı Dönüşüm kiti Mevcut buz kutusunu buzdolabına çevirir Soğuk hava ağır olduğu için üstten kapaklı tiplerde enerji kaybı daha azdır. Enerji Tüketimi Enerji tüketimi, yalıtım kalınlığına, dış sıcaklığa, kapak açma sıklığına ve kondenser havalandırmasına bağlıdır. Üreticiler, tüketimi genellikle amper-saat cinsinden belirtir. Akü kapasitesi, buzdolabının günlük tüketimine göre planlanır. Montaj Kuralları Kondenser için yeterli hava akışı sağlayın. Cihazı ısı kaynaklarından uzak yerleştirin. Kablo kesitini akım ve uzunluğa göre seçin. Cihazı sigorta ile koruyun. Kapak kilidini seyir için kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Ev tipi buzdolabı teknede kullanılabilir mi? AC enerji, eğim ve titreşim koşulları nedeniyle önerilmez. Buzdolabı neden sürekli çalışır? Kondenser havalandırması yetersiz, conta bozuk veya yalıtım zayıf olabilir. Akü düşükken ne olur? Birçok cihaz, aküyü korumak için düşük voltajda kapanır. Su soğutmalı kondenserin dezavantajı nedir? Pompa ve deniz suyu hattı ek bakım gerektirir. İlgili Terimler Tekne Buzdolabı, Marin Ocak, Tekne Havalandırması, Marin Fan, Kıyı Elektriği, Tekne Kliması.
Marin Cila
Marin cila , deniz ortamında kullanılan yüzeyler için formüle edilmiş ve UV ışınına, tuza ve neme karşı koruma sağlayan cila ürünüdür. Marin cilalar; jelkot, boyalı yüzey, paslanmaz çelik ve akrilik için farklı türlerde üretilir. Marin Cila Nedir? Tekne yüzeyleri karadaki araçlara göre daha yoğun güneş ışığına ve tuza maruz kalır. Su yüzeyinden yansıyan ışık, UV etkisini artırır. Marin cila, bu koşullara göre formüle edilir. Ürünler genellikle UV filtre veya UV emici katkılar içerir. Marin Cila Türleri Tür Uygulama Yüzeyi Jelkot cilası Fiberglas gövde ve üst yapı Boya cilası Poliüretan boyalı yüzeyler Paslanmaz cilası Paslanmaz çelik donanım Akrilik ve pleksi cilası Camlar ve kapaklar Vinil koruyucu Minder ve döşeme kaplamaları Şişme bot koruyucu PVC ve Hypalon kumaşlar Oto Cilasından Farkları Özellik Marin Cila Oto Cilası Hedef yüzey Jelkot, çok gözenekli Otomotiv boyası ve vernik UV koruması Yüksek önceliklidir Değişkendir Tuz dayanımı Göz önünde tutulur Sınırlı Çevre uyumu Suya karışma dikkate alınır Farklı öncelikler Jelkot, otomotiv verniğine göre daha gözeneklidir. Bu nedenle cilanın gözenekleri doldurma özelliği önemlidir. Seçim Ölçütleri Yüzey türünü belirleyin. Yüzeyin oksitlenme durumunu değerlendirin. İstenen koruma süresini belirleyin. Uygulama yöntemini (el veya makine) seçin. Ürünün birlikte kullanılabileceği temizleyiciyi kontrol edin. Uygulama Kuralları Yüzey temiz ve kuru olmalıdır. Uygulama gölgede yapılır. Ürün ince katmanla sürülür. Kaymaz yüzeylere uygulanmaz. Antifouling boyalı alanlara uygulanmaz. Paslanmaz Cilası Paslanmaz çelik, tuz ve nem etkisiyle çay rengi lekeler oluşturabilir. Paslanmaz cilası, yüzeyi temizler ve ince bir koruyucu film bırakır. Bu film, lekelerin oluşumunu yavaşlatır. Akrilik Cilası Akrilik ve polikarbonat camlar kolay çizilir. Bu yüzeyler için aşındırıcı içermeyen özel cilalar kullanılır. Amonyak veya çözücü içeren ürünler akriliği bulandırabilir. Sık Sorulan Sorular Marin cila her yüzeyde kullanılabilir mi? Hayır. Her ürün belirli yüzeyler için formüle edilir. Cilanın UV koruması neden önemlidir? UV ışını jelkotu oksitler ve renk solmasına yol açar. Seramik kaplama bir marin cila mıdır? Seramik kaplama, uzun ömürlü bir koruma ürünü olarak marin cila grubunda değerlendirilir. İlgili Terimler Tekne Cilası, Jelkot, Paslanmaz Çelik, Tekne Camı, Tekne Şampuanı, Tekne Bakımı.
Marin Ekipman
Marin ekipman , deniz ortamında kullanılmak üzere tasarlanan ve üretilen ekipmandır. Marin ekipman tuzlu suya, neme, UV ışınlarına ve titreşime dayanıklıdır. Marin Ekipman Nedir? "Marin" kelimesi, ürünün deniz ortamına uygun olduğunu belirtir. Deniz ortamı, karadaki koşullardan daha zorludur. Tuzlu su metalleri aşındırır. UV ışınları plastikleri kırılganlaştırır. Nem, elektrik bağlantılarında korozyona yol açar. Deniz Ortamının Etkileri Etken Etkisi Marin Çözüm Tuzlu su Metallerde korozyon AISI 316 paslanmaz çelik, bronz UV ışınları Plastik ve kumaşta bozulma UV katkılı malzeme Nem Elektrikte kısa devre ve oksitlenme Kalaylı bakır kablo, sızdırmaz bağlantı Titreşim Bağlantıların gevşemesi Kilitli somun, titreşim takozu Sıcaklık değişimi Genleşme ve çatlama Esnek conta ve macun Marin Ekipman Örnekleri Marin akü Marin elektrik kablosu Marin priz ve sigorta Marin buzdolabı Marin LED aydınlatma Marin tuvalet Marin kumaş İlgili Test ve Standartlar IEC 60529: Elektrikli cihazların su ve toza karşı koruma derecesini (IP kodu) belirler. Örnek: IP67, toz geçirmez ve geçici suya daldırmaya dayanıklı anlamına gelir. ISO 9227: Tuz sisi testinin yöntemini tanımlar. Test, malzemenin korozyon dayanımını ölçer. ISO 10133: Küçük teknelerde düşük gerilimli DC elektrik tesisatını düzenler. ISO 13297: Küçük teknelerde AC elektrik tesisatını düzenler. ABYC standartları: Amerikan Tekne ve Yat Konseyi'nin (American Boat & Yacht Council) yayımladığı teknik standartlardır. Marin ve Ev Tipi Ürün Farkı Özellik Marin Ürün Ev Tipi Ürün Kablo Kalaylı çok telli bakır Çıplak bakır Vida AISI 316 paslanmaz Galvaniz veya karbon çelik Elektrik bağlantısı Sızdırmaz, IP korumalı Kuru ortam için tasarlanmış Plastik UV katkılı UV katkısız olabilir Sık Sorulan Sorular Her "marin" etiketli ürün bir standarda uyar mı? "Marin" kelimesi tek başına bir sertifika değildir. Ürünün uyduğu standart, teknik belgede ayrıca belirtilir. Kalaylı kablo neden tercih edilir? Kalay kaplama, bakır telleri nemden ve oksitlenmeden korur. Oksitlenme, kablonun direncini artırır. Marin ekipmanın bakımı gerekir mi? Evet. Tuz birikintisi tatlı suyla temizlenir. Elektrik bağlantıları düzenli olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Denizcilik Ekipmanı, Tekne Ekipmanı, IP Koruma Sınıfı, Paslanmaz Çelik, Marin Elektrik Kablosu, Korozyon.
Marin Elektrik
Marin elektrik , teknelerde kullanılan ve deniz ortamının koşullarına uygun olarak tasarlanan elektrik ürünleri ile tesisat uygulamalarının genel adıdır. Marin Elektrik Nedir? Teknedeki elektrik tesisatı nem, tuz, titreşim ve sıcaklık değişimine maruz kalır. Kara tipi elektrik ürünleri bu koşullarda hızla bozulabilir. Marin elektrik ürünleri, bu koşullara dayanacak malzemelerle üretilir. Uygulama yöntemleri de sızdırmazlık ve titreşim dayanımını hedefler. Marin Elektrik Ürünleri Ürün Özellik Kalaylı bakır kablo Telleri oksitlenmeye karşı korur Sıkma terminali Titreşimde gevşemez Isıyla daralan makaron Bağlantıyı nemden korur Marin sigorta ve devre kesici Nemli ortamda çalışır Su geçirmez anahtar ve priz IP korumalıdır Ateşleme korumalı cihaz Yakıt buharını tutuşturmaz Uygulama İlkeleri Kablo seçimi: Çok telli, kalaylı bakır kablo kullanın. Bağlantı: Uygun sıkma pensesiyle terminal sıkın. Sızdırmazlık: Bağlantıları yapıştırıcılı makaronla kapatın. Koruma: Her devreye kaynağa yakın sigorta takın. Döşeme: Kabloları sintine seviyesinin üzerinde ve sabitleyerek döşeyin. Etiketleme: Her kabloyu devre adıyla işaretleyin. Çok Telli Kablonun Önemi Tek telli kablo titreşimle yorulur ve kırılabilir. Çok telli kablo esnektir ve titreşime dayanır. Teknelerde bu nedenle ince telli, esnek kablolar kullanılır. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 10133 Küçük teknelerde DC elektrik tesisatı ISO 13297 Küçük teknelerde AC elektrik tesisatı ISO 8846 Elektrikli cihazların ateşleme koruması IEC 60529 IP koruma sınıfları ABYC E-11 ABD'de AC ve DC tesisat önerileri ABYC, Amerikan Tekne ve Yat Konseyi'nin kısaltmasıdır. Sık Görülen Hatalar Ev tipi kablo kullanmak Bağlantıları bant ile yalıtmak Sigortasız devre bırakmak Kabloları sintine suyuna temas edecek şekilde döşemek Farklı metal terminaller kullanmak Bakım Bağlantılarda yeşil oksit tabakası olup olmadığına bakın. Gevşek terminalleri sıkın. Korozyon önleyici sprey uygulayın. Isınma izi olan bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Marin kablo ile normal kablo arasındaki fark nedir? Marin kablo kalaylı ve çok tellidir. Yalıtımı yağa, neme ve ısıya daha dayanıklıdır. Lehimli bağlantı teknede kullanılır mı? Lehim, titreşimde kırılgan bir geçiş noktası oluşturabilir. Bu nedenle sıkma terminali tercih edilir. Elektrik arızası en çok nerede görülür? Bağlantı noktalarında görülür. Nem ve korozyon direnci artırır ve ısınmaya yol açar. İlgili Terimler Tekne Elektrik Sistemi, Marin Elektrik Kablosu, Marin Sigorta, IP Koruma Sınıfı, Kablo Kesiti, Terminal Bloğu.
Marin Elektrik Kablosu
Marin elektrik kablosu , teknelerde kullanılmak üzere üretilen, kalaylı ve çok telli bakır iletkenden oluşan elektrik kablosudur. Kablo, nem, tuz, yağ ve titreşime dayanacak şekilde tasarlanır. Marin Elektrik Kablosu Nedir? Marin kablonun iletkeni çok sayıda ince bakır telden oluşur. Her tel kalayla kaplanır. Kalay, bakırı nemden ve oksitlenmeden korur. İletkenin üzeri yağa, ısıya ve neme dayanıklı bir yalıtımla kaplanır. Marin Kablonun Özellikleri Özellik Açıklama Kalaylı teller Korozyonun kablo içinde ilerlemesini sınırlar İnce çok telli yapı Titreşime ve bükülmeye dayanır Yalıtım Yağa, yakıta ve neme dayanıklı Sıcaklık değeri Motor bölmesi koşullarına uygun Renk kodu Devre türünü gösterir Kalaysız Kablonun Sorunu Kalaysız bakır kabloya nem girdiğinde teller oksitlenir. Oksitlenme, kablonun içinde uç noktadan ilerler. Kablo siyahlaşır ve direnci artar. Direnç artınca kablo ısınır ve gerilim düşer. Kalaylı kablo bu süreci yavaşlatır. Kablo Türleri Tür Kullanım Tek damarlı kablo Akü kabloları ve dağıtım hatları Çift damarlı yassı kablo Fenerler ve pompalar Çok damarlı kablo Elektronik ve sensör bağlantıları Akü kablosu Yüksek akımlı marş ve ana hatlar Renk Kodları (DC) İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Bağlantı (bonding) Yeşil veya yeşil-sarı AC kabloları ayrı renk düzenine sahiptir. Renk kuralları ilgili standartlarda belirtilir. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 10133 Küçük teknelerde DC tesisat ve kablo şartları ISO 13297 Küçük teknelerde AC tesisat şartları ABYC E-11 ABD'de tekne elektrik tesisatı önerileri UL 1426 ABD'de tekne kablosu ürün standardı Döşeme Kuralları Kabloları sintine suyu seviyesinin üzerinde döşeyin. Belirli aralıklarla destekleyin ve sabitleyin. Keskin kenarlarda kablo koruyucu kullanın. Sıcak yüzeylerden uzak tutun. Bölme geçişlerinde kablo rakoru kullanın. Sık Sorulan Sorular Ev tipi kablo teknede kullanılabilir mi? Ev tipi kablo tek telli veya kalaysız olabilir. Titreşim ve nem nedeniyle teknede önerilmez. Kablo kesiti nasıl ifade edilir? Avrupa'da mm², ABD'de AWG ile ifade edilir. Kablo uçları nasıl korunur? Sıkma pabucu takılır ve yapıştırıcılı ısıyla daralan makaronla kaplanır. İlgili Terimler Kablo Kesiti, Kablo Rakoru, Marin Elektrik, Terminal Bloğu, Bara, Tekne Elektrik Sistemi.
Marin Fan
Marin fan , teknede hava akışı sağlamak için kullanılan ve deniz ortamına uygun olarak üretilen elektrikli fandır. Marin fanlar genellikle 12 V veya 24 V DC ile çalışır. Marin Fan Nedir? Marin fan, kamara serinletme, havalandırma ve motor bölmesindeki buharın tahliyesi için kullanılır. Fan gövdesi ve motoru nem ve tuza dayanıklıdır. Düşük enerji tüketimi, akü sistemiyle uzun süre çalışmayı sağlar. Fanlar sessiz çalışacak şekilde tasarlanır. Marin Fan Türleri Tür Kullanım Kamara fanı İç mekânda kişiyi serinletir Duvar ve tavan fanı Kamaraya sabit monte Klipsli fan Yatak başına takılır Blower fan Motor bölmesini havalandırır Kanal fanı Hava kanalı içinde çalışır Güneş enerjili havalandırma fanı Güverte üzerine monte Blower Fan ve Kıvılcım Koruması Motor bölmesindeki blower fan, benzin buharıyla temas edebilir. Bu nedenle blower fanların tutuşturmaya karşı korumalı olması gerekir. ISO 8846, küçük teknelerde elektrikli cihazların yanıcı gazları tutuşturmaya karşı korunmasını tanımlar. ABD'de bu gereklilik USCG kurallarında ve SAE J1171 standardında yer alır. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Voltaj Teknenin sistemiyle uyumlu Akım tüketimi Akü kapasitesine uygun Hava debisi Bölme hacmine göre Ses seviyesi Kamaralarda düşük olmalı Kıvılcım koruması Motor bölmesinde zorunlu Malzeme Korozyona dayanıklı Montaj Kuralları Kablo kesitini akım ve uzunluğa göre seçin. Devreyi uygun sigortayla koruyun. Blower fanı hava kanalının çıkış ucuna yerleştirin. Kamara fanını uyuyan kişiye doğrudan üflemeyecek şekilde konumlandırın. Fan kanatlarına parmak koruması olan modelleri tercih edin. Enerji Tüketimi Kamara fanları düşük akım çeker. Gece boyunca çalışan bir fanın tüketimi, akü planlamasında dikkate alınır. Bazı fanlar birden fazla hız kademesi sunar. Düşük kademe, tüketimi azaltır. Bakım Fan kanatlarındaki tozu temizleyin. Bağlantıları korozyona karşı kontrol edin. Blower fanı her sezon test edin. Gürültü artarsa yatakları kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Ev tipi fan teknede kullanılabilir mi? AC fanlar invertör gerektirir. Motor bölmesinde kullanılmaz. Blower fan arızalanırsa ne olur? Benzinli teknede buhar tahliyesi yapılamaz. Arıza giderilmeden motor çalıştırılmaz. Fan ne kadar akım çeker? Tüketim, modele ve hız kademesine göre değişir. Fan neden ses yapar? Toz birikimi veya aşınmış yataklar ses yapar. İlgili Terimler Tekne Havalandırması, Tekne Kliması, Güverte Kapağı, Marin Buzdolabı, Kıyı Elektriği, Marin Klima.
Marin Halat
Marin halat , deniz ortamında kullanılmak üzere tasarlanan, UV ışınlarına, tuzlu suya ve aşınmaya dayanıklı halattır. Marin halatlar teknelerde ve deniz yapılarında kullanılır. Marin Halat Nedir? Deniz ortamı, halatı sürekli olarak güneşe, tuza ve sürtünmeye maruz bırakır. Marin halat bu koşullar için seçilen liflerden üretilir. Lifler ayrıca stabilizatör ve yüzey kaplamalarıyla korunur. Halat, elde rahat tutulacak ve kilitlerde kaymayacak yüzey yapısına sahiptir. Marin Halatın Özellikleri Özellik Açıklama UV dayanımı Lifler güneş ışığında daha geç bozulur Tuz dayanımı Lifler deniz suyunda çürümez Aşınma dayanımı Dış kılıf sürtünmeye dayanır Tutuş Yüzey, elde ve kilitte kaymaz Boyutsal kararlılık Islandığında belirgin şekilde kısalmaz veya sertleşmez Renk kalıcılığı Renkler güneşte geç solar Yüzey Kaplamaları Bazı marin halatlara üretim sonrası kaplama uygulanır. Kaplamalar şu amaçlarla kullanılır: Su emmeyi azaltmak Liflerin birbirine sürtünmesini azaltmak Kirlenmeyi azaltmak UV direncini artırmak Marin ve Endüstriyel Halat Farkı Özellik Marin Halat Endüstriyel Halat Tasarım ortamı Deniz, tuz ve güneş Kara, depo ve inşaat Yüzey Elde rahat, kaymaz Kaba olabilir UV stabilizatörü Genellikle bulunur Bulunmayabilir Renk seçenekleri İşlev ayrımı için çeşitlidir Sınırlıdır Marin Halat Türleri Bağlama halatı Çapa halatı Yelken halatı Usturmaça halatı Çekme halatı Su sporları halatı Seçim Ölçütleri Kullanım amacını belirleyin. Uygun lif malzemesini seçin. Teknik belgede kopma yükü ve esneme değerlerini kontrol edin. Halatın el ve kilit uyumunu değerlendirin. UV dayanımı bilgisini kontrol edin. Ömrü Etkileyen Etkenler Güneş ışığına sürekli maruz kalma Keskin kenarlara sürtünme Kum ve tuz kristallerinin liflere girmesi Aşırı yükleme Islak saklama Sık Sorulan Sorular Marin halat her zaman daha mı dayanıklıdır? Marin halat deniz koşullarına göre tasarlanır. Kopma dayanımı ise lif türüne ve çapa bağlıdır. Bu değer teknik belgede yer alır. Marin halatın UV dayanımı nasıl anlaşılır? Üretici, UV stabilizatörü kullanımını ürün belgesinde belirtir. Marin halat kesildiğinde neden eritilir? Sentetik lifler ısıyla eriyerek birbirine yapışır. Bu işlem, halat ucunun açılmasını önler. İlgili Terimler Tekne Halatı, Marin Ekipman, Polyester Halat, Naylon Halat, Halat Koruyucu, Örgülü Halat.
Marin Klima
Marin klima , deniz ortamında kullanılmak üzere tasarlanmış, korozyona dayanıklı malzemelerden üretilen ve kondenserini genellikle deniz suyuyla soğutan iklimlendirme cihazıdır. Marin Klima Nedir? Marin klima, tekne kliması ile aynı ürün grubunu ifade eder. Marin klimalar, titreşime, eğime ve tuzlu havaya dayanacak şekilde üretilir. Kondenser boruları, deniz suyuna dayanıklı bakır-nikel alaşımından yapılır. Ünite, dar bölmelere sığacak şekilde kompakt tasarlanır. Marin Klimanın Özellikleri Özellik Açıklama Bakır-nikel kondenser Deniz suyu korozyonuna dayanım Kompakt gövde Dar alanlara montaj Titreşim izolasyonu Seyir koşullarına uyum Yoğuşma tavası Yoğuşan suyu toplar Düşük gürültü Kamarada konfor Ters çevrim Isıtma kapasitesi Deniz Suyu Hattı Montajı Deniz suyu vanası ve gövde geçişi su hattının altına yerleştirilir. Vanadan sonra süzgeç takılır. Pompa, süzgeçten sonra ve vanadan daha alçak konumda bulunur. Hortum güzergâhı sürekli yükselir ve hava cebi oluşmaz. Çıkış, su hattının üstünde görülebilir bir noktaya yerleştirilir. Çıkışın görülebilmesi, suyun aktığını kontrol etmeyi sağlar. Hava Kanalı Tasarımı Unsur Açıklama Besleme ızgarası Soğuk havayı kamaraya verir Dönüş ızgarası Havayı üniteye geri alır Kanal çapı Ünite çıkışına uygun olmalı Kanal uzunluğu Kısa tutulmalı Yalıtım Yoğuşmayı önler Besleme ve dönüş ızgaraları birbirinden uzak konumlandırılır. Kapasite Tablosu Marin klima kapasitesi BTU/h ile ifade edilir. Üreticiler, tekne boyu ve kamara hacmine göre seçim tabloları sunar. Sıcak iklimler ve büyük cam yüzeyler daha yüksek kapasite gerektirir. Kontrol Sistemleri Dijital termostat paneli Uzaktan kumanda Mobil uygulama ile kontrol NMEA 2000 entegrasyonu (bazı modellerde) Elektrik Gereksinimi Marin klimalar genellikle 230 V AC ile çalışır. Kıyı elektriği bağlantısının akım kapasitesi, klimanın yol alma akımını karşılamalıdır. Yetersiz kapasite, marina sigortasının atmasına yol açar. Sık Sorulan Sorular Ev tipi split klima teknede kullanılabilir mi? Dış ünitenin deniz ortamına dayanımı ve montaj yeri sorun oluşturur. Bakır-nikel neden tercih edilir? Deniz suyunda korozyona ve biyolojik birikime dayanıklıdır. Klima yoğuşma suyu nereye gider? Yoğuşma tavasından sintineye veya bir tahliye pompasına gider. Klima için ayrı deniz suyu vanası gerekir mi? Genellikle ayrı bir giriş kullanılır. Ortak manifoldlu sistemler de bulunur. İlgili Terimler Tekne Kliması, Tekne Isıtıcısı, Deniz Suyu Vanası, Deniz Suyu Filtresi, Kıyı Elektriği, Tekne Elektrik Sistemi.
Marin Kumaş
Marin kumaş , deniz ortamında kullanılmak üzere UV ışınına, suya, tuza ve küfe karşı dayanıklı üretilen tekstil malzemelerinin genel adıdır. Tente, minder, örtü ve döşemelerde kullanılır. Marin Kumaş Nedir? Teknede kullanılan kumaşlar sürekli güneş ve nem etkisindedir. Sıradan kumaşlar bu koşullarda solar, çürür ve küflenir. Marin kumaşlar, dayanıklı lifler, kalıcı boyalar ve koruyucu kaplamalarla üretilir. Kumaş seçimi, kullanım yerine ve beklenen performansa göre yapılır. Marin Kumaş Türleri Tür Özellik Kullanım Solüsyon boyalı akrilik Nefes alır, renk kalıcı Bimini, sprayhood, dış minder Marin vinil Su geçirmez, silinebilir Koltuk ve minder döşemesi PVC kaplı polyester Su geçirmez, dayanıklı Tekne örtüsü Mesh kumaş Hava ve su geçirir Güneşlik, minder altı Solüsyon boyalı polyester Hafif, UV dayanımlı Tente ve kılıflar Şeffaf PVC Görüş sağlar Tente pencereleri Solüsyon Boyama Solüsyon boyamada renk pigmenti, lif üretilmeden önce polimerin içine katılır. Böylece renk, lifin her yerine yayılır. Bu yöntemle üretilen kumaşlar, yüzeyden boyanan kumaşlara göre daha geç solar. Performans Özellikleri Özellik Açıklama UV dayanımı Renk ve lif dayanımı Su itici Su damlalarının kumaştan akması Su geçirmezlik Suyun hiç geçmemesi Nefes alabilirlik Buharın geçmesi Küf direnci Mantar üremesine direnç Aşınma direnci Sürtünmeye dayanım Su itici kumaş nefes alır. Su geçirmez kumaş ise genellikle nefes almaz. Dikim Malzemeleri UV dayanımlı polyester veya PTFE iplik Plastik fermuarlar Paslanmaz veya pirinç çıtçıtlar PTFE iplik, UV ışınına çok yüksek direnç gösterir. Bakım Kumaşı tatlı suyla düzenli durulayın. Yumuşak sabunla yıkayın. Kumaşı tamamen kurutun. Su itici kaplamayı üretici önerisiyle yenileyin. Vinil yüzeylere vinil koruyucu uygulayın. Çamaşır suyu, bazı kumaşlarda kullanılabilir. Kullanım, kumaş üreticisinin talimatına göre yapılır. Sık Sorulan Sorular Marin kumaş ile döşemelik kumaş farkı nedir? Marin kumaş, UV, su ve küf dayanımı için özel üretilir. Akrilik kumaş yağmuru geçirir mi? Su iticidir. Uzun ve şiddetli yağmurda damlama olabilir. İlgili Terimler Tekne Minderi, Bimini, Tekne Tentesi, Güneşlik, Tekne Koltuğu, Tekne Dekorasyonu.
Marin LED
Marin LED , deniz ortamında kullanılmak üzere üretilen ışık yayan diyot (LED) aydınlatma ürünlerinin genel adıdır. Marin LED'ler, tekne elektrik sistemine ve deniz koşullarına uygun tasarlanır. Marin LED Nedir? LED, yarı iletken bir malzemeden akım geçtiğinde ışık yayan bir elektronik bileşendir. LED, ısıtılan bir tel yerine doğrudan ışık üretir. Bu nedenle enerji tüketimi düşüktür. Marin LED ürünleri, LED'leri neme, tuza ve titreşime karşı koruyan gövdeler ve sürücülerle birleştirir. Marin LED'in Bölümleri Bölüm Görevi LED yongası Işığı üretir Sürücü Akımı düzenler Isı dağıtıcı LED ısısını gövdeye aktarır Lens veya difüzör Işığı yönlendirir veya yayar Sızdırmaz gövde Nem ve tuza karşı korur Sürücünün Önemi LED, sabit akımla çalışmalıdır. Akü gerilimi ise 11 V ile 14,5 V arasında değişir. Sürücü, bu gerilim değişiminde LED akımını sabit tutar. Sürücüsüz veya basit dirençli LED'ler gerilim yükseldiğinde aşırı akım çeker ve erken bozulur. Akkor Lambalarla Karşılaştırma Özellik Marin LED Akkor ve Halojen Verim Yüksek Düşük Isı Az Fazla Ömür Uzun Kısa Titreşim dayanımı Yüksek Düşük Anında tam parlaklık Evet Evet Renk seçenekleri Doğrudan renkli LED Renkli lens gerekir Elektromanyetik Uyumluluk Anahtarlamalı sürücüler, radyo frekansında parazit üretebilir. Bu parazit VHF telsizde cızırtıya, AIS'te sinyal kaybına yol açabilir. Marin LED'ler bu açıdan test edilir. Avrupa Birliği'nde EMC şartları 2014/30/EU Direktifi ile belirlenir. Isı Yönetimi LED'ler az ısı üretir, ancak bu ısı küçük bir yongada yoğunlaşır. Isı dağıtılmazsa LED'in ömrü kısalır ve rengi değişir. Marin LED gövdeleri, ısıyı dağıtacak şekilde alüminyum veya metal parçalar içerir. Kullanım Alanları Seyir fenerleri Kamara ve kokpit lambaları Güverte ve sualtı lambaları LED şeritler Projektörler Sık Sorulan Sorular LED ampul eski fenere takılabilir mi? Takılabilir, ancak seyir fenerlerinde onaylı ışık dağılımı bozulabilir. LED neden zamanla sönükleşir? Isı ve zaman, LED yongasının ışık çıkışını azaltır. Kaliteli ısı yönetimi bu süreci yavaşlatır. LED'ler akü gerilimi düşükken çalışır mı? Sürücü aralığı içinde çalışır. Aralığın altında söner veya titreyebilir. İlgili Terimler LED Şerit, LED Seyir Feneri, Marin Aydınlatma, Tekne Aydınlatması, Su Geçirmez Lamba, Sualtı Lambası.
Marin Ocak
Marin ocak , teknenin kuzinesinde yemek pişirmek için kullanılan ve deniz koşullarına uygun tasarlanmış pişirme cihazıdır. Marin ocaklar; yalpalık sistemi, tencere tutucuları ve alev güvenlik vanası gibi özellikler içerir. Marin Ocak Nedir? Teknede yemek pişirmek, sallantı nedeniyle karadakinden farklıdır. Marin ocak, tencerenin kaymasını ve devrilmesini önleyecek şekilde tasarlanır. Gazlı modellerde alev söndüğünde gazı kesen güvenlik vanası bulunur. Ocak, teknenin enerji altyapısına göre seçilir. Marin Ocak Türleri Tür Enerji Kaynağı Özellik LPG ocak Propan veya bütan Yaygın, hızlı ısıtma Elektrikli ocak AC elektrik Jeneratör veya kıyı elektriği gerekir İndüksiyon ocak AC elektrik Verimli, açık alev yok Alkol ocak Denatüre alkol Basit, düşük ısı Dizel ocak Dizel yakıt Uzun seyir teknelerinde Yalpalık Sistemi Yalpalık (gimbal), ocağın iki noktadan asılarak teknenin yatmasına karşın yatay kalmasını sağlar. Tekne yattığında ocak sallanır ve tencere düz kalır. Yalpalık, seyirde yemek pişirmeyi güvenli hale getirir. Liman ve demirde yalpalık bir kilitle sabitlenebilir. Güvenlik Özellikleri Özellik Görevi Alev güvenlik vanası Alev sönerse gazı keser Tencere tutucular Tencerelerin kaymasını önler Ocak kapağı Kullanılmadığında yüzeyi kapatır Ön koruma çubuğu Kişinin ocağa düşmesini önler ISO 10239 ISO 10239, gezi teknelerinde LPG sistemlerinin kurulumunu düzenler. Standart; tüp dolabını, havalandırmayı, boruları ve vanaları kapsar. Tüp dolabı, gazı tekne dışına tahliye eden bir drenaja sahip olmalıdır. LPG Güvenliği LPG havadan ağırdır. Sızan gaz, sintinede birikebilir ve patlama riski oluşturur. Bu nedenle şu önlemler alınır: Tüp, tekne dışına drenajı olan kapalı bir dolapta tutulur. Kullanım dışında tüp vanası kapatılır. Gaz dedektörü sintine seviyesine yakın monte edilir. Solenoid vana ile gaz uzaktan kesilir. Bağlantılar düzenli olarak kaçak testinden geçirilir. Sık Sorulan Sorular İndüksiyon ocak her teknede kullanılabilir mi? Yeterli AC enerji kapasitesi gerekir. Yalpalık neden kilitlenir? Demirde ve limanda ocağın sallanmasını önlemek için kilitlenir. Gaz kokusu alınırsa ne yapılır? Tüp kapatılır, elektrik anahtarlarına dokunulmaz ve tekne havalandırılır. Alkol ocağın avantajı nedir? Yapısı basittir ve gaz tesisatı gerektirmez. İlgili Terimler Marin Buzdolabı, Tekne Barbeküsü, Tekne Havalandırması, Yangın Söndürücü, Kıyı Elektriği, Tekne Elektrik Sistemi.
Marin Priz
Marin priz , teknede deniz ortamına dayanıklı olarak üretilen ve nem ile tuza karşı korunmuş elektrik prizidir. Marin prizler AC, DC ve USB türlerinde bulunur. Marin Priz Nedir? Teknedeki prizler nemli havaya, tuzlu suya ve titreşime maruz kalır. Marin prizlerde kontaklar korozyona dayanıklı malzemelerden yapılır. Prizlerin çoğunda yaylı veya vidalı kapak bulunur. Kapak, priz kullanılmadığında su ve tozun girmesini önler. Marin Priz Türleri Tür Gerilim Kullanım AC priz 230 V Elektrikli ev aletleri 12 V soket 12 V DC Araç tipi cihazlar USB şarj prizi 5 V DC (USB-A, USB-C) Telefon ve tablet şarjı Kıyı elektriği giriş prizi 230 V Kıyı kablosunun teknedeki bağlantısı Güverte prizi 12 V veya 24 V Projektör veya el lambası IP Koruma Sınıfı Prizlerin su ve toza dayanımı IEC 60529 standardındaki IP koduyla belirtilir. Örnek: IP66 kapaklı priz, güçlü su jetlerine dayanır. Güverte ve kokpit gibi açık alanlarda yüksek IP sınıfı seçilir. Kamara içinde daha düşük koruma yeterli olabilir. AC Prizlerde Güvenlik AC prizler kaçak akım rölesiyle korunur. Islak bölgelerde kapaklı priz kullanılır. Prizler sintine ve su kaynaklarından uzak monte edilir. Topraklı priz ve fiş kullanılır. ISO 13297, küçük teknelerde AC prizlerin konumu ve korunmasıyla ilgili şartları içerir. USB Prizlerde Dikkat Edilenler USB prizler 12 V veya 24 V sistemden beslenir. İçlerinde gerilim dönüştürücü bulunur. Kaliteli USB prizler, düşük boşta tüketime sahiptir. Bazı modeller, sistem gerilimini gösteren voltmetre içerir. Hızlı şarj için USB-C PD destekli modeller kullanılır. Montaj Kuralları Prizin gerilim ve akım değerini kontrol edin. Devreye uygun sigorta takın. Montaj deliğini sızdırmazlık contasıyla kapatın. Kabloları sıkma terminalleriyle bağlayın. Prizin arkasında yeterli boşluk bırakın. Bakım Kapakların tam kapandığını kontrol edin. Kontaklarda yeşil oksit tabakası arayın. Korozyon önleyici sprey uygulayın. Sık Sorulan Sorular Ev tipi priz teknede kullanılabilir mi? Kuru kamara içinde kullanılabilir. Ancak marin prizler neme karşı daha dayanıklıdır. 12 V soket çakmaklık ile aynı mıdır? Aynı ölçüdedir. Marin modeller su geçirmez kapak içerir. USB priz aküyü boşaltır mı? Bazı modeller boştayken akım çeker. Anahtarlı devreye bağlanması önerilir. İlgili Terimler Kıyı Elektrik Kablosu, IP Koruma Sınıfı, 220 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Marin Elektrik.
Marin Sigorta
Marin sigorta , teknede elektrik devrelerini aşırı akım ve kısa devreye karşı koruyan, deniz ortamına uygun sigortadır. Sigorta, aşırı akımda içindeki iletken erirken devreyi keser. Marin Sigorta Nedir? Sigortanın içinde belirli akımda eriyen bir iletken bulunur. Akım bu değeri aşınca iletken erir ve devre açılır. Sigorta, esas olarak kabloyu korur. Kablonun aşırı ısınması ve yangın çıkması önlenir. Atan sigorta yenisiyle değiştirilir. Sigorta Türleri Tür Akım Aralığı Kullanım Bıçak tipi (ATO, ATC, mini) Düşük ve orta Genel devreler Cam tüp sigorta Düşük Eski cihazlar ve paneller MIDI sigorta Orta ve yüksek Şarj cihazları, küçük inverterler MEGA sigorta Yüksek Inverterler, ırgatlar ANL sigorta Çok yüksek Ana akü kablosu MRBF sigorta Yüksek Akü kutup başına doğrudan montaj Class T sigorta Çok yüksek, yüksek kesme kapasiteli Lityum akü bankaları Kesme Kapasitesi Kesme kapasitesi, sigortanın güvenle kesebileceği en yüksek kısa devre akımıdır. Lityum akü bankaları, kısa devrede çok yüksek akım verebilir. Bu nedenle lityum sistemlerde yüksek kesme kapasiteli sigortalar kullanılır. Sigorta Değeri Seçimi Devredeki kablonun kesitini ve taşıyabileceği akımı belirleyin. Cihazın normal çalışma akımını öğrenin. Sigorta değerini cihaz akımının üstünde, kablo kapasitesinin altında seçin. Örnek: 6 A çeken bir pompa, 15 A taşıyabilen kabloyla bağlanmışsa 10 A sigorta uygun olabilir. Konum Kuralı Sigorta, kaynağa mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. ABYC E-11 önerileri, ana akü kablolarında sigortanın akü kutbuna belirli bir mesafe içinde olmasını öngörür. Kaynağa uzak sigorta, aradaki kablo bölümünü korumaz. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmesinde kullanılan sigorta tutucuları ateşleme korumalı olmalıdır. ISO 8846 bu şartları tanımlar. Bakım Yedek sigortaları teknede bulundurun. Sigorta tutucularındaki korozyonu kontrol edin. Isınma izi görülen sigortaları ve tutucuları değiştirin. Sık Sorulan Sorular Sigorta yerine tel konulabilir mi? Hayır. Bu uygulama devreyi korumasız bırakır ve yangın riski oluşturur. Sigorta neden zamanla atabilir? Gevşek bağlantı ısınmaya yol açar. Isınan sigorta normal akımda da atabilir. Sigorta ile devre kesici birlikte kullanılabilir mi? Evet. Ana hatta sigorta, dağıtımda devre kesici kullanımı yaygındır. İlgili Terimler Devre Kesici, Sigorta Paneli, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, LiFePO4 Akü, Elektrik Panosu.
Marin Tuvalet
Marin tuvalet , teknelerde kullanılan ve atığı bir pompa yardımıyla tanka veya denize gönderen tuvalettir. Marin tuvalete denizcilikte "WC" veya İngilizcede "head" denir. Marin Tuvalet Nedir? Ev tuvaleti yerçekimi ve şebeke suyuyla çalışır. Teknede tuvalet çoğunlukla su hattına yakın veya altında bulunur. Bu nedenle atık bir pompa ile taşınır. Marin tuvalet, yıkama suyunu denizden veya tatlı su tankından alır. Atık, siyah su tankına veya izin verilen bölgelerde denize gönderilir. Marin Tuvalet Türleri Tür Çalışma Şekli Manuel marin tuvalet El pompası kolu ile çalışır Elektrikli marin tuvalet Elektrik motorlu pompa ile çalışır Vakumlu marin tuvalet Vakum ile atığı çeker, az su kullanır Kimyasal portatif tuvalet Ayrılabilir atık haznesi bulunur Kompost tuvalet Katı ve sıvıyı ayırır, su kullanmaz Yıkama Suyu Kaynağı Kaynak Avantaj Dezavantaj Deniz suyu Tatlı su tasarrufu Hortumlarda koku ve tortu Tatlı su Daha az koku Tank suyunu tüketir Deniz suyundaki mikroorganizmalar hortumda ölür ve koku oluşturur. Ayrıca idrar ile deniz suyu birleşince hortumda tortu birikir. Sistemin Bileşenleri Tuvalet çanağı ve oturağı Yıkama ve tahliye pompası Deniz suyu giriş vanası Tahliye vanası Y vanası Sanitasyon hortumları Sifon kırıcı Siyah su tankı Sifon Kırıcı Tuvalet çanağı su hattının altındaysa deniz suyu sifon etkisiyle çanağa dolabilir. Bu durum tekneyi batırabilir. Sifon kırıcı, hattın en üst noktasına havalandırma sağlayarak bu akışı keser. İlgili Standart ISO 8099, gezi teknelerinde tuvalet atık tutma sistemlerinin gerekliliklerini tanımlar. Kullanım Kuralları Tuvalete yalnızca insan atığı ve marin tuvalet kâğıdı atın. Islak mendil, ped ve yemek atığı atmayın. Kullanımdan sonra hattı yeterince yıkayın. Seyirde vanaları kullanım dışında kapalı tutun. Sık Görülen Sorunlar Belirti Olası Neden Tıkanma Uygunsuz atık Koku Hortum geçirgenliği, deniz suyu Çanak doluyor Sifon kırıcı arızası Pompa zor çalışıyor Kireç birikimi Sık Sorulan Sorular Normal tuvalet kâğıdı kullanılabilir mi? Hızlı çözünen kâğıtlar önerilir. Kalın kâğıt pompayı tıkayabilir. Tuvaletin vanaları neden kapatılır? Hortum arızasında tekneye su girişini önlemek için kapatılır. İlgili Terimler Manuel Marin Tuvalet, Elektrikli Marin Tuvalet, Tuvalet Pompası, Siyah Su Tankı, Sifon Kırıcı, Sanitasyon Hortumu.
Marin Yangın Söndürücü
Marin yangın söndürücü , tekne ve gemilerde kullanılmak üzere seçilen, deniz ortamına uygun gövde, braket ve söndürme maddesine sahip yangın söndürücüdür. Marin Yangın Söndürücü Nedir? Teknede yangın, kısa sürede büyük tehlike oluşturur. Kaçış yolları sınırlıdır ve yardım uzaktadır. Marin yangın söndürücüler, bu koşullarda hızla kullanılabilecek şekilde konumlandırılır. Söndürücü gövdesi tuz ve neme karşı korunur. Braket, titreşim ve dalgada söndürücüyü yerinde tutar. Marin Söndürücünün Özellikleri Özellik Açıklama Korozyon dayanımı Kaplamalı veya paslanmaz parçalar Deniz tipi braket Hızlı açılan ve titreşime dayanıklı tutucu Uygun söndürme maddesi Teknedeki yangın risklerine göre seçilir Basınç göstergesi Kullanılabilirliği gösterir Uygunluk işareti Ulusal veya uluslararası onay Teknedeki Yangın Riskleri ve Söndürücü Türleri Bölüm Risk Uygun Söndürücü Makine dairesi Yakıt ve yağ Sabit gazlı sistem, CO₂, kuru toz Kuzine Pişirme yağı, gaz Yangın battaniyesi, uygun söndürücü Kamara Minder, kumaş, elektrik Köpük, su sisi, kuru toz Elektrik panosu Elektrik arızası CO₂, kuru toz Kokpit ve güverte Yakıt ikmali Kuru toz Makine Dairesi Sabit Sistemleri Makine dairesinde otomatik veya elle tetiklenen sabit söndürme sistemleri kullanılır. Sistem, ısıya duyarlı bir tetikleyici ile çalışır. Söndürücü gaz bölmeyi doldurur. Gaz tetiklendiğinde motorların ve fanların durdurulması gerekir. Aksi hâlde motor gazı emer ve fanlar havayı yeniler. Bazı sistemlerde, makine dairesine kapak açmadan söndürücü sıkılmasını sağlayan küçük bir yangın portu bulunur. Konumlandırma Kuralları Söndürücüleri kaçış yollarına yakın yerleştirin. Makine dairesi söndürücüsünü bölmenin dışına, girişin yakınına koyun. Kuzine söndürücüsünü ocaktan biraz uzakta tutun. Dümen istasyonundan ulaşılabilir bir söndürücü bulundurun. ISO 9094, küçük teknelerde söndürücülerin sayısı ve konumu için şartlar içerir. Kontrol ve Bakım Basınç göstergesini aylık olarak kontrol edin. Pim ve mühürü kontrol edin. Gövdede korozyon ve ezilme arayın. Kuru tozlu söndürücüleri ara sıra ters çevirin. Yetkili servise periyodik bakım yaptırın. Sık Sorulan Sorular Ev tipi söndürücü teknede kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak gövdesi ve braketi deniz ortamına uygun olmayabilir. Sabit sistem tetiklenince ne yapılır? Motorlar durdurulur, bölme kapalı tutulur ve gaz etkisini göstermesi beklenir. Söndürücülerin dolum tarihi neden takip edilir? Basınç zamanla düşebilir ve söndürücü etkisiz kalabilir. İlgili Terimler Yangın Söndürücü, Yangın Battaniyesi, Yangın Algılama Sistemi, Makine Dairesi, Duman Dedektörü, Tekne Güvenliği.
Marş Aküsü
Marş aküsü , tekne motorunun marş motorunu çalıştırmak için kısa sürede yüksek akım veren aküdür. Marş aküsü, servis tüketicilerinden ayrı tutulur. Marş Aküsü Nedir? Motor çalıştırma işlemi birkaç saniye sürer. Bu sürede marş motoru yüzlerce amper akım çekebilir. Marş aküsü, bu kısa ve yüksek akıma göre tasarlanır. İçinde çok sayıda ince plaka bulunur. İnce plakalar geniş yüzey alanı sağlar ve hızlı akım verir. Marş Aküsünün Özellikleri Özellik Açıklama Yüksek anlık akım Kısa süreli marş için uygundur İnce plakalar Geniş yüzey alanı sağlar Derin deşarja dayanım Düşüktür Değer birimi CCA veya MCA Seçim Ölçütleri Motor üreticisinin belirttiği asgari CCA veya MCA değerini öğrenin. Bu değere eşit veya daha yüksek akü seçin. Akü kutusunun ve tepsisinin ölçülerini kontrol edin. Kutup başı türünü ve yerleşimini doğrulayın. Motor üreticisinin değeri genellikle kullanım kılavuzunda yer alır. Servis Aküsünden Ayrılması Marş aküsü, fenerler ve buzdolabı gibi servis tüketicilerine bağlanmaz. Bu ayrım, servis tüketimi nedeniyle marş aküsünün boşalmasını önler. Böylece motor her zaman çalıştırılabilir. Ayrım şu yöntemlerle sağlanır: Akü seçici şalter Akü izolatörü Voltaj algılamalı akü ayırıcı DC-DC şarj cihazı Acil Durum Paralel Bağlantısı Marş aküsü boşaldığında servis aküsü geçici olarak marşa bağlanabilir. Bu işlem akü seçici şalter veya acil durum paralel şalteriyle yapılır. Motor çalıştıktan sonra bağlantı normale döndürülür. Koruma Yöntemleri Marş aküsünü ayrı bir ana şalterle ayırın. Uzun beklemelerde aküyü koruma şarjına alın. Kutup başlarını temiz tutun. Gerilimi düzenli olarak ölçün. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Marş yavaş dönüyor Akü zayıf veya bağlantı gevşek Tık sesi var, marş dönmüyor Akü boş veya solenoid arızası Akü gerilimi hızla düşüyor Akü ömrünü tamamlamış Kutup başında beyaz birikinti Korozyon Sık Sorulan Sorular Marş aküsü servis için kullanılabilir mi? Kısa süreli kullanılabilir. Ancak derin deşarj marş aküsünün ömrünü kısaltır. Lityum akü marş için kullanılabilir mi? Marş için üretilmiş lityum aküler bulunur. Şarj sistemiyle uyumu kontrol edilmelidir. Marş aküsü ne zaman değiştirilir? Yük testinde yetersiz akım verdiğinde veya gerilim hızla düştüğünde değiştirilir. İlgili Terimler Servis Aküsü, Marin Akü, Tekne Aküsü, Marş Motoru, Akü Seçici Şalter, Akü İzolatörü.
Marş Motoru
Marş motoru , içten yanmalı motoru ilk çalıştırma anında döndüren doğru akımlı elektrik motorudur. Motor kendi gücüyle çalışmaya başladığında marş motoru devreden çıkar. Marş Motoru Nedir? İçten yanmalı motor, çalışmaya başlamak için dışarıdan döndürülmelidir. Marş motoru, aküden aldığı enerjiyle motorun volanını çevirir. Krank mili döner ve silindirlerde sıkıştırma oluşur. Yakıt ateşlendiğinde motor kendi kendine çalışmaya başlar. Marş Motorunun Bölümleri Bölüm Görevi Elektrik motoru Döndürme kuvvetini üretir Solenoid (otomatik) Yüksek akımı açar ve dişliyi ileri iter Bendiks dişlisi Volan dişlisine geçer ve motoru döndürür Kömür fırçalar Motor rotoruna akım iletir Gövde Motoru korur ve bağlantı yüzeyini oluşturur Çalışma Sırası Kontak anahtarı çevrilir veya marş düğmesine basılır. Solenoid, küçük bir kumanda akımıyla tetiklenir. Solenoid, bendiks dişlisini volan dişlisine iter. Solenoid aynı anda ana akım devresini kapatır. Marş motoru döner ve motoru çevirir. Motor çalışınca anahtar bırakılır ve dişli geri çekilir. Akım İhtiyacı Marş motoru, çalışma anında yüksek akım çeker. Bu nedenle marş motoru kalın kablolarla aküye bağlanır. Marş aküsü, kısa sürede yüksek akım verebilecek şekilde seçilir. Akünün soğuk marş akımı (CCA) değeri bu kabiliyeti gösterir. Ateşleme Koruması Benzinli tekne motorlarında marş motoru kıvılcım çıkarabilir. Kıvılcım, motor bölmesindeki benzin buharını ateşleyebilir. ISO 8846 standardı, bu tür elektrikli bileşenlerin yanıcı gazları tutuşturmamasına yönelik şartları belirler. Benzinli tekne motorlarında araç tipi marş motoru kullanılmaz. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tek tık sesi, dönmüyor Zayıf akü, solenoid arızası Hiç ses yok Kablo kopukluğu, kontak arızası Yavaş dönüyor Düşük akü gerilimi, gevşek bağlantı Cızırtı sesi Bendiks dişlisi volana tam geçmiyor Motor çalıştıktan sonra marş dönmeye devam ediyor Solenoid yapışmış Kullanım Kuralları Marş motoru uzun süre kesintisiz çalıştırılmaz. Motor çalışmazsa kısa bir bekleme sonrası yeniden denenir. Motor çalışırken marş düğmesine basılmaz. Sık Sorulan Sorular Marş motoru ıslanırsa çalışır mı? Su, korozyona ve kısa devreye yol açabilir. Islanan marş motoru kurutulup kontrol edilir. Marş motorunda kömür değişimi yapılır mı? Birçok modelde fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Akü dolu iken marş neden yavaş döner? Gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar akımı sınırlar. Kablo uçları temizlenip sıkılır. İlgili Terimler Marş Aküsü, Alternatör, Krank Mili, Akü Şalteri, Kablo Kesiti, Tekne Motoru.
Mekanik Dümen
Mekanik dümen , dümen dolabının hareketini kablo, tel, zincir veya dişli gibi mekanik parçalarla palaya veya motora ileten dümen sistemidir. Mekanik dümen hidrolik yağ veya elektrik kullanmaz. Mekanik Dümen Nedir? Mekanik dümende dümenci, palayı veya motoru doğrudan kendi gücüyle döndürür. Dümen kutusu, dolabın dönme hareketini kabloya veya tele aktarır. Kablo veya tel bu hareketi kıça taşır. Sistem basittir ve palanın kuvvetini dümenciye hissettirir. Mekanik Dümen Türleri Tür Yapı Kullanım İtme-çekme kablolu sistem Kılıf içinde hareket eden çelik kablo Dıştan takma motorlu tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik teller, makaralar ve kadran Yelkenliler Zincir ve dişli sistem Dümen dolabında zincir, kadranda tel Yelkenliler Dişli tahrikli sistem Doğrudan dişli bağlantı Bazı yelkenliler ve iş tekneleri Mil ve mafsal sistemi Döner miller ve açılı dişliler Bazı motorlu tekneler Dümen Kutusu Türleri Tür Çalışma Şekli Döner dümen kutusu Kablo, dolabın arkasındaki bir dişliye sarılır Kremayer dümen kutusu Dişli, kabloya bağlı düz bir kremayeri iter Döner kutular küçük hacimlidir. Kremayer kutular daha az sürtünme ile çalışır. Kullanım Sınırları İtme-çekme kablolu sistemler, belirli bir motor gücüne kadar kullanılır. Yüksek güçlü motorlarda pervane torku dümen kuvvetini artırır. Bu durum dümeni ağırlaştırır ve sistemi zorlar. Üreticiler, her kablo sisteminin azami motor gücünü belirtir. Bu sınırın üstünde hidrolik sistem tercih edilir. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Basit yapı Yüksek güçte ağır dümen Düşük maliyet Kablo korozyonu Palanın hissedilmesi Uzun hatlarda sürtünme Hidrolik kaçak riski yok Çoklu dümen istasyonu zordur Bakım Kablo ucundaki mili temizleyin ve gresleyin. Dümeni iki yöne tam çevirerek sertlik kontrolü yapın. Kablo kılıfında çatlak ve ezilme arayın. Tel sistemlerinde tel gerginliğini ve makaraları kontrol edin. Bağlantı pimlerinin emniyetini doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Mekanik dümen neden sertleşir? Kablo içindeki korozyon ve kuruyan gres sürtünmeyi artırır. Mekanik dümen hidrolik sisteme dönüştürülebilir mi? Evet. Dümen dolabı pompasıyla, kablo ise hortum ve silindirle değiştirilir. Tel sistemlerde tel neden gevşer? Teller kullanımla uzar. Periyodik gerginlik ayarı gerekir. İlgili Terimler Dümen Teli, Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Dümen Şaftı, Dıştan Takma Motor, Acil Durum Dümeni.
Motor Anodu
Motor anodu , tekne motorunun metal parçalarını galvanik korozyondan korumak için motor ve tahrik ünitesine yerleştirilen kurban metaldir. Anot, korunan metalden önce aşınır. Motor Anodu Nedir? Deniz suyu elektriği iletir. Farklı metaller deniz suyunda temas ettiğinde aralarında elektrik akımı oluşur. Bu akım, daha aktif metalin aşınmasına yol açar. Motor anodu, motor parçalarından daha aktif bir metalden üretilir. Bu sayede korozyon anot üzerinde gerçekleşir. Motor Anotlarının Konumları Konum Anot Türü Eşanjör Kalem anot Motor bloğu soğutma kanalı Kalem anot Egzoz manifoldu Kalem anot Dıştan takma motor ayak ünitesi Trim anodu, kavitasyon plakası anodu Kuyruklu motor ayak ünitesi Ayak anotları, aynalık plakası anodu Saildrive Pervane çevresindeki halka anot Kalem Anot Kalem anot, dişli bir başlığa bağlı silindir biçimli anottur. Anot, soğutma devresindeki bir deliğe vidalanır. Su, anodun çevresinde dolaşır. Kalem anot zamanla incelir ve parçalanabilir. Kopan parçalar eşanjör borularını tıkayabilir. Anot Malzemeleri Malzeme Uygun Ortam Çinko Tuzlu su Alüminyum alaşım Tuzlu ve acı su Magnezyum Tatlı su Motor üreticileri, tahrik ünitesi için uygun anot malzemesini belirtir. Birçok güncel dıştan takma ve kuyruklu motor üreticisi alüminyum alaşım anot önerir. Değişim Zamanı Anodun aşınma oranı düzenli olarak kontrol edilir. Birçok üretici, anot yaklaşık yarı yarıya aşındığında değişim önerir. Anot hiç aşınmıyorsa bağlantı hatalı veya malzeme yanlış olabilir. Kontrol ve Değişim Adımları Anodun konumunu motor kılavuzundan belirleyin. Kapalı devre anotları için motoru soğutun. Anodu sökün ve aşınma miktarını inceleyin. Dişli yuvayı temizleyin. Yeni anodu, üreticinin belirttiği sızdırmazlık yöntemiyle takın. Dış anotlarda bağlantı yüzeyinin çıplak metal olduğunu doğrulayın. Anotlar boyanmaz. Boya, anodun suyla temasını keser ve korumayı durdurur. Sık Sorulan Sorular Anot neden çok hızlı aşınır? Marinadaki kaçak akımlar veya hatalı topraklama aşınmayı hızlandırabilir. Tatlı suda çinko anot kullanılabilir mi? Tatlı suda çinko anodun yüzeyi pasifleşebilir ve koruma azalır. Magnezyum tercih edilir. Kalem anot parçası nerede bulunur? Parça genellikle eşanjör borularının girişinde birikir. Eşanjör kapağı açılarak temizlenir. İlgili Terimler Kurban Anot, Galvanik Korozyon, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Kapalı Devre Soğutma.
Motor Bakımı
Motor bakımı , motorun güvenli ve verimli çalışmasını sürdürmek için yapılan kontrol, değişim ve ayar işlemlerinin bütünüdür. Bakım, arızaları ortaya çıkmadan önlemeyi amaçlar. Motor Bakımı Nedir? Motor parçaları kullanım ve zamanla aşınır. Yağ, filtre ve kayış gibi sarf malzemeleri ömrünü tamamlar. Bakım, bu parçaların belirli aralıklarla değiştirilmesini ve sistemlerin kontrol edilmesini kapsar. Bakım aralıklarını motor üreticisi belirler. Bakım Türleri Tür Zamanlama Örnek İşlemler Günlük kontrol Her kullanımdan önce Yağ seviyesi, soğutma suyu, kayış Periyodik bakım Çalışma saatine göre Yağ ve filtre değişimi Sezonluk bakım Sezon başı ve sonu İmpeller, anot, kışlama Arıza bakımı Arıza sonrası Parça onarımı ve değişimi Revizyon Uzun çalışma sonrası Motorun sökülüp yenilenmesi Çalışma Saatine Dayalı Bakım Tekne motorlarında bakım aralıkları genellikle çalışma saatiyle belirtilir. Motor saat sayacı bu değeri gösterir. Üreticiler ayrıca süreye bağlı bir sınır koyar. Örnek: "Her 100 saatte veya yılda bir, hangisi önce gelirse". Az kullanılan teknelerde süre sınırı daha önce dolar. Temel Bakım İşlemleri Motor yağı ve yağ filtresi değişimi Yakıt filtresi değişimi Hava filtresi kontrolü Soğutma sıvısı kontrolü ve değişimi Kayış gerginliği kontrolü Supap boşluğu ayarı Şanzıman yağı kontrolü Elektrik bağlantılarının temizliği Bakım Kayıtları Her bakım işlemi tarih ve çalışma saatiyle kayıt altına alınır. Kayıt, sonraki bakım zamanının belirlenmesini sağlar. Ayrıca tekne satışında motorun geçmişini belgeler. Garanti süresince yetkili servis kayıtları istenebilir. Bakımı Kim Yapar? İşlem Uygulayıcı Günlük kontroller Tekne kullanıcısı Yağ ve filtre değişimi Kullanıcı veya servis Elektronik arıza tespiti Yetkili servis Revizyon Yetkili servis Garanti kapsamındaki motorlarda üreticinin servis şartları uygulanır. Sık Sorulan Sorular Motor az kullanılıyorsa bakım gerekir mi? Evet. Yağ, yakıt ve kauçuk parçalar zamanla bozulur. Bekleme sırasında korozyon oluşabilir. Bakım takvimi nerede bulunur? Motorun kullanım ve bakım kılavuzunda yer alır. Motor saat sayacı yoksa bakım nasıl planlanır? Kullanım süreleri seyir defterine not edilir. Bakım, tahmini saat ve takvim süresine göre planlanır. İlgili Terimler Deniz Motoru Bakımı, Motor Kışlama, Yağ Filtresi, Yakıt Filtresi, Motor Yedek Parçası, Tekne Bakım Takvimi.
Motor Bloğu
Motor bloğu , içten yanmalı motorun silindirleri, krank milini ve soğutma kanallarını barındıran ana gövdesidir. Motorun diğer parçaları bloğa bağlanır. Motor Bloğu Nedir? Motor bloğu, döküm yöntemiyle üretilen tek parça bir yapıdır. Blok, silindirlerin içinde pistonların hareket etmesini sağlar. Alt bölümünde krank mili yatakları yer alır. Silindir çevresindeki boşluklarda soğutma suyu dolaşır. Bloğun üstüne silindir kapağı, altına karter bağlanır. Motor Bloğunun Bölümleri Bölüm Görevi Silindirler Pistonların hareket ettiği silindirik boşluklar Su ceketleri Silindirlerin çevresinde soğutma suyu kanalları Ana yataklar Krank milini taşır Yağ kanalları Yağı motor parçalarına dağıtır Karter yüzeyi Yağ karterinin bağlandığı alt yüzey Kapak yüzeyi Silindir kapağının oturduğu üst yüzey Blok Malzemeleri Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklı ve ağırdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir, dıştan takma motorlarda yaygındır Alüminyum bloklarda silindir yüzeyi genellikle çelik veya dökme demir gömlekle kaplanır. Silindir Gömlekleri Gömlek Türü Yapı Kuru gömlek Soğutma suyuyla doğrudan temas etmez Islak gömlek Dış yüzeyi doğrudan soğutma suyuyla çevrilidir Islak gömlekli motorlarda gömlek değiştirilerek silindir yenilenebilir. Silindir Düzenine Göre Bloklar Sıralı blok: Silindirler tek sırada dizilidir. V blok: Silindirler iki sıra hâlinde V biçiminde dizilidir. Boksör blok: Silindirler karşılıklı yatay dizilidir. Deniz Ortamında Blok Hasarları Hasar Neden Donma çatlağı Kışın blokta kalan suyun donması Korozyon Açık devre soğutmada deniz suyunun teması Aşırı ısınma çarpılması Soğutma arızası Su ceketi tıkanması Tuz ve kireç birikimi Kışlama ve Blok Koruması Soğuk iklimlerde blok içindeki su boşaltılır veya antifriz ile değiştirilir. Donan su genleşir ve bloğu çatlatabilir. Çatlak blok çoğunlukla onarılamaz. Sık Sorulan Sorular Motor bloğu çatlarsa ne olur? Soğutma suyu yağa veya dışarıya karışır. Motor aşırı ısınabilir ve çalışamaz hâle gelebilir. Blok numarası nerede bulunur? Seri numarası genellikle bloğun üzerindeki plakada veya dökümde yer alır. Alüminyum blok deniz suyuna dayanıklı mıdır? Alüminyum blok deniz suyunda korozyona açıktır. Bu nedenle kapalı devre soğutma ve anot koruması uygulanır. İlgili Terimler Silindir, Piston, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Kışlama.
Motor Devri
Motor devri , krank milinin bir dakikada yaptığı tam dönüş sayısıdır. Birimi devir/dakika (d/dk) veya İngilizce kısaltmasıyla RPM'dir (revolutions per minute). Motor Devri Nedir? Motor devri, motorun çalışma hızını gösterir. Gaz kolu ileri itildikçe motor devri artar. Devir, kaptan köşkündeki takometre (devir göstergesi) ile izlenir. Devir, güç, yakıt tüketimi ve motor ömrüyle doğrudan ilişkilidir. Devir Türleri Tür Tanım Rölanti devri Motor boşta çalışırken oluşan en düşük kararlı devir Seyir devri Uzun süreli seyirde kullanılan devir Tam gaz devri (WOT) Gaz kolu tamamen açıkken ulaşılan devir Azami devir sınırı Motoru korumak için elektronik olarak sınırlanan devir WOT, İngilizce "Wide Open Throttle" ifadesinin kısaltmasıdır. Tam Gaz Devir Aralığı Motor üreticisi, tam gazda ulaşılması gereken devir aralığını belirtir. Örnek: "5.000–6.000 d/dk". Tekne tam yükte ve tam gazda bu aralığa ulaşmalıdır. Durum Anlamı Olası Neden Aralığın altında Motor aşırı yükleniyor Hatvesi yüksek pervane, fazla yük Aralıkta Motor doğru yükte Doğru pervane Aralığın üstünde Motor fazla devirleniyor Hatvesi düşük pervane Pervane ile İlişkisi Pervane hatvesi, motorun ulaşabileceği devri belirler. Hatve arttıkça pervane her turda daha fazla su iter ve motor zorlanır. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motor ve tekneye göre farklılık gösterir. Seyir Devri Seyir devri, verimli ve uzun süreli çalışma için seçilen devirdir. Üreticiler genellikle tam gaz devrinin altında bir seyir devri önerir. Seyir devri, yakıt tüketimi ile hız arasında denge kurar. Devir Göstergesi Takometre, motorun alternatöründen veya elektronik kontrol ünitesinden sinyal alır. Modern motorlarda devir bilgisi NMEA 2000 ağıyla çok fonksiyonlu ekranlara aktarılır. Sık Sorulan Sorular Motor sürekli tam gazda çalıştırılabilir mi? Üreticiler, tam gazda çalışma süresini sınırlayabilir. Uzun süreli çalışma için seyir devri önerilir. Devir neden dalgalanır? Yakıt beslemesindeki sorun, kirli filtreler veya pervanenin hava emmesi devirde dalgalanmaya yol açabilir. Devir ile hız arasındaki ilişki nedir? Devir arttıkça pervane daha hızlı döner ve tekne hızlanır. Ancak kayma, yük ve gövde direnci bu ilişkiyi değiştirir. İlgili Terimler Rölanti Devri, Motor Gücü, Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Krank Mili, NMEA 2000.
Motor Gücü
Motor gücü , bir motorun birim zamanda ürettiği iştir. Tekne motorlarında güç, kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) cinsinden ifade edilir. Motor Gücü Nedir? Güç, tork ile devrin çarpımına bağlıdır. Tork, motorun döndürme kuvvetidir. Devir, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Aynı tork daha yüksek devirde üretilirse güç artar. Motor üreticileri, azami gücün elde edildiği devri teknik belgede belirtir. Formül: Güç (kW) = Tork (Nm) × Devir (d/dk) ÷ 9.549 Güç Ölçüm Noktaları Ölçüm Noktası Tanım Krank mili gücü Motorun krank milinden ölçülen güç Pervane şaftı gücü Şanzıman ve iletim kayıplarından sonra ölçülen güç Pervane şaftı gücü, krank mili gücünden düşüktür. Aradaki fark, şanzıman ve dişli kayıplarından kaynaklanır. ISO 8665 Standardı ISO 8665, küçük teknelerde kullanılan pistonlu motorların güç ölçüm ve beyan yöntemini belirler. Standart, ölçüm koşullarını ve hangi aksesuarların motor üzerinde bulunacağını tanımlar. Standarda göre içten takma motorlarda güç genellikle krank milinde, dıştan takma motorlarda pervane şaftında beyan edilir. Güç Birimleri Birim Karşılığı 1 kW 1.000 W 1 HP (mekanik) Yaklaşık 0,7457 kW 1 PS (metrik) Yaklaşık 0,7355 kW Güç ve Tekne Performansı Gereken motor gücü; teknenin ağırlığına, gövde tipine ve hedef hızına bağlıdır. Kızaklayan gövdeler, kızağa çıkmak için yüksek güç gerektirir. Deplasman gövdeler, gövde hızı sınırı nedeniyle daha düşük güçle verimli çalışır. Deplasman teknesinde gücü artırmak, hızı belirgin biçimde artırmaz. Azami Motor Gücü Teknenin üretici plakasında azami motor gücü yazar. Bu değer, gövdenin ve dümen sisteminin dayanımına göre belirlenir. Plakadaki değeri aşan motor takılması güvenlik riski oluşturur. Ayrıca sigorta ve yasal uygunluk sorunlarına yol açabilir. Seçim Ölçütleri Plakadaki azami gücü kontrol edin. Teknenin yüklü ağırlığını belirleyin. Kullanım amacına göre hedef hızı belirleyin. Üreticinin önerdiği güç aralığını inceleyin. Sık Sorulan Sorular Motor gücü yakıt tüketimini nasıl etkiler? Tüketim, motorun ürettiği güçle artar. Aynı motor düşük devirde daha az güç üretir ve daha az yakıt tüketir. İkiz motorlu teknede güç nasıl ifade edilir? Genellikle her motorun gücü ayrı belirtilir. Örnek: "2 × 250 HP". Motor gücü zamanla azalır mı? Aşınma, kirli filtreler ve yanlış pervane seçimi kullanılabilir gücü azaltabilir. İlgili Terimler Beygir Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Tekne Pervanesi, Deplasman, Tekne Kapasitesi.
Motor Hararet Yapması
Motor hararet yapması , motor sıcaklığının üreticinin belirlediği çalışma sınırının üzerine çıkmasıdır. Hararet, soğutma sisteminin motor ısısını yeterince uzaklaştıramadığını gösterir. Motor Hararet Yapması Nedir? Motor çalışırken sürekli ısı üretir. Soğutma sistemi bu ısıyı suya aktarır. Sistemde bir aksaklık olursa ısı birikir. Sıcaklık göstergesi yükselir ve uyarı alarmı çalar. Hararet devam ederse silindir kapağı contası, piston ve egzoz hortumu hasar görebilir. Hararetin Nedenleri Neden Açıklama Kapalı deniz suyu vanası Pompaya su gelmez Tıkalı deniz suyu süzgeci Yosun, poşet veya kir akışı keser İmpeller arızası Kırık kanatlar suyu iletemez Eşanjör tıkanması Isı aktarımı azalır Termostat arızası Termostat kapalı konumda takılı kalır Düşük iç devre sıvısı Kapalı devrede sıvı kaybı Gevşek veya kopuk kayış Pompa dönmez Pervaneye takılan cisim Motor aşırı yüklenir Su girişine yapışan poşet Gövde geçişi kapanır Belirtiler Sıcaklık göstergesinin yükselmesi Hararet alarmının çalması Egzozdan su yerine buhar çıkması Egzoz sesinin değişmesi Motor bölmesinde yanık kokusu Motorun güç kaybetmesi Seyirde Yapılacaklar Gazı azaltın ve motoru rölantiye alın. Tekne güvenli konumdaysa motoru durdurun. Egzozdan su çıkışını kontrol edin. Deniz suyu vanasının açık olduğunu doğrulayın. Deniz suyu süzgecini açıp temizleyin. Kayışı ve impelleri kontrol edin. Kapalı devrede motor soğuduktan sonra sıvı seviyesini kontrol edin. Sorun giderilmezse motoru çalıştırmayın ve yardım isteyin. Sıcak motorda genleşme tankı kapağı açılmaz. Basınçlı sıcak sıvı yaralanmaya neden olur. Hararetin Motora Etkileri Etki Sonuç Conta yanması Su ve yağ karışması Kapak çarpılması Sızdırmazlık kaybı Piston genleşmesi Silindir çizilmesi, motor sıkışması Hortum hasarı Egzoz hortumunun erimesi, su girişi Önleme Sezon başında impelleri kontrol edin. Süzgeci düzenli temizleyin. Eşanjörü periyodik olarak temizleyin. Kayış gerginliğini kontrol edin. Her çalıştırmada egzozdan su çıkışını izleyin. Sık Sorulan Sorular Hararet alarmı neden geç çalışabilir? Sensör, sıcaklığın belirli bir noktasını ölçer. Su tamamen kesildiğinde bazı bölgeler sensörden önce ısınabilir. Hararet sonrası motor çalıştırılabilir mi? Neden giderilmeden çalıştırılmaz. Hasar şüphesinde yağ ve soğutma sıvısı kontrol edilir. Sığ suda hararet neden artar? Su girişi kum, çamur veya yosun emebilir. Süzgeç hızla tıkanır. İlgili Terimler Motor Soğutma Sistemi, İmpeller, Deniz Suyu Süzgeci, Termostat, Silindir Kapağı, Kapalı Devre Soğutma.
Motor Kışlama
Motor kışlama , tekne motorunun uzun süreli kullanılmama dönemine ve soğuk havaya karşı hazırlanmasıdır. Kışlama, donma, korozyon ve yakıt bozulmasından kaynaklanan hasarları önler. Motor Kışlama Nedir? Sezon sonunda tekne aylarca kullanılmayabilir. Bu sürede motorda kalan su donabilir. Kullanılmış yağdaki asitler iç yüzeylere zarar verebilir. Yakıt bozulabilir ve tankta su birikebilir. Kışlama, bu risklere karşı yapılan işlemler dizisidir. İngilizcede bu işleme "winterizing" denir. Kışlama Adımları Sistem İşlem Yakıt Tankı doldurun ve yakıt stabilizatörü ekleyin Motor yağı Yağı ve filtreyi değiştirin Açık devre soğutma Sistemi tatlı suyla yıkayın ve boşaltın veya antifrizle doldurun Kapalı devre soğutma Antifriz oranını kontrol edin Deniz suyu pompası İmpelleri çıkarın veya kontrol edin Silindirler Benzinli motorlarda silindir koruma yağı uygulayın Şanzıman ve ayak ünitesi Yağı değiştirin, su kontrolü yapın Akü Tam şarj edin, bağlantıyı kesin veya koruma şarjına alın Dış yüzeyler Korozyon önleyici sprey uygulayın Yakıt Stabilizatörü Yakıt stabilizatörü, yakıtın oksitlenmesini ve bozulmasını yavaşlatır. Stabilizatör eklendikten sonra motor kısa süre çalıştırılır. Böylece işlenmiş yakıt hatlara ve filtrelere ulaşır. Tankın dolu tutulması, yoğuşma ile su birikmesini azaltır. Antifriz Kullanımı Deniz suyu devresine konan antifriz, çevreye atılacağı için genellikle propilen glikol esaslı seçilir. Propilen glikol, etilen glikole göre daha düşük toksisiteye sahiptir. Antifriz, motor çalıştırılarak deniz suyu pompası üzerinden sisteme çekilir. Egzozdan antifriz rengi gelince işlem tamamlanır. Silindir Koruma Yağı Benzinli motorlarda silindir iç yüzeyleri korozyona karşı korunur. Koruma yağı, emme ağzından püskürtülür veya buji deliklerinden verilir. Yağ, silindir duvarlarında ince bir film oluşturur. İngilizcede bu işleme "fogging" denir. Kışlama Sonrası Kontroller Tüm tahliye tapalarının yeniden takıldığını not edin. Yapılan işlemleri ve tarihleri kayda geçirin. Motor bölmesini havalandırmalı tutun. Sezon başında yapılacak işleri listeleyin. Sık Sorulan Sorular Donma riski olmayan bölgelerde kışlama gerekir mi? Donma riski olmasa bile uzun bekleme korozyon ve yakıt bozulması riski taşır. Yağ değişimi ve yakıt koruması yine önemlidir. Kışlama motor suda iken yapılabilir mi? Bazı işlemler suda yapılabilir. Ayak ünitesi ve karina işleri için tekne karaya alınır. Kışlamada impeller neden çıkarılır? Uzun süre aynı konumda kalan kanatlar kalıcı biçim alır. Çıkarılan impeller sezon başında yeniden takılır veya yenilenir. İlgili Terimler Tekne Kışlama, Kışlama Bakımı, Motor Bakımı, Motor Yağı, Deniz Motoru Bakımı, Açık Devre Soğutma.
Motor Soğutma Sistemi
Motor soğutma sistemi , yanmanın ürettiği fazla ısıyı motordan uzaklaştırarak motoru çalışma sıcaklığında tutan sistemdir. Tekne motorlarında soğutma, deniz veya göl suyunun kullanılmasıyla yapılır. Motor Soğutma Sistemi Nedir? İçten yanmalı motor, yakıtın enerjisinin bir bölümünü ısıya çevirir. Bu ısı uzaklaştırılmazsa motor parçaları genleşir ve hasar görür. Araçlarda ısı radyatörle havaya verilir. Teknelerde ise ısı, teknenin yüzdüğü suya aktarılır. Soğutma Sistemi Türleri Tür Çalışma Şekli Kullanım Açık devre soğutma Deniz suyu doğrudan motorda dolaşır Dıştan takma motorlar, bazı küçük içten takma motorlar Kapalı devre soğutma Antifrizli su motorda, deniz suyu eşanjörde dolaşır İçten takma dizel motorlar Omurga soğutma Antifrizli su, gövde dışındaki borulardan geçer İş ve kanal tekneleri Omurga soğutmada deniz suyu motora girmez. Sistem, gövde altındaki boruların suyla temasıyla soğur. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Deniz suyu vanası ve süzgeç Suyu alır ve süzer Deniz suyu pompası Deniz suyunu sisteme basar Eşanjör İç devre sıvısını deniz suyuyla soğutur Motor su pompası İç devre sıvısını dolaştırır Termostat Sıcaklığa göre akışı düzenler Genleşme tankı İç devre sıvısının genleşmesini karşılar Islak egzoz dirseği Deniz suyunu egzoza karıştırarak dışarı atar Sıcaklık göstergesi Motor sıcaklığını gösterir Dıştan Takma Motorda Kontrol Suyu Dıştan takma motorlarda kaputun altından ince bir su jeti çıkar. Bu jete kontrol suyu veya işaret suyu denir. Jet, deniz suyu pompasının çalıştığını gösterir. Jetin zayıflaması pompa veya kanal tıkanmasının işaretidir. Kontrol Noktaları Egzozdan su çıkışı Sıcaklık göstergesi Deniz suyu süzgecinin temizliği İç devre sıvı seviyesi Hortum ve kelepçelerin durumu Kayış gerginliği Arıza Durumunda Yapılacaklar Sıcaklık yükselirse motoru rölantiye alın. Motoru durdurun. Deniz suyu vanasını ve süzgeci kontrol edin. İmpelleri kontrol edin. Sıcak motorda genleşme tankı kapağını açmayın. Sık Sorulan Sorular Hangi soğutma sistemi daha uzun ömürlüdür? Kapalı devre sistemde motor içi deniz suyuyla temas etmez. Bu nedenle iç korozyon ve tuz birikimi azdır. Soğutma suyu neden egzozdan atılır? Deniz suyu egzoz gazını soğutur. Bu sayede egzoz hortumu ve susturucu sıcaklığa dayanır. Soğutma sistemi kışın nasıl korunur? Açık devrede su boşaltılır veya antifrizle doldurulur. Kapalı devrede antifriz oranı kontrol edilir. İlgili Terimler Kapalı Devre Soğutma, Açık Devre Soğutma, Deniz Suyu Pompası, Termostat, Islak Egzoz, Motor Hararet Yapması.
Motor Su Pompası
Motor su pompası , kapalı devre soğutma sisteminde antifrizli soğutma sıvısını motor bloğu, silindir kapağı ve eşanjör arasında dolaştıran pompadır. Bu pompaya "sirkülasyon pompası" da denir. Motor Su Pompası Nedir? Motor su pompası, motorun iç soğutma devresinde çalışır. Pompa, soğutma sıvısını motorun sıcak bölümlerinden geçirir. Isınan sıvı eşanjöre gider. Eşanjörde deniz suyu sıvıyı soğutur. Soğuyan sıvı motora geri döner. Bu pompa, araç motorlarındaki su pompasına benzer. Deniz Suyu Pompasından Farkı Özellik Motor Su Pompası Deniz Suyu Pompası Pompalanan sıvı Antifrizli tatlı su Deniz suyu Devre Kapalı iç devre Açık dış devre Pompa tipi Santrifüj pompa Esnek impellerli pompa Pervane malzemesi Metal veya plastik Kauçuk Kuru çalışmaya dayanım Görece yüksektir Çok düşüktür Pompanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Motor bloğuna bağlanır Pervane (çark) Sıvıyı merkezden dışa doğru iter Mil ve rulman Pervaneyi taşır ve döndürür Mekanik keçe Sıvının mil boyunca sızmasını önler Kasnak Kayışla motordan hareket alır Çalışma İlkesi Pompa, santrifüj ilkesiyle çalışır. Pervane döndüğünde sıvı merkezden dışarı doğru savrulur. Bu hareket, çıkış ağzında basınç oluşturur. Merkezde ise emme oluşur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Soğutma sıvısı eksiliyor Mekanik keçe kaçağı Pompa altında damlama Keçe veya conta arızası Rulman sesi Rulman aşınması Motor ısınıyor Pervane aşınması veya kayış sorunu Pompa gövdesindeki küçük tahliye deliği, keçe kaçağını dışarı gösterir. Bu delikten sıvı gelmesi keçe arızasının işaretidir. Kayış Kontrolü Pompa genellikle V kayışı veya kanallı kayışla döner. Gevşek kayış kayar ve pompa yavaşlar. Kayış gerginliği ve çatlaklar düzenli olarak kontrol edilir. Soğutma Sıvısı Kapalı devrede üreticinin önerdiği antifriz ve su karışımı kullanılır. Antifriz, donmayı önler ve korozyon önleyici katkılar içerir. Sıvı belirli aralıklarla yenilenir. Sık Sorulan Sorular Açık devre soğutmalı motorlarda motor su pompası bulunur mu? Açık devre sistemlerde deniz suyu doğrudan motorda dolaşır. Bu sistemlerde ayrı bir iç devre pompası bulunmayabilir. Motor su pompası ne zaman değiştirilir? Keçe kaçağı, rulman sesi veya akış kaybı görüldüğünde değiştirilir. Antifriz yerine sadece su kullanılabilir mi? Saf su korozyon koruması sağlamaz ve donabilir. Üreticinin önerdiği karışım kullanılır. İlgili Terimler Deniz Suyu Pompası, Kapalı Devre Soğutma, Termostat, Motor Soğutma Sistemi, Motor Hararet Yapması, Motor Bloğu.
Motor Takozu
Motor takozu , motoru tekne gövdesindeki motor kızaklarına bağlayan ve titreşimi sönümleyen esnek bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu parçaya "engine mount" denir. Motor Takozu Nedir? Motor takozu, metal bağlantı parçaları arasında kauçuk bir gövdeden oluşur. Takozlar motorun ağırlığını taşır. Motorun ürettiği titreşimi gövdeye iletmeden sönümler. Ayrıca pervanenin itiş kuvvetini gövdeye aktarır. İçten takma motorlarda genellikle dört takoz bulunur. Motor Takozunun Bölümleri Bölüm Görevi Kauçuk gövde Titreşimi sönümler Üst bağlantı Motor ayağına bağlanır Alt taban Motor kızağına cıvatalanır Ayar mili ve somunlar Motorun yüksekliğini ayarlar Motor Takozu Türleri Sert takoz: Kauçuk sertliği yüksektir. Titreşimi az sönümler. Hizalamayı iyi korur. Yumuşak takoz: Titreşimi daha çok sönümler. Motor hareketine izin verir. Ayarlanabilir takoz: Yükseklik ayar mili bulunur. Yağa dayanıklı takoz: Kauçuk, yağ ve yakıta karşı korunmuştur. Takoz sertliği, motorun ağırlığına ve itiş kuvvetine göre seçilir. Şaft Hizalamasıyla İlişkisi Şaftlı sistemlerde takozlar, motorun şaftla aynı eksende durmasını sağlar. Takoz yüksekliği ayarlanarak hizalama yapılır. Çöken veya yırtılan takoz hizalamayı bozar. Hizasızlık, keçe kaçağına ve titreşime yol açar. Değişim Belirtileri Belirti Açıklama Artan titreşim Kauçuk sertleşmiş veya yırtılmış Vites geçişinde vuruntu Takoz motoru yeterince tutmuyor Kauçukta çatlak Yaşlanma ve yağ teması Motorun çökmesi Kauçuk kalıcı biçim almış Şaft keçesinde kaçak Hizalama bozulmuş Kontrol Yöntemi Motor dururken takozları gözle inceleyin. Kauçukta çatlak, ayrılma ve şişme arayın. Motoru bir kaldıraçla hafifçe hareket ettirerek boşluğu gözlemleyin. Motor çalışırken vites değiştirildiğinde motor hareketini izleyin. Takozu Etkileyen Etkenler Motor yağı ve yakıt sızıntısı Yüksek motor bölmesi sıcaklığı Yaş ve UV etkisi Aşırı itiş yükü Sık Sorulan Sorular Takozlar tek tek mi değiştirilir? Takozlar genellikle takım olarak değiştirilir. Böylece motor dengeli oturur. Takoz değişiminden sonra hizalama gerekir mi? Evet. Yeni takozlar motorun yüksekliğini değiştirir. Değişim sonrası şaft hizalaması kontrol edilir. Dıştan takma motorlarda takoz bulunur mu? Evet. Güç başı ile şaft gövdesi arasında titreşim sönümleyen takozlar bulunur. İlgili Terimler Şaftlı Motor, Şaft Kaplini, Şaft Keçesi, İçten Takma Motor, Makine Dairesi, Motor Bloğu.
Motor Yağı
Motor yağı , içten yanmalı motorun hareketli parçalarını yağlayan, soğutan ve temizleyen yağdır. Motor yağı, baz yağ ve katkı maddelerinden oluşur. Motor Yağı Nedir? Motor yağı, metal yüzeyler arasında ince bir film oluşturur. Bu film, parçaların birbirine doğrudan değmesini önler. Yağ ayrıca ısıyı taşır ve yanma artıklarını filtreye götürür. Katkı maddeleri yağın korozyon, aşınma ve köpüklenmeye karşı direncini artırır. Motor Yağının Görevleri Görev Açıklama Yağlama Sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır Soğutma Pistonlardan ve yataklardan ısı alır Temizleme Kurum ve partikülleri asılı tutar Sızdırmazlık Segman ile silindir arasını doldurur Korozyon koruması Metal yüzeyleri nem ve asitten korur SAE Viskozite Sınıfları SAE J300 standardı, motor yağlarının viskozite sınıflarını belirler. Örnek: 15W-40. "W" öncesi sayı (15W): Soğuk koşullardaki akışkanlığı gösterir. Küçük sayı, soğukta daha akışkan yağı ifade eder. "W" sonrası sayı (40): Çalışma sıcaklığındaki viskoziteyi gösterir. SAE, Otomotiv Mühendisleri Derneği'nin (Society of Automotive Engineers) kısaltmasıdır. Performans Sınıfları Kurum Örnek Sınıf Kapsam API (American Petroleum Institute) CK-4 Dizel motorlar API SP Benzinli motorlar ACEA (Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği) E sınıfları Ağır hizmet dizel motorları NMMA (National Marine Manufacturers Association) FC-W Dört zamanlı dıştan takma motorlar Motor üreticisi, uygun viskozite ve performans sınıfını kullanım kılavuzunda belirtir. Yağ Seviyesi Kontrolü Motoru düz konumda ve durmuş hâlde kontrol edin. Yağ çubuğunu çıkarıp silin. Çubuğu yeniden takıp çıkarın. Seviyenin alt ve üst işaret arasında olduğunu doğrulayın. Yağın rengini ve kıvamını inceleyin. Yağda Görülen Belirtiler Görünüm Olası Anlamı Süt kıvamında yağ Yağa su karışmış Çok koyu ve kalın yağ Değişim süresi geçmiş Yakıt kokusu Yağa yakıt karışmış Metal parçacıklar İç aşınma Değişim Aralığı Yağ değişim aralığını motor üreticisi çalışma saati ve süre olarak belirler. Teknelerde motor az çalışsa bile yağın yılda en az bir kez değiştirilmesi yaygın bir uygulamadır. Kullanılmış yağ asit ve nem içerir. Sık Sorulan Sorular Araç motor yağı tekne motorunda kullanılabilir mi? Üretici izin veriyorsa kullanılabilir. Bazı tekne motorları için denizcilik sertifikalı yağ önerilir. Yağ neden kışlama öncesi değiştirilir? Kullanılmış yağdaki asitler, uzun bekleme süresinde iç yüzeylere zarar verebilir. Sentetik yağ ne avantaj sağlar? Sentetik yağlar geniş sıcaklık aralığında kararlı kalır. Kullanım, motor üreticisinin önerisine göre yapılır. İlgili Terimler Deniz Motoru Yağı, Yağ Filtresi, Şanzıman Yağı, Motor Bakımı, Motor Kışlama, Krank Mili.
Motor Yedek Parçası
Motor yedek parçası , tekne motorunun bakım ve onarımında, aşınan veya arızalanan parçanın yerine kullanılan parçadır. Motor yedek parçaları, motor modeline ve seri numarasına göre seçilir. Motor Yedek Parçası Nedir? Bir tekne motoru yüzlerce parçadan oluşur. Her parça, motor üreticisinin verdiği bir parça numarasıyla tanımlanır. Aynı model motorun farklı üretim yıllarında farklı parçalar kullanılabilir. Bu nedenle parça seçimi seri numarası ile doğrulanır. Parça Grupları Grup Örnek Parçalar Soğutma İmpeller, termostat, eşanjör contası, kalem anot Yakıt Yakıt filtresi, enjektör, besleme pompası Yağlama Yağ filtresi, yağ pompası, contalar Elektrik Marş motoru, alternatör, sensörler, röleler Egzoz Karışım dirseği, egzoz contası Mekanik Kayış, motor takozu, supap contaları Tahrik Ayak ünitesi keçeleri, pervane somunu, körükler Patlatılmış Parça Çizimi Motor üreticileri, parça kataloglarında patlatılmış çizimler yayımlar. Bu çizimde her parça ayrılmış hâlde ve numaralı olarak gösterilir. Kullanıcı, çizimdeki numarayı parça listesinde bulur ve parça numarasına ulaşır. Bu yöntem, doğru parçanın sipariş edilmesini kolaylaştırır. Servis Kitleri Bazı üreticiler, bakım için gereken parçaları tek pakette sunar. Örnek bir servis kiti şunları içerebilir: Yağ filtresi Yakıt filtresi İmpeller ve conta Kalem anot Kayış Servis kiti, belirli bir bakım aralığına göre hazırlanır. Sipariş İçin Gerekli Bilgiler Motor markası ve modeli Motor seri numarası Parça numarası Parça adı Gerekli adet Orijinal Parça Doğrulama Orijinal parçalar genellikle üreticinin logosunu ve parça numarasını taşır. Ambalaj üzerinde güvenlik etiketi veya karekod bulunabilir. Parça, yetkili bayi veya distribütör kanalından tedarik edilerek doğrulanır. Parça Değişiminde Dikkat Edilenler Contalar sökülen her bağlantıda yenilenir. Torku belirtilen cıvatalar tork anahtarıyla sıkılır. Elektrik bağlantıları temizlenir ve korunur. Değiştirilen parçalar bakım kaydına yazılır. Sık Sorulan Sorular Seri numarası olmadan parça bulunabilir mi? Model bilgisiyle arama yapılabilir. Ancak yıl ve seri değişiklikleri nedeniyle yanlış parça riski artar. Eski motorların parçaları bulunur mu? Üreticiler belirli bir süre parça desteği verir. Sonrasında muadil veya yenilenmiş parçalar kullanılabilir. Parça numarası üreticiye göre değişir mi? Evet. Aynı parça, motor üreticisi ve parça üreticisi tarafından farklı numaralarla anılabilir. İlgili Terimler Tekne Yedek Parçası, Motor Bakımı, İmpeller, Yağ Filtresi, Yakıt Filtresi, Motor Anodu.
Motorlu Tekne
Motorlu tekne , ana itiş gücünü bir motordan alan teknedir. Motor, pervaneyi veya su jetini çalıştırarak tekneyi ilerletir. Motorlu Tekne Nedir? Motorlu tekne, rüzgâr veya kürek gücüne ihtiyaç duymaz. COLREG 1972 Kural 3, makine gücüyle ilerleyen her deniz aracını "makine gücüyle yürütülen tekne" olarak tanımlar. Yelkenli tekne motorla seyrederken de bu sınıfa girer. Motor Yerleşimine Göre Türler Tür Motorun Konumu Tipik Kullanım Dıştan takma motorlu Kıç aynalığın dışında Şişme bot, küçük gezi teknesi İçten takma şaftlı Gövde içinde, şaftla bağlı Motoryat, balıkçı teknesi Kuyruklu (Z-drive) Motor içeride, tahrik dışarıda Sport cruiser Jet tahrikli Gövde içinde, su jetiyle iter Jet ski, sığ su teknesi Pod tahrikli Gövde altında döner üniteler Büyük motoryat Yakıt Türüne Göre Türler Benzinli: Dıştan takma motorlarda yaygındır. Dizel: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde kullanılır. Elektrikli: Aküden beslenen elektrik motoruyla çalışır. Hibrit: İçten yanmalı motor ile elektrik motorunu birlikte kullanır. Gövde Tipine Göre Türler Deplasman gövde: Suyu yararak düşük hızda ilerler. Kızaklayan gövde: Hız arttıkça suyun üstüne çıkar. Yarı kızaklayan gövde: İki davranışı birlikte gösterir. Motor Gücü Birimleri Motor gücü kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) ile ifade edilir. 1 kW yaklaşık 1,36 metrik beygir gücüne eşittir. Örnek: 100 kW'lık bir motor yaklaşık 136 metrik beygir gücü üretir. Kullanım Alanları Gezi ve su sporları Amatör ve ticari balıkçılık Yolcu taşımacılığı Marina ve liman hizmetleri Sahil güvenlik ve kurtarma Temel Ekipmanlar Akü ve şarj sistemi Yakıt tankı ve yakıt filtresi Sintine pompası Seyir fenerleri Yangın söndürücü Seyir Fenerleri COLREG 1972 Kural 23, seyir hâlindeki motorlu teknelerin fenerlerini belirler: Fener Renk Konum Silyon feneri Beyaz Direk üzerinde, ileriye bakar Sancak feneri Yeşil Sağ borda İskele feneri Kırmızı Sol borda Pupa feneri Beyaz Kıç Boyu 12 metreden kısa tekneler, silyon ve pupa feneri yerine her yönden görünür tek bir beyaz fener kullanabilir. İlgili Terimler Tekne, Motoryat, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Seyir Feneri, Beygir Gücü.
Motoryat
Motoryat , ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz. Motoryat Nedir? Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir. Gövde Tipine Göre Motoryatlar Gövde Tipi Çalışma Şekli Hız Karakteri Deplasman gövde Suyu yararak ilerler Gövde hızıyla sınırlıdır Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Orta hız Kızaklayan gövde Belirli hızda suyun üstüne çıkar Yüksek hız Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir. Motoryat Türleri Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur. Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır. Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter. Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar. Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir. Tahrik Sistemleri Sistem Açıklama Şaftlı tahrik Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür Kuyruklu tahrik (Z-drive) Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar Pod tahrik Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır Dıştan takma motor Motor kıç aynalığa bağlanır Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir. Yakıt Türü Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir. Seyir Menzili Hesabı Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır: Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir. Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir. Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır. Motoryatlarla İlgili Standartlar ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir. 2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.
N
NAVTEX
NAVTEX , kıyı istasyonlarının seyir uyarıları, hava tahminleri ve acil deniz güvenlik bilgilerini metin olarak yayınladığı uluslararası sistemdir. NAVTEX, İngilizce "Navigational Telex" ifadesinin kısaltmasıdır. NAVTEX Nedir? NAVTEX, Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi'nin (GMDSS) bir parçasıdır. Kıyı istasyonları, belirlenen zaman dilimlerinde yayın yapar. NAVTEX alıcısı yayınları otomatik alır, yazdırır veya ekranda gösterir. Sistem, kıyıdan yaklaşık birkaç yüz deniz mili mesafede kapsama sağlar. Frekanslar Frekans Kullanım 518 kHz Uluslararası yayınlar, İngilizce 490 kHz Ulusal yayınlar, yerel dil 4209,5 kHz Tropikal bölgelerde ek yayın Mesaj Türleri Her mesaj, türünü belirten bir harf koduyla gönderilir. Kod Mesaj Türü A Seyir uyarıları B Meteorolojik uyarılar C Buz raporları D Arama-kurtarma bilgileri, korsanlık uyarıları E Meteorolojik tahminler L Ek seyir uyarıları A, B, D ve L türleri alıcıda kapatılamaz. Mesaj Biçimi Her mesaj bir başlıkla başlar. Örnek: "ZCZC IA23". Bu başlıkta: I: Yayın yapan istasyonun harfi A: Mesaj türü 23: Mesaj sıra numarası Alıcı, aynı numaralı mesajı tekrar yazdırmaz. Türkiye'deki NAVTEX İstasyonları Türkiye kıyılarında İstanbul, Samsun, İzmir ve Antalya istasyonları NAVTEX yayını yapar. İstasyonlar, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından işletilir. Yayın saatleri ve istasyon harfleri, ITU ve IMO yayınlarında yer alır. NAVTEX Alıcısı Tür Özellik Yazıcılı alıcı Mesajları kâğıda yazdırır Ekranlı alıcı Mesajları ekranda gösterir Ağa bağlı alıcı Mesajları chartplotter'a gönderir Alıcıda dinlenecek istasyonlar ve mesaj türleri seçilir. Sık Sorulan Sorular NAVTEX gezi teknesinde zorunlu mudur? SOLAS gemilerinde zorunludur. Gezi teknelerinde isteğe bağlıdır. NAVTEX internet gerektirir mi? Hayır. Radyo yayınıyla çalışır. NAVTEX hava tahmini ne sıklıkla güncellenir? Yayın sıklığı istasyona göre değişir. Yayın programı kamuya açıktır. NAVTEX alıcısının anteni nereye takılır? Anten, metal yapılardan ve diğer antenlerden uzak, açık bir noktaya takılır. Motor ve inverter gibi parazit kaynakları alıcının uzağında tutulur. Bir NAVTEX istasyonunun menzili nasıl öğrenilir? İstasyonların kapsama alanları IMO ve ulusal yayınlarda belirtilir. Seyir planında rota üzerindeki istasyonlar alıcıda seçilir. NAVTEX mesajları kaydedilir mi? Ekranlı alıcılar mesajları belleğe kaydeder. Eski mesajlar belirli süre sonra silinir. İlgili Terimler Deniz Telsizi, VHF Telsiz, Deniz Güvenliği, Uydu Haberleşmesi, Deniz Navigasyonu, Denizcilik Enstrümanı.
NMEA 0183
NMEA 0183 , deniz elektroniği cihazlarının birbirine veri göndermesini sağlayan seri iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. NMEA 0183 Nedir? NMEA 0183, verileri metin cümleleri hâlinde gönderir. Örnek: GPS alıcısı, konum bilgisini bir cümle olarak gönderir. Telsiz, otopilot veya chartplotter bu cümleyi okur. Standart, 1983 yılında yayımlanmış ve zaman içinde güncellenmiştir. NMEA, İngilizce "National Marine Electronics Association" ifadesinin kısaltmasıdır. Cümle Yapısı Her NMEA 0183 cümlesi belirli bir biçimdedir: Bölüm Örnek Anlamı Başlangıç işareti $ Cümlenin başı Konuşucu kimliği GP Gönderen cihaz türü (GP: GPS) Cümle türü RMC Veri türü Veri alanları Virgülle ayrılmış değerler Konum, hız, zaman vb. Sağlama *hh Hata kontrolü Yaygın Cümle Türleri Cümle İçerik GGA GPS konum ve uydu bilgisi RMC Konum, hız, rota ve zaman VTG Yer üstü rota ve hız HDG Baş açısı DPT Derinlik MWV Rüzgâr hızı ve açısı VDM AIS mesajı Elektriksel Özellikler Özellik Değer Standart hız 4.800 baud Yüksek hız (NMEA 0183-HS) 38.400 baud, AIS verisi için Elektriksel arayüz Farksal sinyal (RS-422 uyumlu) Talker ve Listener NMEA 0183'te bir çıkış (talker) birden fazla girişi (listener) besleyebilir. Ancak bir girişe yalnızca bir çıkış bağlanır. Birden fazla kaynağı tek girişe toplamak için NMEA çoklayıcı (multiplexer) kullanılır. Bağlantı Kuralları Çıkışın pozitif ucunu girişin pozitif ucuna bağlayın. Çıkışın negatif ucunu girişin negatif ucuna bağlayın. İki cihazın baud hızını aynı ayarlayın. Kablo bağlantılarını sızdırmaz yapın. Bazı eski cihazlar tek uçlu sinyal kullanır. Bu cihazlar bağlanırken üretici şemasına uyulur. NMEA 2000 ile Karşılaştırma Özellik NMEA 0183 NMEA 2000 Yapı Noktadan noktaya Ağ (omurga) Hız Düşük Yüksek Veri biçimi Metin cümleleri İkili mesajlar Kablo Ayrı teller Standart konnektörlü kablolar Sık Sorulan Sorular NMEA 0183 hâlâ kullanılıyor mu? Evet. Birçok telsiz, AIS cihazı ve eski seyir cihazı NMEA 0183 kullanır. NMEA 0183 ve NMEA 2000 birlikte kullanılabilir mi? Dönüştürücü ağ geçitleriyle iki standart birbirine bağlanır. Cihaz veri almıyorsa ne kontrol edilir? Kablo bağlantısı, kutup yönü ve baud hızı kontrol edilir. İlgili Terimler NMEA 2000, NMEA Ağı, Deniz Elektroniği, Chartplotter, GPS, VHF Telsiz.
NMEA 2000
NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.
NMEA Ağı
NMEA ağı , teknedeki seyir, motor ve elektrik cihazlarının NMEA standartları üzerinden birbirine veri gönderdiği bağlantı düzenidir. NMEA ağı, cihazların ortak veri kullanmasını sağlar. NMEA Ağı Nedir? Teknede GPS, pusula, derinlik ölçer, rüzgâr sensörü ve motor gibi birçok veri kaynağı bulunur. Bu veriler chartplotter, otopilot ve göstergeler tarafından kullanılır. NMEA ağı, her verinin bir kez ölçülüp tüm cihazlara dağıtılmasını sağlar. Böylece aynı sensörün her cihaz için ayrı ayrı takılmasına gerek kalmaz. Ağda Kullanılan Standartlar Standart Yapı Kullanım NMEA 0183 Noktadan noktaya seri bağlantı Eski cihazlar, telsiz, AIS NMEA 2000 Omurgalı CAN bus ağı Modern cihazlar NMEA OneNet Ethernet tabanlı standart Yüksek hacimli veri Birçok teknede NMEA 0183 ve NMEA 2000 birlikte kullanılır. Örnek Veri Akışı Kaynak Veri Kullanan Cihazlar GPS anteni Konum, hız, rota Chartplotter, VHF, AIS, otopilot Elektronik pusula Baş açısı Radar, otopilot, chartplotter Rüzgâr sensörü Rüzgâr hızı ve açısı Göstergeler, otopilot Motor Devir, sıcaklık, yakıt Çok fonksiyonlu ekran Akü monitörü Gerilim, akım Çok fonksiyonlu ekran Ağ Geçitleri Ağ geçidi, farklı standartlar arasında veri dönüştüren cihazdır. Ağ Geçidi İşlevi NMEA 0183 – NMEA 2000 Eski cihazları yeni ağa bağlar NMEA 2000 – Wi-Fi Verileri tablet ve telefona gönderir Motor ağ geçidi Motor üreticisinin protokolünü NMEA 2000'e çevirir NMEA 2000 – Ethernet Ağ verisini bilgisayar sistemlerine aktarır Ağ Planlama Adımları Tüm cihazların listesini çıkarın. Her cihazın desteklediği standardı belirleyin. Omurga güzergâhını belirleyin. Sonlandırıcı ve güç noktalarını planlayın. Gerekli ağ geçitlerini seçin. Toplam LEN ve kablo uzunluğunu hesaplayın. Bağlantı şemasını kayıt altına alın. Aynı Verinin Birden Fazla Kaynağı Ağda iki GPS veya iki pusula bulunabilir. Bu durumda her cihazın hangi kaynağı kullanacağı ayarlanır. Yanlış kaynak seçimi, farklı ekranlarda farklı değerlere yol açar. Sık Sorulan Sorular Farklı markalar aynı ağda çalışır mı? NMEA 2000 sertifikalı cihazlar genellikle birlikte çalışır. Bazı özel işlevler yalnızca aynı marka cihazlarda kullanılabilir. NMEA ağı internete bağlanabilir mi? Wi-Fi ağ geçitleri ve bağlantılı ekranlar veriyi internete aktarabilir. Ağda arıza olursa tüm cihazlar durur mu? Omurgada kopukluk veya kısa devre tüm ağı etkileyebilir. Tek bir cihaz arızası genellikle diğerlerini durdurmaz. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA 2000, Deniz Elektroniği, Çok Fonksiyonlu Ekran, Chartplotter, Otopilot.
Naylon Halat
Naylon halat , poliamid (PA) liflerinden üretilen sentetik halattır. Naylon halat, yük altında esneyerek darbe enerjisini emer. Naylon Halat Nedir? Naylon, ilk kez 1930'larda DuPont firmasında geliştirilen sentetik bir polimerdir. Naylon lifleri yüksek çekme dayanımına ve esnekliğe sahiptir. Halat yük altında uzar, yük kalkınca eski boyuna döner. Bu özellik, ani yükleri yumuşatır. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 1,14 g/cm³ Suda davranış Batar Esneme Yüksektir Islak dayanım Kuru dayanıma göre azalır UV dayanımı Orta düzeydedir Aşınma dayanımı Yüksektir Erime sıcaklığı Yaklaşık 215–260 °C (türe göre) Esnemenin Önemi Dalga, demirdeki veya bağlı tekneyi aniden çeker. Esnemeyen hat bu darbeyi doğrudan bağlantı noktalarına iletir. Naylon halat esneyerek darbe enerjisini emer. Bu sayede çapa, baba ve güverte bağlantıları daha az zorlanır. Kullanım Alanları Çapa halatı Zincir gergisi Bağlama halatı Çekme halatı Tekne römorku vinç halatı Islak Dayanım Naylon lifleri su emer. Islak naylon halatın kopma yükü, kuru hâline göre azalır. Üreticiler, kopma yükü değerini kuru veya ıslak koşul için belirtir. Seçimde ıslak değer dikkate alınır. Sınırlamalar Yelken halatı olarak kullanıldığında esneme yelken biçimini bozar. Islandığında halat biraz kısalabilir ve sertleşebilir. Uzun süre güneşte kalan halat zamanla zayıflar. Halat Yapıları Yapı Özellik Üç kollu bükümlü En yüksek esneme, kolay ekleme Sekiz kollu örgülü Dolaşmaz, zincirliğe düzgün yığılır Çift örgülü Yüzeyi pürüzsüz, elde rahat İlgili Standart ISO 1140 standardı, poliamid lif halatların özelliklerini belirler. Standart, halat çapına göre asgari kopma yükü değerlerini içerir. Sık Sorulan Sorular Naylon halat neden çapa hattı için tercih edilir? Esnemesi, dalga darbelerini sönümler. Bu, çapanın yerinden çıkma riskini azaltır. Naylon ve poliamid aynı şey midir? Evet. Naylon, poliamid polimer ailesinin yaygın adıdır. Naylon halat ıslandığında kısalır mı? Bazı naylon halatlar ıslandığında hafifçe kısalır. Bu nedenle bağlama halatlarında bir miktar pay bırakılır. İlgili Terimler Polyester Halat, Çapa Halatı, Bağlama Halatı, Halat Esnemesi, Demirleme Halatı, Örgülü Halat.
O
Okuma Lambası
Okuma lambası , tekne kamarasında yatak başında veya oturma alanında kullanılan, ışığı küçük bir alana odaklayan lambadır. Okuma lambası, diğer kişileri rahatsız etmeden kişisel aydınlatma sağlar. Okuma Lambası Nedir? Tekne kamaraları dar alanlardır. Bir kişinin okuması için yakılan tavan lambası diğer kişileri rahatsız edebilir. Okuma lambası, ışığı yalnızca kitaba veya okuma alanına yönlendirir. Lamba genellikle duvara veya kamara tavanına monte edilir. Okuma Lambası Türleri Tür Özellik Esnek boyunlu lamba Işık yönü serbestçe ayarlanır Döner başlıklı spot Başlık belirli açılarda döner Gömme okuma lambası Duvar veya tavan içine gömülü Kollu duvar lambası Mafsallı kolla uzatılır Çift modlu lamba Beyaz ve kırmızı ışık Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Işık açısı Dar ışın, odaklı aydınlatma sağlar Renk sıcaklığı 2.700–3.000 K sıcak beyaz okuma için yaygındır Parlaklık ayarı Kademeli kısma göz yorgunluğunu azaltır Anahtar Lamba üzerinde düğme kullanımı kolaylaştırır Gerilim 12 V veya 24 V uyumu Ek özellik USB şarj çıkışı USB Çıkışlı Modeller Bazı okuma lambalarında USB şarj çıkışı bulunur. Bu tasarım, yatak başında telefon şarjı için ayrı priz ihtiyacını ortadan kaldırır. USB çıkışının akım değeri ürün belgesinde belirtilir. Enerji Tüketimi LED okuma lambaları genellikle birkaç watt tüketir. Örnek: 2 W'lık bir lamba 12 V sistemde yaklaşık 0,17 A çeker. Gece boyunca açık kalsa bile servis aküsüne etkisi sınırlıdır. Montaj Lambanın yatak başında rahat erişilecek konumunu belirleyin. Duvar panelinin arkasında kablo yolu olduğunu kontrol edin. Montaj vidalarının panelden taşmadığını doğrulayın. Lambayı sigortalı kamara aydınlatma devresine bağlayın. Teknede Dikkat Edilenler Lamba başlığı seyirde sallanmayacak şekilde sabitlenmelidir. Esnek boyun, dalgalı havada yerinden oynamamalıdır. Isınan halojen lambalar yatak örtülerine yakın kullanılmamalıdır. Sık Sorulan Sorular Okuma lambası harita lambası olarak kullanılabilir mi? Kırmızı modu olan modeller harita okumak için de kullanılabilir. Okuma lambası hangi yüksekliğe monte edilir? Lamba, yatakta oturan kişinin baş hizasının biraz üzerine monte edilir. Halojen okuma lambası LED ile değiştirilebilir mi? Değiştirilebilir. Soket ve gerilim uyumu kontrol edilir. İlgili Terimler Kamara Aydınlatması, Harita Lambası, Anahtarlı Lamba, Marin LED, Marin Priz, Kamara.
Otomatik Sintine Pompası
Otomatik sintine pompası , sintinedeki su belirli bir seviyeye ulaştığında kendiliğinden çalışan ve su azalınca duran sintine pompasıdır. Pompa, tekne gözetimsizken de suyu tahliye eder. Otomatik Sintine Pompası Nedir? Otomatik sintine pompası, bir pompa ve su seviyesi algılayıcısından oluşur. Algılayıcı, sintinedeki su yükseldiğinde pompayı çalıştırır. Su seviyesi düştüğünde pompayı durdurur. Bu sistem, tekne marinada beklerken yağmur ve sızıntı suyunun birikmesini önler. Algılama Türleri Tür Çalışma Şekli Ayrı şamandıra anahtarı Pompadan bağımsız şamandıra pompayı çalıştırır Dahili şamandıralı pompa Şamandıra pompa gövdesindedir Elektronik algılama Sensör suyu algılar, hareketli parça içermez Zaman ayarlı test Pompa belirli aralıklarla kısa süre çalışır, su varsa devam eder Bağlantı Düzeni Otomatik sintine pompası, akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Bu nedenle pompa aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Panelde genellikle üç konumlu bir anahtar bulunur: Konum İşlev Otomatik Şamandıra pompayı yönetir Kapalı Pompa çalışmaz Manuel Pompa sürekli çalışır Kurulum Kuralları Pompayı sintinenin en alçak noktasına yerleştirin. Şamandırayı serbest hareket edecek şekilde konumlandırın. Şamandırayı kablo ve hortumların sıkıştırmayacağı yere koyun. Tahliye hortumunu yukarı doğru kavisli döşeyin. Pompa çalışma göstergesini panele ekleyin. Pompa Sayacı Bazı sistemlerde pompanın çalışma sayısı ve süresi kaydedilir. Pompanın sık çalışması, yavaş bir sızıntıyı gösterir. Bu bilgi, sorunun erken fark edilmesini sağlar. Arıza Riskleri Risk Sonuç Şamandıranın sıkışması Pompa çalışmaz veya durmaz Süzgecin tıkanması Pompa su emmez Akünün boşalması Pompa durur Kablo bağlantısının korozyonu Pompa arızalanır Sürekli çalışan bir pompa aküyü boşaltabilir. Bu durum hem pompa hem akü için risk oluşturur. Test Yöntemi Şamandırayı elle kaldırın. Pompanın çalıştığını doğrulayın. Tahliye çıkışından su veya hava geldiğini gözlemleyin. Şamandırayı bırakınca pompanın durduğunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Otomatik pompa yeterli midir? Otomatik pompaya ek olarak manuel pompa ve yüksek su alarmı önerilir. Pompa sürekli çalışıyorsa ne yapılır? Sızıntı aranır ve şamandıranın sıkışmadığı kontrol edilir. Pompa ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve teknenin kullanımı sırasında periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Sintine Pompası, Sintine Şamandırası, Sintine Pompası Şalteri, Sintine Alarmı, Akü Şalteri, Manuel Sintine Pompası.
Otopilot
Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.
Otopilot Kontrol Ünitesi
Otopilot kontrol ünitesi , kullanıcının otopilotu açıp kapattığı, mod seçtiği ve yön değiştirdiği kumanda panelidir. Ünite, otopilot sisteminin kullanıcı arayüzüdür. Otopilot Kontrol Ünitesi Nedir? Kontrol ünitesi, dümen istasyonuna yakın bir yere monte edilir. Ünite, komutları otopilot işlemcisine iletir. Ekranda baş açısı, mod ve uyarılar görüntülenir. Bazı sistemlerde kontrol işlevi çok fonksiyonlu ekrana entegredir. Temel Tuşlar ve İşlevler Tuş veya İşlev Açıklama Otomatik (Auto) Otopilotu mevcut baş açısında devreye alır Bekleme (Standby) Otopilotu devreden çıkarır +1 / -1 Yönü 1 derece değiştirir +10 / -10 Yönü 10 derece değiştirir Rüzgâr (Wind) Rüzgâr modunu seçer Navigasyon (Track) Rota modunu seçer Tramola Yelkenlide otomatik kontra değiştirir Tuş adları ve düzeni üreticiye göre değişir. Kontrol Ünitesi Türleri Tür Özellik Sabit tuşlu ünite Basit ve güvenilir Döner düğmeli ünite Hızlı yön değişimi Dokunmatik ekranlı ünite Ayrıntılı ayar menüleri Kablosuz uzaktan kumanda Teknenin her yerinden kontrol Çok fonksiyonlu ekran entegrasyonu Harita ekranından kontrol Alarmlar Alarm Anlamı Rota sapması Tekne belirlenen yönden fazla saptı Pusula hatası Yön verisi alınamıyor Sürücü hatası Dümen hareket etmiyor Düşük gerilim Akü gerilimi düştü Varış alarmı Ara noktaya ulaşıldı Rüzgâr değişimi Rüzgâr açısı belirgin değişti Montaj Kuralları Üniteyi dümenciden kolayca erişilebilir konuma yerleştirin. Ekranın güneş altında okunabilirliğini kontrol edin. Manyetik pusula yakınına koymaktan kaçının. Kablo geçişini sızdırmaz yapın. Kullanılmadığında güneş kapağını takın. Elle Dümene Geçiş Acil durumda dümenci otopilotu hızla devreden çıkarmalıdır. Bekleme tuşu bu işlevi görür. Bazı dümen dolabı sürücülerinde kavrama mekanizması da bulunur. Kullanıcı, geçiş yöntemini seyirden önce öğrenir. Sık Sorulan Sorular Kontrol ünitesi birden fazla yerde olabilir mi? Evet. Kaptan köşkü ve flybridge gibi istasyonlara ayrı üniteler bağlanabilir. Uzaktan kumanda pili biterse ne olur? Otopilot son komutla çalışmaya devam eder. Sabit ünite kullanılır. Tramola tuşu motoryatlarda kullanılır mı? Tramola işlevi yelkenliler içindir. Motoryatlarda yön değişimi ±10 tuşlarıyla yapılır. İlgili Terimler Otopilot, Tekne Otopilotu, Çok Fonksiyonlu Ekran, Elektronik Pusula, Rüzgâr Göstergesi, NMEA 2000.
Ozmoz
Ozmoz , suyun yarı geçirgen bir zardan, çözünmüş madde derişimi düşük taraftan derişimi yüksek tarafa doğru geçmesidir. Ozmoz, fizikokimyanın temel kavramlarından biridir. Ozmoz Nedir? Yarı geçirgen zar, su moleküllerini geçirir ancak çözünmüş maddeleri tutar. Zarın iki tarafında farklı derişimde çözeltiler varsa su, derişimi eşitlemeye çalışır. Bu nedenle su, seyreltik taraftan derişik tarafa akar. Akış, iki taraf arasında bir basınç farkı oluşturur. Temel Kavramlar Kavram Tanım Yarı geçirgen zar Yalnızca bazı molekülleri geçiren tabaka Çözücü Çözünen maddeyi taşıyan sıvı, genellikle su Çözünen madde Tuz, şeker gibi çözünmüş maddeler Ozmotik basınç Ozmotik akışı durdurmak için gereken basınç Ozmotik Basınç Ozmotik basınç, çözeltideki çözünmüş madde derişimiyle artar. Seyreltik çözeltiler için van 't Hoff denklemi kullanılır: π = i · M · R · T Simge Anlamı π Ozmotik basınç i van 't Hoff faktörü M Molar derişim R Gaz sabiti T Mutlak sıcaklık (kelvin) Deniz suyunun ozmotik basıncı yaklaşık 25–28 bar düzeyindedir. Ters Ozmoz Ters ozmozda derişik tarafa, ozmotik basıncın üzerinde basınç uygulanır. Bu durumda su, derişik taraftan seyreltik tarafa geçer. Teknelerde kullanılan su yapıcılar bu ilkeyle çalışır. Doğadaki Örnekler Bitki kökleri topraktaki suyu ozmozla alır. Hücre zarları su dengesini ozmozla sağlar. Tuzlu suya konan sebzeler su kaybeder. Fiberglas Teknelerde Ozmoz Tekne sahipleri arasında "ozmoz" terimi, fiberglas gövdede su altında oluşan kabarcıkları ifade eder. Bu olayda jelkot, yarı geçirgen zar gibi davranır. Laminat içindeki çözünebilir maddeler derişik bir sıvı oluşturur. Su, jelkottan bu sıvıya doğru geçer ve kabarcık oluşur. Sık Sorulan Sorular Ozmoz ile difüzyon arasındaki fark nedir? Difüzyon, maddelerin genel yayılmasıdır. Ozmoz, suyun yarı geçirgen zardan geçişidir. Ozmotik basınç sıcaklıkla değişir mi? Evet. Denklemde mutlak sıcaklık doğrudan yer alır. Ozmoz yalnızca suyla mı gerçekleşir? Ozmoz, herhangi bir çözücüyle gerçekleşebilir. En yaygın örnek sudur. Ozmoz nerede kullanılır? Su arıtmada, gıda işlemede ve tıpta kullanılır. İlgili Terimler Tekne Ozmozu, Watermaker, Su Yapıcı, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Jelkot, Fiberglas.
P
PLB
PLB , bir kişinin üzerinde taşıdığı ve acil durumda konumunu uydu sistemi aracılığıyla kurtarma merkezlerine bildiren küçük işaretleyicidir. PLB, İngilizce "Personal Locator Beacon" (Kişisel Konum İşaretleyicisi) ifadesinin kısaltmasıdır. PLB Nedir? PLB, EPIRB ile aynı Cospas-Sarsat uydu sistemini kullanır. Etkinleştirildiğinde 406 MHz frekansında tehlike sinyali yayınlar. Sinyal, GNSS konumunu ve cihazın kimlik numarasını içerir. PLB, kişinin kendisine kayıtlıdır. Bu nedenle denizde, karada ve havada kullanılabilir. PLB'nin Özellikleri Özellik Açıklama Boyut Avuç içine sığar Frekans 406 MHz ve 121,5 MHz yön bulma sinyali Çalışma süresi En az 24 saat Etkinleştirme Elle Kayıt Kişi adına Yüzme Bazı modeller yüzer EPIRB ile Karşılaştırma Özellik PLB EPIRB Kayıt Kişiye Tekneye Asgari çalışma süresi 24 saat 48 saat Otomatik çalışma Genellikle yoktur Kategori I'de vardır Boyut Küçük Büyük Taşıma Kişinin üzerinde Teknede yuvada Kullanım Alanları Denize düşme riskine karşı can yeleğine takma Tek başına seyir Tender bot ve kayak kullanımı Dağ ve doğa sporları Can Yeleğine Takılması PLB, can yeleğinin üzerindeki bir cebe veya askıya takılır. Denize düşen kişi PLB'yi elle çalıştırır. Anten açılır ve gökyüzüne doğru tutulur. Kişi bilincini kaybederse PLB'yi çalıştıramayabilir. Bu nedenle bazı denizciler otomatik çalışan AIS MOB cihazlarını tercih eder. AIS MOB Cihazlarıyla Karşılaştırma Özellik PLB AIS MOB Cihazı Sinyalin ulaştığı yer Uydu ve kurtarma merkezi Yakındaki gemiler ve tekne Menzil Küresel Görüş hattı Etkinleştirme Elle Can yeleği şişince otomatik İki cihaz farklı amaçlara hizmet eder. Kayıt ve Bakım PLB'yi kişi adına ilgili kuruma kaydedin. Pil son kullanma tarihini kontrol edin. Kendi kendine testi üreticinin talimatına göre yapın. Sık Sorulan Sorular PLB teknede EPIRB yerine kullanılabilir mi? Yerel mevzuat EPIRB istiyorsa PLB yerine geçmez. PLB kişisel güvenlik içindir. PLB su altında çalışır mı? Hayır. Anten su yüzeyinin üstünde olmalıdır. PLB'nin konumu ne kadar sürede ulaşır? Süre, uydu konumuna ve GNSS alımına bağlıdır. Dahili GNSS'li modeller konumu daha hızlı iletir. İlgili Terimler EPIRB, SART, MOB, Can Yeleği, Acil Durum Sinyali, Denize Adam Düştü.
Palanga
Palanga , iki veya daha fazla makara ile bunların arasından geçen halattan oluşan kuvvet çoğaltma düzenidir. İngilizcede palangaya "tackle" denir. Palanga Nedir? Palanga, uygulanan kuvveti makaralar arasında paylaştırır. Hareketli makaradan geçen her halat kolu yükün bir bölümünü taşır. Bu sayede kullanıcı, yükü daha az kuvvetle çeker. Karşılığında daha uzun halat çekmesi gerekir. Mekanik Avantaj Mekanik avantaj, hareketli makarayı taşıyan halat kolu sayısına eşittir. Palanga Taşıyıcı Kol Sayısı Teorik Kuvvet Azalması 2:1 2 Kuvvet yarıya iner 3:1 3 Kuvvet üçte bire iner 4:1 4 Kuvvet dörtte bire iner 6:1 6 Kuvvet altıda bire iner Örnek: 4:1 palangada 200 kg yük için teorik olarak 50 kg kuvvet gerekir. Kullanıcı, yükün kaldırıldığı mesafenin dört katı halat çeker. Sürtünme Kaybı Her makara bir miktar sürtünme kaybı oluşturur. Bu nedenle gerçek kuvvet, teorik değerden yüksektir. Bilyalı yataklı makaralar sürtünme kaybını azaltır. Palanga Türleri Tek hareketli makaralı palanga: 2:1 avantaj sağlar. Çift-tek makaralı palanga: 3:1 avantaj sağlar. Çift-çift makaralı palanga: 4:1 avantaj sağlar. Bileşik palanga: Bir palanga başka bir palangayı çeker. Avantajlar çarpılır. Teknede Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Bumba ıskotası Ana yelkeni kontrol eder Kontra ıskota Bumbayı aşağı çeker Kıç ıstralya gergisi Direk gerginliğini ayarlar Kunda Yelken alt kenarını gerer Bot kaldırma Tender botu güverteye alır Kurtarma Denize düşen kişiyi tekneye çeker Halat Uzunluğu Hesabı Gereken halat uzunluğu, hareket mesafesi ile mekanik avantajın çarpımına eşittir. Bağlama ve kumanda payı ayrıca eklenir. Örnek: 1 metre hareket eden 4:1 palanga en az 4 metre halat gerektirir. Sık Sorulan Sorular Palanga ile vinç arasındaki fark nedir? Palanga kuvveti makaralarla çoğaltır. Vinç ise döner tambur ve dişli düzeniyle çoğaltır. Mekanik avantaj arttıkça ne değişir? Gereken kuvvet azalır, çekilecek halat uzar ve sürtünme kaybı artar. Denize düşen kişiyi kurtarmada palanga nasıl kullanılır? Palanga bumbaya veya mandara bağlanır. Kişiye takılan kurtarma kemerine bağlanarak yukarı çekilir. İlgili Terimler Makara, Iskota, Mandar, Yelken Halatı, Şakıl, MOB.
Paraşütlü İşaret Fişeği
Paraşütlü işaret fişeği , roket gibi yükseğe fırlatılan ve en üst noktada açılan paraşütle yavaşça inerken parlak kırmızı ışık veren tehlike işaretidir. İngilizcede bu fişeğe "red parachute rocket flare" denir. Paraşütlü İşaret Fişeği Nedir? Paraşütlü fişek, uzak mesafedeki gemilere ve kıyıya tehlike bildirmek için kullanılır. Fişek, ateşlendiğinde yüzlerce metre yükseğe çıkar. Tepe noktasında kırmızı yıldız tutuşur ve paraşüt açılır. Paraşüt, ışığın uzun süre havada kalmasını sağlar. Yükseklik, fişeğin ufuk ötesinden görülmesine imkân verir. SOLAS ve LSA Kodu Şartları Özellik Asgari Değer Ulaştığı yükseklik 300 m Işık şiddeti 30.000 kandela Yanma süresi 40 saniye İniş hızı Saniyede 5 m'den fazla değil Gezi teknelerine yönelik ürünler ulusal şartlara göre seçilir. Kullanım Alanları Uzak mesafedeki gemilere tehlike bildirmek Kıyıdaki gözlemcilere tehlike bildirmek Kurtarma ekiplerinin genel bölgeyi belirlemesini sağlamak Kurtarma aracı yakına geldiğinde tam konum el maytabı veya duman ile gösterilir. Kullanım Adımları Üretici talimatını okuyun. Fişeği iki elle sıkıca tutun. Fişeği dik konumda, rüzgâraltına hafif eğik tutun. Fişeğin teknenin donanımına çarpmayacağından emin olun. Kapakları açın ve ateşleme mekanizmasını çalıştırın. Fişeği ateşleme sonrası sıkıca tutmaya devam edin. Kuvvetli rüzgârda fişek rüzgâra doğru sapabilir. Bu nedenle hafif rüzgâraltı açı önerilir. Bulut Tavanı Düşük bulut tavanında fişek bulutların içine girebilir ve görünmeyebilir. Bu durumda üreticiler fişeğin daha eğik açıyla atılmasını önerebilir. Uygulama üretici talimatına göre yapılır. Güvenlik Fişeği uçaklara veya helikopterlere doğru atmayın. Yüzünüzü ve vücudunuzu fişeğin üstünden uzak tutun. Ateşlenmeyen fişeği üretici talimatındaki süre kadar elde tutun. Can salı içinde kubbenin altında kullanmayın. Saklama ve İmha Paraşütlü fişekler su geçirmez kutuda saklanır. Son kullanma tarihi takip edilir. Süresi dolan fişekler yetkili kanallarla imha edilir. Sık Sorulan Sorular Paraşütlü fişek ne kadar uzaktan görülür? Görünme mesafesi; hava, görüş ve gözlemcinin yüksekliğine bağlıdır. Kaç fişek atılmalıdır? Fişekler, bir gemi veya uçak görüldüğünde kısa aralıklarla atılır. Rastgele atış fişekleri boşa harcar. Paraşütlü fişek gündüz etkili midir? Gündüz görünürlüğü azalır. Gündüz duman işaretleri daha etkilidir. İlgili Terimler İşaret Fişeği, El Maytabı, Duman Kandili, Acil Durum Sinyali, EPIRB, SOLAS.
Paslanmaz Güverte Ekipmanı
Paslanmaz güverte ekipmanı , paslanmaz çelikten üretilen ve teknenin güvertesinde kullanılan bağlama, güvenlik ve kapama parçalarıdır. Deniz ortamında genellikle AISI 316 sınıfı kullanılır. Paslanmaz Güverte Ekipmanı Nedir? Paslanmaz çelik, dayanımı, korozyon direnci ve görünümü nedeniyle güverte ekipmanında yaygındır. Parçalar döküm, dövme, kaynaklı veya talaşlı imalatla üretilir. Yüzeyler genellikle parlatılır veya elektropolisaj ile işlenir. Parlak yüzey, tuzun tutunmasını azaltır. Paslanmaz Güverte Ekipmanı Türleri Ürün Görevi Koç boynuzu Halat bağlama Baba Kalın halat bağlama Kılavuz makarası Halatı yönlendirme Küpeşte ve vardavela Düşmeye karşı koruma Puşpit ve pulpit Baş ve kıçtaki koruma çerçevesi Menteşe ve mandal Kapak açma ve kapama Göz plakası Bağlantı noktası Bayrak direği yuvası Bayrak direğini taşır Merdiven Sudan tekneye çıkış Malzeme Seçimi Sınıf Uygunluk AISI 316 Deniz ortamı için önerilen sınıf AISI 316L Kaynaklı parçalar AISI 304 Deniz ortamında çay rengi lekelenme eğilimi yüksek Ürün üzerindeki veya belgesindeki malzeme bilgisi kontrol edilir. Üretim Yöntemleri Yöntem Özellik Hassas döküm Karmaşık biçimler Dövme Yüksek dayanım Kaynaklı imalat Boru ve çerçeve yapılar Talaşlı imalat Hassas ölçülü parçalar Yüzey Kalitesi Pürüzlü yüzey, tuz ve nemi tutar. Bu durum çay rengi lekelenmeyi artırır. Elektropolisaj, yüzey pürüzlülüğünü azaltır. Bu işlem, korozyon direncini artırır ve temizliği kolaylaştırır. Montaj Paslanmaz cıvata ve somun kullanın. Alüminyum yüzeyle temas varsa yalıtkan ara parça koyun. Destek plakası kullanın. Sızdırmazlık macunu uygulayın. Bakım Tatlı suyla düzenli yıkayın. Lekeleri paslanmaz temizleyiciyle giderin. Koruyucu cila uygulayın. Kaynak bölgelerinde çatlak arayın. Sık Sorulan Sorular Paslanmaz ekipmanda neden kahverengi leke oluşur? Tuz, nem ve yüzey pürüzlülüğü hafif korozyon lekelerine yol açar. Elektropolisaj nedir? Elektrokimyasal yolla yüzeyin ince bir katmanının alınmasıdır. 304 ekipman teknede kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak bakım ihtiyacı ve lekelenme eğilimi daha yüksektir. Paslanmaz ekipman hangi cıvatayla takılır? AISI 316 paslanmaz cıvata ve somun kullanılır. İlgili Terimler Paslanmaz Çelik, Deniz Suyuna Dayanıklı Paslanmaz Çelik, Güverte Ekipmanı, Güverte Donanımı, Tekne Menteşesi, Tekne Merdiveni.
Paslanmaz Hortum Kelepçesi
Paslanmaz hortum kelepçesi , bant, vida ve gövdesi paslanmaz çelikten üretilen hortum kelepçesidir. Teknelerde deniz suyu ortamına dayanıklılık için tercih edilir. Paslanmaz Hortum Kelepçesi Nedir? Paslanmaz hortum kelepçesi, hortumu bağlantı ağzına sabitler. Kelepçenin tüm parçaları paslanmaz çelikten yapılmıştır. Tuzlu ortamda karbon çelik kelepçeler kısa sürede paslanır. Paslanmaz kelepçe, bu korozyonu önemli ölçüde azaltır. Ancak paslanmaz çeliğin sınıfı dayanıklılığı belirler. AISI 304 ve AISI 316 Farkı Özellik AISI 304 AISI 316 Molibden içeriği Yok Yaklaşık %2–3 Klorür korozyonuna dayanım Orta Yüksek Deniz ortamı uygunluğu Sınırlı Uygundur Fiyat Daha düşük Daha yüksek Molibden, klorürün yol açtığı oyuklanma korozyonuna dayanımı artırır. W Sınıflandırması DIN 3017 standardı, sonsuz vidalı hortum kelepçelerini malzemeye göre sınıflandırır: Sınıf Malzeme W1 Tüm parçalar galvaniz çelik W2 Bant paslanmaz, vida galvaniz çelik W4 Tüm parçalar paslanmaz (AISI 430 veya 304) W5 Tüm parçalar AISI 316 paslanmaz Denizcilikte W5 veya tüm parçaları AISI 316 olan kelepçeler tercih edilir. Mıknatıs Testinin Sınırı Ostenitik paslanmaz çelikler (304 ve 316) genellikle mıknatıs tutmaz. Ancak soğuk şekillendirme bazı bölgelerde hafif manyetiklik oluşturabilir. Bu nedenle mıknatıs testi, 304 ile 316 arasındaki farkı ayırt etmez. Malzeme bilgisi, üretici işaretinden doğrulanır. Seçim Kuralları Kelepçenin W5 veya AISI 316 işaretini kontrol edin. Çap aralığını hortumun dış çapına göre seçin. Bant genişliğini hortum boyutuna uygun seçin. Kenarları yuvarlatılmış bantları tercih edin. Yuvarlatılmış kenarlar hortumun kesilmesini önler. Korozyon Uyarısı Paslanmaz çelik, oksijen almayan dar boşluklarda aralık korozyonuna uğrayabilir. Kelepçe altındaki ıslak ve havasız bölge bu riski taşır. Bu nedenle 316 kelepçeler de düzenli kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Paslanmaz kelepçe hiç paslanmaz mı? Paslanmaz çelik de uygun olmayan koşullarda korozyona uğrayabilir. Kelepçe üzerinde hangi bilgi aranır? Sınıf, malzeme ve çap aralığı işaretleri aranır. 316 kelepçe ile 304 kelepçe görünüşte ayırt edilebilir mi? Görünüşte ayırt edilemez. Ayırt etmek için üretici işaretine bakılır. Paslanmaz kelepçe hangi aletle sıkılır? Vida başına uygun tornavida veya lokma anahtar kullanılır. İlgili Terimler Hortum Kelepçesi, Paslanmaz Çelik, Deniz Suyuna Dayanıklı Paslanmaz Çelik, Tekne Hortumu, Korozyon, Gövde Geçişi.
Paslanmaz Çapa Zinciri
Paslanmaz çapa zinciri , paslanmaz çelikten üretilen çapa zinciridir. Deniz ortamında genellikle AISI 316 veya AISI 316L kalite paslanmaz çelik kullanılır. Paslanmaz Çapa Zinciri Nedir? Paslanmaz çelik, krom içeriği sayesinde yüzeyinde ince bir koruyucu oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka, metali korozyondan korur. AISI 316 kalite ayrıca molibden içerir. Molibden, klorürlü ortamda korozyon dayanımını artırır. Paslanmaz zincir, galvaniz kaplamaya ihtiyaç duymaz. Yüzeyi parlak kalır. AISI 304 ve AISI 316 Farkı Özellik AISI 304 AISI 316 Molibden İçermez Yaklaşık %2–3 içerir Deniz suyu dayanımı Sınırlıdır Daha yüksektir Çapa zinciri uygunluğu Önerilmez Yaygın olarak kullanılır AISI, Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü'nün (American Iron and Steel Institute) kısaltmasıdır. Galvaniz Zincirle Karşılaştırma Özellik Paslanmaz Galvaniz Görünüm Parlak Mat gri Kaplama aşınması Yoktur Zamanla aşınır Maliyet Yüksektir Düşüktür Gizli korozyon riski Vardır Pas görünür biçimde ortaya çıkar Zincirlikte yığılma Kaygan yüzey, düzgün akış Pürüzlü yüzey Çukurcuk ve Aralık Korozyonu Paslanmaz çelik, oksijenin az olduğu ortamda koruyucu tabakasını kaybedebilir. Zincirlikte ıslak ve sıkışık duran zincir bu riske açıktır. Oluşan korozyona çukurcuk (pitting) veya aralık korozyonu denir. Bu korozyon küçük deliklerle başlar ve dışarıdan zor fark edilir. Kontrol ve Bakım Zinciri kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Zincirliği kuru tutun ve tahliye deliğini açık bırakın. Baklalarda kahverengi lekeleri ve küçük çukurları arayın. Kaynak bölgelerini büyüteçle inceleyin. Zinciri sezonda en az bir kez tamamen açarak kontrol edin. Kopma Yükü Paslanmaz zincirin kopma yükü, aynı kalınlıktaki galvaniz zincirden farklı olabilir. Değer, malzeme kalitesine ve üretim yöntemine bağlıdır. Seçim, üreticinin belirttiği çalışma yüküne göre yapılır. Sık Sorulan Sorular Paslanmaz zincir hiç paslanmaz mı? Paslanmaz çelik koşullara bağlı olarak korozyona uğrayabilir. Özellikle oksijensiz ve tuzlu ortamda yüzey bozulması görülür. Paslanmaz zincir ırgata uyar mı? Kalibre üretilen paslanmaz zincir ırgata uyar. Standart ve adım değeri kontrol edilmelidir. Paslanmaz zincir galvaniz çapayla kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak farklı metaller deniz suyunda galvanik etkileşime girer. Galvaniz çapanın kaplaması bağlantı noktasında daha hızlı aşınabilir. İlgili Terimler Galvaniz Çapa Zinciri, Çapa Zinciri, Paslanmaz Çelik, Galvanik Korozyon, Kalibre Zincir, Korozyon.
Paslanmaz Çelik
Paslanmaz çelik , ağırlıkça en az yaklaşık yüzde 10,5 krom içeren ve yüzeyinde koruyucu bir oksit tabakası oluşturan demir alaşımıdır. Bu tanım, EN 10088-1 standardında yer alır. Paslanmaz Çelik Nedir? Krom, havadaki oksijenle tepkimeye girerek yüzeyde çok ince bir krom oksit tabakası oluşturur. Bu tabakaya "pasif tabaka" denir. Pasif tabaka, metalin altındaki kısmını korozyondan korur. Tabaka hasar görürse oksijen varlığında kendini yeniler. Oksijensiz ortamlarda tabaka yenilenemez ve korozyon başlayabilir. Paslanmaz Çelik Türleri Tür Özellik Örnek Ostenitik Manyetik değil, şekillendirilebilir AISI 304, 316 Ferritik Manyetik, düşük nikel AISI 430 Martensitik Sertleştirilebilir AISI 420 Dubleks Yüksek dayanım ve korozyon direnci 2205 Çökelme sertleşmeli Çok yüksek dayanım 17-4 PH AISI 304 ve AISI 316 Özellik AISI 304 AISI 316 EN numarası 1.4301 1.4401 Krom Yaklaşık %18 Yaklaşık %17 Nikel Yaklaşık %8 Yaklaşık %10–12 Molibden Yok Yaklaşık %2–3 Deniz ortamı Sınırlı Uygundur Molibden, klorür kaynaklı oyuklanma korozyonuna dayanımı artırır. Teknede Kullanım Alanları Güverte donanımı (koç boynuzu, babalar, küpeşte) Arma telleri ve gergiler Pervane şaftları Bağlantı elemanları (cıvata, vida, somun) Hortum kelepçeleri Yakıt ve su tankları Paslanmaz Çeliğin Korozyon Türleri Tür Koşul Oyuklanma Klorürlü ortam Aralık korozyonu Oksijensiz dar boşluk Çay rengi lekelenme Tuz ve nem, yüzey pürüzlülüğü Gerilmeli korozyon çatlağı Sıcak, klorürlü ortam ve gerilme Su altında oksijensiz kalan paslanmaz cıvatalar, aralık korozyonuna uğrayabilir. Bakım Yüzeyi tatlı suyla düzenli yıkayın. Çay rengi lekeleri paslanmaz temizleyiciyle giderin. Karbon çelik fırça kullanmayın. Parlatılmış yüzeyleri cila ile koruyun. Karbon çelik fırça, yüzeye demir parçacıkları bırakır ve pas lekesi oluşturur. Sık Sorulan Sorular Paslanmaz çelik neden paslanır? Pasif tabaka zarar gördüğünde ve yenilenemediğinde korozyon başlar. Mıknatıs ile 316 anlaşılır mı? Hayır. Mıknatıs testi 304 ile 316'yı ayırt etmez. İlgili Terimler Deniz Suyuna Dayanıklı Paslanmaz Çelik, Paslanmaz Hortum Kelepçesi, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Korozyon, Galvanik Korozyon, Deniz Tipi Alüminyum.
Paslanmaz Çelik Pervane
Paslanmaz çelik pervane , paslanmaz çelik alaşımından döküm yöntemiyle üretilen tekne pervanesidir. Bu pervaneler yüksek sertlik ve dayanım gösterir. Paslanmaz Çelik Pervane Nedir? Paslanmaz çelik, alüminyumdan yaklaşık üç kat daha serttir ve daha dayanıklıdır. Bu dayanım, kanatların ince yapılmasına imkân verir. İnce kanat, suda daha az direnç oluşturur. Kanatlar yüksek devirde de biçimini korur. Bu özellik, yüksek hızlı teknelerde performans sağlar. Özellikler Özellik Açıklama Sertlik Yüksektir Kanat kalınlığı İncedir Esneme Yüksek yükte biçimini korur Korozyon dayanımı Yüksektir Ağırlık Alüminyum pervaneden ağırdır Maliyet Alüminyum pervaneden yüksektir Performans Etkileri Hız: İnce kanatlar ve korunan biçim, daha yüksek hız sağlayabilir. Hızlanma: Doğru tasarımda kalkış ve kızağa çıkış iyileşir. Tutunma: Kaşıklı kanatlar trimli seyirde suyu daha iyi kavrar. Performans etkisi tekneye, motora ve pervane tasarımına göre değişir. Darbe Davranışı Paslanmaz çelik pervane darbeye dayanır ve kolay eğilmez. Ancak darbe enerjisi pervane yerine ayak ünitesine ve şanzımana iletilir. Bu nedenle sert darbe sonrası dişliler ve şaft kontrol edilir. Birçok paslanmaz pervanede değiştirilebilir göbek sistemi bulunur. Göbek, darbede kayarak enerjinin bir bölümünü sönümler. Kullanım Alanları Yüksek güçlü dıştan takma motorlar Kuyruklu motorlu sport cruiserlar Su kayağı ve wakeboard tekneleri Ağır yük taşıyan tekneler Alüminyum Pervaneyle Karşılaştırma Özellik Paslanmaz Çelik Alüminyum Dayanım Yüksek Düşük Kanat ömrü Uzun Kısa Darbe sonrası hasar Pervanede az, şanzımanda risk Pervanede fazla Onarım maliyeti Yüksek Düşük Bakım Kanat kenarlarını çentik açısından kontrol edin. Göbek bağlantısını inceleyin. Pervane milini her sökümde greslenin. Somun ve pimi kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Paslanmaz pervane hırsızlığa karşı nasıl korunur? Bazı üreticiler kilitli pervane somunları sunar. Somun özel anahtarla sökülür. Paslanmaz pervane onarılabilir mi? Evet. Uzman pervane servisleri kaynak, düzeltme ve dengeleme yapabilir. Her motora paslanmaz pervane uygun mudur? Pervane, motorun mil ölçüsüne ve göbek sistemine uygun seçilmelidir. Paslanmaz pervane neden daha pahalıdır? Malzeme maliyeti ve döküm sonrası işçilik daha yüksektir. Kanat yüzeyleri hassas biçimde işlenir ve parlatılır. İlgili Terimler Alüminyum Pervane, Bronz Pervane, Tekne Pervanesi, Pervane Göbeği, Pervane Hatvesi, Paslanmaz Çelik.
Pervane
Pervane , bir göbek etrafına yerleştirilmiş kanatların dönerek akışkanı itmesi yoluyla itiş kuvveti üreten düzenektir. Pervaneler deniz araçlarında, uçaklarda ve rüzgâr türbinlerinde kullanılır. Pervane Nedir? Pervanenin her kanadı, eğimli bir kanat profili gibi çalışır. Kanat döndüğünde ön yüzü ile arka yüzü arasında basınç farkı oluşur. Bu fark, suyu geriye iter. Newton'un üçüncü hareket yasasına göre su da pervaneyi ileri iter. Ortaya çıkan kuvvete itiş denir. Kanadın Bölümleri Bölüm Tanım Kanat kökü Kanadın göbeğe bağlandığı bölüm Kanat ucu Kanadın göbekten en uzak noktası Hücum kenarı Kanadın suya ilk giren kenarı Firar kenarı Kanadın sudan ayrıldığı arka kenar Basınç yüzü Kıça bakan yüz Emme yüzü Başa bakan yüz Temel Kavramlar Kavram Tanım Çap Kanat uçlarının çizdiği dairenin çapı Hatve Pervanenin bir turda teorik olarak ilerlediği mesafe Kayma Teorik ilerleme ile gerçek ilerleme arasındaki fark Eğim (rake) Kanatların dikey düzlemle yaptığı açı Kaşık (cup) Firar kenarındaki hafif kıvrım Kanat alanı oranı Kanat alanının pervane disk alanına oranı Kayma Hesabı Kayma, teorik hız ile gerçek hız arasındaki farkın teorik hıza oranıdır. Örnek: Hatvesi 19 inç olan pervane, şaftta 1.500 d/dk dönüyor. Teorik ilerleme: 19 × 1.500 = 28.500 inç/dk Bir deniz mili yaklaşık 72.913 inçtir. Bu değer yaklaşık 23,5 knot eder. Tekne 20 knot gidiyorsa kayma yaklaşık %15 olur. Pervane Türleri Sabit hatveli pervane: Kanat açıları sabittir. Küçük teknelerde yaygındır. Ayarlanabilir hatveli pervane: Kanat açısı çalışma sırasında değiştirilebilir. Gemilerde kullanılır. Kontra dönen pervane: Aynı eksende ters yönde dönen iki pervaneden oluşur. Tünel pervanesi: Gövdeden geçen bir tünelin içinde yanal itiş üretir. Baş pervanelerinde kullanılır. Pervane Verimini Etkileyen Etkenler Kanat yüzeyinin pürüzsüzlüğü Pervane ile gövde arasındaki açıklık Kavitasyon ve ventilasyon Doğru çap ve hatve seçimi Sık Sorulan Sorular Pervane ile tekne pervanesi aynı şey midir? Tekne pervanesi, pervanenin teknelerde kullanılan türüdür. Pervane genel bir mühendislik terimidir. Kayma neden sıfır olmaz? Su, katı bir ortam değildir. Pervane suyu iterken su da bir miktar geriye kayar. Kanat sayısı itişi nasıl etkiler? Kanat sayısı arttıkça toplam kanat alanı artar. Bu durum tutunmayı iyileştirir, ancak sürtünmeyi de artırır. İlgili Terimler Tekne Pervanesi, Pervane Hatvesi, Pervane Çapı, Pervane Kavitasyonu, Baş Pervanesi, Pervane Göbeği.
Pervane Göbeği
Pervane göbeği , pervane kanatlarının bağlandığı ve pervaneyi şafta veya ayak ünitesi miline bağlayan merkez parçadır. Göbek, motor torkunu kanatlara iletir. Pervane Göbeği Nedir? Göbek, pervanenin ortasındaki silindirik bölümdür. Kanatlar göbeğin dış yüzeyine bağlıdır. Göbeğin iç kısmı, şaftın kanallı veya konik ucuna oturur. Dıştan takma ve kuyruklu motor pervanelerinde göbek, darbe sönümleme görevi de üstlenir. Göbeğin Bölümleri Bölüm Görevi Dış gövde Kanatları taşır İç kovan Şaftın kanallı ucuna oturur Sönümleme elemanı Darbe ve titreşimi emer Egzoz kanalı Bazı dıştan takma motorlarda egzozun geçtiği bölüm Somun ve rondela yuvası Pervaneyi mil üzerinde sabitler Göbek Sistemleri Sistem Yapı Özellik Preslenmiş kauçuk göbek Kauçuk, dış gövde ile iç kovan arasına preslenir Değişim için servis gerekir Değiştirilebilir göbek Plastik veya kompozit eleman elle değiştirilir Kullanıcı tarafından değiştirilebilir Konik şaft bağlantısı Pervane konik şafta kama ile oturur Şaftlı içten takma motorlarda kullanılır Değiştirilebilir göbek sistemleri, farklı motor milleri için adaptör parçalarla uyarlanabilir. Darbe Sönümleme Pervane sert bir cisme çarptığında göbekteki kauçuk veya plastik eleman bir miktar kayar. Bu kayma, darbe enerjisinin bir bölümünü emer. Böylece şanzıman dişlileri korunur. Sert darbede eleman kalıcı olarak kayabilir. Göbek Kayması Belirtileri Belirti Açıklama Motor devri yükseliyor, hız artmıyor Göbek mil üzerinde dönüyor Kalkışta güç kaybı Tork kanatlara iletilmiyor Göbekte işaret kayması İç ve dış parçalar arasındaki hiza değişmiş Isınma izi Kauçuk sürtünmeyle ısınmış Göbek kayması, aşırı yük veya eski kauçuk nedeniyle de oluşabilir. Onarım Preslenmiş göbek: Pervane servisinde yeni kauçuk preslenir. Değiştirilebilir göbek: Eski eleman çıkarılır ve yenisi takılır. Konik Şaftlarda Göbek Şaftlı teknelerde pervane göbeği konik bir yuvaya sahiptir. Göbek, şaftın konik ucuna kama ile oturur. Somun ve kontra somun ile sabitlenir. Göbek ile şaft arasındaki temas yüzeyi düzenli olarak kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Göbek kayması pervaneyi kullanılamaz hâle getirir mi? Kanatlar sağlam ise göbek yenilenerek pervane kullanılmaya devam eder. Değiştirilebilir göbek her pervaneye takılır mı? Pervane modelinin bu sisteme uygun olarak üretilmiş olması gerekir. Göbekten egzoz neden çıkar? Birçok dıştan takma motorda egzoz gazı pervane göbeğinden atılır. Bu düzen sesi azaltır. İlgili Terimler Tekne Pervanesi, Paslanmaz Çelik Pervane, Alüminyum Pervane, Pervane Şaftı, Dıştan Takma Motor, Kuyruklu Motor.
Pervane Hatvesi
Pervane hatvesi , pervanenin kayma olmadan bir tam turda teorik olarak ilerleyeceği mesafedir. Hatve genellikle inç cinsinden ifade edilir. İngilizcede hatveye "pitch" denir. Pervane Hatvesi Nedir? Hatve, kanatların açısını tanımlar. Kanat açısı büyüdükçe pervane bir turda daha fazla mesafe ilerler. Pervane ölçü gösteriminde hatve ikinci sayıdır. Örnek: 14 × 19 pervanenin hatvesi 19 inçtir. Bu pervane, teorik olarak bir turda 19 inç (yaklaşık 48 cm) ilerler. Bu kavram, bir vidanın bir turda ilerlemesine benzetilir. Hatve ile Motor Devri İlişkisi Hatve Değişimi Motor Üzerindeki Etkisi Hatve artırılır Motor zorlanır, tam gaz devri düşer Hatve azaltılır Motor rahatlar, tam gaz devri yükselir Doğru hatve, motorun tam gazda üreticinin belirttiği devir aralığına ulaşmasını sağlar. Hatvenin Performansa Etkisi Durum Düşük Hatve Yüksek Hatve Kalkış Hızlı Yavaş Azami hız Sınırlı olabilir Daha yüksek olabilir Ağır yük Daha uygun Motoru zorlayabilir Su kayağı çekme Daha uygun Daha az uygun Hatve Türleri Sabit hatve: Kanat boyunca hatve aynıdır. Değişken hatve: Hatve, kanadın kökünden ucuna veya hücum kenarından firar kenarına doğru değişir. Ayarlanabilir hatve: Kanat açısı mekanik olarak ayarlanabilir. Gemilerde ve bazı yelkenli pervanelerinde kullanılır. Hatve Seçim Adımları Teknenin tipik yüküyle deneme seyrine çıkın. Tam gazda ulaşılan devri okuyun. Değeri üreticinin tam gaz devir aralığıyla karşılaştırın. Devir düşükse daha düşük hatveli pervane seçin. Devir yüksekse daha yüksek hatveli pervane seçin. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motora ve tekneye göre farklılık gösterir. Hatve ve Hız Hesabı Teorik hız, hatve ile şaft devrinin çarpımından bulunur. Gerçek hız, kayma nedeniyle teorik hızdan düşüktür. Hız hesabında şanzıman oranı dikkate alınır. Sık Sorulan Sorular Yüksek hatve her zaman daha hızlı mıdır? Hayır. Motor yeterli devre ulaşamazsa güç düşer ve hız azalabilir. Hatve değeri nerede yazar? Hatve, genellikle pervane göbeğinde çap değeriyle birlikte damgalıdır. Yük değişince hatve değiştirilmeli mi? Sürekli ağır yükle kullanılan teknelerde daha düşük hatve gerekebilir. İlgili Terimler Pervane Çapı, Motor Devri, Tekne Pervanesi, Pervane, Motor Gücü, Üç Kanatlı Pervane.
Pervane Kavitasyonu
Pervane kavitasyonu , pervane kanadının emme yüzeyinde basıncın suyun buhar basıncının altına düşmesiyle buhar kabarcıklarının oluşmasıdır. Kabarcıklar yüksek basınçlı bölgeye geçtiğinde çöker. Pervane Kavitasyonu Nedir? Pervane dönerken kanadın emme yüzeyinde düşük basınç oluşur. Basınç yeterince düşerse su, normal sıcaklıkta bile buharlaşır. Oluşan buhar kabarcıkları kanat boyunca ilerler. Kabarcıklar yüksek basınçlı bölgede aniden çöker. Çökme, kanat yüzeyine küçük ve şiddetli darbeler uygular. Kavitasyon, havanın suya karışması değildir. Bu olaya ventilasyon denir. Kavitasyonun Nedenleri Neden Açıklama Kanat kenarı hasarı Çentik ve eğiklik akışı bozar Aşırı yük Kanatlar yüksek basınç farkıyla çalışır Yanlış pervane seçimi Kanat alanı yük için yetersizdir Yüksek pervane devri Kanat ucu hızı artar Gövde önünde engel Transdüser veya çıkıntı akışı bozar Kirli pervane Deniz canlıları akışı bozar Belirtiler Kanat yüzeyinde oyuk ve pürüzlenme Motor devrinin artmasına rağmen hızın sınırlı kalması Pervaneden gelen hırıltı veya çakıl sesi Titreşim Yakıt tüketiminde artış Kavitasyon Hasarı Kavitasyon hasarı, kanat yüzeyinde süngerimsi bir oyuklanma oluşturur. Hasar genellikle kanadın emme yüzeyinde ve kök bölgesinde görülür. Oyuklanma ilerledikçe kanatta delik oluşabilir. Alüminyum pervaneler bu hasara daha açıktır. Kavitasyon Türleri Tür Konum Kanat ucu kavitasyonu Kanat uçlarında spiral girdap biçiminde Yüzey kavitasyonu Kanat emme yüzeyinde tabaka biçiminde Kök kavitasyonu Kanadın göbeğe bağlandığı bölgede Bulut kavitasyonu Kanadın arka bölümünde dağınık kabarcıklar Önleme Yöntemleri Kanat kenarlarındaki çentikleri düzeltin. Pervaneyi tekneye ve yüke uygun seçin. Pervane önündeki gövde çıkıntılarını kontrol edin. Pervaneyi temiz tutun. Kavitasyon hasarı varsa pervaneyi servis ettirin. Gemilerde Kavitasyon Kavitasyon, ticari gemilerde ve askerî denizaltılarda gürültü kaynağıdır. Pervane tasarımcıları kavitasyonu azaltmak için kanat biçimini özel olarak hesaplar. Sık Sorulan Sorular Kavitasyon plakası kavitasyonu önler mi? Dıştan takma motordaki "kavitasyon plakası" aslında ventilasyonu sınırlar. Plaka, yüzeydeki havanın pervaneye inmesini engeller. Kavitasyon hasarlı pervane onarılabilir mi? Hafif hasarlar kaynak ve taşlama ile onarılabilir. Ağır hasarda pervane değiştirilir. Kavitasyon motoru etkiler mi? Pervane suyu tam kavrayamaz. Motor devri yükselir ve itiş azalır. İlgili Terimler Pervane Ventilasyonu, Tekne Pervanesi, Pervane, Alüminyum Pervane, Pervane Hatvesi, Transdüser.
Pervane Ventilasyonu
Pervane ventilasyonu , su yüzeyindeki havanın veya egzoz gazının pervane kanatlarına emilmesidir. Pervane hava ile karışık suyu kavrayamaz ve itiş kaybolur. Pervane Ventilasyonu Nedir? Pervane, suyu kavrayarak itiş üretir. Hava suya göre çok hafiftir. Kanatlar havayla karşılaştığında yük aniden düşer. Motor devri yükselir, ancak tekne hızlanmaz. Kanatlar boşta dönüyormuş gibi davranır. Kullanıcılar bu durumu sıklıkla "pervane boşa dönüyor" diye tarif eder. Kavitasyondan Farkı Özellik Ventilasyon Kavitasyon Kabarcık kaynağı Dış hava veya egzoz gazı Suyun düşük basınçla buharlaşması Başlangıç noktası Su yüzeyi Kanat yüzeyi Hasar Genellikle kanatta hasar yapmaz Kanat yüzeyini oyar Ani devir artışı Belirgindir Sınırlıdır Ventilasyonun Nedenleri Neden Açıklama Fazla trim Pervane yüzeye yaklaşır Yüksek motor montajı Pervane su yüzeyine yakın çalışır Keskin dönüş Pervane yüzeydeki havayı emer Dalgada sıçrama Pervane bir an sudan çıkar Kavitasyon plakası hasarı Hava pervaneye kolayca ulaşır Egzoz gazının pervaneye yönelmesi Göbek egzozundan çıkan gaz kanatları sarar Gövde altındaki çıkıntılar Hava kabarcıkları pervaneye yönelir Belirtiler Motor devrinin aniden yükselmesi Teknenin hız kaybetmesi Dönüşlerde tutunma kaybı Kalkışta tekne ilerlemeden devrin yükselmesi Önleme Yöntemleri Trimi azaltın. Motor montaj yüksekliğini kontrol edin. Keskin dönüşlerden önce trimi aşağı alın. Ventilasyona dirençli pervane kullanın. Kavitasyon plakasındaki hasarı onarın. Ventilasyona Dirençli Pervaneler Dört kanatlı pervaneler ve kaşıklı kanatlı pervaneler ventilasyona daha dirençlidir. Bazı pervanelerde göbekte egzoz akışını ayarlayan halkalar bulunur. Bu halkalar kalkış sırasında egzozun kanatlara ulaşmasını sınırlar. Yüzey Pervaneleri Bazı yarış teknelerinde pervane bilerek yarı yarıya su üstünde çalıştırılır. Bu pervanelere yüzey pervanesi denir. Tasarım, ventilasyonu kontrollü bir çalışma biçimi olarak kullanır. Sık Sorulan Sorular Ventilasyon motora zarar verir mi? Ani devir artışı motoru devir sınırına yaklaştırabilir. Sık tekrarlanan ventilasyon ayak ünitesini ve motoru zorlar. Kavitasyon plakası ne işe yarar? Plaka, yüzeydeki havanın pervaneye inmesini engeller. Adına rağmen esas görevi ventilasyonu sınırlamaktır. Ventilasyon dalgalı havada neden artar? Dalga tepelerinde kıç sudan yükselir. Pervane yüzeye yaklaşır ve hava emer. İlgili Terimler Pervane Kavitasyonu, Trim, Tekne Pervanesi, Dört Kanatlı Pervane, Dıştan Takma Motor, Pervane Göbeği.
Pervane Çapı
Pervane çapı , pervane döndüğünde kanat uçlarının çizdiği dairenin çapıdır. Pervane çapı genellikle inç cinsinden ifade edilir. Pervane Çapı Nedir? Pervane çapı, pervanenin suyla etkileştiği disk alanını belirler. Büyük çaplı pervane, daha büyük bir su kütlesini iter. Pervane ölçü gösteriminde çap ilk sayıdır. Örnek: 14 × 19 pervanenin çapı 14 inçtir. 14 inç yaklaşık 35,6 cm'ye eşittir. Ölçüm Yöntemi Üç kanatlı pervanede: Göbeğin merkezinden bir kanat ucuna olan mesafeyi ölçün. Bu değeri iki ile çarpın. Çift kanatlı pervanede: Karşılıklı iki kanadın uçları arasındaki mesafeyi doğrudan ölçün. Pervanelerin çoğunda çap değeri göbeğe damgalanmıştır. Çapı Belirleyen Etkenler Etken Etkisi Motor gücü Yüksek güç daha büyük çap gerektirebilir Şaft devri Düşük şaft devri daha büyük çapa izin verir Gövde açıklığı Pervane ile gövde arasında yeterli mesafe gerekir Draft sınırı Büyük çap draftı artırabilir Tekne türü Ağır deplasman tekneleri büyük çaptan yararlanır Gövde Açıklığı Pervane kanat ucu ile gövde arasında belirli bir açıklık bırakılır. Yetersiz açıklık, kanat uçlarının geçişinde basınç darbelerine yol açar. Bu darbeler titreşim ve ses olarak hissedilir. Gerekli açıklığı pervane ve tekne tasarımcıları belirler. Çap ve Hatve İlişkisi Çap ve hatve, motorun yükünü birlikte belirler. Çap artırılırsa pervane daha fazla su iter ve motor zorlanır. Bu durumda hatve azaltılarak denge sağlanabilir. Dıştan takma motorlarda çap genellikle ayak ünitesine göre sınırlıdır. Bu motorlarda ayar çoğunlukla hatve ile yapılır. Şaftlı Teknelerde Çap Şaftlı teknelerde şanzıman oranı şaft devrini belirler. Yüksek dişli oranı şaft devrini düşürür. Düşük şaft devri, daha büyük çaplı pervane kullanımına imkân verir. Büyük çaplı yavaş dönen pervane, ağır teknelerde verimli itiş sağlar. Sık Sorulan Sorular Pervane çapı neden kendi başına değiştirilmez? Çap değişimi motor yükünü ve gövde açıklığını etkiler. Değişiklik, hatve ve dişli oranıyla birlikte değerlendirilir. Pervane çapı metrik olarak verilir mi? Bazı üreticiler milimetre kullanır. Pervane sektöründe inç yaygındır. Kanat ucu aşınırsa çap değişir mi? Evet. Aşınma ve hasar çapı küçültebilir ve dengeyi bozabilir. İlgili Terimler Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Pervane, Pervane Şaftı, Motor Gücü, Draft.
Pervane Şaftı
Pervane şaftı , şaftlı içten takma motorlarda şanzımanın gücünü pervaneye ileten mildir. Şaft, gövdeden geçerek pervaneyi su altında döndürür. Pervane Şaftı Nedir? Pervane şaftının ön ucu kaplin ile şanzımana bağlanır. Şaft, gövde içinden şaft kovanı boyunca ilerler. Gövdeden çıktığı noktada şaft keçesi veya salmastra bulunur. Gövde dışında şaft yatağı ve şaft braketi şaftı taşır. Şaftın arka ucuna pervane takılır. Pervane Şaftı Hattı Bileşen Konum Şaft kaplini Şanzıman çıkışı Şaft keçesi veya salmastra Gövde iç geçişi Şaft kovanı Gövde içinden geçiş tüpü Şaft yatağı Kovan ucunda ve braket içinde Şaft braketi Gövde dışında şaftı taşır Şaft anodu Pervane önünde şaft üzerinde Pervane Şaftın arka ucu Konik Uç Şaftın pervane tarafındaki ucu koniktir. Pervane göbeği bu koniğe oturur. Kama, pervanenin şaft üzerinde dönmesini önler. Somun ve kontra somun pervaneyi sabitler. ISO 4566 standardı, küçük teknelerde 1:10 konikli pervane şaftı uçları ve göbek ölçülerini belirler. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve ekonomik Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım, aynı yükte daha ince çap Özel yüksek mukavemetli alaşımlar Yüksek güçlü teknelerde Şaft malzemesi, pervane ve yatakla galvanik uyumu dikkate alınarak seçilir. Hizalama Şaft ile şanzıman çıkışı aynı eksende olmalıdır. Hizalama, kaplin yüzeyleri arasındaki boşluk ölçülerek kontrol edilir. Ölçüm sentil ile yapılır. Hizasızlık, keçe kaçağına, yatak aşınmasına ve titreşime neden olur. Kontrol Noktaları Şaft yatağındaki boşluğu elle kontrol edin. Şaft yüzeyinde korozyon izi arayın. Şaft anodunun durumunu kontrol edin. Pervane somunu ve kama yuvasını inceleyin. Kaplin cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Aralık Korozyonu Paslanmaz çelik şaft, oksijenin az olduğu bölgelerde korozyona uğrayabilir. Tekne uzun süre kullanılmadan beklediğinde yatak içindeki şaft bölümü bu riske açıktır. Bu tür korozyon dışarıdan zor görülür. Sık Sorulan Sorular Pervane şaftı neden uzun süre bekleyen teknelerde kontrol edilir? Hareketsiz şaftta yatak ve keçe bölgesinde korozyon oluşabilir. Şaft değişiminde ölçüler nasıl alınır? Çap, toplam boy, konik uç ölçüleri, kama yuvası ve diş ölçüsü alınır. Şaftta titreşim neden oluşur? Eğri şaft, hasarlı pervane, aşınmış yatak veya hizasızlık titreşime yol açar. İlgili Terimler Şaft, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaft Anodu, Şaftlı Motor.
Pis Su Tankı
Pis su tankı , teknede tuvaletten ve diğer kullanım alanlarından gelen atık suyun denize boşaltılmadan depolandığı tanktır. İngilizcede bu tanka "holding tank" denir. Pis Su Tankı Nedir? Pis su tankı, atık suyu marinada veya limandaki atık alım tesisine verilene kadar saklar. Bu sayede atık su kıyıya yakın sulara karışmaz. Tank; dolum, boşaltma ve havalandırma bağlantılarına sahiptir. Pis su tankı terimi, tuvalet atığını içeren siyah su ile evsel gri suyu birlikte veya ayrı ayrı anlatabilir. Atık Su Türleri Tür Kaynak Siyah su Tuvalet atığı Gri su Lavabo, duş ve bulaşık suyu Bazı teknelerde iki tür su ayrı tanklarda toplanır. Tankın Bağlantıları Bağlantı Görevi Giriş Tuvaletten veya lavabodan gelen atık su Güverte boşaltma ağzı Atık alım pompasıyla tankı boşaltma Denize boşaltma hattı İzin verilen bölgelerde denize tahliye Havalandırma Gazların dışarı atılması Seviye göstergesi Doluluk bilgisi Boşaltma Yöntemleri Yöntem Açıklama Atık alım tesisi Güverte ağzından vakumla çekme Denize boşaltma Yalnızca izin verilen bölgelerde Atık alım teknesi Mobil hizmetle boşaltma Düzenlemeler MARPOL Ek IV, gemilerden kaynaklanan atık su kirliliğini düzenler. Ek IV, 400 GT ve üzeri gemilere ve 15'ten fazla kişi taşıyan gemilere uygulanır. Gezi teknelerinde kurallar ulusal ve bölgesel mevzuatla belirlenir. Türkiye'de teknelerden kaynaklanan atıkların yönetiminde "Mavi Kart" sistemi uygulanır. Sistem, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Atık su, atık alım tesislerine verilir ve kayıt altına alınır. Koku Önleme Havalandırma hattında koku filtresi kullanılır. Sanitasyon hortumu koku geçirmeyen türden seçilir. Tank düzenli boşaltılır ve durulanır. Tanka uygun biyolojik katkılar eklenebilir. Kapasite Tank kapasitesi, teknedeki kişi sayısına ve boşaltma sıklığına göre seçilir. Tank seviyesinin izlenmesi taşmayı önler. Taşan tank havalandırma hattından atık çıkarabilir. Sık Sorulan Sorular Pis su tankı neden koku yapar? Havalandırma yetersizliği ve geçirgen hortumlar koku nedenidir. Tank ne sıklıkla boşaltılır? Kullanıma ve kapasiteye bağlıdır. Seviye göstergesi takip edilir. Tank dolarsa ne olur? Tuvalet kullanılamaz ve havalandırmadan taşma olabilir. İlgili Terimler Gri Su Tankı, Siyah Su Tankı, Marin Tuvalet, Sanitasyon Hortumu, Atık Su Pompası, Maceratör Pompa.
Piston
Piston , silindir içinde ileri geri hareket eden ve yanma basıncını biyel kolu aracılığıyla krank miline ileten motor parçasıdır. Piston Nedir? Piston, silindirin içine dar toleransla yerleşir. Yanma gazları pistonun üst yüzeyine baskı uygular. Bu baskı pistonu aşağı iter. Piston, biyel koluyla krank miline bağlıdır. Krank mili, pistonun doğrusal hareketini dönme hareketine çevirir. Pistonun Bölümleri Bölüm Görevi Piston tepesi Yanma basıncını karşılayan üst yüzey Segman yuvaları Segmanların yerleştiği kanallar Piston eteği Silindir duvarında kılavuzluk yapar Pim yuvası Piston piminin geçtiği delik Piston pimi Pistonu biyel koluna bağlar Segman Türleri Segman Görevi Kompresyon segmanı Yanma basıncının kartere kaçmasını önler İkinci kompresyon segmanı Sızdırmazlığı destekler Yağ segmanı Silindir duvarındaki fazla yağı sıyırır Segmanlar aşındığında yağ yanma odasına geçer. Bu durum yağ tüketimini artırır. Dört Zamanlı Çevrimde Piston Zaman Piston Hareketi Olay Emme Aşağı Hava veya karışım silindire girer Sıkıştırma Yukarı Hava veya karışım sıkışır Ateşleme (güç) Aşağı Yanma pistonu iter Egzoz Yukarı Yanmış gazlar dışarı atılır Bir çevrim, krank milinin iki tam turunda tamamlanır. Piston Malzemeleri Alüminyum alaşım: Hafiftir ve ısıyı iyi iletir. Yaygın malzemedir. Dövme alüminyum: Yüksek performanslı motorlarda dayanımı artırır. Çelik tepeli piston: Bazı ağır dizel motorlarda kullanılır. Piston Hasarı Belirtileri Belirti Olası Neden Vuruntu sesi Erken ateşleme veya aşırı yük Kompresyon kaybı Segman aşınması veya piston deliği Mavi duman Yağın yanma odasına geçmesi Motor sıkışması Aşırı ısınma sonucu pistonun silindire yapışması Aşırı ısınma, pistonun genleşmesine ve silindir duvarını çizmesine yol açar. Soğutma sisteminin bakımı bu riski azaltır. Sık Sorulan Sorular Piston ve segman ne zaman değiştirilir? Kompresyon testinde değerler sınırın altına düştüğünde ve yağ tüketimi arttığında değiştirilir. Bu işleme motor revizyonu denir. Pistonda kurum birikmesi ne anlama gelir? Kurum, eksik yanmayı gösterir. Kirli enjektör veya yanlış yakıt-hava oranı olası nedenlerdir. İki zamanlı motorda piston farklı mıdır? İki zamanlı motorda piston, emme ve egzoz kanallarını açıp kapatma görevi de üstlenir. İlgili Terimler Silindir, Krank Mili, Motor Bloğu, Silindir Kapağı, Motor Yağı, Motor Hararet Yapması.
Polipropilen Halat
Polipropilen halat , polipropilen (PP) liflerinden üretilen ve suda yüzen sentetik halattır. Polipropilen, termoplastik bir polimerdir. Polipropilen Halat Nedir? Polipropilenin yoğunluğu yaklaşık 0,91 g/cm³'tür. Bu değer suyun yoğunluğundan düşüktür. Bu nedenle polipropilen halat suda yüzer. Halat hafiftir ve üretim maliyeti düşüktür. Denizcilikte yüzerliğin gerektiği işlerde kullanılır. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 0,91 g/cm³ Suda davranış Yüzer Su emme Çok düşüktür Esneme Orta düzeydedir UV dayanımı Düşüktür; stabilizatörsüz liflerde bozulma hızlıdır Erime sıcaklığı Yaklaşık 160–170 °C Aşınma dayanımı Polyester ve naylondan düşüktür Kullanım Alanları Can simidi ve kurtarma halatı Su kayağı çekme halatı Karaya kıç bağlama halatı Çapa kurtarma halatı Yüzme alanı şamandıra hatları Balıkçılık ve ağ halatları Sınırlamalar Güneş ışığında lifler sertleşir ve kırılganlaşır. Sürtünmeye dayanımı sınırlıdır. Isıya duyarlıdır; vinçte kayarken lifler eriyebilir. Kilitlerde kayma eğilimi gösterir. Bu nedenlerle bağlama ve yelken halatı olarak tercih edilmez. Lif Türleri Lif Türü Özellik Monofilament Kalın, sert lif; kaba yüzey Multifilament İnce lifler; yumuşak yüzey Split film Kesilmiş film şeritler; ekonomik Multifilament polipropilen halat, elde daha rahat tutulur. İlgili Standart ISO 1346 standardı, polipropilen lif halatların özelliklerini belirler. Standart, çapa göre asgari kopma yükü değerlerini içerir. UV'ye Karşı Koruma UV stabilizatörü eklenmiş polipropilen halatlar daha uzun dayanır. Kullanılmayan halatlar güneş görmeyen yerde saklanır. Renk solması ve yüzeyde tozlanma, UV bozulmasının belirtisidir. Sık Sorulan Sorular Polipropilen halat neden can simidinde kullanılır? Halat suda yüzer. Suya atılan simit ve halat yüzeyde kalır. Sudaki kişi halatı kolayca görür ve tutar. Polipropilen halat bağlama için uygun mudur? UV ve aşınma dayanımı sınırlı olduğu için uzun süreli bağlamada önerilmez. Polipropilen halat ne zaman değiştirilir? Lifler sertleştiğinde, tozlandığında veya kopmaya başladığında değiştirilir. Polipropilen halat düğümde kayar mı? Kaygan ve sert lifler bazı düğümlerin gevşemesine yol açabilir. Düğüm sonrası uçta yeterli pay bırakılır. İlgili Terimler Naylon Halat, Polyester Halat, Tekne Halatı, Can Simidi, Demirleme Halatı, Halat Kopma Yükü.
Polyester Halat
Polyester halat , polietilen tereftalat (PET) liflerinden üretilen sentetik halattır. Denizcilikte en yaygın kullanılan halat türlerinden biridir. Polyester Halat Nedir? Polyester lifleri güçlü ve az esneyen liflerdir. Halat, güneş ışığına ve sürtünmeye dayanıklıdır. Islandığında dayanımını büyük ölçüde korur. Yoğunluğu sudan yüksek olduğu için suda batar. Polyester, bazı kaynaklarda "PES" kısaltmasıyla da gösterilir. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 1,38 g/cm³ Suda davranış Batar Esneme Düşüktür UV dayanımı Yüksektir Aşınma dayanımı Yüksektir Islak dayanım Kuru dayanıma yakındır Erime sıcaklığı Yaklaşık 250–260 °C Kullanım Alanları Yelken halatları (ıskota, kontra ıskota, kunda) Bağlama halatları Usturmaça halatları Bayrak halatları Genel amaçlı tekne halatları Naylon Halatla Karşılaştırma Özellik Polyester Naylon Esneme Düşük Yüksek UV dayanımı Daha yüksek Daha düşük Islak dayanım Az değişir Belirgin azalır Darbe sönümleme Sınırlıdır Yüksektir Tipik kullanım Yelken ve bağlama Çapa ve bağlama Halat Yapıları Üç kollu bükümlü: Ekonomik ve kolay eklenir. Sekiz kollu örgülü: Dolaşmaz, bağlamada kullanılır. Çift örgülü: Pürüzsüz yüzeylidir, yelken halatlarında yaygındır. Ön Gerdirme Bazı polyester yelken halatları üretimde ön gerdirilir. Bu işlem, kullanımda oluşacak ilk uzamayı azaltır. Ön gerdirilmiş halat, yelken ayarını daha kararlı tutar. İlgili Standart ISO 1141 standardı, polyester lif halatların özelliklerini belirler. Standart, halat çapına göre asgari kopma yükü değerlerini içerir. Bakım Halatı tatlı suyla yıkayın. Kılıfta tüylenme ve kopukluk olup olmadığını kontrol edin. Halatı kuru ve havadar yerde saklayın. Sık Sorulan Sorular Polyester halat çapa hattında kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak esnemesi düşüktür. Dalga darbelerini naylon kadar sönümlemez. Polyester halatın UV dayanımı neden yüksektir? Polyester polimeri, güneş ışığının bozucu etkisine naylon ve polipropilenden daha dayanıklıdır. Polyester halat sertleşir mi? Tuz kristalleri lifler arasında birikerek halatı sertleştirir. Tatlı suyla yıkama esnekliği geri kazandırır. Polyester halat hangi renklerde üretilir? Polyester lifleri kolay boyanır. Bu nedenle yelken halatlarında çok sayıda renk ve desen bulunur. İlgili Terimler Naylon Halat, Polipropilen Halat, Yelken Halatı, Bağlama Halatı, Örgülü Halat, Halat Esnemesi.
Polyester Reçine
Polyester reçine , katalizör eklendiğinde sertleşen doymamış polyester esaslı termoset reçinedir. Fiberglas teknelerin çoğu, cam elyafın polyester reçine ile emdirilmesiyle üretilir. Polyester Reçine Nedir? Polyester reçine, stiren monomeri içinde çözünmüş polyester zincirlerinden oluşur. Katalizör eklendiğinde zincirler stiren aracılığıyla çapraz bağlanır. Reçine sertleşir ve cam elyafla birlikte kompozit malzeme oluşturur. Bu malzemeye "cam elyaf takviyeli plastik" denir. Polyester Reçine Türleri Tür Özellik Kullanım Ortoftalik polyester Ekonomik, su direnci orta Genel laminasyon İzoftalik polyester Daha yüksek su ve kimyasal direnç Gövde dış katmanları, tanklar Vinilester Polyester ile epoksi arasında özellik Ozmoz bariyeri, yüksek dayanım DCPD esaslı polyester Düşük büzülme, iyi yüzey Gövde laminasyonu Katalizör Polyester reçine, genellikle MEKP (metil etil keton peroksit) ile sertleştirilir. Katalizör oranı küçüktür ve genellikle ağırlıkça yüzde birkaç düzeyindedir. Oran, sıcaklığa ve istenen çalışma süresine göre ayarlanır. Bazı reçineler, hızlandırıcı içeren "ön hızlandırılmış" formdadır. Kullanım Alanları Fiberglas gövde ve güverte üretimi Gövde içi takviyeler Laminat onarımları Jelkotun arkasındaki laminat katmanları Epoksiye Göre Sınırlamalar Özellik Polyester Yapışma Sertleşmiş epoksiye zayıf Su geçirgenliği Epoksiden yüksek Büzülme Sertleşmede belirgin Koku Stiren nedeniyle belirgin Polyester, kendi üzerine ve sertleşmemiş polyester katmanlarına iyi bağlanır. Hava Kuruma Bazı polyester reçineler, hava ile temas eden yüzeyde tam sertleşmez. Yüzey yapışkan kalır. Son katta mum katkılı reçine veya kaplama kullanılır. Bu katkı, yüzeyi havadan ayırarak sertleşmeyi tamamlar. Güvenlik Stiren buharı solunmamalıdır. Çalışma alanı havalandırılır. Organik buhar filtreli maske kullanılır. MEKP göze ve cilde zarar verir, koruyucu gözlük takılır. Sık Sorulan Sorular Polyester reçine ile epoksi birlikte kullanılabilir mi? Epoksi, polyester üzerine uygulanabilir. Tersi önerilmez. Reçine neden sertleşmez? Katalizör oranı yanlıştır veya sıcaklık düşüktür. Polyester reçine nasıl saklanır? Serin ve karanlık bir yerde, kapağı kapalı saklanır. Raf ömrü etikette yazar. Katalizör fazla eklenirse ne olur? Reçine hızlı ısınır ve çatlayabilir. Çalışma süresi kısalır. Vinilester ne zaman tercih edilir? Su direncinin önemli olduğu dış laminat katmanlarında tercih edilir. İlgili Terimler Epoksi Reçine, Fiberglas, Jelkot, Jelkot Tamiri, Ozmoz, Tekne Ozmozu.
Projektör
Projektör , ışığı dar bir ışın hâlinde toplayarak uzak mesafeyi aydınlatan güçlü lambadır. Teknelerde projektör, gece seyir, yanaşma ve arama için kullanılır. Projektör Nedir? Projektör, ışık kaynağı ve yansıtıcı veya mercekten oluşur. Yansıtıcı, ışığı dar bir koni içinde toplar. Bu sayede ışık uzak mesafeye ulaşır. Projektörün ışığı, şamandıraları, iskeleleri ve yüzen cisimleri görünür kılar. Projektör Türleri Tür Özellik Sabit projektör Tek yöne bakar, el ile ayarlanır Uzaktan kumandalı projektör Motorla döner ve eğilir El projektörü Taşınabilir, şarjlı veya kablolu Yayıcı ışıklı projektör Geniş alanı aydınlatır Kızılötesi veya termal kameralı sistem Görünür ışık kullanmadan algılama yapar Işık Kaynakları Kaynak Özellik Halojen Sarımsı ışık, yüksek tüketim Ksenon (HID) Yüksek parlaklık, ısınma süresi gerekir LED Düşük tüketim, anlık yanma, uzun ömür Teknik Değerler Değer Anlamı Işık akısı Toplam ışık miktarı (lümen) Işık şiddeti Işının merkezindeki yoğunluk (kandela) Işın açısı Işık konisinin genişliği Menzil Işının etkili ulaştığı mesafe Dar ışın açısı uzun menzil, geniş açı yakın alan aydınlatması sağlar. Kullanım Alanları Gece liman ve kanal girişi Şamandıra ve işaret arama Yanaşma ve demirleme Denize adam düştü durumunda arama Yüzen cisimleri tespit etme Kullanım Kuralları Işığı diğer teknelerin kaptan köşküne yöneltmeyin. Kısa süreli ve amaca yönelik kullanın. Kendi teknenizin seyir fenerlerini kapatacak şekilde kullanmayın. Sisli havada ışığın geri yansıyabileceğini dikkate alın. Projektör ışığı diğer kaptanları kamaştırabilir. Bu durum çatışma riskini artırır. Seçim Ölçütleri Teknenin hızına ve kullanım alanına göre menzili belirleyin. Montaj yerini belirleyin: hardtop, radar direği veya baş. Kumanda türünü seçin. Akım tüketimini akü kapasitesine göre değerlendirin. Sık Sorulan Sorular Projektör ile arama projektörü aynı şey midir? Arama projektörü, projektörün dönebilen ve uzak menzilli türüdür. Projektör seyir feneri yerine kullanılabilir mi? Hayır. Seyir fenerleri ayrı yasal şartlara tabidir. LED projektör ne avantaj sağlar? Anında yanar, az enerji tüketir ve titreşime dayanıklıdır. İlgili Terimler Arama Projektörü, Güverte Lambası, Tekne Aydınlatması, Marin LED, Denize Adam Düştü, Su Geçirmez Lamba.
Pupa Feneri
Pupa feneri , teknenin kıçında bulunan ve arkaya doğru ışık veren beyaz seyir feneridir. Pupa feneri, teknenin arkasından yaklaşan teknelere konumu gösterir. Bu fenere "kıç feneri" de denir. Pupa Feneri Nedir? Pupa feneri, teknenin tam arkasından başlayarak her iki yana belirli bir açıyla görülür. Borda fenerlerinin görülmediği arka bölgeyi kapsar. Böylece borda fenerleri ve pupa feneri birlikte teknenin çevresinin tamamını aydınlatır. COLREG Şartları Özellik Değer Renk Beyaz Görünürlük açısı 135° Yönü Tam kıçtan her iki yana 67,5° Kaynak kural COLREG 1972 Kural 21 Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre: Tekne Boyu Asgari Mesafe 12 m'den kısa 2 deniz mili 12–50 m 2 deniz mili 50 m ve üzeri 3 deniz mili Fenerlerin Açı Uyumu Fener Açı Sancak feneri 112,5° İskele feneri 112,5° Pupa feneri 135° Toplam 360° Üç fener birlikte teknenin çevresini tamamen kapsar. Pupa Fenerini Görmek Gece yalnızca beyaz bir fener görülüyorsa iki olasılık vardır. Gözlemci bir teknenin arkasında olabilir. Ya da karşıdaki tekne demirde olabilir. Ek bilgi için fenerin hareketi ve diğer ışıklar izlenir. COLREG 1972 Kural 13'e göre arkadan yetişen tekne, yetişilen tekneye yol verir. Kullanım Durumları Seyirdeki motorlu teknelerde zorunludur. Seyirdeki yelkenlilerde zorunludur. 12 metreden kısa motorlu teknelerde silyon ve pupa yerine her yönden görünür beyaz fener kullanılabilir. 20 metreden kısa yelkenlilerde üç renkli fenerde birleştirilebilir. Montaj Kuralları Feneri kıça, mümkün olduğunca merkez hatta yerleştirin. Işığın tam arkaya baktığını kontrol edin. Motor, bimini veya tender botun ışığı kapatmadığını doğrulayın. Fenerin ileriye ışık sızdırmadığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Pupa feneri ile demir feneri aynı mıdır? Hayır. Pupa feneri 135 derece, demir feneri 360 derece görülür. Tender bot pupa fenerini kapatırsa ne olur? Arkadan gelen tekneler teknenin konumunu göremeyebilir. Fener konumu buna göre ayarlanır. Pupa feneri LED olabilir mi? Evet. COLREG şartlarını karşıladığı belgelenmiş LED fenerler kullanılabilir. İlgili Terimler Seyir Feneri, Sancak Feneri, İskele Feneri, Silyon Feneri, Kıç, Her Yönden Görünür Fener.
Pusula
Pusula , yön belirlemek için kullanılan ve kuzeye göre açıyı gösteren seyir aracıdır. Denizcilikte pusula, teknenin başının hangi yöne baktığını gösterir. Pusula Nedir? Pusula, yönü 0° ile 360° arasında gösterir. 0° veya 360° kuzeyi, 90° doğuyu, 180° güneyi, 270° batıyı ifade eder. Teknenin başının pusulada gösterilen yönüne baş açısı veya "heading" denir. Pusula, elektronik cihazlar arızalandığında temel yön kaynağıdır. Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Kullanım Manyetik pusula Mıknatıslı kart Dünya'nın manyetik alanına yönelir Tüm teknelerde Elektronik pusula Manyetik sensörlerle yön ölçer Otopilot ve elektronik sistemler Cayro pusula Dönen cayroskop gerçek kuzeye yönelir Gemiler GPS pusulası İki GPS anteniyle yön hesaplar Büyük tekneler ve gemiler El pusulası Taşınabilir, kerteriz almak için Yedek ve kerteriz Kuzey Kavramları Kavram Tanım Gerçek kuzey Coğrafi kuzey kutbu yönü Manyetik kuzey Dünya'nın manyetik kuzey kutbu yönü Pusula kuzeyi Pusulanın teknede gösterdiği kuzey Varyasyon ve Deviasyon Varyasyon (manyetik sapma): Gerçek kuzey ile manyetik kuzey arasındaki açıdır. Değer, bölgeye ve yıla göre değişir. Deniz haritasındaki pusula gülünde yazar. Deviasyon (pusula sapması): Manyetik kuzey ile pusula kuzeyi arasındaki açıdır. Teknedeki metal ve elektrik kaynaklıdır. Baş açısına göre değişir. Yön Dönüşümü Gerçek yön = Pusula yönü + Deviasyon + Varyasyon Doğu yönlü sapmalar pozitif, batı yönlü sapmalar negatif alınır. Örnek: Pusula 100° gösteriyor. Deviasyon 2° Doğu, varyasyon 4° Doğu. Gerçek yön 106° olur. Pusula Kullanımında Dikkat Edilenler Pusula yakınına metal ve mıknatıslı eşya konmaz. Telefon ve hoparlör gibi cihazlar pusula yakınında tutulmaz. Deviasyon tablosu hazırlanır ve güncel tutulur. Sık Sorulan Sorular GPS varken pusula gerekli midir? GPS hareket yönünü verir, baş yönünü vermez. Ayrıca elektrik arızasında manyetik pusula çalışmaya devam eder. Varyasyon değeri nereden öğrenilir? Deniz haritasındaki pusula gülünde yıl ve yıllık değişimle birlikte yazar. Deviasyon nasıl azaltılır? Pusula düzeltme mıknatıslarıyla ayarlanır. Kalan sapmalar tabloya yazılır. Pusula kerteriz için nasıl kullanılır? El pusulası sabit bir noktaya doğrultulur ve yön okunur. Bu yön haritaya çizilerek mevki belirlenir. İlgili Terimler Manyetik Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Otopilot, GPS.
R
Radar
Radar , radyo dalgaları göndererek ve geri yansıyan dalgaları algılayarak nesnelerin yönünü ve mesafesini belirleyen sistemdir. Radar, İngilizce "Radio Detection and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır. Radar Nedir? Radar anteni dönerken kısa radyo dalgaları gönderir. Dalgalar bir nesneye çarptığında bir bölümü geri yansır. Anten bu yansımayı alır. Sistem, dalganın gidiş-dönüş süresinden mesafeyi hesaplar. Antenin o anki açısı nesnenin yönünü verir. Sonuç, ekranda bir görüntü olarak gösterilir. Radar Frekans Bantları Bant Yaklaşık Frekans Dalga Boyu Özellik X bandı 9 GHz Yaklaşık 3 cm Yüksek çözünürlük, küçük teknelerde yaygın S bandı 3 GHz Yaklaşık 10 cm Yağmur ve dalgadan az etkilenir, gemilerde Radar Türleri Tür Çalışma Şekli Darbeli radar Kısa ve güçlü darbeler gönderir FMCW radar Sürekli frekans modülasyonlu dalga gönderir Katı hâl darbe sıkıştırmalı radar Düşük güçte uzun darbe ve sinyal işleme kullanır FMCW, İngilizce "Frequency Modulated Continuous Wave" ifadesinin kısaltmasıdır. Radar Ufku Radar dalgaları düz çizgide ilerler. Dünyanın eğriliği nedeniyle menzil sınırlıdır. Yaklaşık formül: Radar ufku (deniz mili) ≈ 2,2 × (√anten yüksekliği + √hedef yüksekliği). Yükseklikler metre cinsindendir. Örnek: Anten 4 m, hedef 9 m yükseklikte olsun. Ufuk ≈ 2,2 × (2 + 3) = 11 deniz mili olur. Radar Ekranında Görülenler Kıyı çizgisi ve adalar Diğer tekneler ve gemiler Şamandıralar Yağmur bulutları Dalga yansımaları Radar Özellikleri Özellik Açıklama MARPA Hedeflerin rota ve hızını izleme Bindirme Radar görüntüsünü harita üzerine yerleştirme Guard zone Belirlenen alana giren hedeflerde alarm Doppler işleme Yaklaşan hedefleri renklendirme MARPA, İngilizce "Mini Automatic Radar Plotting Aid" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Radar sis içinde görür mü? Evet. Radar dalgaları sis ve karanlıktan etkilenmez. Radar her nesneyi görür mü? Küçük, alçak veya radyo dalgalarını iyi yansıtmayan nesneler zor algılanır. Radar kullanmak için eğitim gerekir mi? Radar görüntüsünü doğru yorumlamak eğitim ve deneyim gerektirir. Radar enerjisi ne kadar tüketir? Tüketim, radarın gücüne ve türüne bağlıdır. Katı hâl radarlar genellikle daha düşük güç tüketir. İlgili Terimler Deniz Radarı, Radar Anteni, Radar Reflektörü, Chartplotter, AIS, Çok Fonksiyonlu Ekran.
Radar Anteni
Radar anteni , radar sisteminin radyo dalgalarını gönderen ve geri yansıyan dalgaları alan döner parçasıdır. Anten, teknenin çevresini sürekli olarak tarar. Radar Anteni Nedir? Radar anteni dar bir ışın üretir. Anten döndükçe bu ışın çevreyi tarar. Her yönde gönderilen dalga, yansıyan hedeflerden geri döner. Antenin yatay ışın genişliği, hedeflerin ayrı görülme kabiliyetini belirler. Anten genellikle teknenin yüksek bir noktasına monte edilir. Radar Anteni Türleri Tür Yapı Özellik Radom anten Anten kapalı kubbe içinde döner Kompakt, halatlara takılmaz Açık dizi anten Uzun çubuk biçimli anten açıkta döner Dar ışın, uzun menzil Işın Genişliği Yatay ışın genişliği derece cinsinden ifade edilir. Anten uzadıkça ışın daralır. Anten Yaklaşık Yatay Işın Genişliği Küçük radom 4°–6° 4 feet açık dizi Yaklaşık 2° 6 feet açık dizi Yaklaşık 1°–1,5° Değerler modele göre değişir. Dar ışın, birbirine yakın iki hedefin ayrı görülmesini sağlar. Montaj Yüksekliği Anten yükseldikçe radar ufku uzar. Ancak çok yüksek anten yakın hedefleri göremeyebilir. Ayrıca yelkenlilerde ağırlık yükseğe taşınınca stabilite etkilenir. Montaj yüksekliği, üreticinin önerisi ve teknenin yapısı dikkate alınarak seçilir. Montaj Yerleri Radar direği (arch) Hardtop veya flybridge tavanı Yelkenlilerde direk üzerindeki braket Kıçta ayrı direk Güvenlik Mesafesi Radar anteni çalışırken yüksek frekanslı enerji yayar. Üreticiler, insanlar için güvenli mesafeyi belirtir. Antenin ışın düzlemi, oturma ve yürüme alanlarının üzerinden geçecek şekilde yerleştirilir. Anten çalışırken yakın mesafede durulmaz. Montaj Kuralları Anteni engelsiz tarama yapabileceği bir yere yerleştirin. Işının direk veya üst yapıya çarpmasını önleyin. GPS ve VHF antenlerinden uzak tutun. Kabloyu sızdırmaz güverte geçişiyle içeri alın. Yelkenlilerde anteni halatların takılmayacağı şekilde koruyun. Sık Sorulan Sorular Radom anten ile açık dizi anten arasında nasıl seçim yapılır? Küçük teknelerde radom anten yaygındır. Uzun menzil ve yüksek çözünürlük gerekiyorsa açık dizi tercih edilir. Radar anteni direkte ne zaman sorun yaratır? Yelken ve halatlar antene sürtünebilir. Koruyucu kafes kullanılabilir. Anten neden kör bölge oluşturur? Direk veya üst yapı ışını engellerse arkasında görülmeyen bir sektör oluşur. İlgili Terimler Radar, Deniz Radarı, Radar Reflektörü, GPS Anteni, VHF Anteni, Kablo Rakoru.
Radar Reflektörü
Radar reflektörü , teknenin diğer teknelerin radar ekranında daha belirgin görünmesini sağlayan yansıtıcı cihazdır. Reflektör, radar dalgalarını geldikleri yöne güçlü şekilde geri yansıtır. Radar Reflektörü Nedir? Küçük tekneler, özellikle fiber ve ahşap tekneler, radar dalgalarını zayıf yansıtır. Bu tekneler büyük gemilerin radarında küçük bir iz olarak görünür veya hiç görünmez. Dalga yüksekliği arttığında iz deniz yansımaları arasında kaybolabilir. Radar reflektörü bu sorunu azaltır. Çalışma İlkesi Pasif radar reflektörleri, birbirine dik metal yüzeylerden oluşan köşe yansıtıcılar içerir. Bu düzen, gelen dalgayı geldiği yöne geri gönderir. Yansıtma gücü, radar kesit alanı (RCS) ile ifade edilir. RCS, metrekare cinsinden belirtilir. Radar Reflektörü Türleri Tür Çalışma Şekli Pasif köşe yansıtıcı Metal yüzeyler dalgayı yansıtır Tüp içi pasif reflektör Yansıtıcı elemanlar silindir gövde içindedir Lüneburg lens reflektörü Küresel mercek dalgayı odaklayarak geri gönderir Aktif radar reflektörü (RTE) Gelen radar sinyalini alır, güçlendirir ve geri gönderir RTE, İngilizce "Radar Target Enhancer" (radar hedef güçlendirici) ifadesinin kısaltmasıdır. Aktif reflektör elektrik gerektirir. İlgili Kurallar ve Standartlar Kaynak Kapsam SOLAS Bölüm V, Kural 19 150 GT'den küçük gemilerde uygulanabilir ise radar reflektörü veya başka araç ISO 8729-1 Pasif radar reflektörlerinin performans şartları ISO 8729-2 Aktif radar hedef güçlendiricilerinin şartları GT, gros tonaj ifadesinin kısaltmasıdır. Montaj Reflektörü mümkün olduğunca yükseğe monte edin. Üreticinin belirttiği yönde (dik veya asılı) yerleştirin. Köşe yansıtıcılarda doğru "yağmur toplama" konumunu kullanın. Yelken ve halatlara sürtünmeyecek şekilde sabitleyin. Yükseklik, reflektörün radar ufkuna giren mesafesini artırır. Sınırlamalar Pasif reflektörlerin performansı yön ve yatma açısına göre değişir. Tekne yattığında bazı reflektörlerin yansıtma gücü azalır. Reflektör, gözcülük ve AIS vericisinin yerini tutmaz. Sık Sorulan Sorular Metal gövdeli teknede reflektör gerekir mi? Metal gövde radarı daha iyi yansıtır. Ancak küçük teknelerde dalga arasında yine görünmez olabilir. Aktif reflektör neden tercih edilir? Gelen sinyali güçlendirerek pasif reflektörlere göre daha belirgin iz oluşturur. Reflektör ne zaman kullanılır? Seyir boyunca sürekli kullanılır. Özellikle gece, sis ve yoğun gemi trafiğinde önemlidir. İlgili Terimler Radar, Deniz Radarı, Radar Anteni, AIS Transponder, SOLAS, Deniz Güvenliği.
Redresör
Redresör , alternatif akımı doğru akıma çeviren elektrik devresi veya cihazıdır. Türkçede redresöre "doğrultucu" da denir. İngilizcede bu devreye "rectifier" denir. Redresör Nedir? Alternatif akımın yönü saniyede birçok kez değişir. Redresör, diyotlar kullanarak akımın yalnızca tek yönde geçmesini sağlar. Çıkışta dalgalı bir doğru akım elde edilir. Kondansatör ve filtre devreleri bu dalgalanmayı azaltır. Redresör Türleri Tür Yapı Özellik Yarım dalga redresör Tek diyot Dalganın yalnızca yarısını kullanır Tam dalga redresör İki diyot ve orta uçlu trafo Dalganın iki yarısını kullanır Köprü redresör Dört diyot Trafo orta ucu gerektirmez Üç fazlı redresör Altı diyot Alternatörlerde kullanılır Diyot Köprüsü Köprü redresör, dört diyotun özel bir düzenle bağlanmasıyla oluşur. Akımın yönü değiştiğinde farklı diyot çiftleri iletime geçer. Böylece çıkıştaki akım her zaman aynı yönde akar. Köprü redresörler küçük ve hazır modüller hâlinde üretilir. Teknede Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Alternatör Üç fazlı alternatif akımı doğru akıma çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini akü şarjına uygun hâle getirir Güç kaynakları Elektronik cihazlara doğru akım sağlar Rüzgâr jeneratörü Ürettiği alternatif akımı doğrultur Redresör ve Şarj Cihazı Farkı Eski tip akü şarj cihazları, trafo ve redresörden oluşan basit devrelerdir. Bu cihazlar halk arasında da "redresör" olarak anılır. Basit redresör, akünün durumuna göre gerilimi ayarlamaz. Modern şarj cihazları ise redresöre ek olarak kademeli şarj kontrolü içerir. Alternatördeki Diyotlar Alternatörün içinde genellikle altı veya daha fazla diyottan oluşan bir redresör bulunur. Diyotlardan biri arızalandığında alternatörün çıkışı düşer. Arızalı diyot, akü geriliminde dalgalanmaya ve elektronik cihazlarda parazite yol açabilir. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Çıkış gerilimi düşük Bir veya daha fazla diyot arızası Uğultu veya parazit Dalgalanmanın artması Isınma Diyot kayıpları veya yetersiz soğutma Akü boşalıyor Diyot kaçağı Sık Sorulan Sorular Redresör ile inverter arasındaki fark nedir? Redresör AC'yi DC'ye çevirir. İnverter DC'yi AC'ye çevirir. Alternatörde neden redresör bulunur? Alternatör alternatif akım üretir. Aküler doğru akımla şarj olur. Bu nedenle akım doğrultulur. Redresör tek başına aküyü güvenle şarj edebilir mi? Kontrolsüz redresör aküyü aşırı şarj edebilir. Kademeli kontrolü olan şarj cihazları tercih edilir. İlgili Terimler Alternatör, Akü Şarj Cihazı, Alternatif Akım, Doğru Akım, İnverter, Konvertör.
Rölanti Devri
Rölanti devri , motorun gaz verilmeden ve yük almadan çalıştığı en düşük kararlı devirdir. Rölantide motor çalışır ancak tekneyi itmek için güç üretmez. Rölanti Devri Nedir? Rölanti, motorun durmadan çalışmayı sürdürdüğü temel devirdir. Gaz kolu tam kapalı konumdadır. Şanzıman boşta veya viteste olabilir. Viteste rölanti, teknenin yavaş ilerlemesini sağlar. Bu devir, marina içi manevralarda kullanılır. Rölantinin Kullanıldığı Durumlar Durum Açıklama Motor ısınması Çalıştırma sonrası motorun çalışma sıcaklığına yaklaşması Marina manevrası Viteste düşük hızla ilerleme Vites değişimi Geçişler rölanti devrinde yapılır Bekleme Kısa süreli bekleme sırasında motorun çalışır tutulması Rölanti Devri Değeri Rölanti devri değerini motor üreticisi belirler. Değer, motor türüne ve modeline göre değişir. Değer, servis kılavuzunda yer alır. Elektronik kontrollü motorlarda rölanti, kontrol ünitesi tarafından otomatik ayarlanır. Düzensiz Rölanti Nedenleri Belirti Olası Neden Rölantide motor stop ediyor Yakıt beslemesi yetersiz, hava kaçağı Rölanti dalgalanıyor Kirli enjektör, ateşleme sorunu Rölanti yüksek Gaz teli ayarı, sensör arızası Rölantide titreme Motor takozu hasarı, silindirlerden biri çalışmıyor Rölantide duman Yanma sorunu veya soğuk motor Rölantide Uzun Süre Çalışma Dizel motorlar, rölantide uzun süre çalıştırıldığında yanma odasında karbon birikebilir. Bu durum bazı kaynaklarda "ıslak istifleme" (wet stacking) olarak anılır. Egzozda yağlı izler oluşabilir. Üreticiler, motorun belirli aralıklarla yük altında çalıştırılmasını önerebilir. Kontrol Adımları Motoru çalıştırın ve çalışma sıcaklığına gelmesini bekleyin. Şanzımanı boş konuma alın. Takometreden devri okuyun. Değeri servis kılavuzundaki değerle karşılaştırın. Motor sesini ve titreşimini gözlemleyin. Sık Sorulan Sorular Rölantide vitese almak motora zarar verir mi? Hayır. Vites değişimleri rölantide yapılmalıdır. Yüksek devirde vites değişimi şanzımana zarar verir. Soğuk motorun rölantisi neden yüksektir? Bazı motorlar soğukken kararlı çalışmak için rölantiyi otomatik yükseltir. Motor ısındıkça devir düşer. Rölanti ayarı kullanıcı tarafından yapılabilir mi? Mekanik motorlarda ayar vidası bulunur. Elektronik motorlarda ayar servis cihazı gerektirir. Rölantide akü şarj olur mu? Alternatör rölantide de çalışır. Ancak düşük devirde ürettiği akım sınırlıdır. İlgili Terimler Motor Devri, Motor Takozu, Enjektör, Yakıt Filtresi, Tekne Motoru, Motor Bakımı.
Rüzgâr Göstergesi
Rüzgâr göstergesi , rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır. Rüzgâr Göstergesi Nedir? Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir. Görünen ve Gerçek Rüzgâr Tür Kısaltma Tanım Görünen rüzgâr AWA, AWS Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr Gerçek rüzgâr TWA, TWS Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr Gerçek rüzgâr yönü TWD Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir. Görünen Rüzgâr Örneği Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır. Gerçek Rüzgârın Hesaplanması Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir: Görünen rüzgâr açısı ve hızı Teknenin suya göre hızı Teknenin baş yönü (pusula) Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar. Beaufort Rüzgâr Ölçeği Beaufort Tanım Rüzgâr Hızı (knot) 0 Sakin 1'den az 3 Tatlı rüzgâr 7–10 5 Sert rüzgâr 17–21 7 Fırtınamsı rüzgâr 28–33 9 Kuvvetli fırtına 41–47 Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir. Yelkenlide Kullanım Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır. Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür. Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar. Sık Sorulan Sorular Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir? Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir. Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir? Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur. Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir? Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır. Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir? Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir. İlgili Terimler Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.
Rüzgâr Sensörü
Rüzgâr sensörü , rüzgârın hızını ve yönünü ölçerek rüzgâr göstergesine veri gönderen cihazdır. Teknelerde rüzgâr sensörü genellikle direk tepesine monte edilir. Rüzgâr Sensörü Nedir? Rüzgâr sensörü iki ölçüm yapar. Anemometre rüzgâr hızını, rüzgâr gülü rüzgâr yönünü ölçer. Sensör, bu verileri kablo veya kablosuz bağlantıyla göstergeye iletir. Sensör yükseğe monte edilir, çünkü yüzeye yakın rüzgâr tekne yapısından etkilenir. Rüzgâr Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Özellik Kupalı anemometre ve rüzgâr gülü Dönen kupalar ve yön kanadı Yaygın ve ekonomik Pervaneli sensör Rüzgâra dönen pervane Hız ve yön tek gövdede Ultrasonik sensör Ses dalgalarının hava içindeki süresi Hareketli parça yoktur Kablosuz sensör Pil veya güneş paneliyle çalışır Kablo döşeme gerektirmez Ultrasonik Sensörün Çalışması Ultrasonik sensör, birbirine bakan ses vericileri ve alıcıları içerir. Ses, rüzgâr yönünde daha hızlı, rüzgâra karşı daha yavaş ilerler. Sensör bu süre farkından rüzgâr hızını ve yönünü hesaplar. Hareketli parça olmadığı için aşınma ve kuş hasarı riski azalır. Montaj Sensörü direğin en yüksek noktasına yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Diğer antenlerden ve fenerlerden uzak tutun. Kabloyu direk içinden ve güverte geçişinden indirin. Kablo bağlantılarını sızdırmaz yapın. Kalibrasyon Ayar Yöntem Yön hizası Tekne rüzgâra karşı dururken gösterge 0° olacak şekilde ayarlanır Rüzgâr hızı Üretici değerlerine göre kontrol edilir Direk yüksekliği Bazı sistemlerde gerçek rüzgâr hesabı için girilir Yön hizası hatalıysa sancak ve iskele kontralarında farklı açılar okunur. Sensörü Etkileyen Etkenler Direk hareketi ve sallantı Yelkenlerin oluşturduğu hava akışı Kuşların konması Buzlanma Tuz birikmesi Bakım Kupa ve pervane yataklarını serbest dönüş açısından kontrol edin. Bağlantı konnektörlerini korozyona karşı inceleyin. Direk indirildiğinde sensörü ve kabloyu kontrol edin. Kuş caydırıcı aparatların sensörü engellemediğini doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Rüzgâr sensörü motoryata takılabilir mi? Evet. Radar direği veya hardtop üzerine monte edilir. Kablosuz sensör ne kadar güvenilirdir? Güvenilirlik, pil durumuna ve sinyal mesafesine bağlıdır. Sensör neden hatalı yön gösterir? Montaj hizası bozulmuş veya yön kanadı hasar görmüş olabilir. İlgili Terimler Rüzgâr Göstergesi, Denizcilik Enstrümanı, NMEA 2000, Otopilot, Yelkenli Tekne, Çok Fonksiyonlu Ekran.
S
SART
SART , can salı veya kurtarma aracının konumunu yakındaki gemilerin radar veya AIS ekranında gösteren arama-kurtarma vericisidir. SART, İngilizce "Search and Rescue Transponder" ifadesinin kısaltmasıdır. SART Nedir? SART, Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi'nin (GMDSS) yerel konum belirleme aracıdır. EPIRB, tehlikeyi kurtarma merkezine bildirir. SART ise kurtarma gemisinin can salını son mesafede bulmasını sağlar. SART, can salına alınır ve yüksek bir noktaya yerleştirilir. SART Türleri Tür Çalışma Şekli Görüldüğü Ekran Radar SART X bandı radar sinyaline yanıt verir Radar ekranı AIS-SART AIS mesajı yayınlar AIS ve chartplotter ekranı Radar SART'ın Çalışması Radar SART, 9 GHz X bandı radar sinyalini algılar. Sinyal algılandığında yanıt yayınlar. Yanıt, radar ekranında 12 noktalı bir çizgi olarak görünür. Çizgi, SART konumundan radarın uzağına doğru uzanır. Gemi yaklaştıkça noktalar yaylara, en sonunda halkalara dönüşür. AIS-SART'ın Çalışması AIS-SART, GNSS konumunu içeren AIS mesajları yayınlar. Mesajlar, AIS ekranlarında özel bir simgeyle gösterilir. AIS-SART'ların MMSI numarası 970 ile başlar. SOLAS Şartları SOLAS Bölüm IV, gemilerde belirli sayıda arama-kurtarma konum belirleme cihazı bulundurulmasını ister. Bu cihazlar radar SART veya AIS-SART olabilir. Sayı, geminin boyutuna göre değişir. Kullanım Adımları SART'ı can salına alın. Cihazı çalıştırın. SART'ı mümkün olduğunca yükseğe yerleştirin. Cihazı dik konumda tutun. Yükseklik, cihazın radar veya AIS menzilini artırır. Can salı kubbesinin içinde kalan SART'ın menzili azalır. Menzil Menzil, SART yüksekliğine ve arayan geminin anten yüksekliğine bağlıdır. IMO performans standartları, radar SART'ın belirli yükseklik koşullarında asgari menzillerini tanımlar. Pil ve Bakım SART pilleri, bekleme modunda en az 96 saat, ardından belirli süre yayın yapacak kapasitededir. Pil son kullanma tarihi düzenli olarak kontrol edilir. Cihazın test işlevi üretici talimatına göre kullanılır. Sık Sorulan Sorular SART ile EPIRB arasındaki fark nedir? EPIRB uydu üzerinden kurtarma merkezine ulaşır. SART yakındaki gemilerin radar veya AIS ekranında görünür. Gezi teknesinde SART zorunlu mudur? Zorunluluk ulusal mevzuata ve seyir bölgesine bağlıdır. SART radar ekranında nasıl tanınır? Radar SART, 12 noktalı düz bir çizgi olarak görünür. İlgili Terimler EPIRB, PLB, Can Salı, Radar, AIS, SOLAS.
SOLAS
SOLAS , Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi'dir. Kısaltma, İngilizce "International Convention for the Safety of Life at Sea" ifadesinden gelir. SOLAS, ticari gemilerin güvenliğine ilişkin en kapsamlı uluslararası sözleşmedir. SOLAS Nedir? SOLAS, gemilerin yapımı, donanımı ve işletilmesi için asgari güvenlik şartlarını belirler. Sözleşmeyi Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) yönetir. Sözleşmeye taraf olan devletler, kendi bayraklarındaki gemilerin bu şartlara uymasını sağlar. Tarihçe Yıl Gelişme 1914 Titanic kazası sonrası ilk SOLAS kabul edildi 1929 İkinci sürüm 1948 Üçüncü sürüm 1960 IMO bünyesinde ilk sürüm 1974 Güncel temel metin kabul edildi 1980 1974 SOLAS yürürlüğe girdi 1974 metni, değişikliklerle sürekli güncellenir. SOLAS Bölümleri Bölüm Konu I Genel hükümler II-1 Yapı, bölmeleme, stabilite, makine ve elektrik II-2 Yangından korunma, algılama ve söndürme III Can kurtarma araçları ve düzenlemeleri IV Telsiz haberleşmesi V Seyir emniyeti VI Yük taşımacılığı VII Tehlikeli yük taşımacılığı VIII Nükleer gemiler IX Güvenli işletim yönetimi (ISM Kodu) X Yüksek hızlı tekneler XI-1 Denizcilik güvenliğini artırma önlemleri XI-2 Denizcilik güvenliği (ISPS Kodu) XII Dökme yük gemileri için ek önlemler XIII Uygunluğun doğrulanması XIV Kutup sularında işletme Kapsam SOLAS'ın büyük bölümü uluslararası sefer yapan şu gemilere uygulanır: Yolcu gemileri 500 GT ve üzeri yük gemileri Bazı bölümler daha küçük gemilere de uygulanır. Gezi Teknelerine Etkisi SOLAS'ın çoğu hükmü ticari olmayan gezi teknelerine uygulanmaz. Ancak Bölüm V'in bazı kuralları tüm gemilere uygulanır. Örnek konular şunlardır: Seyir planlaması Tehlike mesajlarına yanıt verme yükümlülüğü Radar reflektörü Can kurtarma sinyallerinin kullanımı SOLAS Onaylı Ekipman "SOLAS onaylı" ifadesi, ekipmanın SOLAS ve LSA Kodu şartlarını karşıladığını gösterir. Gezi teknesi kullanıcıları da bu ekipmanları tercih edebilir. Ancak SOLAS onayı gezi teknelerinde genellikle zorunlu değildir. Sık Sorulan Sorular Türkiye SOLAS'a taraf mıdır? Evet. Türkiye SOLAS 1974'e taraftır. SOLAS ile COLREG arasındaki fark nedir? SOLAS gemi güvenliğini, COLREG çatışmayı önleme kurallarını düzenler. LSA Kodu nedir? Can kurtarma araçlarının teknik şartlarını belirleyen ve SOLAS kapsamında zorunlu olan koddur. İlgili Terimler Deniz Güvenliği, Can Salı, EPIRB, SART, Radar Reflektörü, Denizcilik Ekipmanı.
Sabit VHF
Sabit VHF , tekneye kalıcı olarak monte edilen ve teknenin elektrik sisteminden beslenen deniz VHF telsizidir. Sabit VHF, teknenin ana haberleşme cihazıdır. Sabit VHF Nedir? Sabit VHF telsiz, kaptan köşkü veya harita masası gibi korunaklı bir yere monte edilir. Telsiz, direk tepesindeki veya üst yapıdaki harici antene bağlanır. Yüksek anten ve 25 W çıkış gücü, el telsizine göre daha uzun menzil sağlar. Temel Özellikler Özellik Açıklama Çıkış gücü 25 W, düşük güç 1 W Güç kaynağı 12 V doğru akım DSC Kanal 70 dijital çağrı GPS Dahili veya NMEA ile harici AIS alıcısı Bazı modellerde dahili İkinci istasyon Kokpitte uzaktan mikrofon Siren ve hoparlör Bazı modellerde sis düdüğü işlevi DSC Sınıfları Sınıf Kullanım Class A SOLAS gemileri Class D Gezi tekneleri Class H El telsizleri Gezi teknelerinde kullanılan sabit telsizler genellikle Class D DSC sunar. GPS Bağlantısının Önemi DSC tehlike çağrısı, teknenin konumunu otomatik gönderir. Konum bilgisi için telsiz GPS verisine ihtiyaç duyar. Dahili GPS yoksa telsiz, NMEA 0183 veya NMEA 2000 üzerinden chartplotter'a bağlanır. GPS bağlantısız telsiz, konum göndermeden tehlike çağrısı yapar. İkinci İstasyon İkinci istasyon, telsizi kokpitten veya flybridge'den kullanmayı sağlayan kablolu veya kablosuz el ünitesidir. Dümenci, kaptan köşküne gitmeden telsizi kullanır. Kurulum Adımları Telsizi kuru ve erişilebilir bir yere monte edin. Telsizi sigortalı devreyle 12 V sisteme bağlayın. Antene düşük kayıplı koaksiyel kabloyla bağlayın. GPS verisini bağlayın. MMSI numarasını programlayın. Telsiz çekiyle iletişim kalitesini doğrulayın. Telsiz Çeki Telsiz çeki, iletişimin çalıştığını doğrulamak için yapılan kısa çağrıdır. Bazı kıyı istasyonları ve marinalar bu çağrıları yanıtlar. DSC telsizlerde otomatik test çağrısı da yapılabilir. Sık Sorulan Sorular Sabit VHF ne kadar akım çeker? Dinleme sırasında düşük, 25 W yayın sırasında birkaç amper akım çeker. Sabit telsiz anteni nereye takılır? Mümkün olduğunca yükseğe, genellikle direk tepesine veya radar direğine takılır. Telsiz sesi neden cızırtılı gelir? Anten bağlantısı, kablo hasarı veya elektronik parazit olası nedenlerdir. İlgili Terimler VHF Telsiz, El Telsizi, DSC, VHF Anteni, MMSI Numarası, NMEA 2000.
Salmastra
Salmastra , dönen bir şaftın gövdeden geçtiği noktada sızdırmazlık sağlamak için sıkıştırılmış ip halkaları kullanan geleneksel keçe düzeneğidir. İngilizcede bu düzeneğe "stuffing box" denir. Salmastra Nedir? Salmastra kutusu, şaft kovanının iç ucuna bağlanan bir yuvadır. Yuvanın içine şaftın etrafını saran salmastra ipi halkaları yerleştirilir. Bir baskı başlığı, ipleri somunlarla sıkıştırır. Sıkışan ipler şaft çevresinde sızdırmazlık oluşturur. Salmastra, pervane şaftlarında ve bazı dümen şaftlarında kullanılır. Salmastranın Bölümleri Bölüm Görevi Salmastra kutusu İpleri barındıran yuva Salmastra ipi Şaft çevresinde sızdırmazlık sağlar Baskı başlığı İpleri sıkıştırır Ayar somunları Sıkıştırma miktarını ayarlar Kontra somunlar Ayarın gevşemesini önler Bağlantı hortumu Kutuyu şaft kovanına bağlar Salmastra İpi Türleri Tür Özellik Yağ emdirilmiş keten Geleneksel ve ekonomik PTFE emdirilmiş ip Düşük sürtünme Grafit katkılı ip Isıya dayanıklı PTFE-grafit karışımı Düşük sürtünme ve ısı dayanımı İp kesiti, kutu ile şaft arasındaki boşluğa göre seçilir. Damlama Ayarı Salmastra, motor çalışırken az miktarda su damlatacak şekilde ayarlanır. Bu su, ip ile şaft arasındaki sürtünmeyi azaltır ve ısıyı uzaklaştırır. Çok sıkı salmastra ısınır ve şaftı aşındırır. Çok gevşek salmastra fazla su sızdırır. Uygun damlama miktarını ip üreticisi belirtir. Ayar Adımları Kontra somunları gevşetin. Ayar somunlarını eşit miktarda çeyrek tur sıkın. Motoru çalıştırın ve damlamayı gözlemleyin. Salmastra kutusunun sıcaklığını elle kontrol edin. Uygun ayarda kontra somunları sıkın. İp Değişimi Salmastra ipi zamanla sertleşir ve ayar payı biter. Değişim adımları şunlardır: Baskı başlığını gevşetip geri çekin. Eski ip halkalarını kanca aparatıyla çıkarın. Yeni halkaları şafta tek tek yerleştirin. Halka eklerini birbirine göre kaydırarak yerleştirin. Baskı başlığını takıp ayarlayın. Sık Sorulan Sorular Salmastra neden su sızdırır? Salmastra, soğuma ve yağlama için tasarım gereği az miktarda su sızdırır. Salmastra tekne suda iken değiştirilebilir mi? Tecrübeli kişilerce kısa süreli yapılabilir, ancak su girişi olur. Değişim genellikle karada yapılır. Salmastra kutusu neden ısınır? Aşırı sıkıştırılmış ip sürtünmeyi artırır. Kutunun belirgin ısınması ayarın gevşetilmesi gerektiğini gösterir. İlgili Terimler Şaft Keçesi, Pervane Şaftı, Sintine, Dümen Şaftı, Şaft Yatağı, Sintine Pompası.
Salınım Alanı
Salınım alanı , demirdeki teknenin rüzgâr ve akıntıyla çapa etrafında dönerken kapladığı dairesel alandır. İngilizcede bu alana "swinging circle" denir. Salınım Alanı Nedir? Demirdeki tekne, rüzgâr veya akıntı yönüne göre konum değiştirir. Çapa sabit kalır. Tekne, çapayı merkez alan bir daire üzerinde hareket eder. Bu dairenin içinde başka tekne, kaya veya sığlık bulunmamalıdır. Salınım Yarıçapının Hesabı Yaklaşık yarıçap: Suya verilen hat uzunluğu + Tekne boyu Örnek: 40 metre zincir verilmiş 12 metrelik bir tekne olsun. Salınım yarıçapı yaklaşık 52 metre olur. Hattın dipte yatan bölümü yarıçapı biraz azaltır. Ancak güvenli hesap için bu azalma göz ardı edilir. Salınım Davranışını Etkileyen Etkenler Etken Etkisi Hat türü Halat, zincirden daha geniş ve hızlı salınım yapar Rüzgâr yüzeyi Yüksek üst yapılı tekne rüzgârla daha çok döner Salma derinliği Derin salmalı tekne akıntıdan daha çok etkilenir Tekne ağırlığı Hafif tekne yön değişimine daha hızlı tepki verir Akıntı Akıntı ile rüzgâr çelişince tekneler farklı yönlere döner Bu farklar nedeniyle aynı koydaki tekneler aynı anda farklı yönlere bakabilir. Komşu Teknelerle Mesafe Benzer tipte ve benzer hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Başka bir teknenin çapa hattının üzerine çapa atılmaz. Önceden demirleyen tekne, salınım alanında öncelikli kabul edilir. Salınımı Sınırlama Yöntemleri Kıç halatı: Kıç, karadaki bir kayaya veya ağaca bağlanır. Tekne dönmez. Kıç çapası: Kıç tarafa ikinci bir çapa atılır. Çift baş çapası: İki çapa baştan açılı olarak atılır. Salınım alanı küçülür. Salınım sınırlandığında, rüzgâr bordadan geldiğinde çapalara yüksek yük biner. Demir Alarmı ile İlişkisi Demir alarmının yarıçapı, salınım yarıçapından biraz büyük ayarlanır. Bu ayar, normal salınımda yanlış alarmı önler. Ayar küçük olursa alarm sık çalar. Sık Sorulan Sorular Salınım alanı gece neden önemlidir? Gece rüzgâr dönebilir. Gündüz güvenli görünen konum, dönüş sonrası kayaya veya teknelere yaklaşabilir. Kısa hat vermek salınım alanını küçültür mü? Küçültür, ancak kaloma azalır ve demir tarama riski artar. Katamaranlar nasıl salınır? Katamaranlar sığ draftları ve geniş üst yapıları nedeniyle rüzgârdan çok etkilenir. Salmalı tek gövdeli teknelerden farklı salınabilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Demir Yeri, Demir Tarama, Demirleme Derinliği, Çapa Zinciri.
Sancak
Sancak , tekneye kıçtan başa doğru bakıldığında sağ taraftır. İngilizcede bu tarafa "starboard" denir. Sancak Nedir? Sancak, teknenin sağ bordasını ifade eder. Bu terim, kişinin teknedeki konumundan bağımsızdır. Teknenin kıçına bakan kişi için de sancak, teknenin sağ tarafıdır. Bu tanım, yön karışıklığını önler. Sancağın karşıtı iskeledir. İskele, teknenin sol tarafıdır. Sancak ile İlgili Terimler Terim Anlamı Sancak borda Teknenin sağ yan yüzeyi Sancak feneri Sağ bordadaki yeşil seyir feneri Sancak kontra Rüzgârı sağ taraftan alarak yelken seyri Sancağa dön Dümeni sağa kır Sancak baş omuzluk Sağ ön çapraz yön Sancak Feneri COLREG 1972 Kural 21, sancak fenerini tanımlar. Sancak feneri yeşil renklidir. Fener, tam baştan itibaren sağ tarafa doğru 112,5 derecelik yay boyunca görülür. Bu yay, kirişin 22,5 derece gerisinde biter. Gece bir teknenin yeşil fenerini gören kişi, o teknenin sancak tarafını görür. Yol Hakkında Sancağın Rolü COLREG 1972 Kural 15, motorlu teknelerin kesişme durumunu düzenler. Diğer tekneyi sancak tarafında gören tekne yol verir. Yol veren tekne, diğerinin önünden geçmekten kaçınır. COLREG 1972 Kural 14, karşılaşma durumunu düzenler. Karşı karşıya gelen iki motorlu tekne rotasını sancağa değiştirir. Böylece iki tekne birbirinin iskele tarafından geçer. IALA Şamandıra Sistemi Uluslararası Deniz Seyrine Yardımcılar ve Fener İdareleri Birliği (IALA), şamandıra sistemini belirler. Türkiye, IALA A bölgesindedir. Bu bölgede limana girişte yeşil şamandıralar sancak tarafta bırakılır. Sık Sorulan Sorular Sancak ile iskeleyi nasıl ayırt ederim? Teknenin kıçında durup başa bakın. Sağ tarafınız sancak, sol tarafınız iskeledir. Sancak feneri yeşil, iskele feneri kırmızıdır. Sancak terimi yelkende nasıl kullanılır? Rüzgârı sancak taraftan alan yelkenli "sancak kontra" seyreder. COLREG 1972 Kural 12'ye göre iki yelkenli karşılaştığında sancak kontra seyreden tekne yol hakkına sahiptir. Sancak tarafından yanaşma neden tercih edilebilir? Tek pervaneli teknelerde pervanenin dönüş yönü, geri viteste kıçı bir tarafa çeker. Bu etkiye pervane yürüme etkisi denir. Kaptan, yanaşma tarafını bu etkiyi dikkate alarak seçer. İlgili Terimler İskele, Sancak Feneri, Borda, Baş, Kıç, Seyir Feneri.
Sancak Feneri
Sancak feneri , teknenin sancak (sağ) bordasında bulunan yeşil renkli seyir feneridir. Sancak feneri, teknenin sağ tarafını gece diğer teknelere gösterir. Sancak Feneri Nedir? Sancak feneri, borda fenerlerinden biridir. Karşı tarafta kırmızı iskele feneri bulunur. Fener, teknenin tam önünden başlayarak sağ tarafa doğru belirli bir yay boyunca görülür. Arkadan bakan bir gözlemci sancak fenerini göremez. COLREG Şartları Özellik Değer Renk Yeşil Görünürlük açısı 112,5° Başlangıç Tam baş üstü (0°) Bitiş Kirişin 22,5° gerisi Kaynak kural COLREG 1972 Kural 21 Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre: Tekne Boyu Asgari Mesafe 12 m'den kısa 1 deniz mili 12–50 m 2 deniz mili 50 m ve üzeri 3 deniz mili Kombine Borda Feneri Boyu 20 metreden kısa tekneler, sancak ve iskele fenerlerini tek bir gövdede birleştirebilir. Bu fener genellikle baş vardavelasına veya baş güverteye monte edilir. Fenerde yeşil ve kırmızı lensler bir bölmeyle ayrılır. Üç Renkli Fener Boyu 20 metreden kısa yelkenliler, seyirde borda ve pupa fenerlerini direk tepesinde tek bir fenerde birleştirebilir. Bu fenere üç renkli fener denir. Üç renkli fener, motorla seyirde kullanılmaz. Montaj Kuralları Feneri teknenin sağ bordasına veya baş tarafına yerleştirin. Fenerin tam ileriye baktığını kontrol edin. Işığın tekne gövdesine veya donanıma takılmadığını doğrulayın. Fener, karşı bordadan görülmeyecek şekilde ekranlanmalıdır. COLREG Ek I'deki konum ve ekran şartlarını uygulayın. Bakım ve Kontrol Lensin temiz ve çatlaksız olduğunu kontrol edin. Gövdeye su girip girmediğini kontrol edin. Bağlantı kablolarında korozyon arayın. Sezon başında feneri yakarak test edin. Sancak Fenerini Görmek Gece yalnızca yeşil fener görülüyorsa karşıdaki teknenin sancak tarafı gözlemciye dönüktür. Bu durumda gözlemcinin teknesi, karşı teknenin iskele tarafındadır. Sık Sorulan Sorular Sancak feneri neden yeşildir? Renkler uluslararası kurallarla standartlaştırılmıştır. Yeşil sağ, kırmızı sol bordayı gösterir. Sancak feneri yanmıyorsa ne olur? Diğer tekneler teknenin yönünü doğru okuyamaz. Arıza giderilmeden gece seyre çıkılmaz. LED sancak feneri onaylı olmalı mı? COLREG şartlarını karşıladığı belgelenmiş fenerler tercih edilir. İlgili Terimler İskele Feneri, Seyir Feneri, Pupa Feneri, Sancak, LED Seyir Feneri, Silyon Feneri.
Sanitasyon Hortumu
Sanitasyon hortumu , teknede tuvaletten siyah su tankına ve tanktan tahliye noktalarına atığı taşıyan hortumdur. Sanitasyon hortumu, koku geçirmeyecek şekilde üretilir. Sanitasyon Hortumu Nedir? Tuvalet atığı, güçlü koku yayan gazlar üretir. Sıradan hortumlar zamanla bu gazları geçirir. Geçirgen hale gelen hortum, teknede sürekli kokuya yol açar. Sanitasyon hortumu, gaz geçirgenliği düşük katmanlar içerir. Bu katmanlar kokunun hortum duvarından dışarı çıkmasını geciktirir. Kullanım Alanları Tuvaletten siyah su tankına giden tahliye hattı Siyah su tankından güverte boşaltma ağzına giden hat Tanktan maceratör pompaya giden hat Pompadan gövde çıkışına giden hat Tank havalandırma hattı Hortum Yapıları Yapı Özellik Çok katmanlı PVC Esnek, koku bariyerli Kauçuk sanitasyon hortumu Dayanıklı, daha sert Pürüzsüz iç yüzey Atık birikimini azaltır Spiral takviye Emişte büzülmeyi önler Koku Testi Hortumun koku geçirip geçirmediği basit bir testle anlaşılır: Temiz bir bezi ılık suyla ıslatın. Bezi hortumun yüzeyine birkaç dakika sarın. Bezi çıkarıp koklayın. Bezde koku varsa hortum geçirgen hale gelmiştir. Montaj Kuralları Hortum güzergâhını mümkün olduğunca kısa tutun. Hortumda atığın birikebileceği çukur noktalardan kaçının. Tankın girişine doğru sürekli eğim verin. Su hattının altındaki bağlantılarda çift kelepçe kullanın. Hortumu sıcak yüzeylerden uzak tutun. Çukur noktalarda biriken atık, kokunun başlıca nedenlerinden biridir. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Bez testinde koku Hortum geçirgen Sertleşme Malzeme yaşlanmış İç çapta daralma Kireç ve tortu birikimi Kelepçe altında sızıntı Hortum ağzı deforme Kireç Birikimi İdrar ve deniz suyu birleşince hortum içinde tortu oluşur. Tortu, iç çapı daraltır ve pompa yükünü artırır. Ağır birikimde hortum değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Sanitasyon hortumu kokuyu tamamen önler mi? Geçirgenliği azaltır. Zamanla tüm hortumlar yaşlanır. Sanitasyon hortumu sıcakta nasıl takılır? Hortum ucu sıcak suda yumuşatılarak bağlantıya geçirilir. Hortum güzergâhı neden kısa tutulur? Uzun hat, daha fazla atık tutar. Bu durum koku ve pompalama ihtiyacını artırır. Sanitasyon hortumu hangi çaplarda bulunur? Tuvalet tahliye hattında genellikle 38 mm iç çap kullanılır. Ölçü, tuvalet çıkışına göre seçilir. İlgili Terimler Tekne Hortumu, Siyah Su Tankı, Marin Tuvalet, Maceratör Pompa, Hortum Kelepçesi, Havalandırma Filtresi.
Seacock
Seacock , tekne gövdesine kendi flanşıyla sabitlenen ve gövde geçişini kapatan deniz suyu vanasıdır. Türkçede "deniz musluğu" veya "deniz suyu vanası" olarak da anılır. Seacock Nedir? Seacock, gövde geçişi ile vanayı tek bir yapıda birleştirir veya gövdeye cıvatalanan bir taban flanşı içerir. Bu yapı, vananın gövdeye mekanik olarak bağlanmasını sağlar. Sıradan bir küresel vana, gövde geçişinin dişine vidalanır. Bu durumda tüm yük gövde geçişinin dişine biner. Seacock, yükü gövdeye dağıtır. Seacock ile Hat İçi Vana Farkı Özellik Seacock Gövde geçişine vidalı vana Gövdeye bağlantı Flanş ile cıvatalı Yalnızca dişli bağlantı Yan yük dayanımı Yüksek Sınırlı Kırılma riski Daha düşük Daha yüksek Bir kişinin vanaya basması veya bir cismin çarpması, dişli bağlantıyı kırabilir. Seacock Türleri Tür Özellik Konik tapalı seacock Geleneksel, bronz konik tapa Küresel seacock Küresel vana mekanizmalı Kompozit seacock Cam takviyeli plastikten İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 9093 Gövde geçişleri ve deniz suyu vanaları ABYC H-27 ABD seacock, gövde geçişi ve tahliye standardı ABYC H-27, seacock'ın belirli bir yan yüke dayanmasını ister. Montaj Adımları Gövdenin iç yüzüne bir destek plakası yerleştirin. Flanşı destek plakasına cıvatalayın. Gövde geçişini seacock gövdesine vidalayın. Tüm bağlantı yüzeylerine sızdırmazlık macunu uygulayın. Seacock'ın hareket etmediğini kontrol edin. Kontrol ve Bakım İşlem Açıklama Çalıştırma Ayda en az bir kez açılıp kapatılır Yağlama Konik tapalı modellerde gres uygulanır Korozyon kontrolü Karaya çekmede dıştan ve içten incelenir Cıvata kontrolü Flanş cıvataları sıkılık açısından kontrol edilir Acil Durum Seacock yanında uygun çapta konik ahşap tapa bulundurulur. Hortum kopması veya vana arızasında tapa deliğe çakılır. Sık Sorulan Sorular Her teknede seacock var mıdır? Birçok teknede gövde geçişine vidalı vanalar bulunur. Bu tür bağlantılar seacock ile değiştirilebilir. Kompozit seacock güvenli midir? Standartlara uygun kompozit seacock'lar kullanılır. Konik tapalı seacock nasıl yağlanır? Tapa çıkarılır, temizlenir ve suya dayanıklı gres sürülür. İlgili Terimler Deniz Suyu Vanası, Gövde Geçişi, Küresel Vana, Vana, Hortum Kelepçesi, Galvanik Korozyon.
Servis Aküsü
Servis aküsü , teknedeki aydınlatma, pompalar, buzdolabı ve elektronik cihazlar gibi tüketicilere enerji veren aküdür. Servis aküsü, motor çalıştırma görevinden ayrı tutulur. İngilizcede bu aküye "house battery" denir. Servis Aküsü Nedir? Servis aküsü, uzun süre boyunca görece düşük akım verir. Tekne demirdeyken veya marinada kıyı elektriği yokken tüm servis tüketimi bu aküden karşılanır. Bu nedenle servis aküsü derin deşarja dayanıklı olmalıdır. Servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturacak şekilde birden fazla aküden oluşur. Servis Aküsünün Özellikleri Özellik Açıklama Plaka yapısı Kalın plakalar Derin deşarj dayanımı Yüksektir Değer birimi Amper-saat (Ah) Çevrim ömrü Deşarj-şarj sayısına dayanım önemlidir Kapasite Hesabı Servis aküsü kapasitesi, günlük enerji tüketimine göre hesaplanır: Cihaz Akım Günlük Kullanım Günlük Tüketim Buzdolabı 4 A 12 saat 48 Ah LED aydınlatma 2 A 5 saat 10 Ah Seyir elektroniği 3 A 4 saat 12 Ah Su pompası 5 A 0,5 saat 2,5 Ah Toplam 72,5 Ah Kurşun asit akülerde ömrü korumak için kapasitenin yaklaşık yarısının kullanılması yaygın bir uygulamadır. Bu örnekte en az yaklaşık 145 Ah kurşun asit akü gerekir. LiFePO4 akülerde kullanılabilir kapasite daha yüksektir. Servis Aküsü Türleri Sulu derin deşarj kurşun asit akü AGM akü Jel akü LiFePO4 akü Şarj Kaynakları Kaynak Açıklama Alternatör Motor çalışırken şarj eder Kıyı elektriği şarj cihazı Marinada şarj eder Güneş paneli Gün boyu şarj eder Jeneratör Uzun süreli yüksek enerji sağlar Rüzgâr jeneratörü Rüzgârlı havada şarj eder Marş Aküsünden Ayrılma Servis aküsü, marş aküsünden şalter, izolatör veya DC-DC şarj cihazıyla ayrılır. Bu düzen, servis aküsü boşalsa bile motorun çalıştırılabilmesini sağlar. İzleme Servis aküsünün durumu akü monitörüyle izlenir. Monitör, kalan kapasiteyi ve anlık tüketimi gösterir. Yalnızca gerilim ölçümü, kalan kapasiteyi tam doğrulukla göstermez. Sık Sorulan Sorular Servis aküsü ne kadar süre dayanır? Süre; kapasiteye, tüketime ve şarj kaynaklarına bağlıdır. Hesap, günlük tüketim tablosuyla yapılır. Servis aküsü tamamen boşaltılabilir mi? Kurşun asit aküler tam deşarjda kalıcı hasar görebilir. LiFePO4 aküler daha derin deşarja izin verir. Servis aküsü kapasitesi artırılabilir mi? Aynı tür ve yaştaki aküler paralel bağlanarak kapasite artırılır. İlgili Terimler Marş Aküsü, Akü Bankası, Akü Kapasitesi, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, DC-DC Şarj Cihazı.
Servis Botu
Servis botu , marina, liman, yat veya deniz tesisinde hizmet amacıyla kullanılan teknedir. Servis botu yolcu, personel veya malzeme taşır. Servis Botu Nedir? Servis botu, büyük bir deniz aracına veya tesise destek verir. Kıyı ile demirdeki tekneler arasında bağlantı kurar. Marina personeli, yanaşma ve bağlama işlemlerinde servis botu kullanır. Kullanım Alanlarına Göre Servis Botları Kullanım Alanı Görev Marina Teknelerin yanaşmasına yardım eder, halat taşır Liman Personel ve kılavuz kaptan taşır Yat Misafirleri kıyıya ulaştırır Su ürünleri çiftliği Kafeslere yem ve personel taşır Deniz inşaatı Malzeme ve işçi taşır Otel ve tatil köyü Misafirleri iskeleden tekneye taşır Servis Botlarının Gövde Yapısı RIB gövde: Şişme tüpler, yanaşma sırasında darbeleri sönümler. Alüminyum gövde: Darbelere dayanıklıdır. İş teknelerinde yaygındır. Fiber gövde: Yolcu servisinde kullanılır. Temel Donanım Usturmaça veya darbe emici kenar profili Bağlama halatı ve koç boynuzu Seyir fenerleri VHF telsiz Can yeleği ve can simidi Projektör Kılavuz Botu Kılavuz botu, kılavuz kaptanı gemiye ulaştıran servis botudur. Kılavuz kaptan, gemiyi limana veya boğaza güvenle sokar. Kılavuz botlarının üzerinde "PILOT" yazısı bulunur. Servis Botu ve Tender Bot Farkı Özellik Servis Botu Tender Bot Bağlı olduğu yer Marina, liman veya tesis Bir yat Taşınma Suda kalır Yatın üzerinde taşınabilir Kullanıcı Tesis personeli Yat sahibi veya mürettebatı Motor Tercihi Küçük servis botlarında dıştan takma motor kullanılır. Büyük servis botlarında içten takma dizel motor tercih edilir. Marina içinde düşük hız sınırları uygulanır. Bu nedenle bazı marinalarda elektrikli servis botları da kullanılır. Ticari Kullanım Ücret karşılığı yolcu taşıyan servis botları ticari tekne olarak kayıt edilir. Bu tekneler ek güvenlik denetimlerine tabidir. Denetimleri Türkiye'de liman başkanlıkları yürütür. Sık Sorulan Sorular Servis botunu kim kullanabilir? Gerekli belge, teknenin özel veya ticari kullanımına göre değişir. Ticari servis botunu kullanan kişi, ilgili gemiadamı yeterliğine sahip olmalıdır. Servis botunda kaç kişi taşınabilir? Azami kişi sayısını üretici belirler. Değer, teknenin CE plakasında yazar. Ticari teknelerde liman başkanlığı ayrıca kapasite belirleyebilir. İlgili Terimler Tender Bot, Şişme Bot, Usturmaça, Alüminyum Tekne, Bağlama Halatı, VHF Telsiz.
Seyir Bölgesi
Seyir bölgesi , bir teknenin veya geminin seyretmesine izin verilen ya da seyir planında belirlenen deniz alanıdır. Seyir bölgesi, kıyıdan uzaklık, koruma durumu veya belirli coğrafi sınırlarla tanımlanabilir. Seyir Bölgesi Nedir? Seyir bölgesi iki anlamda kullanılır: Anlam Açıklama Yasal seyir bölgesi Teknenin belgesinde yazan izinli seyir alanı Planlanan seyir bölgesi Kaptanın seyir planında belirlediği alan Yasal seyir bölgesi, özellikle ticari tekneler ve gemiler için idare tarafından belirlenir. Gezi teknelerinde seyir sınırları ise genellikle teknenin tasarım kategorisine ve kaptanın yeterliğine bağlıdır. Seyir Bölgesini Belirleyen Etkenler Etken Açıklama Teknenin tasarım kategorisi CE kategorisi A, B, C veya D Teknenin donanımı Telsiz, can salı, seyir cihazları Kaptanın belgesi Yetkin olduğu seyir alanı Ulusal mevzuat Ticari teknelerde izinli alanlar Hava ve deniz koşulları Seyir anındaki durum Kıyıdan Uzaklığa Göre Sınıflandırma Birçok ulusal mevzuat, seyir bölgelerini kıyıdan uzaklık ve sığınma limanına mesafe ile tanımlar. Sınıflandırma ülkeden ülkeye değişir. Örnek ayrımlar şunlardır: Liman ve korunaklı sular Kıyıya yakın sular Kıyıdan belirli mil uzaklığa kadar sular Sınırsız seyir Türkiye'de ticari teknelerin seyir bölgeleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı mevzuatı ve tekne belgelerinde belirtilir. CE Kategorisiyle İlişkisi CE kategorisi coğrafi bir bölge değil, rüzgâr ve dalga sınırıdır. Ancak uygulamada kategori, teknenin hangi tür sularda kullanılabileceğine dair fikir verir. Örnek: D kategorisindeki bir tekne korunaklı sular için tasarlanmıştır. Seyir Planlamasında Seyir Bölgesi Teknenin tasarım kategorisini ve donanımını değerlendirin. Hava tahminini seyir bölgesi için inceleyin. Sığınma limanlarını ve koyları belirleyin. Bölgedeki yasak ve kısıtlı alanları kontrol edin. Gerekli güvenlik ekipmanını bölgeye göre tamamlayın. Kısıtlı Alanlar Seyir bölgesi içinde bazı alanlar kısıtlı olabilir: Askerî tatbikat alanları Deniz koruma alanları Trafik ayırım düzenleri Liman yaklaşma kanalları Bu bilgiler deniz haritalarında ve Denizcilere İlanlarda yer alır. Sık Sorulan Sorular Gezi teknesinin seyir bölgesi belgede yazar mı? Ulusal uygulamaya göre değişir. Ticari teknelerde belgede açıkça belirtilir. Seyir bölgesi sigortayı etkiler mi? Birçok sigorta poliçesi, teminatın geçerli olduğu seyir alanını tanımlar. Seyir bölgesi dışına çıkılırsa ne olur? Ticari teknelerde yasal yaptırım, gezi teknelerinde sigorta sorunları ortaya çıkabilir. İlgili Terimler CE Kategorisi, CE Belgesi, Deniz Navigasyonu, Deniz Haritası, Tekne Güvenlik Ekipmanları, Deniz Güvenliği.
Seyir Feneri
Seyir feneri , teknenin gece ve kısıtlı görüşte konumunu, yönünü ve durumunu diğer teknelere bildiren yasal fenerdir. Seyir fenerlerinin özelliklerini COLREG 1972 belirler. Seyir Feneri Nedir? COLREG 1972, Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları'dır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yönetilir. Kurallar, fenerlerin renklerini, görünürlük açılarını, mesafelerini ve konumlarını tanımlar. Fenerler gün batımından gün doğumuna kadar ve kısıtlı görüşte gösterilir. Seyir Feneri Türleri Fener Renk Görünürlük Açısı Konum Silyon feneri Beyaz 225° Direk üzerinde, ileriye bakar Sancak feneri Yeşil 112,5° Sağ borda İskele feneri Kırmızı 112,5° Sol borda Pupa feneri Beyaz 135° Kıç Her yönden görünür fener Beyaz veya renkli 360° Duruma göre Açılar COLREG 1972 Kural 21'de tanımlanır. Görünürlük Mesafeleri COLREG 1972 Kural 22, fenerlerin asgari görünürlük mesafelerini tekne boyuna göre belirler. Fener 12 m'den kısa 12–20 m 20–50 m Silyon feneri 2 deniz mili 3 deniz mili 5 deniz mili Borda fenerleri 1 deniz mili 2 deniz mili 2 deniz mili Pupa feneri 2 deniz mili 2 deniz mili 2 deniz mili Tekne Türüne Göre Fener Düzeni Seyirdeki motorlu tekne (Kural 23): Silyon, borda ve pupa fenerleri. 12 m'den kısa motorlu tekne: Silyon ve pupa yerine tek her yönden görünür beyaz fener ile borda fenerleri. Seyirdeki yelkenli (Kural 25): Borda ve pupa fenerleri. Silyon feneri yakılmaz. 20 m'den kısa yelkenli: Bu fenerler direk tepesinde tek bir üç renkli fenerde birleştirilebilir. Demirdeki tekne (Kural 30): Her yönden görünür beyaz demir feneri. Fenerlerin Okunması Gece görülen fenerler, diğer teknenin yönünü gösterir. Örnek: Yalnızca kırmızı fener görülüyorsa teknenin iskele tarafı gözlemciye dönüktür. Kırmızı ve yeşil birlikte görülüyorsa tekne gözlemciye doğru gelmektedir. Onaylı Fener Fenerlerin COLREG şartlarını karşıladığını gösteren onay işaretleri bulunur. Avrupa Birliği'nde gemiler için 2014/90/EU Deniz Teçhizatı Direktifi geçerlidir. Gezi teknelerinde onaylı ve görünürlük mesafesi belirtilmiş fenerler tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Yelkenli motorla seyrederken hangi fenerleri yakar? Motorlu tekne sayılır ve silyon feneri yakar. Fener ampulü yandığında ne yapılır? Teknede yedek ampul veya yedek fener bulundurulur. Fenersiz seyir yasal ve güvenlik riski oluşturur. Fenerler gündüz yakılır mı? Sis gibi kısıtlı görüş koşullarında gündüz de yakılır. İlgili Terimler Sancak Feneri, İskele Feneri, Pupa Feneri, Silyon Feneri, Demir Feneri, Her Yönden Görünür Fener.
Seyir Haritası
Seyir haritası , teknenin rotasını planlamak ve seyir sırasında konumunu işaretlemek için kullanılan deniz haritasıdır. Seyir haritası, navigatörün çalışma belgesidir. Seyir Haritası Nedir? Seyir haritası üzerinde rota çizilir, konumlar işaretlenir ve hesaplar yapılır. Navigatör harita üzerinde kurşun kalemle çalışır. Bu sayede işaretler silinip yeniden kullanılabilir. Seyir haritaları, kullanım amacına göre farklı ölçeklerde seçilir. Seyir Haritası Türleri Tür Kullanım Genel harita Uzun mesafe rota planlaması Kıyı haritası Kıyı boyunca seyir Yaklaşma haritası Liman ve koy girişleri Liman haritası Liman içi manevra Küçük tekne harita seti Gezi teknelerine yönelik bölgesel setler Rota Çizimi Başlangıç ve varış noktalarını işaretleyin. Tehlikelerden güvenli mesafede ara noktalar belirleyin. Noktaları cetvelle birleştirin. Her rota bacağının yönünü pusula gülünden ölçün. Her bacağın mesafesini enlem ölçeğinden ölçün. Rota yönlerini ve mesafeleri haritaya yazın. Mevki Koyma Yöntemleri Yöntem Açıklama GPS mevkii GPS'ten okunan konumun haritaya işlenmesi Kerteriz mevkii İki veya üç sabit noktanın pusula yönlerinin kesişimi Mesafe ve kerteriz Bir noktanın yönü ve radar mesafesi Parakete mevkii Rota, hız ve süreden hesaplanan konum Kerteriz, sabit bir noktanın tekneden görüldüğü yöndür. Kullanılan Araçlar Paralel cetvel veya navigasyon gönyesi Pergel ve ayırıcı (iki uçlu pergel) Kurşun kalem ve silgi El pusulası (kerteriz için) Seyir defteri Haritaya Yazılan Bilgiler Konum ve saat Rota yönü ve hız Önemli olaylar Hava değişiklikleri Kayıtlar seyir defterine de işlenir. Bu kayıtlar, elektronik sistem arızasında son bilinen konumu korur. Kâğıt ve Elektronik Harita Elektronik haritalar hızlı ve pratiktir. Kâğıt seyir haritası ise elektrik gerektirmez. Birçok kaptan iki yöntemi birlikte kullanır. Elektronik konum düzenli aralıklarla kâğıt haritaya işlenir. Sık Sorulan Sorular Seyir haritasına neden kurşun kalemle yazılır? Harita yeniden kullanılabilir. Eski işaretler silinir ve yeni rota çizilir. Mevki ne sıklıkla haritaya işlenir? Sıklık, seyir bölgesine ve koşullara göre değişir. Kıyıya yakın ve tehlikeli bölgelerde daha sık işlenir. Deniz mili haritada nereden ölçülür? Rotanın bulunduğu enleme yakın yan kenar ölçeğinden ölçülür. İlgili Terimler Deniz Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Manyetik Pusula, GPS.
Sezon Sonu Tekne Bakımı
Sezon sonu tekne bakımı , kullanım sezonu bittiğinde teknenin temizlenmesi, sistemlerinin korunması ve kış dönemine hazırlanması için yapılan işlemlerdir. Bu bakım, kışlamanın ilk aşamasıdır. Sezon Sonu Tekne Bakımı Nedir? Sezon boyunca tekne tuz, nem ve yoğun kullanıma maruz kalır. Sezon sonunda bu etkilerin temizlenmesi gerekir. Aynı zamanda sezon içinde ortaya çıkan arızalar kayda geçirilir. Sezon sonu bakımı, teknenin uzun süre beklerken zarar görmesini önler. Arıza ve Eksik Listesi Sezon sonunda ilk adım, bir liste hazırlamaktır. Liste şunları içerir: Sezon içinde arızalanan sistemler Sızıntılar ve su girişleri Aşınmış halat ve donanımlar Eksik veya süresi dolan güvenlik ekipmanı İyileştirme planları Bu liste, kışlama bakımının temelini oluşturur. Sezon Sonu İşlemleri Sistem İşlem Motor Yağ ve filtre değişimi, tatlı su yıkaması Yakıt Tankı doldurma, stabilizatör ekleme Tatlı su Tankları ve hatları boşaltma Tuvalet ve atık Boşaltma, yıkama, gerekirse koruyucu uygulama Aküler Tam şarj, bağlantı kontrolü Yelkenler İndirme, tatlı suyla yıkama, kurutma Halatlar Yıkama ve kurutma Minder ve kumaşlar Çıkarma, kuru yerde saklama Kuzine Buzdolabını boşaltma ve kapağını aralık bırakma İç mekân Temizlik ve havalandırma Yakıt Tankı Neden Doldurulur? Boş tankta hava ve nem bulunur. Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı yoğuşmaya neden olur. Yoğuşan su, tank dibinde birikir. Dolu tank bu riski azaltır. Yakıt stabilizatörü, yakıtın yaşlanmasını yavaşlatır. Motor Neden Yağ Değişimiyle Bekletilir? Kullanılmış yağ, yanma artıkları ve asitler içerir. Bu maddeler bekleme süresince motor parçalarına zarar verebilir. Yeni yağ, motoru bekleme dönemine temiz şekilde hazırlar. İç Mekânda Nem Kontrolü Dolapları ve bölmeleri açık bırakın. Nem alıcı kullanın. Islak tekstilleri tekneden çıkarın. Havalandırma deliklerinin açık olduğunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Sezon sonu bakımı ile kışlama farkı nedir? Sezon sonu bakımı, kışlamanın ilk ve hazırlık aşamasıdır. Elektronik cihazlar tekneden çıkarılmalı mı? Taşınabilir cihazlar kuru bir yerde saklanabilir. Yelken neden kurutularak saklanır? Islak yelken küflenir ve kumaşı bozulur. İlgili Terimler Sezon Öncesi Tekne Bakımı, Tekne Kışlama, Kışlama Bakımı, Tekne Bakım Takvimi, Tekne Bakımı, Marin Kumaş.
Sezon Öncesi Tekne Bakımı
Sezon öncesi tekne bakımı , teknenin kış döneminden sonra kullanıma hazırlanması için yapılan kontrol, bakım ve test işlemleridir. Bu bakım, suya indirme öncesinde ve sonrasında yapılan işleri kapsar. Sezon Öncesi Tekne Bakımı Nedir? Kış boyunca bekleyen teknede sistemler uzun süre çalışmamıştır. Contalar kurumuş, aküler zayıflamış, yakıt yaşlanmış olabilir. Sezon öncesi bakım, bu sorunları seyre çıkmadan önce tespit eder. Bakım, karada yapılan işler ve suda yapılan testler olmak üzere iki aşamadan oluşur. Karada Yapılan İşler Alan İşlem Gövde Antifouling uygulaması, su hattı kontrolü Anotlar Kontrol ve değişim Pervane ve şaft Hasar ve boşluk kontrolü Deniz suyu vanaları Açma kapama, sızıntı kontrolü Gövde geçişleri Macun ve bağlantı kontrolü Dümen Yatak boşluğu kontrolü Şaft keçesi Sızdırmazlık kontrolü Suya İndirme Sonrası Kontroller Tüm gövde geçişlerini ve vanaları sızıntıya karşı kontrol edin. Şaft keçesini ilk dakikalarda gözleyin. Sintineyi kontrol edin. Motoru çalıştırın ve egzozdan su çıkışını izleyin. Soğutma, yağ basıncı ve şarj değerlerini kontrol edin. Sistem Kontrolleri Sistem Kontrol Motor Yağ, soğutma suyu, kayış, çark, filtreler Yakıt Su ayırıcı filtre, hortumlar, kaçak Elektrik Akü şarjı, bağlantılar, seyir fenerleri Tatlı su Antifrizin boşaltılması, hat yıkaması Sintine pompası Otomatik şamandıra testi Elektronik Çalışma testi, yazılım güncellemesi Arma Teller, gergiler, kopilyalar Güvenlik Ekipmanı Can yeleklerinin durumu ve sayısı Yangın söndürücülerin son kullanma ve kontrol tarihleri İşaret fişeklerinin son kullanma tarihleri Can salı servis tarihi EPIRB pil ve hidrostatik kilit tarihleri İlk yardım çantası içeriği Evrak Kontrolü Tekne ruhsatı Sigorta poliçesi Mavi Kart Telsiz lisansı Kullanıcının yeterlik belgesi Deneme Seyri Bakımdan sonra kısa bir deneme seyri yapılır. Deneme seyrinde motor, dümen, elektronik ve yelkenler kontrol edilir. Sorunlar uzun seyirden önce giderilir. Sık Sorulan Sorular Sezon öncesi bakım ne zaman başlar? Suya indirme tarihinden birkaç hafta önce planlanır. Can salı servisi ne sıklıkla yapılır? Servis aralığını üretici ve ilgili mevzuat belirler. İlgili Terimler Sezon Sonu Tekne Bakımı, Tekne Kışlama, Kışlama Bakımı, Tekne Bakım Takvimi, Tekne Bakımı, Antifouling Boya.
Sifon Kırıcı
Sifon kırıcı , bir hortum hattının en yüksek noktasına takılan ve hatta hava girmesini sağlayarak sifon etkisini durduran valftir. Teknelerde tuvalet ve ıslak egzozlu motor hatlarında kullanılır. Sifon Kırıcı Nedir? Sifon etkisi, sıvının bir hortumdan yüksek bir noktayı aşarak daha alçak bir noktaya akmasıdır. Hortum suyla doluysa ve çıkış girişten alçaksa akış kendiliğinden devam eder. Teknede bu durum deniz suyunun tuvalet çanağına veya motor egzozuna dolmasına yol açabilir. Sifon kırıcı, hattın tepe noktasına hava vererek su sütununu böler. Kullanım Alanları Sistem Önlediği Durum Marin tuvalet Deniz suyunun çanağa dolup taşması Islak egzozlu motor Deniz suyunun egzozdan silindirlere dolması Sintine pompası çıkışı Deniz suyunun sintineye geri akması Çalışma İlkesi Pompa çalışırken hat basınçlıdır ve valf kapalı kalır. Pompa durunca hattaki basınç düşer. Valf açılır ve hatta hava girer. Su sütunu kesilir ve sifon akışı durur. Konum Kuralları Sifon kırıcı, hattın en üst noktasına yerleştirilir. Bu nokta, teknenin en çok yattığı durumda dahi su hattının yeterince üstünde olmalıdır. Üreticiler, su hattının üzerinde belirli bir yükseklik önerir. Yelkenlilerde yatma açısı dikkate alınır. Sifon Kırıcı Türleri Tür Özellik Valfli sifon kırıcı Basınçta kapanır, basınç düşünce açılır Açık havalandırmalı Bir hortumla dışarıya veya sintineye açılır Açık havalandırmalı türde az miktarda su çıkışı olabilir. Bu nedenle hortum uygun bir yere yönlendirilir. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tuvalet çanağı doluyor Valf yapışmış veya tıkalı Valften su sızıyor Valf kapanmıyor Motor çalışmadan egzoza su dolmuş Sifon kırıcı arızası Tuz kristalleri valfi yapıştırabilir. Bakım Valfi tatlı suda yıkayın. Valfin serbest hareket ettiğini kontrol edin. Gerekirse valf kapağını değiştirin. Sık Sorulan Sorular Sifon kırıcı arızası motora zarar verir mi? Silindire dolan su, motorda ciddi hasara yol açabilir. Tuvalet su hattının üstündeyse sifon kırıcı gerekir mi? Çanak her koşulda su hattının üstündeyse gerekmeyebilir. Yatma açısı dikkate alınır. İlgili Terimler Marin Tuvalet, Çekvalf, Deniz Suyu Vanası, Motor Soğutma Sistemi, Islak Egzoz, Sintine Pompası.
Sigorta Paneli
Sigorta paneli , birden fazla elektrik devresinin sigortalarını tek bir gövdede toplayan dağıtım kutusudur. Teknelerde sigorta panelleri genellikle DC devreler için kullanılır. Sigorta Paneli Nedir? Sigorta paneli, bir besleme girişi ve çok sayıda sigortalı çıkıştan oluşur. Her çıkış ayrı bir tüketiciyi besler. Bir devrede aşırı akım oluşursa yalnızca o devrenin sigortası atar. Diğer devreler çalışmaya devam eder. Panelin Bölümleri Bölüm Görevi Pozitif besleme girişi Panele enerji getirir Sigorta yuvaları Sigortaları taşır Çıkış terminalleri Tüketicilere bağlanır Negatif bara Tüketicilerin negatif dönüşünü toplar Kapak Sigortaları nem ve tozdan korur Arıza göstergesi Atan sigortayı gösterir Sigorta Paneli Türleri Tür Sigorta Tipi Kullanım Bıçak tipi sigorta kutusu ATO, ATC veya mini bıçak sigorta Genel DC devreler Cam sigorta paneli Cam tüp sigorta Eski teknelerde Yüksek akım sigorta bloğu MIDI, MEGA veya ANL sigorta Irgat, inverter, şarj cihazı Akü kutup başı sigortası Kutup başına takılan sigorta Akü çıkışı koruması Arıza Göstergesi Birçok modern sigorta panelinde her yuvada LED bulunur. Sigorta attığında ilgili LED yanar. Bu özellik, karanlıkta veya dar alanda arızalı devrenin bulunmasını kolaylaştırır. Sigorta Paneli ile Devre Kesici Paneli Farkı Özellik Sigorta Paneli Devre Kesici Paneli Arıza sonrası Sigorta değiştirilir Kesici yeniden kurulur Maliyet Düşük Yüksek Anahtar işlevi Yoktur Bazı kesiciler anahtar olarak kullanılır Yedek ihtiyacı Yedek sigorta gerekir Gerekmez Seçim Ölçütleri Gerekli devre sayısını belirleyin. Panelin toplam akım kapasitesini kontrol edin. Sigorta tipini yaygın bulunabilen modelden seçin. Montaj yerine uygun koruma sınıfını seçin. Negatif bara içeren modelleri tercih edin. Montaj Paneli kuru ve erişilebilir bir yere monte edin. Besleme kablosuna kaynağa yakın ana sigorta takın. Her çıkışı devre adıyla etiketleyin. Yedek sigortaları panelin yanında saklayın. Sık Sorulan Sorular Sigorta değeri nasıl seçilir? Sigorta, devredeki kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir. Atan sigorta daha büyüğüyle değiştirilebilir mi? Hayır. Büyük sigorta kabloyu korumaz ve yangın riski oluşturur. Sigorta paneli nemden nasıl korunur? Kapaklı panel kullanılır ve kontaklara korozyon önleyici uygulanır. İlgili Terimler Marin Sigorta, Devre Kesici, Elektrik Panosu, Bara, Terminal Bloğu, Kablo Kesiti.
Silindir
Silindir , içten yanmalı motorda pistonun ileri geri hareket ettiği silindirik yanma boşluğudur. Silindir, motor bloğu içinde yer alır. Silindir Nedir? Silindir, motorun güç üretilen bölümüdür. Yakıt ve hava silindir içinde yanar. Yanma gazlarının basıncı pistonu iter. Piston hareketi, biyel kolu aracılığıyla krank milini döndürür. Motorlarda bir veya birden fazla silindir bulunur. Silindirin Temel Ölçüleri Ölçü Tanım Çap Silindirin iç çapı Strok Pistonun alt ve üst ölü nokta arasındaki hareket mesafesi Silindir hacmi Pistonun süpürdüğü hacim Sıkıştırma oranı Toplam hacmin, piston üstteyken kalan hacme oranı Silindir Hacmi Hesabı Formül: Silindir hacmi = (π ÷ 4) × Çap² × Strok Örnek: Çapı 9 cm, stroku 10 cm olan bir silindir: (3,1416 ÷ 4) × 81 × 10 ≈ 636 cm³ 4 silindirli motorun toplam hacmi ≈ 2.545 cm³ (yaklaşık 2,5 litre) Silindir Düzenleri Düzen Yapı Örnek Kullanım Tek silindir Tek silindir Küçük dıştan takma motor Sıralı Silindirler tek sırada Dizel yat motorları V düzeni İki sıra, V biçiminde Büyük benzinli ve dizel motorlar V düzenli motorlar, aynı silindir sayısında daha kısa yapılıdır. Sıkıştırma Oranı Benzinli motorlarda sıkıştırma oranı dizel motorlardan düşüktür. Dizel motorlar, yakıtı ateşlemek için yüksek sıkıştırma gerektirir. Yüksek sıkıştırma, havanın sıcaklığını yakıtın tutuşma sıcaklığının üzerine çıkarır. Silindir Aşınması Piston segmanları ve silindir yüzeyi zamanla aşınır. Aşınmanın belirtileri şunlardır: Kompresyon düşüklüğü Yağ tüketiminde artış Mavi egzoz dumanı Güç kaybı Kompresyon testi, her silindirdeki basıncı ölçerek aşınmayı gösterir. Silindir Sayısının Etkisi Silindir sayısı arttıkça motor daha dengeli çalışır. Ateşleme aralıkları kısalır ve titreşim azalır. Ancak parça sayısı ve bakım maliyeti artar. Sık Sorulan Sorular Silindir hacmi motor gücünü belirler mi? Hacim, gücü etkileyen etkenlerden biridir. Turbo, devir ve yakıt sistemi de gücü belirler. Kompresyon testi nasıl yapılır? Buji veya enjektör sökülür. Yerine basınç göstergesi takılır. Motor marşla döndürülerek basınç okunur. Silindir ölçüleri nerede yazar? Çap, strok ve hacim değerleri motorun teknik belgesinde yer alır. İlgili Terimler Piston, Motor Bloğu, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Gücü, Dizel Tekne Motoru.
Silindir Kapağı
Silindir kapağı , motor bloğunun üstünü kapatan ve yanma odasını oluşturan motor parçasıdır. Silindir kapağı; supapları, emme ve egzoz kanallarını, buji veya enjektörleri taşır. Silindir Kapağı Nedir? Silindir kapağı, cıvatalarla motor bloğuna sabitlenir. Kapak ile blok arasında silindir kapağı contası bulunur. Kapak, silindirlerin üst yüzeyini kapatarak yanma odasını tamamlar. Kapağın içinde soğutma suyu kanalları da yer alır. Silindir Kapağının Bölümleri Bölüm Görevi Yanma odası Yakıtın yandığı boşluğun üst kısmı Emme supabı Hava veya karışımın silindire girişini kontrol eder Egzoz supabı Yanmış gazların çıkışını kontrol eder Supap yayları Supapları kapalı konuma getirir Emme ve egzoz kanalları Gazların akış yolları Buji veya enjektör yuvası Ateşleme veya yakıt püskürtme noktası Su kanalları Kapağı soğutur Malzemeler Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklıdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir Silindir Kapağı Contası Silindir kapağı contası, kapak ile blok arasındaki sızdırmazlığı sağlar. Conta üç ayrı akışkanı birbirinden ayırır: Yanma gazları Soğutma suyu Motor yağı Conta hasar gördüğünde bu akışkanlar birbirine karışabilir. Conta Arızası Belirtileri Belirti Olası Anlamı Egzozdan beyaz duman Soğutma suyu yanma odasına geçiyor Yağda süt kıvamı Su yağa karışıyor Soğutma suyunda kabarcık Yanma gazları soğutma sistemine kaçıyor Soğutma suyu eksilmesi İç veya dış kaçak Aşırı ısınma Soğutma sisteminde basınç kaybı Aşırı Isınmanın Etkisi Aşırı ısınma, alüminyum kapakta çarpılmaya yol açabilir. Çarpılmış kapak contayı düzgün sıkıştıramaz. Onarımda kapak yüzeyi düzlenir ve conta yenilenir. Kapak Cıvatalarının Sıkılması Kapak cıvataları üreticinin belirttiği sırayla ve torkla sıkılır. Yanlış sıkma, contada sızıntıya ve kapakta çarpılmaya neden olur. Sıkma sırası genellikle ortadan dışa doğrudur. Sık Sorulan Sorular Silindir kapağı contası neden yanar? En yaygın neden aşırı ısınmadır. Yanlış cıvata torku ve motor vuruntusu da contaya zarar verebilir. Beyaz duman her zaman conta arızasını mı gösterir? Soğuk havada çalıştırma sonrası kısa süreli beyaz buhar normal olabilir. Sürekli beyaz duman ise kontrol gerektirir. Silindir kapağı sökülünce conta yeniden kullanılır mı? Hayır. Silindir kapağı contası tek kullanımlıktır. Kapak her söküldüğünde yeni conta takılır. İlgili Terimler Motor Bloğu, Silindir, Eksantrik Mili, Enjektör, Motor Hararet Yapması, Motor Soğutma Sistemi.
Silyon Feneri
Silyon feneri , motorla seyreden teknenin direği veya üst yapısı üzerinde bulunan ve ileriye doğru ışık veren beyaz seyir feneridir. İngilizcede bu fenere "masthead light" denir. Silyon Feneri Nedir? Silyon feneri, teknenin makine gücüyle seyrettiğini gösterir. Fener, teknenin merkez hattı üzerinde ve borda fenerlerinden yüksekte yer alır. Işık tam önden başlayarak her iki yana belirli bir açıyla yayılır. Arkadan bakan gözlemci silyon fenerini göremez. COLREG Şartları Özellik Değer Renk Beyaz Görünürlük açısı 225° Yönü Tam baştan her iki yana kirişin 22,5° gerisine kadar Kaynak kural COLREG 1972 Kural 21 Görünürlük Mesafesi COLREG 1972 Kural 22'ye göre: Tekne Boyu Asgari Mesafe 12 m'den kısa 2 deniz mili 12–20 m 3 deniz mili 20–50 m 5 deniz mili 50 m ve üzeri 6 deniz mili Kullanım Kuralları Seyirdeki her motorlu tekne silyon feneri gösterir. Boyu 50 metre ve üzeri teknelerde ikinci bir silyon feneri daha arkada ve yüksekte gösterilir. Yelkenli yelkenle seyrederken silyon feneri yakmaz. Yelkenli motorla seyrederken silyon feneri yakar. Yelkenlilerde Silyon Feneri Yelkenlilerde silyon feneri direğin ön yüzüne, güvertenin üzerinde belirli bir yüksekliğe monte edilir. Fener, borda fenerlerinin yukarısında kalmalıdır. Bazı yelkenlilerde silyon feneri ile güverte lambası tek gövdede birleştirilir. Yelken seyrinde yalnızca güverte lambası kullanılır. 12 Metreden Kısa Motorlu Tekneler COLREG 1972 Kural 23, 12 metreden kısa motorlu teknelere esneklik tanır. Bu tekneler silyon ve pupa feneri yerine tek bir her yönden görünür beyaz fener ile borda fenerlerini kullanabilir. Yükseklik Silyon fenerinin yüksekliği COLREG 1972 Ek I'de tanımlanır. Yükseklik, teknenin boyuna göre değişir. Fener, üst yapı veya donanım tarafından engellenmeyecek bir konumda olmalıdır. Sık Sorulan Sorular Silyon feneri ile demir feneri aynı lamba olabilir mi? Hayır. Silyon feneri 225 derece, demir feneri 360 derece görülür. Yelkenlide silyon feneri yanmıyorsa ne anlaşılır? Tekne yalnızca borda ve pupa fenerleri gösteriyorsa yelkenle seyrediyor olarak değerlendirilir. Silyon feneri bimini nedeniyle görünmüyorsa ne yapılır? Fener daha yükseğe taşınır veya engel kaldırılır. İlgili Terimler Seyir Feneri, Her Yönden Görünür Fener, Demir Feneri, Sancak Feneri, Motorlu Tekne, Yelkenli Tekne.
Sintine
Sintine , tekne gövdesinin içindeki en alt bölümdür. Teknede biriken su bu bölümde toplanır. Sintine Nedir? Sintine, döşeme tahtalarının altında kalır. Gövdenin şekli nedeniyle su en alçak noktaya akar. Bu nokta sintinedir. İngilizcede sintineye "bilge" denir. Sintine Suyunun Kaynakları Kaynak Örnek Yağmur Güverte ve kapak sızıntıları Dalga Güverteden giren deniz suyu Şaft salmastrası Şaftın gövdeden çıktığı noktadan sızan su Tatlı su sistemi Tank ve hortum kaçakları Klima ve buzdolabı Yoğuşma suyu Gövde hasarı Çatlak veya delikten giren su Sintinede Bulunan Ekipmanlar Sintine pompası: Biriken suyu denize atar. Sintine şamandırası: Su seviyesi yükselince pompayı çalıştırır. Yüksek su alarmı: Su seviyesi tehlikeli düzeye çıkınca uyarır. Sintine süzgeci: Pompanın emiş ağzını kirden korur. Yağlı Sintine Suyu Motor bölümündeki sintineye yakıt ve yağ karışabilir. Bu karışım denize pompalanmamalıdır. MARPOL Sözleşmesi Ek I, gemilerden yağlı su boşaltımını sınırlar. Türkiye'de yat ve teknelerden atık alımını "Mavi Kart" sistemi takip eder. Sistem, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Sintine suyu, marina ve limanlardaki atık alım tesislerine verilir. Sintine Temizliği Sintinedeki suyu pompa veya el pompasıyla boşaltın. Yağ emici bezlerle yüzeydeki yağı toplayın. Sintine temizleyicisiyle yüzeyi yıkayın. Kirli suyu atık alım tesisine teslim edin. Pompa süzgecini temizleyin. Sintine Kontrolü Sintinedeki su miktarı düzenli olarak kontrol edilir. Su miktarındaki ani artış bir sızıntıyı gösterir. Suyun tadı ve kokusu kaynağı belirlemeye yardım eder. Tuzlu su deniz suyu sızıntısını, tatlı su ise tank kaçağını işaret eder. Sık Sorulan Sorular Sintinede biraz su bulunması normal midir? Bazı teknelerde şaft salmastrası tasarım gereği az miktarda su sızdırır. Bu nedenle sintinede bir miktar su bulunabilir. Miktarın artması ise kontrol gerektirir. Sintine kokusu nasıl giderilir? Koku genellikle durgun su, yakıt ve organik kirlerden kaynaklanır. Sintinenin boşaltılıp temizlenmesi ve kurutulması kokuyu azaltır. Sintine pompası neden iki adet bulunur? Otomatik pompa küçük sızıntıları karşılar. Büyük su girişinde ikinci ve daha yüksek kapasiteli pompa devreye girer. Elektrik kesintisine karşı manuel pompa da bulunur. İlgili Terimler Sintine Pompası, Otomatik Sintine Pompası, Sintine Şamandırası, Yüksek Su Alarmı, Salmastra, Makine Dairesi.
Sintine Alarmı
Sintine alarmı , teknenin sintinesinde su seviyesi belirlenen düzeyin üzerine çıktığında uyarı veren alarm sistemidir. Alarm, su girişini erken fark etmeyi sağlar. Sintine Alarmı Nedir? Sintinede bir miktar su bulunabilir. Ancak su seviyesinin hızla yükselmesi sızıntı veya gövde hasarını gösterir. Otomatik sintine pompası suyu atar. Pompa yetersiz kalırsa veya arızalanırsa su yükselmeye devam eder. Sintine alarmı bu durumda kullanıcıyı uyarır. Sensör Türleri Tür Çalışma İlkesi Şamandıralı anahtar Su yükselince şamandıra kalkar ve kontağı kapatır Elektronik sensör Su teması veya alan değişimiyle algılar Basınç sensörü Su yüksekliğini basınçla ölçer Optik sensör Işığın su ile kırılmasını algılar Alarm Sisteminin Bileşenleri Seviye sensörü Alarm paneli veya göstergesi Sesli siren Işıklı gösterge İsteğe bağlı uzaktan bildirim modülü Pompa Sayacı Bazı sistemler, sintine pompasının kaç kez ve ne kadar süre çalıştığını kaydeder. Pompanın sık çalışması, yavaş ama sürekli bir sızıntıyı gösterir. Bu bilgi, su seviyesi alarm düzeyine ulaşmadan sorunu fark etmeyi sağlar. Uzaktan Bildirim Tekne marinada bağlıyken sahibi teknede bulunmayabilir. Uzaktan bildirim sistemleri, alarmı mobil ağ veya internet üzerinden telefona iletir. Bu sistemler genellikle akü gerilimi ve kıyı elektriği kesintisi uyarıları da verir. Kurulum İlkeleri Alarm sensörünü otomatik pompanın şamandırasından daha yükseğe yerleştirin. Alarm devresini akü şalterinden önce, ayrı sigortayla bağlayın. Alarm sirenini kaptan köşkü ve kamaradan duyulacak yere koyun. Sensörü kirden ve sintine artıklarından koruyun. Alarm, akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Test Yöntemi Sensörü elle kaldırın veya suyla test edin. Alarmın çaldığını doğrulayın. Uzaktan bildirimin ulaştığını kontrol edin. Testi düzenli aralıklarla tekrarlayın. Sık Sorulan Sorular Sintine alarmı ile yüksek su alarmı aynı mıdır? Genellikle aynı işlevi anlatır. Yüksek su alarmı, belirli bir yüksek seviyeyi vurgular. Alarm çaldığında ne yapılır? Sızıntının kaynağı aranır. Ek pompalar çalıştırılır ve gerekirse yardım çağrılır. Alarm neden yanlış çalışır? Sintinedeki çöp veya yağ sensörü etkileyebilir. Sintinenin temiz tutulması bu riski azaltır. İlgili Terimler Yüksek Su Alarmı, Sintine Pompası, Otomatik Sintine Pompası, Sintine, Sintine Şamandırası, Akü Şalteri.
Sintine Pompası
Sintine pompası , teknenin sintinesinde biriken suyu tekne dışına atan pompadır. Sintine pompası, teknenin su almasına karşı temel savunma donanımıdır. Sintine Pompası Nedir? Teknede su; yağmur, dalga, şaft keçesi veya sızıntılar yoluyla sintineye ulaşır. Sintine pompası bu suyu emer ve gövdedeki bir tahliye çıkışından denize atar. Pompa, elektrikle veya elle çalışabilir. Teknelerde genellikle birden fazla sintine pompası bulunur. Sintine Pompası Türleri Tür Çalışma Şekli Kullanım Elektrikli santrifüj pompa Dalgıç tip, dönen çark En yaygın otomatik pompa Elektrikli diyaframlı pompa Diyafram hareketiyle Kirli su ve kuru çalışma Esnek impellerli pompa Kauçuk impeller Kendinden emişli uygulamalar Manuel diyaframlı pompa Kol hareketiyle Elektriksiz yedek pompa Motor tahrikli pompa Motor kayışıyla Büyük ve iş tekneleri Kapasite Sintine pompası kapasitesi genellikle litre/saat veya galon/saat (GPH) olarak verilir. Belirtilen değer, pompanın yükseklik farkı olmadan ve tam gerilimde ulaştığı en yüksek debidir. Gerçek Debiyi Azaltan Etkenler Etken Etkisi Basma yüksekliği Su ne kadar yükseğe basılırsa debi o kadar azalır Hortum uzunluğu ve çapı Uzun ve dar hortum sürtünmeyi artırır Dirsekler Her dirsek kayıp yaratır Düşük gerilim Pompa yavaş döner Çekvalf Ek direnç oluşturur Gerçek debi, belirtilen değerin belirgin biçimde altında kalabilir. İlgili Standart ISO 15083, küçük teknelerde sintine pompalama sistemlerinin şartlarını belirler. Standart; pompa kapasitesi, manuel pompa bulunması, tahliye çıkışlarının konumu ve elektrikli pompaların bağlantısı gibi konuları kapsar. Pompanın Yerleşimi Pompa, sintinenin en alçak noktasına yerleştirilir. Pompa girişi süzgeçle korunur. Tahliye hortumu su hattının yukarısına bir kavisle yükseltilir. Tahliye çıkışı su hattının üzerinde bulunur. Tahliye çıkışı su hattına yakınsa geri akışı önlemek için ek önlem gerekir. Seçim Ölçütleri Teknenin boyunu ve sintine hacmini değerlendirin. Basma yüksekliğini ve hortum uzunluğunu hesaplayın. Gerçek debiyi üretici grafiklerinden kontrol edin. Otomatik ve manuel pompayı birlikte planlayın. Birden fazla bölme varsa her bölme için pompa düşünün. Sık Sorulan Sorular Sintine pompası tekneyi batmaktan kurtarır mı? Küçük ve orta su girişlerini karşılar. Büyük gövde hasarında pompa kapasitesi yetmeyebilir. Sintine pompasının çalışması nasıl test edilir? Şamandıra elle kaldırılır veya panelden manuel çalıştırılır. Tahliye çıkışından su geldiği gözlenir. Sintine pompası yağlı su atabilir mi? Yağlı sintine suyu denize pompalanmamalıdır. Atık alım tesislerine verilir. İlgili Terimler Otomatik Sintine Pompası, Manuel Sintine Pompası, Sintine Şamandırası, Sintine, Yüksek Su Alarmı, Çekvalf.
Sintine Pompası Şalteri
Sintine pompası şalteri , sintine pompasının çalışma biçimini seçmeye yarayan panel anahtarıdır. Şalter genellikle otomatik, kapalı ve manuel olmak üzere üç konuma sahiptir. Sintine Pompası Şalteri Nedir? Sintine pompası şalteri, kaptan köşkü veya elektrik panosu üzerinde bulunur. Kullanıcı şalteri çevirerek pompanın şamandıraya göre otomatik çalışmasını, tamamen durmasını veya sürekli çalışmasını seçer. Şalter, pompanın çalışıp çalışmadığını gösteren bir ışık içerebilir. Şalter Konumları Konum İşlev Kullanım Durumu Otomatik Pompa şamandıraya göre çalışır Normal kullanım Kapalı Pompa çalışmaz Bakım, pompa arızası Manuel Pompa sürekli çalışır Acil durum, test Manuel konum, birçok şalterde yaylıdır. Kullanıcı bırakınca şalter kapalı konuma döner. Bu tasarım, pompanın unutulup kuru çalışmasını önler. Bağlantı Düzeni Pompa beslemesi, akü şalterinden önceki sürekli enerjili hattan alınır. Besleme hattına uygun sigorta takılır. Şalterin otomatik konumu şamandıraya bağlanır. Manuel konum, şamandırayı atlayarak pompayı doğrudan besler. Pompa çalışma ışığı pompa devresine bağlanır. Akü şalteri kapatıldığında da otomatik konumun çalışması sağlanır. Gösterge Işığı Gösterge ışığı, pompa çalışırken yanar. Işığın sık yanması, sintineye sürekli su girdiğini gösterir. Bazı paneller pompa çalışma süresini sayar. Kullanım Kuralları Şalteri normalde otomatik konumda bırakın. Tekneden ayrılırken şalterin otomatik konumda olduğunu kontrol edin. Manuel konumu yalnızca gözetim altında kullanın. Kapalı konumda bırakılan şalter teknenin su almasına karşı korumayı ortadan kaldırır. Test Yöntemi Şalteri manuel konuma alın. Pompanın çalıştığını ve ışığın yandığını doğrulayın. Şalteri otomatik konuma alın. Şamandırayı kaldırarak pompanın çalıştığını kontrol edin. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Manuel konumda pompa çalışmıyor Sigorta, kablo veya pompa arızası Otomatik konumda pompa çalışmıyor Şamandıra arızası Işık yanıyor, pompa çalışmıyor Pompa motoru arızası Pompa durmuyor Şamandıra sıkışmış veya şalter arızalı Sık Sorulan Sorular Şalter neden yaylı manuel konuma sahiptir? Pompanın uzun süre kuru çalışmasını ve aküyü boşaltmasını önler. Her pompa için ayrı şalter gerekir mi? Birden fazla pompa varsa her pompa için ayrı şalter önerilir. Elektronik panellerde şalter nasıl yer alır? Dijital anahtarlama sistemlerinde pompa kontrolü ekran üzerinden yapılır. İlgili Terimler Sintine Pompası, Otomatik Sintine Pompası, Sintine Şamandırası, Elektrik Panosu, Akü Şalteri, Marin Sigorta.
Sintine Şamandırası
Sintine şamandırası , sintinedeki su seviyesini algılayarak otomatik sintine pompasını çalıştıran ve durduran anahtardır. Bu parçaya "şamandıra anahtarı" da denir. Sintine Şamandırası Nedir? Sintine şamandırası, su yükseldikçe yukarı kalkan yüzer bir kol içerir. Kol belirli bir açıya ulaşınca içindeki kontak kapanır. Kontak, pompanın elektrik devresini tamamlar ve pompa çalışır. Su seviyesi düşünce kol iner ve pompa durur. Şamandıra Türleri Tür Çalışma İlkesi Mekanik menteşeli şamandıra Yüzer kol menteşe etrafında döner Cıvalı şamandıra İçindeki cıva damlası kontağı kapatır Bilyalı veya manyetik şamandıra Mıknatıs bir reed anahtarı tetikler Elektronik seviye anahtarı Hareketli parça içermez, suyu elektronik algılar Cıvalı şamandıralar çevre kaygıları nedeniyle birçok ülkede kullanımdan kalkmıştır. Montaj Kuralları Şamandırayı pompanın yanına, sintinenin alçak bölümüne yerleştirin. Kolun serbestçe hareket edebileceği boşluk bırakın. Şamandırayı teknenin baş-kıç eksenine paralel yerleştirin. Şamandırayı kablo ve hortumların altına sıkışmayacak şekilde konumlandırın. Bağlantıları sintine suyunun ulaşamayacağı yükseklikte yapın. Şamandıra yönü önemlidir. Tekne yattığında veya baş-kıç vurduğunda şamandıranın yanlış tetiklenmemesi gerekir. Sık Görülen Arızalar Arıza Sonuç Neden Kolun aşağıda sıkışması Pompa çalışmaz Çöp, yağ, sıkışan kablo Kolun yukarıda sıkışması Pompa sürekli çalışır Çöp, kırık menteşe Kontak arızası Pompa çalışmaz Korozyon, iç hasar Kablo kopması Pompa çalışmaz Titreşim, aşınma Koruyucu Kafes Bazı şamandıralar koruyucu kafesle satılır. Kafes, sintinedeki çöp ve nesnelerin şamandırayı sıkıştırmasını önler. Kafes, suyun serbestçe girmesine izin verir. Test Yöntemi Şamandıra kolunu elle kaldırın. Pompanın çalıştığını doğrulayın. Kolu bırakın ve pompanın durduğunu kontrol edin. Kolun serbest hareket ettiğini gözlemleyin. Bakım Sintineyi temiz tutun. Şamandıra çevresindeki yağ ve kiri temizleyin. Kablo bağlantılarını korozyona karşı kontrol edin. Sezon başında testi tekrarlayın. Sık Sorulan Sorular Şamandıra neden pompadan ayrı monte edilir? Ayrı şamandıra, arızada pompadan bağımsız değiştirilebilir. Elektronik seviye anahtarı daha mı güvenilirdir? Hareketli parça içermediği için sıkışma riski yoktur. Kirli sintinede sensör yüzeyi temiz tutulmalıdır. Şamandıra ne sıklıkla değiştirilir? Arıza görüldüğünde veya üreticinin önerdiği sürede değiştirilir. İlgili Terimler Otomatik Sintine Pompası, Sintine Pompası, Sintine Pompası Şalteri, Sintine, Sintine Alarmı, Yüksek Su Alarmı.
Siyah Su Tankı
Siyah su tankı , teknede tuvaletten gelen atık suyun toplandığı tanktır. Siyah su, insan dışkısı ve idrar içerdiği için sağlık ve çevre açısından özel önlemler gerektirir. Siyah Su Tankı Nedir? Siyah su tankı, tuvaletin tahliye hattına bağlanır. Tuvalet sifonu çekildiğinde atık tanka gider. Tank, marinadaki atık alım tesisinde veya izin verilen bölgelerde boşaltılır. Tank, sızdırmaz ve koku geçirmez malzemelerden üretilir. Tank Malzemeleri Malzeme Özellik Polietilen Korozyona dayanıklı, hafif Fiberglas Gövdeye uyumlu biçimde üretilir Esnek tank Dar alanlara yerleşir Paslanmaz çelik, atık suyun asidik yapısı nedeniyle zamanla korozyona uğrayabilir. Y Vanası Y vanası, tuvaletten gelen atığın yönünü seçer: Konum Atık Yönü Tank Atık siyah su tankına gider Deniz Atık doğrudan denize gider (izin verilen bölgelerde) Kıyı sularında ve marinalarda Y vanası tank konumunda kilitli tutulur. Bazı ülkeler bu kilitlemeyi yasal olarak zorunlu tutar. Boşaltma Yöntemleri Atık alım tesisi: Güverte boşaltma ağzına vakum hortumu bağlanır ve tank çekilir. Denize boşaltma: İzin verilen bölgelerde maceratör pompa veya yerçekimiyle yapılır. Atık alım teknesi: Bazı marinalarda mobil hizmet sunulur. Koku Kontrolü Önlem Açıklama Koku geçirmez hortum Sanitasyon hortumu kullanılır Havalandırma filtresi Aktif karbon filtre kokuyu tutar Yeterli havalandırma Aerobik ortam kokuyu azaltır Düzenli boşaltma Atığın uzun süre beklemesini önler Tank katkıları Biyolojik katkılar kokuyu azaltır Düzenlemeler MARPOL Ek IV, belirli büyüklükteki gemilerden atık su boşaltımını düzenler. Gezi teknelerinde kurallar ulusal mevzuata göre değişir. Türkiye'de teknelerin atıkları Mavi Kart sistemiyle takip edilir ve atık alım tesislerine verilir. Kapasite ve Seviye Tank kapasitesi, teknedeki kişi sayısına ve boşaltma olanaklarına göre seçilir. Seviye göstergesi, tankın taşmasını önler. Dolu tank, havalandırma hattından atık çıkmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Siyah su tankı neden pis su tankı olarak da anılır? Pis su tankı terimi genel kullanımda siyah su tankını ifade eder. Y vanası neden kilitlenir? Kıyı sularında yanlışlıkla denize boşaltım yapılmasını önlemek için kilitlenir. Siyah su tankı nasıl temizlenir? Boşaltma sonrası tatlı suyla durulanır ve tekrar boşaltılır. İlgili Terimler Pis Su Tankı, Gri Su Tankı, Marin Tuvalet, Maceratör Pompa, Sanitasyon Hortumu, Havalandırma Filtresi.
Solar Şarj Kontrol Cihazı
Solar şarj kontrol cihazı , güneş panelinden gelen enerjiyi akünün ihtiyacına göre düzenleyen ve aküyü aşırı şarjdan koruyan cihazdır. Bu cihaza "güneş şarj regülatörü" de denir. Solar Şarj Kontrol Cihazı Nedir? Güneş panelinin çıkış gerilimi, ışık ve sıcaklığa göre değişir. Bu gerilim çoğunlukla akünün şarj geriliminden yüksektir. Kontrol cihazı, gerilimi ve akımı akünün durumuna göre ayarlar. Akü dolduğunda şarjı koruma seviyesine düşürür. Gece ise akünün panele geri akım vermesini engeller. Cihazın Görevleri Görev Açıklama Aşırı şarj koruması Akü dolunca akımı sınırlar Kademeli şarj Yükleme, emme ve koruma aşamalarını uygular Geri akım koruması Gece akünün panele boşalmasını önler Yük çıkışı kontrolü Bazı modellerde düşük gerilimde yükü keser Sıcaklık telafisi Şarj gerilimini sıcaklığa göre ayarlar Kontrol Cihazı Türleri Tür Çalışma Şekli Verim PWM Paneli aküye anahtarlayarak bağlar Panel gerilimi aküye yakınsa uygundur MPPT Panelin azami güç noktasını izler ve gerilimi dönüştürür Genellikle daha yüksektir PWM, İngilizce "Pulse Width Modulation" (darbe genişlik modülasyonu) ifadesinin kısaltmasıdır. MPPT, "Maximum Power Point Tracking" (azami güç noktası izleme) ifadesinin kısaltmasıdır. Akü Profilleri Kontrol cihazında akü türü seçilir: Sulu kurşun asit AGM Jel LiFePO4 Kullanıcı tanımlı profil Yanlış profil, akünün tam dolmamasına veya aşırı şarj olmasına yol açar. Seçim Ölçütleri Panelin azami açık devre gerilimini (Voc) belirleyin. Cihazın azami giriş geriliminin bu değerden yüksek olduğunu doğrulayın. Panel gücünü akü gerilimine bölerek azami şarj akımını hesaplayın. Cihazın akım değerini bu sonuca göre seçin. Akü türüne uygun profil desteğini kontrol edin. Soğuk havada panel gerilimi yükselir. Voc hesabında düşük sıcaklık payı bırakılır. Kurulum Sırası Birçok üretici, önce akünün, sonra panelin bağlanmasını önerir. Bu sıra, cihazın akü gerilimini doğru algılamasını sağlar. Kurulumda üreticinin talimatı esas alınır. Sık Sorulan Sorular PWM mi MPPT mi seçilmeli? Küçük ve düşük gerilimli sistemlerde PWM yeterli olabilir. Büyük sistemlerde ve yüksek gerilimli panellerde MPPT tercih edilir. Kontrol cihazı nereye monte edilir? Aküye yakın, kuru ve havadar bir yere monte edilir. Birden fazla panel tek cihaza bağlanabilir mi? Bağlanabilir. Toplam gerilim ve akım cihazın sınırlarını aşmamalıdır. İlgili Terimler MPPT Şarj Kontrol Cihazı, Güneş Paneli, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı, LiFePO4 Akü, Doğru Akım.
Sonar
Sonar , ses dalgaları göndererek ve geri dönen yankıları algılayarak su altındaki nesneleri ve deniz dibini tespit eden sistemdir. Sonar, İngilizce "Sound Navigation and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır. Sonar Nedir? Sonar, transdüser adı verilen bir parça ile ses darbeleri gönderir. Ses su içinde ilerler. Balık, deniz dibi veya bir nesneye çarptığında yankı oluşur. Transdüser yankıyı alır. Sistem, sesin gidiş-dönüş süresinden derinliği veya mesafeyi hesaplar. Ses, deniz suyunda saniyede yaklaşık 1.500 metre hızla ilerler. Hesap Örneği Ses darbesi 0,04 saniye sonra geri dönsün. Toplam yol: 1.500 × 0,04 = 60 m Derinlik: 60 ÷ 2 = 30 m Sonar Türleri Tür Tarama Yönü Kullanım Geleneksel sonar Aşağı doğru koni Derinlik ve balık algılama CHIRP sonar Aşağı, frekans taramalı Daha ayrıntılı hedef ayrımı Aşağı tarama sonar Aşağı, ince dilim Dip yapısının fotoğraf benzeri görüntüsü Yan tarama sonar Teknenin iki yanı Geniş alanda dip yapısı Canlı sonar Gerçek zamanlı ileri veya aşağı Hareketli balık takibi İleri bakan sonar Teknenin önü Sığlık ve engel algılama Frekans Seçimi Frekans Özellik Düşük frekans (örneğin 50 kHz) Derin suya ulaşır, ayrıntı düşüktür Yüksek frekans (örneğin 200 kHz) Ayrıntı yüksektir, derinlik sınırlıdır CHIRP sonar, tek frekans yerine bir frekans aralığını tarar. Bu yöntem, hedeflerin daha net ayrılmasını sağlar. Kullanım Alanları Derinlik ölçümü Balık bulma Dip yapısını inceleme Demir yeri seçimi Batık ve engel tespiti Ekranın Okunması Sonar ekranında deniz dibi kalın bir çizgi olarak görünür. Balıklar yay veya nokta biçiminde görülür. Sert zemin güçlü, yumuşak zemin zayıf yankı verir. Renkler yankı gücünü gösterir. Sık Sorulan Sorular Sonar ile derinlik ölçer aynı şey midir? Derinlik ölçer, sonarın yalnızca derinlik gösteren basit biçimidir. Sonar sığ suda doğru çalışır mı? Çok sığ suda yankılar karışabilir. Yüksek frekans sığ suda daha iyi sonuç verir. Sonar teknenin hızından etkilenir mi? Yüksek hızda transdüser çevresinde hava kabarcıkları oluşabilir. Kabarcıklar ses dalgalarını dağıtır ve görüntü bozulur. İlgili Terimler Balık Bulucu, Derinlik Ölçer, Transdüser, İskandil, Chartplotter, Balıkçı Teknesi.
Su Ayırıcı Filtre
Su ayırıcı filtre , yakıttaki suyu ve iri tortuyu motora ulaşmadan ayıran birincil yakıt filtresidir. Filtre, tank ile motor arasındaki yakıt hattına monte edilir. Su Ayırıcı Filtre Nedir? Teknelerde yakıt tankına su girebilir. Su; yoğuşma, kirli yakıt ikmali veya güverte dolum ağzından sızıntı yoluyla gelir. Su, yakıttan ağır olduğu için tank dibinde toplanır. Dalga hareketi bu suyu yakıt hattına taşıyabilir. Su ayırıcı filtre, suyu ayırarak motoru korur. Çalışma İlkesi Aşama Açıklama Yön değişimi Yakıt, filtreye girerken dönme hareketi yapar Çökelme Ağır su damlaları ve tortu aşağı iner Birleşme Küçük su damlacıkları birleşip büyür Süzme Yakıt, filtre elemanından geçerek motora gider Toplama Su ve tortu, alt haznede birikir Filtrenin Bölümleri Filtre elemanı: Yakıtı süzer. Şeffaf hazne: Biriken suyun görülmesini sağlar. Tahliye vanası: Hazne altındaki suyu boşaltır. El pompası: Bazı modellerde hava alma için bulunur. Vakum göstergesi: Filtre direncini gösterir. Su Tahliyesi Motoru durdurun. Haznenin altına toplama kabı koyun. Tahliye vanasını açın. Temiz yakıt gelene kadar su ve tortuyu boşaltın. Vanayı kapatın. Atığı uygun atık noktasına teslim edin. Hazne düzenli olarak kontrol edilir. Su miktarındaki artış, tankta su biriktiğini gösterir. İkiz Filtre Sistemleri Bazı teknelerde iki su ayırıcı filtre paralel bağlanır. Bir vana, yakıt akışını filtrelerden birine yönlendirir. Bir filtre tıkandığında motor durdurulmadan diğer filtreye geçilir. Bu düzen, kirli yakıt riski olan uzun seyirlerde kullanılır. Markalar Parker firmasının Racor ürün grubu, tekne su ayırıcı filtrelerinin bilinen örneklerindendir. Farklı üreticiler benzer ürünler sunar. Metal ve Şeffaf Hazne Bazı ülkelerde motor bölmesindeki yakıt filtrelerinin yangına dayanıklı olması istenir. Plastik şeffaf hazneler için ısı kalkanı veya metal hazne seçenekleri bulunur. Uygunluk, kullanılan bölgenin düzenlemelerine göre kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Su ayırıcı filtre dizel ve benzinli motorlarda kullanılır mı? Evet. Her iki yakıt türünde de suyun motora ulaşması arızaya yol açar. Haznede koyu tortu ne anlama gelir? Koyu tortu, mikrobiyal kirlenmeyi veya tank dibi kirini gösterebilir. Tank temizliği gerekebilir. Filtre elemanı ne zaman değiştirilir? Vakum göstergesi yükseldiğinde veya üreticinin belirttiği saatte değiştirilir. İlgili Terimler Yakıt Filtresi, Yakıt Tankı, Yakıt Pompası, Dizel Tekne Motoru, Güverte Dolum Ağzı, Enjektör.
Su Filtresi
Su filtresi , teknenin tatlı su sistemindeki suyu tortu, koku ve tat bozucu maddelerden arındıran filtredir. Su filtresi, depolanan suyun kalitesini kullanım noktasında iyileştirir. Su Filtresi Nedir? Teknelerde su, tanklarda uzun süre bekler. Farklı kaynaklardan alınan su, tortu ve koku içerebilir. Tank ve hortumlar da suya tat verebilir. Su filtresi, suyu musluğa ulaşmadan önce süzer. Filtre, pompa girişine veya musluk öncesine takılabilir. Filtre Türleri Tür Tuttuğu Maddeler Pompa ön süzgeci Büyük parçacıklar Sediment filtresi Kum, pas, tortu Aktif karbon filtresi Klor, koku, tat bozucu maddeler Seramik filtre İnce parçacıklar, bazı bakteriler UV sterilizatör Mikroorganizmaları etkisizleştirir Ters ozmoz Çözünmüş maddeler Sistemdeki Konumlar Konum Görevi Dolum hattı Tanka giren suyu süzer Pompa girişi Pompayı korur İçme suyu musluğu Yalnızca içme suyunu süzer Tüm hat çıkışı Tüm muslukları kapsar İçme suyu için çoğu teknede ayrı bir musluk ve filtre kullanılır. Aktif Karbon Filtre Aktif karbon, kloru ve kokuyu yüzeyinde tutar. Klor giderildikten sonra suda bakteri üreme riski artar. Bu nedenle karbon filtre, kullanım noktasına yakın konumlandırılır. Filtre kartuşu, üreticinin belirttiği aralıkta değiştirilir. UV Sterilizatör UV sterilizatör, suyu ultraviyole ışığa maruz bırakır. Işık, mikroorganizmaların çoğalmasını engeller. UV sistemi berrak su ister. Bu nedenle öncesinde sediment filtresi kullanılır. Sistem elektrik tüketir. Montaj Kuralları Filtreyi akış yönü okuna göre takın. Kartuş değişimi için erişim bırakın. Filtre öncesine ve sonrasına vana koymayı değerlendirin. Montajdan sonra hattı yıkayın. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Debi düştü Kartuş tıkanmış Koku ve tat geri geldi Karbon doymuş Kartuş renk değiştirdi Tortu birikmiş Sınırlamalar Su filtresi, her türlü kirleticiyi gidermez. İçme suyunun güvenliği; kaynak suyun kalitesine, tank hijyenine ve filtre türüne bağlıdır. Sık Sorulan Sorular Filtre tank suyunu içilebilir yapar mı? Filtre türüne bağlıdır. Garanti için ürün belgesine bakılır. Kartuş ne sıklıkla değiştirilir? Değişim aralığını üretici belirtir. İlgili Terimler Su Tankı, Tatlı Su Pompası, Tekne Musluğu, Watermaker, Su Hortumu, Hidrofor.
Su Geçirmez Lamba
Su geçirmez lamba , gövdesine su ve nem girmesini önleyecek şekilde tasarlanan lambadır. Lambanın suya karşı koruma düzeyi IP koduyla belirtilir. Su Geçirmez Lamba Nedir? Su geçirmez lambanın gövdesi contalar, sızdırmaz lensler ve kapalı kablo girişleriyle korunur. Bazı modellerde gövde içi reçineyle doldurulur. Bu yönteme "dolgu" veya "potting" denir. Dolgu, elektronik parçaları suyla temastan tamamen ayırır. IP Sınıflarına Göre Su Koruması IP Kodu (ikinci rakam) Koruma Düzeyi X4 Her yönden su sıçramasına karşı X5 Her yönden su jetlerine karşı X6 Güçlü su jetlerine karşı X7 Geçici suya daldırmaya karşı (1 m, 30 dakika) X8 Üreticinin belirttiği koşullarda sürekli daldırmaya karşı Kodlar IEC 60529 standardında tanımlanır. Kullanım Yerine Göre Önerilen Koruma Konum Tipik Koruma Kamara içi IP20–IP44 Tuvalet ve duş IP44–IP65 Kokpit IP65–IP67 Güverte ve direk IP66–IP67 Su altı IP68 Tablo genel uygulamayı gösterir. Kesin seçim üretici önerisine göre yapılır. Sızdırmazlık Elemanları Conta: Gövde ile lens arasında O-ring: Vida ve kapak birleşimlerinde Kablo rakoru: Kablo girişinde Basınç dengeleme valfi: Gövde içinde yoğuşmayı azaltır Buğulanma Sıcaklık değiştiğinde gövde içindeki hava genleşir ve büzülür. Bu hareket, nemli havanın içeri çekilmesine yol açabilir. Nem lensin iç yüzünde buğulanır. Basınç dengeleme valfleri, havanın geçmesine izin verirken suyu engeller. Montaj Kuralları Lambayı montaj yüzeyine contasıyla yerleştirin. Vidaları eşit sıkın; aşırı sıkma contayı ezer. Kablo girişini aşağı bakacak şekilde konumlandırın. Kabloda damla döngüsü bırakın. Kablo bağlantılarını gövde dışında değil, kuru bölgede yapın. Bakım Contaları düzenli olarak kontrol edin. Lensin içinde nem veya su izi arayın. Gövde vidalarında korozyonu inceleyin. Sık Sorulan Sorular IP67 lamba su altında kullanılabilir mi? Geçici daldırmaya dayanır. Sürekli su altı kullanımı için IP68 gerekir. Su geçirmez lamba basınçlı yıkamaya dayanır mı? IP66 ve üzeri lambalar güçlü su jetlerine dayanacak şekilde test edilir. Contası eskiyen lamba yeniden kullanılabilir mi? Yedek conta bulunuyorsa conta değiştirilir. Bulunmuyorsa lamba değiştirilir. İlgili Terimler IP Koruma Sınıfı, IP67, Marin Aydınlatma, Sualtı Lambası, Kablo Rakoru, Marin LED.
Su Hattı
Su hattı , tekne yüzerken suyun gövdeye değdiği çizgidir. Su hattı, karina ile bordayı birbirinden ayırır. Su Hattı Nedir? Tekne suya oturduğunda gövdenin bir bölümü su altında kalır. Su yüzeyinin gövde üzerinde çizdiği hat su hattıdır. Su hattının konumu teknenin yüküne göre değişir. İngilizcede su hattına "waterline" denir. Su Hattı Türleri Tür Tanım Tasarım su hattı (DWL) Tasarımcının belirlediği yükleme durumundaki su hattı Boş su hattı Tekne yüksüz iken oluşan su hattı Yüklü su hattı Yakıt, su, ekipman ve kişilerle oluşan su hattı DWL, İngilizce "Design Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. Su Hattı Şeridi Su hattı şeridi, su hattının hemen üzerinde boyanan renkli banttır. İngilizcede bu banda "boot stripe" denir. Şerit iki amaca hizmet eder: Antifouling boya ile borda boyası arasında geçiş sağlar. Teknenin yüklü veya boş durumunu gözle görmeyi kolaylaştırır. Su Hattını Etkileyen Etkenler Yük: Ağırlık arttıkça tekne batar ve su hattı yükselir. Ağırlık dağılımı: Kıçta yük fazlaysa tekne kıçtan batar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu deniz suyundan düşüktür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Sıcaklık: Sıcak suyun yoğunluğu soğuk sudan düşüktür. Gemilerde Yükleme Hattı 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, gemilerin azami yükleme derinliğini belirler. Gemi bordasında bu derinliği gösteren işarete Plimsoll işareti denir. İşaret, farklı mevsim ve su türleri için ayrı çizgiler içerir. Gezi teknelerinde bu işaret bulunmaz. Su Hattının Önemi Su hattı boyu, deplasman teknelerinde gövde hızını belirler. Su hattı yüksekliği, gövde geçişlerinin konumunu etkiler. Su hattının üstündeki açıklıklar, su alma riskini belirler. Sık Sorulan Sorular Su hattının üstünde yosun oluşması ne anlama gelir? Tekne, tasarım su hattından daha derine batmış olabilir. Fazla yük veya sintinede biriken su bu duruma neden olur. Su hattı şeridi nasıl doğru çizilir? Tekne karaya alındığında lazer terazi veya su terazisiyle yatay hat işaretlenir. Hat maskeleme bandıyla belirlenir ve boyanır. Su hattı ile fribord arasındaki ilişki nedir? Fribord, su hattından güverte kenarına kadar olan yüksekliktir. Su hattı yükseldikçe fribord azalır. İlgili Terimler Su Hattı Boyu, Karina, Fribord, Draft, Deplasman, Antifouling.
Su Hattı Boyu
Su hattı boyu , teknenin su hattı üzerindeki en ön ve en arka noktaları arasındaki yatay mesafedir. Su hattı boyunun kısaltması LWL'dir. Su Hattı Boyu Nedir? LWL, İngilizce "Length Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. Su hattı boyu, teknenin suyla temas eden bölümünün uzunluğunu gösterir. Değer, teknenin yüküne göre değişir. Üreticiler genellikle tasarım yükündeki değeri verir. Su Hattı Boyu ve Toplam Boy Farkı Ölçü Kapsamı Toplam boy (LOA) Tüm çıkıntılar dahil en uç noktalar Gövde boyu (LH) Sökülebilir parçalar hariç gövde uçları Su hattı boyu (LWL) Yalnızca su hattı üzerindeki uçlar Su hattı boyu, çoğu teknede toplam boydan kısadır. Eğimli bodoslama ve aynalık bu farkı oluşturur. Gövde Hızı Deplasman gövdeli tekne ilerlerken bir dalga sistemi oluşturur. Dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde tekne kendi dalgasının içinde kalır. Bu noktadaki hıza gövde hızı denir. Yaklaşık formül: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √LWL (feet) Gövde Hızı Hesap Örnekleri Su Hattı Boyu Yaklaşık Gövde Hızı 16 ft (4,9 m) 5,4 knot 25 ft (7,6 m) 6,7 knot 36 ft (11,0 m) 8,0 knot 49 ft (14,9 m) 9,4 knot Kızaklayan gövdeler bu sınırı aşar. Gövde suyun üstüne çıktığında dalga sisteminden kurtulur. Su Hattı Boyunu Etkileyen Etkenler Yük: Tekne battıkça su hattı uzayabilir. Yatma açısı: Yelkenli yattığında bazı gövdelerde su hattı uzar. Trim: Baş veya kıçtan batma su hattı boyunu değiştirir. Gövde şekli: Dik bodoslama ve dik aynalık, su hattı boyunu toplam boya yaklaştırır. Kullanım Alanları Deplasman teknelerinde hız tahmini Deplasman/boy oranı hesabı Yarış yelkenlilerinde handikap hesabı Gövde direnci hesapları Sık Sorulan Sorular Uzun su hattı neden hız avantajı sağlar? Gövde hızı su hattı boyunun karekökü ile artar. Bu nedenle aynı tipteki iki deplasman teknesinden su hattı uzun olanın teorik hız sınırı daha yüksektir. Gövde hızı kesin bir sınır mıdır? Hayır. Formül yaklaşık bir değer verir. Hafif ve dar gövdeli tekneler bu değeri bir miktar aşabilir. Su hattı boyu nasıl ölçülür? Tekne suda iken baş ve kıçta su yüzeyinin gövdeye değdiği noktalar işaretlenir. İki nokta arasındaki yatay mesafe ölçülür. İlgili Terimler Tekne Boyu, Su Hattı, Deplasman, Tekne Gövdesi, Baş Bodoslama, Tekne Eni.
Su Hortumu
Su hortumu , teknenin tatlı su sisteminde suyu tanktan pompaya, musluklara, duşlara ve su ısıtıcısına taşıyan hortumdur. Su hortumu, içme suyuyla temas ettiği için gıdaya uygun malzemeden üretilir. Su Hortumu Nedir? Tekne su hortumu, basınçlı su sisteminin hatlarını oluşturur. Hortum, suya tat veya koku vermemelidir. Sıcak su hatlarında yüksek sıcaklığa dayanmalıdır. Hortum, sistemin çalışma basıncını güvenle taşımalıdır. Hortum Türleri Tür Özellik Kullanım Örgü takviyeli PVC Esnek, şeffaf veya opak Soğuk su hatları Sıcak suya dayanıklı PVC Daha yüksek sıcaklık değeri Sıcak su hatları PEX boru Yarı sert, hızlı bağlantılı Tüm basınçlı hatlar Spiral takviyeli PVC Emişte büzülmez Pompa emiş hattı Hızlı Bağlantı Sistemleri Birçok teknede yarı sert boru ve hızlı bağlantı elemanları kullanılır. Bu sistemler kelepçe gerektirmez. Boru, bağlantıya itilerek takılır. Sistem, sökme ve onarımı kolaylaştırır. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Gıdaya uygunluk İçme suyuyla temasa uygun malzeme Basınç değeri Sistem basıncının üzerinde olmalı Sıcaklık değeri Sıcak su hattı için yeterli olmalı Çap Bağlantı ağızlarıyla uyumlu olmalı Opaklık Opak hortum yosun oluşumunu azaltır Şeffaf hortumda ışık geçer. Işık, hortum içinde yosun oluşumunu kolaylaştırır. Montaj Kuralları Hortumu bağlantı ağzına tam oturtun. Kelepçeli bağlantılarda paslanmaz kelepçe kullanın. Pompa çıkışında titreşimi azaltmak için esnek bölüm bırakın. Hortumu desteklerle sabitleyin. Montajdan sonra hattı yıkayın. Hijyen Tank ve hatlar periyodik olarak dezenfekte edilir. Dezenfeksiyon ürünü, üreticinin önerdiği oranda kullanılır. Dezenfeksiyon sonrası hat bol tatlı suyla yıkanır. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Suda plastik tadı Hortum uygun değil veya yaşlanmış Bağlantıda damlama Hortum ağzı deforme Hortum şişmesi Basınç veya sıcaklık sınırı aşılmış İç yüzeyde renk değişimi Yosun veya biyofilm Sık Sorulan Sorular Sıcak su hattında normal hortum kullanılabilir mi? Sıcaklık değeri uygun olmalıdır. Uygunsuz hortum yumuşar ve patlayabilir. Kış aylarında hortum nasıl korunur? Hat boşaltılır. Gerekirse içme suyuna uygun antifriz kullanılır. İlgili Terimler Tekne Hortumu, Su Tankı, Tatlı Su Pompası, Basınçlı Su Pompası, Hortum Kelepçesi, Tekne Musluğu.
Su Tankı
Su tankı , teknede içme ve kullanma amaçlı tatlı suyu depolayan haznedir. Su tankı, teknenin tatlı su sisteminin kaynağıdır. Su Tankı Nedir? Su tankı genellikle teknenin alçak bölümüne, döşeme altına veya yatak altına yerleştirilir. Tank, güverte dolum ağzından doldurulur. Tatlı su pompası tanktan suyu çekerek musluklara iletir. Tankın üst noktasında hava alması için bir havalandırma bulunur. Tank Malzemeleri Malzeme Özellik Polietilen Hafif, korozyona dayanıklı, kalıpla üretilir Paslanmaz çelik Dayanıklı, kaynak bölgelerinde korozyon riski Fiberglas Gövdeye uyumlu biçimde üretilir Esnek tank (bladder) Boş alanlara yerleşir, katlanabilir İçme suyu tanklarında gıdayla temasa uygun malzeme kullanılır. Tankın Bağlantıları Bağlantı Görevi Dolum hattı Güverte dolum ağzından tanka su getirir Havalandırma hattı Doldurma ve boşaltmada hava giriş-çıkışı Çıkış hattı Suyu pompaya iletir Seviye sensörü Su miktarını gösterir Muayene kapağı Temizlik ve kontrol Kapasite Hesabı Günlük su tüketimi kişi sayısına ve kullanıma göre hesaplanır. Örnek: 4 kişi, kişi başı günde 15 litre kullansın. Günlük tüketim 60 litre olur. 300 litrelik tank yaklaşık 5 gün yeter. Tüketim; duş, bulaşık ve tuvalet kullanımına göre büyük farklılık gösterir. Ağırlık ve Denge Su ağırdır. 1 litre su yaklaşık 1 kilogramdır. 300 litre su 300 kilogram ağırlık ekler. Tanklar, ağırlık merkezi düşük ve teknenin ortasına yakın olacak şekilde yerleştirilir. Birden fazla tank varsa dengeli kullanılmaları teknenin trimini korur. Temizlik ve Su Kalitesi Tankı belirli aralıklarla boşaltın. Muayene kapağından iç yüzeyi temizleyin. İçme suyu sistemleri için uygun dezenfektanla dezenfekte edin. Sistemi bol suyla durulayın. Güvenilir kaynaklardan su alın. Durgun su, tankta yosun ve bakteri oluşmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Tank suyu içilebilir mi? Su kaynağı, tank temizliği ve filtreleme durumuna bağlıdır. Birçok denizci içme suyunu ayrıca filtreler veya şişe suyu kullanır. Esnek tank ne zaman tercih edilir? Sert tankın sığmadığı veya ek kapasite gerektiğinde tercih edilir. Tank seviyesi nasıl izlenir? Seviye sensörü ve gösterge kullanılır. Bazı sistemler NMEA 2000 ile ekrana bağlanır. İlgili Terimler Tatlı Su Pompası, Tank Seviye Göstergesi, Güverte Dolum Ağzı, Havalandırma Filtresi, Su Filtresi, Su Yapıcı.
Su Yapıcı
Su yapıcı , deniz suyunu tatlı suya çeviren tekne cihazıdır. Su yapıcı, İngilizce "watermaker" teriminin Türkçe karşılığıdır. Su Yapıcı Nedir? Su yapıcı, deniz suyundaki tuzu ve çözünmüş maddeleri ayırır. Teknelerde kullanılan su yapıcılar ters ozmoz yöntemiyle çalışır. Yüksek basınçlı bir pompa, deniz suyunu yarı geçirgen bir membrandan geçirir. Membran, su moleküllerini geçirir ve tuzu tutar. Elde edilen tatlı su, tanka gönderilir. Bileşenler Bileşen Görevi Deniz suyu vanası ve süzgeci Ham suyu alır Besleme pompası Suyu ön filtrelere gönderir Ön filtreler Tortu ve partikülleri tutar Yüksek basınç pompası Suyu membrana basar Membran Tuzu ayırır Ürün suyu çıkışı Tatlı suyu tanka gönderir Konsantre çıkışı Tuzlu suyu denize atar Kontrol paneli Basınç ve kaliteyi izler Güç Kaynakları Tür Enerji Kaynağı DC su yapıcı 12 V veya 24 V akü sistemi AC su yapıcı Jeneratör veya invertör Motor tahrikli su yapıcı Ana motordan kayış ile DC modeller düşük kapasitelidir ve yelkenlilerde yaygındır. AC modeller yüksek kapasitelidir ve büyük yatlarda kullanılır. Kapasite Seçimi Kapasite, saatte üretilen litre ile ifade edilir. Seçimde şu ölçütler dikkate alınır: Teknedeki kişi sayısı Günlük su tüketimi Kullanılabilir enerji miktarı Cihazın günlük çalışma süresi Kullanım Kuralları Su yapıcıyı yalnızca temiz deniz suyunda çalıştırın. Liman ve marina içinde çalıştırmayın. Yağ veya yakıt kirliliği olan suda kullanmayın. İlk üretilen suyu tuzluluk ölçümü tamamlanana kadar tanka göndermeyin. Yağ ve yakıt, membrana kalıcı zarar verebilir. Bakım İşlem Açıklama Tatlı su yıkaması Kullanım sonrası membrandaki tuzlu suyu atar Ön filtre değişimi Filtreler tıkandıkça yapılır Koruma (pickling) Uzun süre kullanılmayacaksa koruyucu kimyasal uygulanır Membran değişimi Verim düştüğünde yapılır Sık Sorulan Sorular Su yapıcı ile watermaker aynı cihaz mıdır? Evet. İki terim aynı cihazı ifade eder. Su yapıcı ne kadar enerji tüketir? Tüketim modele bağlıdır. Teknik değerler üretici belgesinde verilir. İlgili Terimler Watermaker, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Su Tankı, Deniz Suyu Filtresi, Su Filtresi, Tekne Elektrik Sistemi.
Sualtı Aydınlatması
Sualtı aydınlatması , teknenin su hattının altına yerleştirilen ve çevredeki suyu aydınlatan ışık sistemidir. Sualtı aydınlatması, görsel amaçla ve balıkçılıkta kullanılır. Sualtı Aydınlatması Nedir? Sualtı lambaları genellikle kıç aynalığa, su hattının altına monte edilir. Lambalar, teknenin çevresindeki suyu renkli veya beyaz ışıkla aydınlatır. Işık, balıkları ve planktonları çekebilir. Bu nedenle bazı balıkçılar sualtı aydınlatmasını kullanır. Kullanım Alanları Alan Açıklama Görsel amaç Demirde veya marinada tekne çevresini aydınlatma Balıkçılık Işıkla balık çekme Yüzme güvenliği Gece suya giren kişilerin görülmesi Dalış Gece dalışında tekne konumunun belirlenmesi Sistem Bileşenleri Sualtı lambaları Güç kaynağı veya sürücü Kumanda paneli veya uzaktan kumanda Kablolar ve sızdırmaz geçişler Sigorta Lamba Türleri Tür Montaj Özellik Gövde geçişli lamba Gövdeye açılan delikten içeri Düz ve temiz görünüm Yüzey montajlı lamba Gövde yüzeyine vidalanır Kurulumu kolay Değiştirilebilir modüllü lamba Tekne suda iken iç modül değiştirilebilir Bakım kolaylığı Korozyon ve Malzeme Sualtı lambaları sürekli deniz suyuyla temas eder. Gövdeler genellikle bronz veya paslanmaz çelikten üretilir. Alüminyum gövdeli teknelerde metal uyumu dikkate alınır. Uyumsuz metaller galvanik korozyona yol açar. Plastik gövdeli modeller bu riski azaltır. Isı Yönetimi Yüksek güçlü LED sualtı lambaları ısı üretir. Isı, deniz suyu tarafından alınır. Bu nedenle bazı lambalar sudan çıkmışken uzun süre çalıştırılmamalıdır. Tekne karada iken lambaların yakılması LED'lere zarar verebilir. Kurulum Notları Montaj yerini su hattının belirli bir altında seçin. Pervane, dümen ve egzoz akışından uzak tutun. Gövde geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın. Kablo geçişlerini su hattının üstüne taşıyın. Lambaya antifouling boya sürmeyin. Sık Sorulan Sorular Sualtı ışıkları seyirde kullanılabilir mi? Seyir sırasında COLREG fenerleriyle karışmamalıdır. Genellikle demirde veya bağlıyken kullanılır. Sualtı lambası deniz canlılarından nasıl korunur? Lens yüzeyi düzenli temizlenir. Bazı üreticiler lensler için özel kaplamalar önerir. Sualtı lambası gövde geçişi sızdırırsa ne olur? Tekne içine su girer. Montaj karada yapılır ve sızdırmazlık kontrol edilir. İlgili Terimler Sualtı Lambası, Marin LED, Kıç, Karina, Galvanik Korozyon, Tekne Aydınlatması.
Sualtı Lambası
Sualtı lambası , teknenin su hattının altına monte edilen ve su içinde ışık veren sızdırmaz lambadır. Sualtı lambası, sualtı aydınlatma sisteminin temel parçasıdır. Sualtı Lambası Nedir? Sualtı lambası, su basıncına ve deniz suyuna sürekli maruz kalır. Lamba gövdesi tam sızdırmaz olmalıdır. Işık kaynağı olarak LED kullanılır. Lamba, teknenin elektrik sisteminden sürücü aracılığıyla beslenir. Lambanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Bronz, paslanmaz çelik veya polimer LED modülü Işığı üretir Lens Işığı suya iletir, genellikle polikarbonat veya cam Conta Sızdırmazlık sağlar Kablo ve geçiş parçası Elektriği tekne içine taşır Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Işık akısı Lümen cinsinden parlaklık Işık rengi Beyaz, mavi, yeşil veya çok renkli Işın açısı Dar veya geniş dağılım Koruma sınıfı Sürekli suya daldırma için IP68 Gövde malzemesi Tekne gövdesiyle uyumlu Montaj türü Gövde geçişli veya yüzey montajlı Işık Rengi ve Su Su, ışığın renklerini farklı oranlarda soğurur. Kırmızı ışık suda hızla soğurulur. Mavi ve yeşil ışık daha uzağa ulaşır. Bu nedenle sualtı lambalarında mavi, yeşil ve beyaz renkler yaygındır. IP68 Koruma IEC 60529 standardına göre IP68, toz geçirmezlik ve üreticinin belirttiği koşullarda sürekli suya daldırmaya dayanıklılık anlamına gelir. Daldırma derinliği ve süresi, üretici tarafından belirtilir. Montaj Adımları Tekneyi karaya alın. Montaj yerini işaretleyin ve iç tarafta engel olmadığını doğrulayın. Gövde geçişli modelde uygun çapta delik açın. Delik çevresini sandviç gövdede epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu uygulayarak lambayı yerleştirin. İçeriden somun veya flanşla sabitleyin. Kabloyu sigortalı devreye bağlayın. Bakım Lens üzerindeki deniz canlılarını temizleyin. Karinaya alımlarda conta ve gövdeyi kontrol edin. Gövde metali için uygun anot korumasını kontrol edin. Lambayı karada uzun süre yakmayın. Sık Sorulan Sorular Sualtı lambası ne kadar enerji tüketir? Tüketim, lambanın gücüne bağlıdır. LED modeller birkaç watt ile birkaç on watt arasında çalışır. Lambanın lensi çizilirse ne olur? Işık dağılımı bozulur ve deniz canlıları daha kolay tutunur. Sualtı lambası tekne suda iken değiştirilebilir mi? Değiştirilebilir modüllü modellerde iç modül tekne içinden değiştirilir. İlgili Terimler Sualtı Aydınlatması, IP Koruma Sınıfı, Marin LED, Karina, Galvanik Korozyon, Gövde Geçişi.
Suni Tik
Suni tik , doğal tik ağacının görünümünü taklit eden ve polimer esaslı malzemeden üretilen güverte kaplamasıdır. Suni tik, "sentetik tik" olarak da anılır. Suni Tik Nedir? Suni tik, genellikle PVC veya benzeri esnek polimerlerden ekstrüzyonla üretilir. Malzeme, tik ağacının rengine ve damar yapısına benzer şekilde renklendirilir. Şeritler, aralarında koyu renkli derz çizgileriyle birleştirilir. Kaplama, güverteye yapıştırıcıyla uygulanır. Malzeme Türleri Tür Özellik PVC esaslı suni tik Yaygın, esnek PVC içermeyen polimer Bazı üreticilerin alternatif formülleri EVA köpük kaplama Tik desenli, yumuşak Doğal Tik ile Karşılaştırma Özellik Suni Tik Doğal Tik Bakım ihtiyacı Düşük Yüksek Ağırlık Değişken Değişken Güneşte ısınma Daha yüksek olabilir Daha düşük Renk değişimi Sınırlı Griye döner Kaymazlık İyi Islakken iyi Sürdürülebilirlik Ağaç kullanmaz Orman kaynağına bağlı Onarım Parça değişimi Zımpara ve derz yenileme Kullanım Alanları Ana güverte Kokpit tabanı Yüzme platformu Merdiven basamakları Flybridge zemini Uygulama Adımları Güverte yüzeyinin şablonu çıkarılır. Paneller atölyede şablona göre hazırlanır. Güverte yüzeyi zımparalanır ve temizlenir. Üretici yapıştırıcısı uygulanır. Paneller yerleştirilir ve bastırılır. Kenarlar ve derzler tamamlanır. Uygulama genellikle vida kullanmadan yapılır. Bu yöntem, güverteye su girme riskini azaltır. Isınma Koyu renkli suni tik, güneşte belirgin şekilde ısınabilir. Bazı üreticiler, ısı yansıtıcı pigmentli ürünler sunar. Renk seçiminde iklim koşulları dikkate alınır. Bakım Tatlı su ve yumuşak sabunla yıkayın. Sert fırça yerine orta sertlikte fırça kullanın. Yağ ve güneş kremi lekelerini hızla temizleyin. Çözücü içeren ürünlerden kaçının. Sık Sorulan Sorular Suni tik zımparalanabilir mi? Bazı ürünler, yüzey yenilemek için hafif zımparaya izin verir. Üretici talimatı esas alınır. Suni tik ne kadar dayanır? Ömür, ürün kalitesine, uygulamaya ve kullanım koşullarına bağlıdır. Suni tik eski güverteye uygulanabilir mi? Yüzey sağlamsa uygulanabilir. Eski tik sökülerek hazırlık yapılır. Suni tik kaygan mıdır? Yüzey dokusu kaymazlık sağlar. Yağ ve güneş kremi kayganlığı artırabilir. İlgili Terimler Tik Güverte, Güverte Temizliği, Yüzme Platformu, Tekne Izgarası, Güverte Donanımı, Tekne Dekorasyonu.
Ş
Şaft
Şaft , dönme hareketini ve torku bir noktadan diğerine ileten uzun silindirik mildir. Teknelerde şaft terimi farklı sistemler için kullanılır. Şaft Nedir? Şaft, bir ucundan aldığı dönme hareketini diğer ucuna aktarır. Şaft, eğilme ve burulma yüklerine dayanacak şekilde boyutlandırılır. Yataklar şaftı taşır ve hizada tutar. Keçeler, şaftın geçtiği noktalarda sızdırmazlığı sağlar. Teknelerde Şaft Türleri Şaft Görevi Pervane şaftı Şanzımandan pervaneye güç iletir Dümen şaftı Dümen palasını dümen dolabı veya yekeye bağlar Dıştan takma motor şaftı Güç başı ile ayak ünitesi arasındaki tahrik milidir Pompa şaftı Motor gücünü pompaya iletir Irgat şaftı Irgat motorunu zincir dişlisine bağlar Dıştan Takma Motorda Şaft Boyu Dıştan takma motorlarda "şaft" kelimesi motor gövdesinin boyunu da ifade eder. Kısa, uzun ve ekstra uzun şaft seçenekleri bulunur. Şaft boyu, teknenin kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir. Bu kullanım, tahrik milinin kendisinden farklı bir anlam taşır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, yaygın Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım ve korozyon direnci Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar İnce çapta yüksek yük taşır Bronz Eski ve geleneksel teknelerde Karbon fiber Hafif ve özel uygulamalarda Şaftı Etkileyen Yükler Burulma: Motor torku şaftı burar. Eğilme: Şaftın kendi ağırlığı ve pervane ağırlığı şaftı büker. Eksenel yük: Pervane itişi şaft boyunca iletilir. Titreşim: Hizasızlık ve dengesizlik titreşim oluşturur. Şaft Kontrolü Şaft yüzeyinde aşınma ve çizik Yatak bölgesinde boşluk Şaftta eğrilik Keçe bölgesinde korozyon Kaplin bağlantısının sağlamlığı Şaft Eğriliği Şaftın eğri olması titreşime yol açar. Eğrilik, şaft tornada döndürülerek komparatörle ölçülür. Kabul edilebilir sınırı şaft üreticisi veya tersane belirler. Sık Sorulan Sorular Şaft ile mil aynı şey midir? Evet. Şaft, İngilizce "shaft" kelimesinden gelir ve Türkçede mil anlamında kullanılır. Şaft neden paslanmaz çelikten yapılır? Pervane şaftı deniz suyuyla sürekli temas eder. Paslanmaz çelik bu ortamda dayanıklıdır. Şaft çapı nasıl belirlenir? Çap; motor gücü, şaft devri ve malzeme dayanımına göre hesaplanır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Dümen Şaftı, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Dıştan Takma Motor.
Şaft Anodu
Şaft anodu , pervane şaftı üzerine takılan ve şaft ile pervaneyi galvanik korozyondan koruyan kurban anottur. Anot, korunan metallerden önce aşınır. Şaft Anodu Nedir? Pervane şaftı genellikle paslanmaz çeliktir. Pervane bronz veya başka bir alaşım olabilir. Bu metaller deniz suyunda farklı elektrik potansiyellerine sahiptir. Aralarında akım oluşur ve daha aktif metal aşınır. Şaft anodu, bu akımı kendi üzerine alır. Şaft Anodu Türleri Tür Yapı Konum Yaka anot İki yarım halka, vidalarla şafta sıkıştırılır Pervane ile yatak arasında Pervane somunu anodu Somun biçimli, pervane somununun yerine veya üzerine takılır Şaftın arka ucu Saildrive anodu Pervane göbeği çevresinde halka Saildrive ayak ünitesi Anot Malzemeleri Malzeme Ortam Çinko Tuzlu su Alüminyum alaşım Tuzlu ve acı su Magnezyum Tatlı su Montaj Kuralları Şaft yüzeyini anot bölgesinde temizleyin. Anodu çıplak metal temas edecek şekilde yerleştirin. Vidaları eşit olarak sıkın. Anodun şaft yatağına veya brakete değmediğini kontrol edin. Anodu boyamayın. Anot ile yatak arasında yeterli boşluk bırakılır. Anot yatağa sürtünürse şaft hareketini engelleyebilir. Aşınma Kontrolü Anot, karinaya alımlarda kontrol edilir. Birçok üretici, anot yaklaşık yarı yarıya aşındığında değişim önerir. Gevşeyen yaka anot şaft üzerinde dönerek ses yapabilir. Elektrik Sürekliliği Şaft, kaplin ve şanzıman üzerinden motora bağlıdır. Esnek kaplinler bu elektrik bağlantısını kesebilir. Bu durumda gövde içi anotlar şaftı koruyamaz. Bazı teknelerde şaft fırçası kullanılarak şaft, koruma sistemine bağlanır. Hızlı Aşınmanın Nedenleri Marinada kaçak akım Kıyı elektriği topraklama hatası Komşu teknelerden gelen akımlar Yanlış anot malzemesi Hızlı aşınma görülürse elektrik sistemi kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Şaft anodu olmadan tekne kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak şaft ve pervane korozyona açık kalır. Yaka anot neden düşer? Aşınan anodun sıkıştırma kuvveti azalır. Anot gevşer ve şafttan kayabilir. Şaft anodu ne kadar sürede aşınır? Süre; su sıcaklığı, tuzluluk ve elektrik ortamına göre değişir. İlgili Terimler Kurban Anot, Pervane Şaftı, Galvanik Korozyon, Çinko Anot, Bronz Pervane, Katodik Koruma.
Şaft Kaplini
Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.
Şaft Keçesi
Şaft keçesi , pervane şaftının gövdeden geçtiği noktada deniz suyunun tekneye girmesini önleyen sızdırmazlık elemanıdır. Modern şaft keçeleri damlamasız çalışacak şekilde tasarlanır. Şaft Keçesi Nedir? Pervane şaftı, gövdedeki kovandan geçerek dışarı çıkar. Şaft döndüğü için bu geçiş tamamen sabit olarak kapatılamaz. Şaft keçesi, dönen şaft ile sabit gövde arasında sızdırmazlık sağlar. Geleneksel sistemde bu görevi salmastra görür. Modern sistemlerde damlamasız keçeler kullanılır. Şaft Keçesi Türleri Tür Çalışma Şekli Salmastra Şaft etrafına sarılı ip, gövdeye bastırılır; az miktarda damlar Dudaklı keçe Kauçuk dudaklar şaft yüzeyine temas eder Yüzey contalı keçe Döner bir halka sabit bir yüzeye bastırılır Yüzey Contalı Keçe Bu sistemde şaft üzerine paslanmaz çelik bir rotor sabitlenir. Rotor, bir körük tarafından karbon veya seramik bir statora bastırılır. İki düz yüzey arasında ince bir su filmi oluşur. Su filmi yağlama sağlar ve sızdırmazlığı korur. Dudaklı Keçe Dudaklı keçede kauçuk bir gövde içinde birden fazla dudak bulunur. Dudaklar şaft yüzeyine temas eder. Keçe içine gres veya su doldurulur. Volvo Penta, bu tür keçeleri bazı şaftlı sistemlerinde kullanır. Hava Alma Damlamasız keçeler su ile soğutulur ve yağlanır. Tekne suya indirildiğinde keçe içinde hava kalabilir. Havalı keçe kuru çalışır ve ısınır. Bu nedenle suya indirme sonrası keçe "hava alma" işlemiyle suyla doldurulur. Yüzey contalı keçelerde körük hafifçe sıkıştırılarak hava çıkarılır. Kontrol Noktaları Keçe çevresinde su damlaması Körükte çatlak veya sertleşme Kelepçelerin sıkılığı Rotor sabitleme vidalarının durumu Keçe yüzeyinde aşırı ısınma izi Değişim Keçe değişimi genellikle tekne karadayken yapılır. Değişim için şaft kaplinden ayrılır. Keçe üreticisi, körük ve conta değişim aralığını belirtir. Sık Sorulan Sorular Damlamasız keçe hiç su sızdırmaz mı? Normal çalışmada su sızdırmaz. Damlama başlarsa keçe kontrol edilir. Salmastra ile keçe arasında hangisi seçilmeli? Salmastra basit ve onarımı kolaydır, ancak damlar. Damlamasız keçe sintineyi kuru tutar, ancak periyodik parça değişimi gerektirir. Keçe arızası tekneyi batırır mı? Büyük bir keçe arızası ciddi su girişine yol açabilir. Sintine pompası ve yüksek su alarmı bu riske karşı önemlidir. İlgili Terimler Salmastra, Pervane Şaftı, Şaft Yatağı, Sintine, Sintine Pompası, Yüksek Su Alarmı.
Şaft Yatağı
Şaft yatağı , pervane şaftını taşıyan ve hizada tutan yatak parçasıdır. Teknelerde en yaygın şaft yatağı, su ile yağlanan kauçuk yataktır. Şaft Yatağı Nedir? Şaft yatağı, metal bir kovan ve içine yerleştirilmiş oluklu kauçuk astardan oluşur. Şaft, kauçuk astarın içinde döner. Deniz suyu oluklardan akar. Su, şaft ile kauçuk arasında yağlayıcı görevi görür. Ayrıca kum ve tortuyu oluklardan dışarı taşır. İngilizcede bu yatağa "cutless bearing" denir. Şaft Yatağının Bölümleri Bölüm Görevi Dış kovan Bronz, pirinç veya kompozitten oluşur Kauçuk astar Şaftla temas eden yüzeydir Oluklar Suyun akmasını sağlar Sabitleme vidaları Yatağı yuvasında tutar Yatağın Konumları Şaft kovanı ucunda: Şaftın gövdeden çıktığı noktada. Şaft braketinde: Pervane önündeki destek kolunda. Şaft Braketi Şaft braketi, gövde altından sarkan ve şaftı pervaneye yakın noktada taşıyan destek parçasıdır. Tek kollu braket "P braketi", çift kollu braket "A braketi" olarak adlandırılır. Uzun şaftlarda braket, şaftın sarkmasını ve titreşmesini önler. Aşınma Belirtileri Belirti Açıklama Şaftta boşluk Şaft elle yukarı aşağı oynatılabilir Titreşim Seyirde gövdeden hissedilir Gürültü Pervane bölgesinden ses gelir Keçe kaçağı Şaft hareketi keçeyi zorlar Boşluk Kontrolü Tekne karadayken pervaneyi kavrayın. Şaftı yukarı, aşağı ve yanlara doğru hareket ettirin. Belirgin boşluk hissediliyorsa yatağı ölçün. Değeri üreticinin kabul sınırıyla karşılaştırın. Değişim Değişim için pervane sökülür. Eski yatak, özel çektirme aparatıyla yuvasından çıkarılır. Yeni yatak yuvaya preslenir veya sabitleme vidalarıyla tutturulur. Yatak değişiminden sonra şaft hizalaması kontrol edilir. Yatak Ömrünü Etkileyen Etkenler Kumlu ve çamurlu sularda kullanım Şaft hizasızlığı Dengesiz pervane Uzun süre kullanılmadan bekleme Şaft yüzeyindeki korozyon Sık Sorulan Sorular Şaft yatağı neden su ile yağlanır? Deniz suyu sürekli mevcuttur. Kauçuk ve su birlikte düşük sürtünmeli bir yüzey oluşturur. Karada motor çalıştırmak yatağa zarar verir mi? Su olmadan dönen kauçuk yatak hızla ısınır ve zarar görür. Şaft yatağı ne sıklıkla değiştirilir? Değişim, aşınma kontrolüne göre yapılır. Kumlu sularda daha sık değişim gerekebilir. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaftlı Motor, Karina, Tekne Pervanesi.
Şaftlı Motor
Şaftlı motor , gövde içindeki motorun gücünü düz bir şaft aracılığıyla pervaneye ileten tahrik sistemidir. Bu sistemde şaft, gövdeyi eğimli olarak geçer ve pervane gövdenin altında döner. Şaftlı Motor Nedir? Şaftlı sistemde motor, teknenin ortasına veya kıça yakın bir noktaya yerleştirilir. Motorun arkasındaki şanzıman, şaftı döndürür. Şaft, gövde içinden geçen kovan boyunca kıça uzanır. Pervane, şaftın ucuna bağlanır. Dümen işlevini ayrı bir dümen palası görür. İngilizcede bu sisteme "shaft drive" denir. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Motor Güç üretir Şanzıman İleri, boş ve geri konumlarını sağlar Kaplin Şanzımanı şafta bağlar Şaft keçesi veya salmastra Şaftın gövdeden geçtiği noktada su girişini önler Şaft kovanı Gövdeden geçen tüptür Şaft yatağı Şaftı destekler ve hizalar Şaft braketi Gövde dışında şaftı taşır Pervane İtiş üretir Dümen palası Yön değiştirir Şaft Eğimi Şaft, gövde tabanına göre eğimli yerleştirilir. Eğim, motorun gövde içinde yerleşmesine ve pervanenin yeterli derinliğe inmesine imkân verir. Eğimin artması, itişin bir bölümünün yukarı yönde oluşmasına neden olur. Hizalama Motor ile şaftın aynı eksende olması gerekir. Hizasız sistem şu sorunlara yol açar: Titreşim ve ses Şaft keçesinde su kaçağı Şaft yatağında hızlı aşınma Şanzıman çıkış yatağında hasar Hizalama, motor takozlarının ayarıyla yapılır. Tekne suya indirildikten sonra gövde şekli değişebilir. Bu nedenle son hizalama suda yapılır. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Basit ve dayanıklı yapı Şaft eğimi itiş verimini düşürür Bakım ihtiyacı görece azdır Manevra kabiliyeti dümene bağlıdır Pervane gövdenin altında korunur Draftı artırır Yüksek güçlere uygundur Geri viteste pervane yürüme etkisi belirgindir Pervane Yürüme Etkisi Tek şaftlı teknelerde pervane geri viteste kıçı bir yana çeker. Bu etki, pervanenin dönüş yönüne bağlıdır. Kaptanlar yanaşma manevrasında bu etkiyi kullanır. Sık Sorulan Sorular Şaftlı sistem ile kuyruklu sistem arasındaki fark nedir? Şaftlı sistemde pervane sabittir ve dümen ayrıdır. Kuyruklu sistemde ayak ünitesi dönerek yön verir. Şaft keçesi neden su sızdırır? Klasik salmastralar soğutma için az miktarda su sızdırır. Kuru tip keçeler su sızdırmayacak şekilde tasarlanır. Çift şaftlı tekne nasıl manevra yapar? İki pervane farklı yönlerde çalıştırılarak tekne kendi ekseni etrafında döndürülebilir. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, İçten Takma Motor, Salmastra.
Şakıl
Şakıl , zincir, halat veya donanımı birbirine bağlayan, gövde ve pimden oluşan açılıp kapanabilen bağlantı elemanıdır. Terim, İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. Türkçe denizcilik dilinde "kilit" ile eş anlamlıdır. Şakıl Nedir? Şakıl, iki parçanın sökülebilir şekilde birleştirilmesini sağlar. Bağlantının hızla açılıp kapanabilmesi, şakılı denizcilikte vazgeçilmez kılar. Şakılı birbirinden ayıran temel özellik, pimin kapanma şeklidir. Pim Kapanma Türleri Tür Kapanma Şekli Kullanım Vidalı pimli şakıl Pim gövdeye vidalanır Genel kullanım Cıvata-somunlu şakıl Pim somunla ve kopilyayla sabitlenir Kalıcı bağlantılar Yaylı (snap) şakıl Yay yüklü pim bir hareketle kapanır Yelken bağlantıları Dönmeli pimli şakıl Pim çeyrek tur çevrilerek kilitlenir Mandar bağlantıları Anahtarla açılan şakıl Pim, özel anahtar veya kolla çevrilir Arma bağlantıları Yumuşak Şakıl Yumuşak şakıl, metal yerine yüksek mukavemetli halattan yapılır. Halat genellikle Dyneema gibi UHMWPE liflerinden üretilir. Bir uçtaki düğüm, diğer uçtaki göze geçirilerek kapanır. Metal şakıla göre çok hafiftir. Güverteyi ve jelkotu çizmez. UHMWPE, İngilizce "Ultra High Molecular Weight Polyethylene" (ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilen) ifadesinin kısaltmasıdır. Teknede Kullanım Alanları Yelkenin köşelerini halatlara bağlama Makarayı güverte gözüne bağlama Çapayı zincire bağlama Can salını ve ekipmanı sabitleme Bumba palangasını bağlama Seçim Ölçütleri Bağlantının taşıyacağı yükü belirleyin. Çalışma yükü bu değerden yüksek şakılı seçin. Sık açılacak bağlantılarda yaylı veya dönmeli pim tercih edin. Kalıcı bağlantılarda cıvata-somunlu şakıl kullanın. Malzemenin bağlanan parçayla uyumunu kontrol edin. Emniyete Alma Vidalı pimli şakıllarda pim, monel telle gövdeye bağlanır. Yaylı şakıllarda pim yayı düzenli olarak kontrol edilir. Yumuşak şakılda düğümün tam oturduğu doğrulanır. Sık Sorulan Sorular Yaylı şakıl kendiliğinden açılır mı? Yay ve pim aşınmışsa açılabilir. Yelken çırpınırken oluşan titreşim bu riski artırır. Yumuşak şakıl metal şakılın yerini tutar mı? Birçok yelken ve arma bağlantısında kullanılır. Keskin kenarlı veya sıcak yüzeylerde kesilme riski nedeniyle uygun değildir. Şakıl yükü hangi yönden almalıdır? Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanmalıdır. Açılı yük dayanımı azaltır. İlgili Terimler Kilit, Zincir Kilidi, Dyneema Halat, Karabina, Mandar, Palanga.
Şanzıman Yağı
Şanzıman yağı , tekne şanzımanının veya ayak ünitesinin dişlilerini ve yataklarını yağlayan yağdır. Bu yağ, dişliler arasındaki yüksek temas basıncına dayanacak şekilde üretilir. Şanzıman Yağı Nedir? Tekne şanzımanı, motor ile pervane şaftı arasında yer alır. Şanzıman, ileri, boş ve geri konumlarını sağlar. Ayrıca devri düşürerek pervaneye uygun hızı verir. Dıştan takma ve kuyruklu motorlarda bu dişliler ayak ünitesinin içindedir. Her iki sistemde de dişliler özel yağla çalışır. Kullanım Yerine Göre Yağ Türleri Kullanım Yeri Yaygın Yağ Türü İçten takma tekne şanzımanı Üreticiye göre ATF veya motor yağı Dıştan takma motor ayak ünitesi Hipoid dişli yağı Kuyruklu motor ayak ünitesi Hipoid dişli yağı Saildrive ayak ünitesi Üreticinin belirttiği dişli yağı ATF, otomatik şanzıman yağının İngilizce kısaltmasıdır (Automatic Transmission Fluid). Kesin yağ türünü şanzıman üreticisi belirler. Viskozite Dişli yağlarında viskozite SAE J306 standardına göre belirtilir. Örnek: SAE 80W-90. Ayak ünitesi yağları genellikle aşırı basınç katkıları içerir. Bu katkılar dişli yüzeylerini yüksek yük altında korur. Ayak Ünitesi Yağı Değişim Adımları Motoru dik konuma getirin. Alt tahliye vidasını sökün. Üst havalandırma vidasını sökün ve yağın akmasını bekleyin. Yağın rengini ve içeriğini inceleyin. Yeni yağı alt delikten pompa ile doldurun. Yağ üst delikten gelmeye başlayınca üst vidayı takın. Pompayı çıkarıp alt vidayı hızla takın. Vida contalarını yenileyin. Yağ alttan doldurulur. Bu yöntem, içeride hava kabarcığı kalmasını önler. Yağda Görülen Belirtiler Görünüm Olası Anlamı Süt kıvamında yağ Keçe arızası, su girişi Metal parçacıklar Dişli veya yatak aşınması Yanık koku Aşırı ısınma Yağ seviyesinde azalma Dış kaçak Tahliye vidası genellikle mıknatıslıdır. Mıknatıs üzerindeki ince metal tozu normaldir. İri parçalar ise iç hasarı gösterebilir. Sık Sorulan Sorular Ayak ünitesi yağı ne sıklıkla değiştirilir? Değişim aralığını motor üreticisi belirler. Kışlama öncesinde değişim yaygın bir uygulamadır. Yağda su görülürse ne yapılır? Ayak ünitesi keçeleri kontrol edilir ve değiştirilir. Su, dişlilerde korozyona ve donma hasarına yol açabilir. Motor yağı şanzıman yağı yerine kullanılabilir mi? Yalnızca şanzıman üreticisi izin veriyorsa kullanılır. İlgili Terimler Motor Yağı, Deniz Motoru Yağı, Kuyruklu Motor, Dıştan Takma Motor, Motor Bakımı, Motor Kışlama.
Şemsiye Çapa
Şemsiye çapa , açıldığında dört kavisli tırnağı gövdeden dışarı doğru uzanan katlanır çapadır. Çapa, kapalı hâlde kapanmış bir şemsiyeye benzediği için bu adı alır. İngilizcede bu tipe "folding grapnel anchor" denir. Şemsiye Çapa Nedir? Şemsiye çapa, bir merkez gövde ve dört tırnaktan oluşur. Tırnaklar, gövdenin alt ucundaki eksen etrafında döner. Kayar bir bilezik tırnakları açık veya kapalı konumda kilitler. Çapa, küçük teknelerde ve kayalık zeminlerde kullanılır. Şemsiye Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Çapa halatının bağlandığı merkez koldur Tırnaklar Dört adet, kavisli uçlardır Kilit bileziği Tırnakları açık veya kapalı tutar Göz Halat veya kilidin bağlandığı deliktir Çalışma İlkesi Şemsiye çapa, zemine gömülmekten çok takılarak tutar. Tırnaklar kaya, taş veya mercan arasına girer. Dört tırnak, çapa hangi yöne yatarsa yatsın en az birinin zemine değmesini sağlar. Zemin Uyumu Zemin Performans Kaya İyi Taşlı zemin İyi Otlu zemin Orta Kum Düşük Çamur Düşük Uygun Tekneler Kayak ve kano Şişme bot Jet ski Küçük sandal ve balıkçı kayığı Tender bot Ağırlık Seçimi Şemsiye çapalar genellikle birkaç kilogramlık ağırlıklarda üretilir. Ağırlık; teknenin boyuna, ağırlığına ve rüzgâr koşullarına göre seçilir. Üretici, her ağırlık için uygun tekne boyunu belirtir. Kurtarma Yöntemi Şemsiye çapa kayaya sıkışabilir. Sıkışmayı çözmek için iki yöntem kullanılır: Kurtarma ipi: Çapanın taç kısmına ayrı bir ip bağlanır. Sıkışan çapa bu iple ters yönden çekilir. Kırılabilir bağlantı: Halat, çapanın taç kısmına bağlanır ve gövdenin ucuna ince bir bağla tutturulur. Aşırı çekişte ince bağ kopar. Çapa ters yönden çekilerek çıkar. Sık Sorulan Sorular Şemsiye çapa ile katlanır çapa aynı şey midir? Şemsiye çapa, katlanır çapaların bir türüdür. Katlanır çapa daha geniş bir gruptur. Şemsiye çapa kumda kullanılabilir mi? Kumda tırnaklar yeterince gömülemez. Kumlu zeminde Danforth tipi çapa daha uygundur. Şemsiye çapa şişme botta nasıl taşınır? Tırnaklar kapalı konumda kilitlenir. Çapa, tüplere zarar vermemesi için çanta veya kılıf içinde taşınır. İlgili Terimler Katlanır Çapa, Çapa, Tekne Çapası, Şişme Bot, Çapa Halatı, Admiralty Çapa.
Şişme Bot
Şişme bot , yüzerliğini hava doldurulmuş tüplerden alan teknedir. Kullanılmadığında söndürülüp katlanabilir. Şişme Bot Nedir? Şişme botun yan tüpleri hava ile doldurulur. Tüpler birden fazla hava bölmesine ayrılır. Bir bölme sönse bile diğer bölmeler botu yüzdürür. Bot, kürekle veya dıştan takma motorla ilerler. Tüp Malzemeleri Malzeme Özellik PVC (polivinil klorür) Isıyla kaynaklanır. Üretim maliyeti düşüktür. CSM (klorosülfonlanmış polietilen) UV ışınlarına ve kimyasallara dayanımı yüksektir. Yapıştırma ile birleştirilir. Hypalon, CSM malzemenin DuPont firmasına ait ticari adıdır. Pazarda bu malzeme çoğunlukla "Hypalon" adıyla anılır. Taban Türleri Rulo taban (slat): Birbirine bağlı ahşap veya alüminyum çıtalardan oluşur. Bot taban açılmadan katlanır. Sert taban: Kontrplak veya alüminyum panellerden oluşur. Kurulumda paneller tek tek yerleştirilir. Şişme taban (air deck): Yüksek basınçlı şişme panel tabandır. Ağırlığı düşüktür. Sert gövde: Fiber veya alüminyum gövdedir. Bu tip bota RIB denir. RIB (Sert Gövdeli Şişme Bot) RIB, İngilizce "Rigid Inflatable Boat" ifadesinin kısaltmasıdır. Alt gövde serttir. Yan tüpler şişmedir. Sert gövde, yüksek hızda dalga geçişini iyileştirir. Kurtarma, dalış ve tender hizmetinde kullanılır. ISO 6185 Standardı ISO 6185, şişme botların yapı ve güvenlik şartlarını belirler. Standart dört bölümden oluşur: Bölüm Kapsam ISO 6185-1 Motor gücü en fazla 4,5 kW olan botlar ISO 6185-2 Motor gücü 4,5–15 kW olan botlar ISO 6185-3 Motor gücü 15 kW ve üzeri, boyu 8 metreye kadar olan botlar ISO 6185-4 Boyu 8–24 metre, motor gücü 15 kW ve üzeri olan botlar Kullanım Alanları Yatlarda tender bot olarak karaya ulaşım Arama ve kurtarma Dalış operasyonları Kıyı balıkçılığı Şişirme Basıncı Doğru basınç değerini üretici belirler. Değer tüp üzerindeki etikette yazar. Hava sıcaklığı tüp basıncını değiştirir. Güneş altında ısınan tüpte basınç yükselir. Bakım Adımları Kullanım sonrası tüpleri tatlı suyla yıkayın. Botu tamamen kuruduktan sonra katlayın. Botu doğrudan güneş ışığı almayan bir yerde saklayın. Valfleri ve yapıştırma noktalarını düzenli olarak kontrol edin. İlgili Terimler Tender Bot, Servis Botu, Dıştan Takma Motor, Can Salı, Tekne Gövdesi.
Şişme Can Salı
Şişme can salı , bir gaz tüpü yardımıyla kısa sürede şişen ve kişileri suyun üstünde barındıran kurtarma salıdır. Gezi teknelerinde ve gemilerde kullanılan can sallarının büyük bölümü şişmedir. Şişme Can Salı Nedir? Şişme can salı, kullanılmadığında katlanmış hâlde konteyner veya valiz içinde durur. Salın içine bağlı gaz tüpü, sıkıştırılmış karbondioksit ve azot karışımı içerir. Bağlantı halatı çekildiğinde tüpün valfi açılır. Gaz, salın tüplerini doldurur ve sal şişer. Salın Yapısı Bölüm Görevi Üst ve alt yüzer tüpler Yüzerlik sağlar, bağımsız bölmelerden oluşur Kubbe Rüzgâr, güneş ve sudan korur Kubbe direği Kubbeyi ayakta tutar, şişme veya sabit Taban Kişileri sudan ayırır Balast cepleri Salın devrilmesini önler Giriş rampası Sudan sala çıkışı kolaylaştırır Taban Türleri Tür Özellik Tek kat taban Hafif, soğuk sudan az yalıtır Şişme taban Soğuk suya karşı yalıtım sağlar Soğuk sularda yalıtımlı taban, vücut ısısı kaybını azaltır. Şişirme Sistemi Bağlantı halatı tamamen çekilir. Halatın sonundaki ani çekiş, gaz tüpünün valfini açar. Gaz, tüplere dağıtılır. Fazla basınç, emniyet valflerinden atılır. Sal kullanıma hazır hâle gelir. Şişme süresi su ve hava sıcaklığına göre değişir. Soğuk havada şişme daha uzun sürer. Hidrostatik Serbest Bırakma Ünitesi Konteynerli sallar, güverteye hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle bağlanır. Tekne batarsa ünite belirli bir su derinliğinde salı serbest bırakır. Sal yüzeye çıkar. Bağlantı halatı batan tekneyle gerilir ve salı şişirir. Ardından zayıf bağlantı kopar ve sal tekneden ayrılır. Hammar, bu tür ünitelerin bilinen üreticilerindendir. Ünitenin son kullanma tarihi gövde üzerinde yazar. Kullanım Kuralları Salı rüzgâraltı tarafa atın. Halat bağlı iken sala geçin. Deniz çapasını salın. Salı tekneden ayırmak için halatı kesin. Sık Sorulan Sorular Şişme can salı ters şişerse ne yapılır? Salın altındaki doğrultma kayışları kullanılarak sal düzeltilir. Bazı modeller kendiliğinden doğrulur. Şişme can salının ömrü ne kadardır? Ömür, üreticiye ve servis geçmişine göre değişir. Üretici, azami kullanım süresini belirtebilir. Sal teknede nasıl saklanır? Hızla suya atılabilecek, güvertede veya kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. İlgili Terimler Can Salı, Can Salı Bakımı, Can Salı Sertifikası, Acil Durum Ekipmanı, EPIRB, Tekne Güvenliği.
Şişme Can Yeleği
Şişme can yeleği , normalde ince ve hafif bir yaka biçiminde taşınan, suya düşüldüğünde gaz kartuşuyla şişerek yüzerlik sağlayan can yeleğidir. Şişme Can Yeleği Nedir? Şişme can yeleğinin içinde katlanmış bir hava hücresi bulunur. Hücre, karbondioksit (CO₂) kartuşuna bağlıdır. Mekanizma tetiklendiğinde kartuştaki gaz hücreyi saniyeler içinde şişirir. Şişen yelek, kişiyi yüzer tutar ve başını sudan çıkarır. Şişirme Türleri Tür Çalışma Şekli Özellik Manuel Kullanıcı kolu çeker Kişinin bilinçli olması gerekir Otomatik Su temasıyla eriyen tablet mekanizmayı tetikler Yağmur ve sıçrantıyla tetiklenebilir Hidrostatik otomatik Belirli su basıncında tetiklenir Yağmurdan etkilenmez Her türde ağızdan şişirme borusu da bulunur. Boru, hücrenin elle şişirilmesini veya eksik havanın tamamlanmasını sağlar. Yüzerlik Sınıfları Şişme can yelekleri genellikle 150 N veya 275 N sınıfında üretilir. Sınıflar ISO 12402 standardında tanımlanır. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Hafif ve ince Düzenli servis gerektirir Rahat hareket imkânı Kartuş ve tetik değiştirilmelidir Yüksek yüzerlik Delinirse yüzerlik kaybolur Emniyet kemeri entegre modeller Çocuklar için uygun değildir Kontrol ve Servis Kartuşun sıkı takılı olduğunu ve paslanmadığını kontrol edin. Kartuş ağırlığını üretici değeriyle karşılaştırın. Tetik mekanizmasının durum göstergesini kontrol edin. Hücreyi ağızdan şişirip birkaç saat bekleterek hava kaçağı kontrolü yapın. Üreticinin önerdiği aralıkla yetkili servise götürün. Durum göstergesi genellikle yeşil renktedir. Kırmızı gösterge, yeleğin kullanılmış veya kartuşun gevşek olduğunu gösterir. Kullanım Sonrası Yelek şiştikten sonra yeniden kullanıma hazırlanmalıdır. Boş kartuş ve tetik kapsülü yenisiyle değiştirilir. Yeniden kurma seti üreticiye göre seçilir. Emniyet Kemerli Modeller Bazı şişme can yeleklerinde dahili emniyet kemeri bulunur. Kemerin halkasına güvenlik halatı takılır. Bu tasarım, açık denizde ve kötü havada çalışan mürettebat için yaygındır. Sık Sorulan Sorular Şişme can yeleği yağmurda şişer mi? Tabletli otomatik modeller yoğun su temasında şişebilir. Hidrostatik modeller yağmurdan etkilenmez. Şişme can yeleği yüzme bilmeyen için uygun mudur? Otomatik model önerilir. Ancak çocuklar için köpük can yeleği tercih edilir. Kartuş uçakta taşınabilir mi? Havayolu şirketlerinin ve sivil havacılık kurallarının izinlerine bağlıdır. İlgili Terimler Can Yeleği, Köpük Can Yeleği, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, PLB, MOB.
T
Tank Seviye Göstergesi
Tank seviye göstergesi , teknedeki yakıt, tatlı su ve atık su tanklarının doluluk oranını gösteren sistemdir. Sistem, tank içindeki bir sensör ve bir göstergeden oluşur. Tank Seviye Göstergesi Nedir? Tank seviye göstergesi, sıvı miktarını izlemeyi sağlar. Kullanıcı yakıtın, suyun veya atığın ne kadar kaldığını görür. Bu bilgi, seyir planlaması ve taşmanın önlenmesi için gereklidir. Gösterge analog, dijital veya çok fonksiyonlu ekran üzerinde olabilir. Sensör Türleri Tür Çalışma İlkesi Uygun Tank Şamandıralı kollu sensör Şamandıra kolu bir direnci değiştirir Yakıt ve su Dikey şamandıralı sensör Şamandıra bir tüp boyunca hareket eder Yakıt ve su Kapasitif sensör Sıvının elektriksel özelliğini ölçer Yakıt, su, atık Ultrasonik sensör Ses dalgasıyla sıvı yüzeyine mesafe ölçer Atık su, yakıt Basınç sensörü Sıvı sütununun basıncını ölçer Su ve yakıt Dış yapıştırmalı sensör Tankın dışından algılar Plastik tanklar Atık su tanklarında hareketli parça içermeyen sensörler tercih edilir. Direnç Standartları Şamandıralı sensörler, seviyeye göre değişen bir direnç üretir. İki yaygın standart bulunur: Standart Boş Dolu Avrupa Yaklaşık 10 ohm Yaklaşık 180 ohm ABD Yaklaşık 240 ohm Yaklaşık 33 ohm Sensör ve gösterge aynı standarda uygun olmalıdır. Uyumsuz eşleşme yanlış okumaya yol açar. NMEA 2000 Bağlantısı Modern sistemlerde tank sensörleri bir dönüştürücü aracılığıyla NMEA 2000 ağına bağlanır. Tank seviyeleri çok fonksiyonlu ekranda gösterilir. Ekran, düşük ve yüksek seviye alarmları verebilir. Kalibrasyon Tank biçimi düzensiz olabilir. Bu durumda sensörün okuduğu yükseklik, hacimle doğru orantılı olmaz. Kalibrasyon şu adımlarla yapılır: Tankı boşaltın. Belirli miktarlarda sıvı ekleyin. Her adımda göstergedeki değeri kaydedin. Kalibrasyon tablosunu cihaza girin. Sık Görülen Sorunlar Belirti Olası Neden Gösterge sabit kalıyor Şamandıra sıkışmış Gösterge dalgalanıyor Teknenin hareketi, sönümleme ayarı Yanlış değer Standart uyumsuzluğu, kalibrasyon hatası Gösterge boş gösteriyor Kablo veya topraklama arızası Sık Sorulan Sorular Gösterge neden seyirde dalgalanır? Sıvı tankta çalkalanır. Birçok gösterge bu dalgalanmayı ortalama alarak sönümler. Yakıt göstergesine tamamen güvenilmeli mi? Gösterge yaklaşık bilgi verir. Yakıt planlamasında yedek pay bırakılır. Atık su tankında neden şamandıra kullanılmaz? Atık, hareketli parçaları kirletir ve sıkıştırır. İlgili Terimler Yakıt Tankı, Su Tankı, Pis Su Tankı, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran, Denizcilik Enstrümanı.
Tatlı Su Pompası
Tatlı su pompası , teknenin su tankındaki içme ve kullanma suyunu musluklara, duşlara ve tuvalete basınçla ileten pompadır. Pompa, teknenin evsel su sistemini çalıştırır. Tatlı Su Pompası Nedir? Teknede su, tanktan musluğa yerçekimiyle akmaz. Tank genellikle musluklardan alçaktadır. Tatlı su pompası suyu emer ve boru sistemine basar. Modern teknelerde pompa, sistemdeki basınca göre otomatik çalışır. Musluk açılınca basınç düşer ve pompa çalışır. Tatlı Su Pompası Türleri Tür Çalışma Şekli Diyaframlı basınçlı pompa Çoklu diyafram ve basınç anahtarı ile çalışır Değişken hızlı pompa Debiyi talebe göre ayarlar El pompası Kol veya pedalla çalışır Ayak pompası Pedala basılarak çalışır Gezi teknelerinde en yaygın tür, diyaframlı basınçlı pompadır. Teknik Değerler Değer Açıklama Debi Litre/dakika cinsinden su miktarı Kapatma basıncı Pompanın durduğu basınç Açma basıncı Pompanın yeniden çalıştığı basınç Gerilim 12 V veya 24 V Musluk sayısı Aynı anda beslenebilecek çıkış sayısı Sistemin Bileşenleri Su tankı Pompa öncesi süzgeç Tatlı su pompası Akümülatör tankı Sıcak su ısıtıcısı Musluklar ve duşlar Su hortumları Akümülatör Tankı Akümülatör tankı, basınçlı su sisteminde küçük bir hava yastığıdır. Tank, pompanın sık açılıp kapanmasını önler. Musluk az açıldığında pompa titreşimli çalışabilir. Akümülatör bu titreşimi azaltır ve su akışını düzenler. Kurulum Kuralları Pompayı tanka yakın ve tankın seviyesine yakın yerleştirin. Pompa girişine süzgeç takın. Esnek hortum bağlantılarıyla titreşimi azaltın. Pompayı sigortalı ve ayrı bir şalterle besleyin. Pompayı ses yalıtımlı bir bölmeye monte edin. Sık Görülen Arızalar Belirti Olası Neden Pompa çalışıyor, su gelmiyor Tank boş, süzgeç tıkalı, hava alma Pompa sürekli çalışıyor Kaçak, tank boş Pompa kısa aralıklarla çalışıp duruyor Sistemde küçük kaçak veya akümülatör arızası Pompa sesli çalışıyor Montaj gevşek, hortum bağlantısı sert Kullanım Kuralları Tekneden ayrılırken pompayı kapatın. Tank boşaldığında pompayı kapatın. Süzgeci düzenli temizleyin. Sık Sorulan Sorular Pompa geceleri kendi kendine çalışıyorsa ne olur? Sistemde kaçak vardır. Musluklar, bağlantılar ve tuvalet kontrol edilir. Tatlı su pompası deniz suyu için kullanılabilir mi? Bazı modeller deniz suyuna uygundur. Uygunluk ürün belgesinde belirtilir. Pompa kışın nasıl korunur? Sistem boşaltılır veya içme suyuna uygun antifrizle doldurulur. İlgili Terimler Basınçlı Su Pompası, Hidrofor, Su Tankı, Su Filtresi, Tekne Duşu, Su Hortumu.
Tekne
Tekne , suda yüzen ve insan ya da yük taşıyan küçük veya orta boyutlu deniz aracıdır. Denizcilikte "tekne" kelimesi bir geminin gövdesini de ifade eder. Tekne Nedir? Tekne, suyun kaldırma kuvvetiyle yüzer. Arşimet prensibi bu kuvveti açıklar. Tekne, kendi ağırlığı kadar suyu yerinden çıkarır. Yerinden çıkan su kütlesine deplasman denir. Günlük dilde tekne, gemiden küçük deniz araçlarını kapsar. Tekne ile gemi arasında kesin bir boy sınırı yoktur. Avrupa Birliği'nin 2013/53/EU sayılı Gezi Tekneleri Direktifi, gövde boyu 2,5–24 metre arasındaki gezi teknelerini kapsar. Teknenin Temel Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Suyla temas eder ve yüzmeyi sağlar Omurga Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır Güverte Gövdenin üstünü kapatır Baş Teknenin ön ucunu oluşturur Kıç Teknenin arka ucunu oluşturur Dümen Teknenin yönünü değiştirir Tahrik Sistemine Göre Tekne Türleri Motorlu tekne: İçten veya dıştan takma motorla ilerler. Yelkenli tekne: Rüzgâr kuvvetini yelkenle itiş gücüne çevirir. Kürekli tekne: İnsan gücüyle ilerler. Sandal ve kano bu gruptadır. Gövde Yapısına Göre Tekne Türleri Tek gövdeli tekne (monohull): Tek bir gövdeye sahiptir. Katamaran: Birbirine bağlı iki paralel gövdeden oluşur. Trimaran: Bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşur. Malzemeye Göre Tekne Türleri Malzeme Örnek Kullanım Fiberglas (CTP) Gezi tekneleri, yatlar Alüminyum Balıkçı ve servis tekneleri Ahşap Guletler, geleneksel balıkçı tekneleri Çelik Büyük yatlar, iş tekneleri PVC veya CSM kumaş Şişme botlar Teknelerle İlgili Standartlar ISO 8666: Küçük teknelerin boy, en ve kütle gibi ana verilerini tanımlar. ISO 12217: Küçük teknelerin stabilite ve yüzerlik değerlendirmesini düzenler. COLREG 1972: Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Kurallarıdır. Seyir fenerlerini ve yol hakkını belirler. Türkiye'de Tekne Kullanımı Amatör Denizci Belgesi, özel tekne kullanımı için verilen yeterlik belgesidir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bu belgeyi düzenler. Teknelerin kayıt ve tescil işlemlerini liman başkanlıkları yürütür. Kullanım Amacına Göre Tekne Türleri Gezi teknesi: Günübirlik seyir ve yüzme için kullanılır. Balıkçı teknesi: Ticari veya amatör balık avında kullanılır. Yolcu teknesi: Ücret karşılığında yolcu taşır. Servis teknesi: Marina, liman ve yat hizmetlerinde kullanılır. Kurtarma teknesi: Arama ve kurtarma operasyonlarında görev yapar. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Yelkenli Tekne, Tekne Gövdesi, Deplasman, Su Hattı.
Tekne Aksesuarı
Tekne aksesuarı , teknenin temel işlevi için zorunlu olmayan ancak kullanım kolaylığı, düzen veya konfor sağlayan ek üründür. Aksesuarlar sonradan eklenebilir. Tekne Aksesuarı Nedir? Aksesuar, teknenin seyir veya güvenlik işlevini doğrudan sağlamaz. Kullanıcının ihtiyacına göre seçilir. Örnek: Bardak tutucu teknenin seyrine katkı sağlamaz. Ancak seyir sırasında bardakların devrilmesini önler. Aksesuar Türleri Tür Örnekler Düzen aksesuarları Bardak tutucu, halat torbası, dolap organizerı Konfor aksesuarları Minder, yastık, güneşlik, tekne masası Kokpit aksesuarları Olta kamışı tutucu, telefon tutucu, USB şarj soketi Su sporları aksesuarları Yüzme merdiveni, şişme platform, su kayağı ipi Mutfak aksesuarları Kaymaz tabak, tekne barbeküsü, ocak tutucu Dekorasyon aksesuarları Tekne adı etiketi, ahşap paneller, LED aydınlatma Aksesuar, Ekipman ve Donanım Farkı Kategori Tanım Örnek Donanım Tekneye sabit, işlevsel parça Irgat Ekipman Taşınabilir, işlevsel araç Can yeleği Aksesuar Konfor veya düzen için ek ürün Bardak tutucu Aksesuar Seçim Ölçütleri Malzeme: AISI 316 paslanmaz çelik, UV dayanımlı plastik veya marin kumaş tercih edilir. Montaj yöntemi: Vidalı montaj, güverte veya gövdede delik açılmasını gerektirir. Ölçü uyumu: Aksesuarın teknedeki boşluğa uyması gerekir. Ağırlık: Ek ağırlık teknenin yük kapasitesinden düşer. Montajda Dikkat Edilenler Vidalı aksesuar montajında güverteye delik açılır. Bu delikten suyun sızmaması gerekir. Montaj adımları şunlardır: Deliğin altında kablo, hortum veya tank olmadığını kontrol edin. Deliği açın ve kenarlarını temizleyin. Sandviç çekirdekli güvertede deliğin içini epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu sürün. Aksesuarı vidalayın. Sandviç çekirdeğe su girerse çekirdek çürüyebilir veya ayrılabilir. Yapıştırmalı Aksesuarlar Bazı aksesuarlar vidasız, yapıştırıcıyla monte edilir. Bu yöntem güverte delmeyi gerektirmez. Yapıştırıcının deniz ortamına uygun olması gerekir. Sık Sorulan Sorular Aksesuar teknenin değerini etkiler mi? Kalıcı ve kaliteli montaj kullanım kolaylığı sağlar. Hatalı montaj ise sızıntı ve hasara yol açabilir. Paslanmaz aksesuarlarda neden kahverengi lekeler oluşur? Düşük kaliteli paslanmaz çelikte yüzey korozyonu oluşabilir. AISI 316 kalite, deniz ortamında daha dayanıklıdır. Aksesuarlar kışın teknede bırakılabilir mi? Kumaş ve minder gibi aksesuarlar nem ve küften korunmak için kuru bir yerde saklanır. İlgili Terimler Tekne Ekipmanı, Tekne Donanımı, Marin Ekipman, Tekne Minderi, Tekne Masası, Tekne Dekorasyonu.
Tekne Aküsü
Tekne aküsü , teknede elektrik enerjisini kimyasal olarak depolayan ve gerektiğinde doğru akım olarak veren bataryadır. Tekne aküleri motor çalıştırma ve servis tüketicilerini besleme görevi görür. Tekne Aküsü Nedir? Tekne aküsü, motor dururken teknenin elektrik ihtiyacını karşılar. Motor çalışırken alternatör aküyü şarj eder. Kıyı elektriği ve güneş paneli de şarj kaynaklarıdır. Teknelerde genellikle birden fazla akü bulunur. Görevine Göre Türler Tür Görevi Marş aküsü Motoru çalıştırmak için kısa süreli yüksek akım verir Servis aküsü Fenerler, pompalar ve cihazlara uzun süre enerji verir Çift amaçlı akü Hem marş hem servis görevine uygundur Baş pervanesi aküsü Baş pervanesi ve ırgat için yakın enerji kaynağıdır Kimyasına Göre Türler Tür Özellik Sulu kurşun asit Ekonomik, su seviyesi bakımı gerekir AGM Sızdırmaz, bakım gerektirmez Jel Sızdırmaz, derin deşarja görece dayanıklı LiFePO4 Hafif, derin deşarja dayanıklı, BMS gerektirir AGM, İngilizce "Absorbent Glass Mat" (emici cam elyaf keçe) ifadesinin kısaltmasıdır. Kapasite Birimleri Birim Anlamı Amper-saat (Ah) Akünün depolayabildiği yük miktarı CCA Soğuk marş akımı MCA Denizcilik marş akımı Rezerv kapasite (RC) Belirli akımda dakika cinsinden çalışma süresi Montaj Kuralları Akü, hareket etmeyecek şekilde kayış veya braketle sabitlenir. Akü kutusu veya tepsisi kullanılır. Kutup başları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Sulu akülerin bulunduğu bölme havalandırılır. Akü, sintine suyundan uzak ve yüksek bir yere yerleştirilir. Sulu kurşun asit aküler şarj sırasında hidrojen gazı çıkarabilir. Hidrojen yanıcıdır. Bu nedenle havalandırma önemlidir. Bakım Kutup başlarını temizleyin ve korozyonu giderin. Bağlantıların sıkılığını kontrol edin. Sulu akülerde saf su seviyesini kontrol edin. Uzun bekleme öncesi aküyü tam şarj edin. Akü gerilimini düzenli olarak ölçün. Sık Sorulan Sorular Araç aküsü teknede kullanılabilir mi? Marş için kullanılabilir. Ancak tekne aküleri titreşime ve derin deşarja daha uygun tasarlanır. Farklı akü türleri aynı bankada kullanılabilir mi? Farklı türler farklı şarj gerilimleri ister. Aynı bankada karıştırılması önerilmez. Akü ömrünü en çok ne kısaltır? Derin deşarj, uzun süre boş bekleme ve yüksek sıcaklık akü ömrünü kısaltır. İlgili Terimler Marin Akü, Marş Aküsü, Servis Aküsü, AGM Akü, LiFePO4 Akü, Akü Kapasitesi.
Tekne Aydınlatması
Tekne aydınlatması , teknede seyir güvenliği, çalışma ve yaşam alanları için kullanılan ışık kaynaklarının bütünüdür. Tekne aydınlatması, yasal seyir fenerlerini ve konfor amaçlı lambaları kapsar. Tekne Aydınlatması Nedir? Teknede ışık iki temel amaca hizmet eder. Birinci amaç, teknenin gece diğer teknelerce görülmesidir. Bu görevi seyir fenerleri üstlenir. İkinci amaç, güverte ve iç mekânda görüş sağlamaktır. Bu görevi güverte, kamara ve kokpit lambaları üstlenir. Aydınlatma Grupları Grup Örnekler Amaç Seyir fenerleri Sancak, iskele, pupa, silyon, demir feneri Görünürlük ve yasal uygunluk Güverte aydınlatması Güverte lambası, projektör Çalışma alanını aydınlatma Kokpit aydınlatması Basamak ve oturma lambaları Gece güvenli hareket İç aydınlatma Tavan, okuma ve harita lambaları Yaşam alanı Sualtı aydınlatması Karina lambaları Görsel ve balıkçılık Arama aydınlatması Arama projektörü Gece arama ve yanaşma Yasal Çerçeve Seyir fenerlerinin rengi, açısı ve görünürlük mesafesi COLREG 1972 ile belirlenir. Diğer aydınlatmalar seyir fenerleriyle karıştırılmamalıdır. Güverte ve projektör ışıkları seyir sırasında diğer teknelerin kaptanlarını kamaştırmamalıdır. LED Kullanımı Teknelerde akkor ve halojen ampuller büyük ölçüde LED ile değiştirilmiştir. Özellik LED Akkor veya Halojen Enerji tüketimi Düşük Yüksek Isı üretimi Düşük Yüksek Titreşim dayanımı Yüksek Düşük Ömür Uzun Kısa Düşük tüketim, servis aküsünün daha uzun dayanmasını sağlar. Gece Görüşünü Koruma Gece seyrinde kokpit ve kaptan köşkünde kırmızı ışık kullanılır. Kırmızı ışık, gözün karanlığa uyumunu daha az bozar. Birçok kamara lambasında beyaz ve kırmızı mod birlikte bulunur. Seçim Ölçütleri Kullanım amacını belirleyin. Gerilime (12 V veya 24 V) uygun ürün seçin. Montaj yerine uygun IP sınıfını kontrol edin. Seyir fenerlerinde COLREG onayını doğrulayın. Elektronik cihazlarda parazit yapmayan LED sürücü tercih edin. Sık Sorulan Sorular LED lambalar VHF telsizde parazit yapar mı? Kalitesiz LED sürücüleri radyo paraziti üretebilir. Denizcilik tipi ürünler bu açıdan test edilir. Ev tipi LED teknede kullanılabilir mi? Gerilim ve nem koşulları farklıdır. Denizcilik tipi lambalar tercih edilir. Seyir fenerleri dışında renkli ışık kullanılabilir mi? Seyir sırasında seyir fenerleriyle karışabilecek ışıklardan kaçınılır. İlgili Terimler Marin Aydınlatma, Seyir Feneri, LED Seyir Feneri, Güverte Lambası, Kamara Aydınlatması, Sualtı Aydınlatması.
Tekne Ağırlığı
Tekne ağırlığı , teknenin kütlesinin kilogram veya ton cinsinden ifadesidir. Ağırlık değeri, teknenin yük durumuna göre farklı tanımlarla verilir. Tekne Ağırlığı Nedir? Tekne ağırlığı; gövde, motor, donanım ve yükün toplamından oluşur. Üreticiler genellikle boş ağırlığı belirtir. Seyir sırasındaki gerçek ağırlık; yakıt, su, kişi ve ekipmanla artar. Yüzen bir teknenin toplam ağırlığı, deplasmanına eşittir. Ağırlık Tanımları Tanım İçeriği Kuru ağırlık Gövde ve sabit donanım; sıvılar ve motor hariç olabilir Boş tekne ağırlığı Standart donanım ve motor dahil, yük hariç Yüklü ağırlık Yakıt, su, kişi ve kumanya dahil Römorklu ağırlık Tekne ve römorkun toplam ağırlığı "Kuru ağırlık" ifadesinin içeriği üreticiye göre değişir. Karşılaştırma yaparken tanım kontrol edilmelidir. ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, kütle durumlarını tanımlar: mLCC: Boş tekne kütlesi mLDC: Yüklü deplasman kütlesi mMO: Azami yük kütlesi Sıvıların Ağırlığa Etkisi Sıvı Yaklaşık Yoğunluk 100 Litrenin Ağırlığı Tatlı su 1,00 kg/L 100 kg Dizel yakıt 0,83–0,85 kg/L 83–85 kg Benzin 0,72–0,75 kg/L 72–75 kg Örnek: 400 litre su ve 600 litre dizel, tekneye yaklaşık 900 kg ekler. Ağırlığın Kullanıldığı Durumlar Römork seçimi: Römorkun taşıma kapasitesi tekne ve motor ağırlığından fazla olmalıdır. Çekici araç: Aracın römork çekme kapasitesi ruhsatta yazar. Vinç ve travel lift: Kaldırma kapasitesi tekne ağırlığına göre seçilir. Davit: Tender botun ve motorunun toplam ağırlığını taşımalıdır. Performans: Ağırlık arttıkça hız düşer ve yakıt tüketimi artar. Ağırlık Dağılımı Ağırlığın teknede nasıl dağıldığı, toplam ağırlık kadar önemlidir. Ağır yükler alçağa ve teknenin ortasına yerleştirilir. Bu yerleşim, stabiliteyi ve trimi korur. Sık Sorulan Sorular Tekne ağırlığı nereden öğrenilir? Değer, üreticinin teknik belgesinde ve kullanım kılavuzunda yer alır. CE plakasında azami yük değeri bulunur. Tekne ağırlığı zamanla artar mı? Eklenen ekipman ve aksesuarlar ağırlığı artırır. Fiber gövdeye su emilimi de ağırlığı artırabilir. Römorkla taşınacak teknede hangi ağırlık esas alınır? Motor, yakıt ve teknede kalan ekipman dahil gerçek ağırlık esas alınır. Gerçek değer, kantarda tartımla öğrenilebilir. İlgili Terimler Deplasman, Tekne Kapasitesi, Tekne Eni, Tekne Boyu, Su Hattı, Draft.
Tekne Bakım Takvimi
Tekne bakım takvimi , tekne sistemlerinin hangi işlemin ne zaman yapılacağını gösteren plandır. Takvim, zamana ve motor çalışma saatine göre düzenlenir. Tekne Bakım Takvimi Nedir? Teknede çok sayıda sistem bulunur. Her sistemin bakım aralığı farklıdır. Bakım takvimi, bu aralıkları tek bir planda toplar. Takvim, unutulan işleri ve beklenmedik arızaları azaltır. Takvimin temeli, üreticilerin kullanım kılavuzlarıdır. Bakım Aralığı Türleri Tür Açıklama Örnek Seyir bazlı Her seyir öncesi veya sonrası Yağ seviyesi kontrolü Takvim bazlı Belirli zaman aralıklarında Yıllık anot değişimi Çalışma saati bazlı Motor saatine göre Yağ değişimi Durum bazlı Ölçüm ve gözleme göre Kayış değişimi Bir işlem, hem saat hem takvim sınırına bağlı olabilir. Bu durumda önce gelen sınır uygulanır. Seyir Öncesi Kontroller Motor yağı ve soğutma suyu seviyesi Deniz suyu süzgeci Sintine durumu Yakıt miktarı Akü şarj durumu Seyir fenerleri Hava tahmini Seyir Sonrası İşlemler Tekneyi tatlı suyla yıkama Dıştan takma motoru tatlı suyla yıkama Deniz suyu vanalarını kapatma Elektrik sistemini kapatma Aylık Kontroller Kontrol Açıklama Vanaları çalıştırma Sıkışmayı önler Sintine pompası testi Şamandıra ve pompa çalışması Akü bağlantıları Korozyon ve sıkılık Bağlama halatları Sürtünme ve aşınma Yıllık İşler İş Açıklama Antifouling Su altı boyası yenilenir Anot değişimi Tükenmiş anotlar değiştirilir Motor servisi Üretici takvimine göre Güvenlik ekipmanı kontrolü Son kullanma ve servis tarihleri Arma kontrolü Teller ve bağlantılar Takvim Hazırlama Adımları Teknedeki tüm sistemleri listeleyin. Her sistemin kullanım kılavuzunu bulun. Önerilen bakım aralıklarını tabloya aktarın. Son bakım tarihlerini ve motor saatlerini girin. Sonraki bakım zamanlarını hesaplayın. Takvimi düzenli güncelleyin. Kayıt Araçları Kâğıt bakım defteri Elektronik tablo Bakım yönetim uygulamaları Sık Sorulan Sorular Bakım takvimi kim tarafından hazırlanır? Tekne sahibi, kaptan veya servis firması hazırlayabilir. Motor saati nereden okunur? Motor paneli veya dijital ekran çalışma saatini gösterir. İlgili Terimler Tekne Bakımı, Sezon Öncesi Tekne Bakımı, Sezon Sonu Tekne Bakımı, Tekne Kışlama, Kışlama Bakımı, Yat Bakımı.
Tekne Bakımı
Tekne bakımı , teknenin gövdesini, makinesini, sistemlerini ve donanımını çalışır ve güvenli durumda tutmak için yapılan düzenli kontrol, temizlik, onarım ve parça değişimi işlemleridir. Tekne Bakımı Nedir? Tekne, tuzlu su, güneş ışığı, nem ve titreşim etkisinde çalışır. Bu etkenler malzemeleri yıpratır. Bakım, yıpranmayı erken tespit eder ve arızaları önler. Düzenli bakım, teknenin güvenliğini ve değerini korur. Bakım aralıkları, üretici kullanım kılavuzunda belirtilir. Bakım Bölümleri Bölüm Kapsam Gövde Temizlik, antifouling, ozmoz kontrolü, anotlar Güverte Temizlik, sızdırmazlık, donanım Motor Yağ, filtre, soğutma, kayışlar Yakıt sistemi Filtre, hortum, tank Elektrik Aküler, bağlantılar, şarj sistemi Su sistemleri Pompalar, tanklar, hortumlar Arma ve yelken Halatlar, teller, yelken dikişleri Güvenlik ekipmanı Can yeleği, yangın söndürücü, işaret fişekleri Bakım Türleri Tür Tanım Önleyici bakım Arıza oluşmadan, takvime göre yapılır Düzeltici bakım Arıza ortaya çıktıktan sonra yapılır Kestirimci bakım Ölçüm ve izlemeye göre planlanır Mevsimsel bakım Sezon başı ve sonunda yapılır Zamana Göre Bakım Zaman Örnek İşlemler Her seyir öncesi Yağ seviyesi, deniz suyu süzgeci, sintine Her seyir sonrası Tatlı suyla yıkama, motor tatlı su yıkaması Belirli çalışma saati Motor yağı ve filtre değişimi Yıllık Antifouling, anot değişimi, servis Motor bakımı, genellikle çalışma saatine göre planlanır. Bakım Kaydı Bakım kaydı, yapılan işlemlerin tarihini ve ayrıntısını içerir. Kayıt şunları gösterir: İşlemin tarihi ve motor çalışma saati Değiştirilen parçalar İşlemi yapan kişi veya servis Tespit edilen sorunlar Kayıt, ikinci el satışta teknenin geçmişini belgeler. Profesyonel ve Kendi Bakımı Basit işlemler tekne sahibi tarafından yapılabilir. Motor revizyonu, elektrik sistemi değişiklikleri ve gaz tesisatı gibi işler yetkili servise bırakılır. Garanti kapsamındaki teknelerde yetkili servis şartı olabilir. Sık Sorulan Sorular Tekne bakımı ne sıklıkla yapılır? Bakım aralığı, sisteme ve üretici talimatına göre değişir. Bakım kaydı neden önemlidir? Bakım geçmişini belgeler ve planlamayı kolaylaştırır. İlgili Terimler Yat Bakımı, Tekne Temizliği, Tekne Bakım Takvimi, Sezon Öncesi Tekne Bakımı, Sezon Sonu Tekne Bakımı, Tekne Kışlama.
Tekne Barbeküsü
Tekne barbeküsü , teknenin küpeştesine, kıç platformuna veya özel bir yuvaya monte edilen ve teknenin dışında yemek pişirmeyi sağlayan ızgara cihazıdır. Tekne barbeküleri genellikle paslanmaz çelikten üretilir. Tekne Barbeküsü Nedir? Tekne barbeküsü, yemeğin teknenin dışında pişirilmesini sağlar. Bu sayede duman ve koku iç mekâna girmez. Barbekü, teknenin bordasından dışarı taşan bir konumda kurulur. Cihaz, rüzgâr ve sallantıya karşı tasarlanır. Kapaklı yapısı, alevi rüzgârdan korur. Tekne Barbeküsü Türleri Tür Yakıt Özellik Gazlı barbekü Propan kartuş veya tekne LPG hattı Kolay kontrol, yaygın Kömürlü barbekü Mangal kömürü Geleneksel, kül ve kıvılcım riski Elektrikli barbekü AC elektrik Alevsiz, yüksek güç gerektirir Montaj Aparatları Aparat Kullanım Küpeşte bağlantısı Barbekü küpeşte borusuna kelepçelenir Yuva montajı Güverteye monte bir yuvaya takılır Kaide montajı Platforma sabitlenir Döner kol Barbekü dışarı döndürülür Montaj aparatı, küpeşte boru çapına uygun seçilir. Yangın Güvenliği Teknenin çoğu malzemesi yanıcıdır. Fiberglas, ahşap, kumaş ve yakıt buharı yangın riski oluşturur. Bu nedenle şu kurallar uygulanır: Barbekü, teknenin rüzgâr altı tarafına kurulur. Kıvılcım ve kül tekne üzerine düşmemelidir. Yakıt dolumu sırasında barbekü kullanılmaz. Yakınında yangın söndürücü bulundurulur. Barbekü gözetimsiz bırakılmaz. Marina kurallarına uyulur. Birçok marina, iskelede açık alevli pişirmeyi sınırlar. Rüzgâr Yönü Barbekü, rüzgârın dumanı ve ısıyı tekneden uzaklaştıracağı tarafa kurulur. Demirdeki tekne genellikle başını rüzgâra döner. Bu durumda kıç taraf rüzgâr altında kalır. Bakım Kullanımdan sonra ızgarayı temizleyin. Paslanmaz yüzeyi tatlı suyla yıkayın. Gaz bağlantılarını kaçak açısından kontrol edin. Kullanılmadığında kılıfla örtün. Sık Sorulan Sorular Kömürlü barbekü teknede güvenli midir? Kıvılcım ve kül riski yüksektir. Gazlı modeller kontrolü kolaylaştırır. Barbekü tekne LPG sistemine bağlanabilir mi? Bağlantı, ISO 10239'a uygun tesisatla yapılır. Barbekü seyirde kullanılabilir mi? Seyirde kullanım önerilmez. Barbekü yanına hangi söndürücü konur? Uygun sınıfta taşınabilir yangın söndürücü bulundurulur. Barbekü küpeşteye zarar verir mi? Uygun çapta ve yalıtkan pedli aparat kullanılırsa zarar vermez. İlgili Terimler Marin Ocak, Küpeşte, Yangın Söndürücü, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Yüzme Platformu, Tekne Buzdolabı.
Tekne Boyası
Tekne boyası , teknenin gövdesini, güvertesini ve ahşap ya da metal parçalarını deniz ortamının etkilerine karşı korumak ve görünüm sağlamak için uygulanan kaplama malzemesidir. Tekne Boyası Nedir? Tekne boyaları, karadaki boyalardan farklı koşullara göre üretilir. Su hattının altı sürekli suyla temas eder. Su hattının üstü güneş, tuz ve sıcaklık değişimine maruz kalır. Bu nedenle her bölge için farklı boya türü kullanılır. Boyalar, birbirine uyumlu katmanlardan oluşan bir "boya sistemi" olarak uygulanır. Tekne Boyası Türleri Tür Uygulama Alanı Görevi Antifouling boya Su hattı altı Deniz canlılarının tutunmasını azaltır Astar boya Tüm yüzeyler Yapışmayı ve korumayı sağlar Epoksi astar Su hattı altı, metal Su geçirmez bariyer oluşturur Üst kat boya Su hattı üstü Renk ve UV koruması sağlar Güverte boyası Güverte Kaymaz yüzey sağlar Vernik Ahşap Ahşabı korur ve görünür bırakır Su hattı boyası Su hattı çizgisi Görsel çizgi oluşturur Boya Sistemi Boya sistemi, aynı üreticinin birbiriyle uyumlu ürünlerinden oluşur. Tipik bir sistem şu katmanları içerir: Yüzey hazırlığı Astar katı Ara kat veya dolgu Üst kat veya antifouling Farklı kimyadaki ürünler birbirine yapışmayabilir. Bu nedenle üreticinin uyumluluk tablosuna bakılır. Bağlayıcı Kimyası Kimya Özellik Tek bileşenli alkid Kolay uygulanır, düşük dayanım Tek bileşenli poliüretan Orta dayanım İki bileşenli poliüretan Yüksek parlaklık ve dayanım İki bileşenli epoksi Yüksek su direnci, UV'ye dayanıksız Epoksi, UV ışınında tebeşirleşir. Bu nedenle güneş alan yüzeylerde üstü başka bir boyayla kaplanır. Seçim Ölçütleri Gövde malzemesi (fiberglas, ahşap, çelik, alüminyum) Uygulama bölgesi (su hattı altı veya üstü) Mevcut boyanın türü Teknenin kullanım biçimi ve hızı Su sıcaklığı ve bölge koşulları Uygulama Koşulları Boyanın uygulanacağı sıcaklık ve nem aralığı ürün teknik föyünde belirtilir. Teknik föy, kat sayısını, kuruma sürelerini ve katlar arası bekleme süresini içerir. Güvenlik Boya ve çözücüler havalandırılan ortamda uygulanır. Uygun solunum maskesi, eldiven ve gözlük kullanılır. Atıklar yerel kurallara göre bertaraf edilir. Sık Sorulan Sorular Tekne boyası ile marin boya aynı şey midir? İki terim genellikle aynı ürün grubunu ifade eder. Alüminyum teknede her antifouling kullanılabilir mi? Hayır. Bakır içeren boyalar alüminyumda korozyona yol açabilir. İlgili Terimler Marin Boya, Antifouling Boya, Astar Boya, Epoksi Astar, Zehirli Boya, Jelkot.
Tekne Boyu
Tekne boyu , teknenin baş ucu ile kıç ucu arasındaki yatay uzunluktur. Boy, farklı amaçlar için farklı yöntemlerle ölçülür. Tekne Boyu Nedir? Tekne boyu, teknenin en temel ölçüsüdür. Boy değeri; marina ücretini, yasal sınıflandırmayı ve seyir fenerlerini belirler. Ölçüm yöntemi, hangi parçaların dahil edildiğine göre değişir. Boy Ölçüm Türleri Ölçü Kısaltma Tanım Toplam boy LOA Tüm çıkıntılar dahil en uç noktalar arası mesafe Gövde boyu LH Gövdenin baş ve kıç uçları arası mesafe Su hattı boyu LWL Su hattının baş ve kıç uçları arası mesafe LOA, İngilizce "Length Overall" ifadesinin kısaltmasıdır. LH, "Length of Hull" ifadesinin kısaltmasıdır. LWL, "Length Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. ISO 8666 ve Gövde Boyu ISO 8666 standardı, gövde boyunun ölçüm yöntemini tanımlar. Gövde boyuna sökülebilir parçalar dahil edilmez. Baş vardavelası, cıvadra, dıştan takma motor ve dümen bu parçalara örnektir. Avrupa Birliği'nin 2013/53/EU Direktifi, kapsamını gövde boyuna göre belirler. Direktif, 2,5–24 metre gövde boyundaki gezi teknelerini kapsar. Boyun Kullanıldığı Alanlar Marina ücretleri: Marinalar genellikle toplam boyu esas alır. Seyir fenerleri: COLREG 1972, fener şartlarını teknenin boyuna göre belirler. Gövde hızı: Deplasman teknelerinde su hattı boyu hız sınırını belirler. Belgeler: Tekne ruhsatında boy değeri kayıtlıdır. Sigorta: Prim hesabında boy kullanılır. Birim Dönüşümü Tekne boyu metre veya feet cinsinden ifade edilir. 1 feet, 0,3048 metreye eşittir. Feet Metre 20 ft 6,10 m 30 ft 9,14 m 40 ft 12,19 m 50 ft 15,24 m Model Adı ve Gerçek Boy Üreticiler model adında genellikle yaklaşık bir boy değeri kullanır. Örnek: "40" adlı bir modelin gerçek gövde boyu 40 feetten farklı olabilir. Kesin değer teknik belgede yer alır. Sık Sorulan Sorular Marina neden toplam boyu esas alır? Bağlama yerinde teknenin kapladığı alan, tüm çıkıntılar dahil uzunluğa bağlıdır. Yüzme platformu ve cıvadra bu alanı artırır. Su hattı boyu toplam boydan neden kısadır? Baş ve kıç bölümler genellikle su hattının dışına taşar. Eğimli bodoslama ve aynalık bu farkı oluşturur. Tekne boyu belgede hangi değerle yazılır? Ruhsattaki değer, kayıt yapılan ülkenin ölçüm kuralına göre belirlenir. Bu değer, üreticinin verdiği toplam boydan farklı olabilir. İlgili Terimler Su Hattı Boyu, Tekne Eni, Su Hattı, Seyir Feneri, Deplasman, CE Kategorisi.
Tekne Buzdolabı
Tekne buzdolabı , teknede yiyecek ve içecekleri soğuk tutmak için kullanılan sabit veya taşınabilir soğutma cihazıdır. Tekne buzdolabı, marin buzdolabı ve taşınabilir soğutucuları kapsayan genel bir terimdir. Tekne Buzdolabı Nedir? Teknede yiyecek saklamak, özellikle uzun seyirlerde önemlidir. Tekne buzdolabı, sınırlı enerjiyle verimli çalışacak şekilde seçilir. Sabit modeller kuzineye monte edilir. Taşınabilir modeller kokpitte veya güvertede kullanılabilir. Seçenekler Seçenek Özellik Sabit marin buzdolabı Kuzineye entegre, DC kompresörlü Taşınabilir kompresörlü soğutucu Taşınabilir, DC ile çalışır Termoelektrik soğutucu Basit yapı, sınırlı soğutma Buz kutusu Elektrik gerektirmez, buz ile çalışır Kokpit buzdolabı Kokpit masası veya konsolunda Kompresörlü ve Termoelektrik Karşılaştırması Özellik Kompresörlü Termoelektrik Soğutma kapasitesi Yüksek, dondurma mümkün Ortam sıcaklığına bağlı Enerji verimi Yüksek Düşük Ses Hafif Fan sesi Fiyat Yüksek Düşük Termoelektrik soğutucular, ortam sıcaklığının belirli bir derece altına kadar soğutabilir. Kapasite Seçimi Kapasite litre olarak ifade edilir. Seçimde şu ölçütler dikkate alınır: Teknedeki kişi sayısı Seyir süresi İkmal olanakları Kullanılabilir montaj alanı Akü kapasitesi Enerji Tasarrufu Buzdolabına önceden soğutulmuş ürün koyun. Kapağı kısa süre açık tutun. Dolabı dolu tutun, boşlukları su şişeleriyle doldurun. Kondenser havalandırmasını açık tutun. Termostatı gereğinden düşük ayarlamayın. Dolu dolap, kapak açıldığında daha az soğuk hava kaybeder. Kapasite ve Yerleşim Seyirde ürünlerin devrilmemesi için bölmeli kutular kullanılır. Ağır ürünler alta yerleştirilir. Cam şişeler bölmelerde sabitlenir. Bakım Conta temizliği ve kontrolü yapın. Kondenser kanatlarındaki tozu alın. Dolabın içini düzenli temizleyin ve kurulayın. Kullanılmadığında kapağı aralık bırakın. Sık Sorulan Sorular Tekne buzdolabı kapağı neden aralık bırakılır? Kapalı kalan boş dolapta küf ve koku oluşur. Taşınabilir soğutucu sabit buzdolabının yerini tutar mı? Kısa seyirlerde tutabilir. Kapasite ve verim modele bağlıdır. Buzdolabı neden buzlanır? Nemli hava içeri girer ve evaporatörde donar. Buz kutusu hâlâ kullanılır mı? Elektrik altyapısı sınırlı teknelerde kullanılır. Buzdolabı hangi sıcaklığa ayarlanır? Gıda güvenliği için genellikle 4 °C ve altı önerilir. İlgili Terimler Marin Buzdolabı, Marin Ocak, Tekne Barbeküsü, Marin Fan, Kıyı Elektriği, Tekne Kliması.
Tekne Camı
Tekne camı , teknenin pencerelerinde, ön camında, lumbozlarında ve kapaklarında kullanılan şeffaf veya füme panellerin genel adıdır. Tekne camları cam veya plastik esaslı olabilir. Tekne Camı Nedir? Tekne camı, iç mekâna ışık girmesini ve dışarıyı görmeyi sağlar. Aynı zamanda dalga, rüzgâr ve darbe yüklerine dayanmalıdır. Kullanım yerine göre farklı malzemeler tercih edilir. Cam seçiminde dayanım, ağırlık, çizilme direnci ve UV dayanımı dikkate alınır. Malzeme Türleri Malzeme Özellik Temperli cam Isıl işlemli, kırılınca küçük parçalara ayrılır Lamine cam Ara katmanlı, kırılınca dağılmaz Akrilik (PMMA) Hafif, UV dayanımlı, çizilmeye açık Polikarbonat Darbeye çok dayanıklı, UV koruma gerektirir Kullanım Alanları Alan Yaygın Malzeme Motor yatı salon pencereleri Temperli veya lamine cam Ön cam (rüzgârlık) Temperli cam, akrilik veya polikarbonat Güverte kapakları Akrilik Lumbozlar Temperli cam veya akrilik Kamara pencereleri Akrilik Akrilik ve Polikarbonat Karşılaştırması Özellik Akrilik Polikarbonat Darbe dayanımı Orta Çok yüksek Çizilme direnci Orta Düşük UV dayanımı Yüksek Kaplamaya bağlı Şeffaflık Çok yüksek Yüksek Fiyat Daha düşük Daha yüksek ISO 12216 ISO 12216, pencere ve kapak camlarının kalınlığını ve dayanımını teknenin tasarım kategorisine göre belirler. Ön cephedeki ve alçak konumdaki camlar daha yüksek yüklere göre seçilir. Montaj Yöntemleri Çerçeveli montaj: Cam bir çerçeveye contayla yerleştirilir. Yapıştırma montaj: Cam, yapısal yapıştırıcıyla gövdeye yapıştırılır. Cıvatalı montaj: Akrilik paneller cıvatayla sabitlenir. Akrilik, sıcaklıkla genleşir. Cıvata delikleri, genleşmeye izin verecek kadar geniş açılır. Temizlik Akrilik ve polikarbonat için amonyaksız temizleyici kullanın. Önce tuzu tatlı suyla durulayın. Kuru bezle silmeyin. Mikrofiber bez kullanın. Kuru silme, tuz kristalleriyle yüzeyi çizer. Sık Sorulan Sorular Akrilik camdaki çizikler giderilebilir mi? Hafif çizikler akriliğe uygun cila ile azaltılabilir. Akrilik neden çatlar? UV yaşlanması, gerilim ve uygunsuz kimyasallar çatlağa yol açar. Ön cam hangi kalınlıkta olmalıdır? Kalınlık, ISO 12216 ve üretici hesaplarına göre belirlenir. Füme camın avantajı nedir? Güneş ışığını ve iç mekân ısınmasını azaltır. İlgili Terimler Lumboz, Güverte Kapağı, Tekne Kapısı, Marin Cila, Tekne Temizliği, Bimini.
Tekne Cilası
Tekne cilası , teknenin jelkot veya boyalı yüzeyine uygulanan ve yüzeyi UV ışınına, tuza ve kire karşı koruyan parlatıcı katmandır. Cila, yüzeyde ince bir koruyucu film bırakır. Tekne Cilası Nedir? Jelkot, zamanla güneş ışığı etkisiyle oksitlenir. Oksitlenen jelkot matlaşır ve tebeşir gibi tozlanır. Cila, bu süreci yavaşlatır. Oksitlenmiş yüzeyde önce pasta ile matlık giderilir. Ardından cila ile yüzey korunur. Pasta ve Cila Farkı Özellik Pasta Cila Görevi Oksitlenmiş katmanı aşındırarak kaldırır Yüzeyi korur ve parlatır Aşındırıcı içerik Var Yok veya çok az Uygulama sırası Önce Sonra Kullanım sıklığı Gerektiğinde Düzenli Cila Türleri Tür Özellik Karnauba bazlı cila Doğal mum, yüksek parlaklık Polimer cila Sentetik, uzun ömürlü Seramik kaplama Silika bazlı, sert koruma katmanı Temizleyici cila Hafif temizlik ve cila tek üründe Sprey cila Hızlı uygulama, kısa ömürlü Uygulama Adımları Yüzeyi tekne şampuanıyla yıkayıp kurulayın. Oksitlenme varsa pasta uygulayın. Pastanın kalıntısını temizleyin. Cilayı ince katman halinde uygulayın. Ürün talimatındaki süre kadar kurumasını bekleyin. Mikrofiber bezle parlatın. Makine ile Uygulama Döner veya orbital polisaj makinesi, büyük yüzeylerde işi hızlandırır. Döner makine yüksek kesme gücü sağlar. Orbital makine, yüzeyi yakma riskini azaltır. Makine kullanımında kenar ve köşelerde dikkatli olunur. Uygulama Koşulları Cila gölgede uygulanır. Sıcak yüzeyde cila hızlı kurur ve iz bırakır. Kaymaz yüzeylere cila uygulanmaz. Rüzgârlı havada toz yüzeye yapışabilir. Koruma Süresi Koruma süresi, cila türüne, güneş maruziyetine ve yıkama sıklığına bağlıdır. Seramik kaplamalar genellikle daha uzun dayanır. Üreticiler, ürünlerinin yenileme aralığını belirtir. Sık Sorulan Sorular Tekne ne sıklıkla cilalanır? Sıklık, ürüne ve kullanım koşullarına bağlıdır. Birçok tekne sezon başında cilalanır. Su hattı altına cila uygulanır mı? Antifouling boyalı yüzeylere cila uygulanmaz. Oto cilası teknede kullanılabilir mi? Jelkot için formüle edilmiş tekne cilası önerilir. Oksitlenme nasıl anlaşılır? Yüzeye bez sürüldüğünde bezde renkli toz kalır. Yüzey mat görünür. İlgili Terimler Marin Cila, Jelkot, Tekne Şampuanı, Tekne Temizliği, Tekne Bakımı, Fiberglas.
Tekne Dekorasyonu
Tekne dekorasyonu , teknenin iç ve dış mekânlarının işlev, konfor ve görünüm açısından düzenlenmesidir. Tekne dekorasyonu; mobilya, tekstil, aydınlatma, yüzey kaplamaları ve aksesuarları kapsar. Tekne Dekorasyonu Nedir? Teknede dekorasyon, karadaki iç mimarlıktan farklı koşullara göre yapılır. Malzemeler sallantıya, neme, tuza ve güneşe dayanmalıdır. Ağırlık, teknenin dengesini ve performansını etkiler. Her eşya, seyirde sabit kalacak şekilde yerleştirilir. Dekorasyon, güvenlik donanımına erişimi engellememelidir. Dekorasyon Alanları Alan Örnek Öğeler Salon Minder, masa, perde, aydınlatma Kamaralar Yatak, nevresim, depolama Kuzine Tezgâh, mutfak eşyaları Banyo Aksesuarlar, havlu askıları Kokpit Minder, masa, bimini Güverte Güneşlenme minderleri, kaplamalar Malzeme Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Nem dayanımı Küf ve şişmeye direnç UV dayanımı Solma ve yaşlanmaya direnç Ağırlık Hafif malzeme tercih edilir Yangın davranışı Alev geciktirici özellik Temizlik kolaylığı Silinebilir yüzeyler Sabitlenebilirlik Seyirde hareket etmemesi Yüzey Kaplamaları Malzeme Kullanım Marin kontrplak Mobilya iskeleti Ahşap kaplama Duvar ve dolap yüzeyleri HPL laminat Tezgâh ve masa yüzeyi Marin vinil Duvar ve tavan kaplaması Suni tik Zemin ve güverte Aydınlatma LED aydınlatma, düşük enerji tüketimi sağlar. Gece seyrinde kırmızı ışık, gece görüşünü korur. Dolap içi ve basamak aydınlatması güvenliği artırır. Armatürler nem ve titreşime dayanıklı seçilir. Sabitleme Kuralları Dekoratif objeleri yapıştırma veya mıknatısla sabitleyin. Cam eşya yerine kırılmaz malzemeler tercih edin. Raflara kenar çıtası ekleyin. Dolap kapaklarında mandal kullanın. Güvenlik ve Yangın ISO 9094, gezi teknelerinde yangına karşı koruma gerekliliklerini tanımlar. Yanıcı malzemeler, ocak ve ısıtıcı çevresinden uzak tutulur. Dekorasyon, kaçış yollarını ve yangın söndürücülere erişimi kapatmamalıdır. Sık Sorulan Sorular Teknede ev tipi kumaş kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak nem ve UV dayanımı düşük olabilir. Dekorasyon ağırlığı neden önemlidir? Ağırlık, teknenin trimini, hızını ve yakıt tüketimini etkiler. Teknede halı kullanılır mı? Çıkarılabilir ve hızlı kuruyan marin halılar kullanılabilir. Dekorasyonda hangi renkler tercih edilir? Açık renkler küçük alanları geniş gösterir ve daha az ısınır. İlgili Terimler Marin Kumaş, Tekne Minderi, Tekne Masası, Suni Tik, Tik Güverte, Tekne Havalandırması.
Tekne Donanımı
Tekne donanımı , tekneye kalıcı olarak monte edilen ve teknenin çalışmasını sağlayan sistem ve parçaların bütünüdür. Donanım, tekneden kolayca ayrılmaz. Tekne Donanımı Nedir? Donanım, teknenin yapısına bağlı parçaları kapsar. Bu parçalar cıvata, kaynak veya yapıştırıcıyla sabitlenir. Donanım, teknenin seyir, demirleme, bağlama ve yaşam işlevlerini yerine getirir. Yelkencilikte "donanım" kelimesi ayrıca direk ve halatlardan oluşan arma sistemini ifade eder. Donanım Grupları Grup Örnekler Güverte donanımı Koç boynuzu, baba, ırgat, vardavela, güverte kapağı Arma donanımı Direk, bumba, çarmıh, ıstralya, makaralar Mekanik donanım Motor, şanzıman, şaft, pervane, dümen sistemi Elektrik donanımı Akü, pano, kablolama, fenerler Tesisat donanımı Su tankı, pompalar, hortumlar, vanalar Elektronik donanım Chartplotter, radar, VHF telsiz, otopilot Arma Donanımı Yelkenli teknelerde arma donanımı iki bölüme ayrılır: Ayakta donanım: Direği sabit tutan teller ve bağlantılar. Çarmıh ve ıstralya bu gruptadır. Yürüyen donanım: Yelkenleri kaldıran ve ayarlayan halatlar. Mandar ve ıskota bu gruptadır. Donanım ve Ekipman Farkı Özellik Donanım Ekipman Bağlantı Tekneye sabitlenir Taşınabilir Örnek Irgat, sintine pompası Can yeleği, el telsizi Değişim Montaj işçiliği gerektirir Elle alınıp konur Uygulamada iki terim bazen birbirinin yerine kullanılır. Donanım Malzemeleri Paslanmaz çelik: Güverte donanımında AISI 316 kalite yaygındır. Alüminyum: Direk ve bumbalarda kullanılır. Bronz: Gövde geçişlerinde ve vanalarda kullanılır. Mühendislik plastikleri: Makara ve kılavuzlarda kullanılır. Donanım Montajında Dikkat Edilenler Bağlantı noktasında gövde veya güverte güçlendirilir. Cıvata delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Farklı metaller arasında yalıtım yapılır. Yük taşıyan parçalar için arkalık plakası kullanılır. Sık Sorulan Sorular Donanım arızası nasıl önlenir? Hareketli parçalar düzenli olarak tatlı suyla yıkanır ve yağlanır. Bağlantı cıvataları sezon başında kontrol edilir. Arkalık plakası neden kullanılır? Plaka, yükü güvertenin daha geniş bir alanına yayar. Bu sayede cıvatanın güverteyi delip geçmesi önlenir. Donanım değişikliği CE uygunluğunu etkiler mi? Stabiliteyi, yapıyı veya motor gücünü değiştiren büyük değişiklikler uygunluk değerlendirmesini etkileyebilir. Bu durumda yeniden değerlendirme gerekebilir. İlgili Terimler Tekne Ekipmanı, Güverte Donanımı, Tekne Aksesuarı, Marin Ekipman, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Irgat.
Tekne Duşu
Tekne duşu , teknenin banyo veya tuvalet bölümünde bulunan, basınçlı tatlı su sistemiyle çalışan duştur. Tekne duşu, sınırlı alan ve su miktarına göre tasarlanır. Tekne Duşu Nedir? Birçok teknede duş, banyo bölümünün içinde ayrı bir kabin olmadan yer alır. Lavabo musluğu, uzatılabilir duş başlığı olarak kullanılabilir. Büyük yatlarda ayrı duş kabinleri bulunur. Duş suyu, tabandaki tahliyeden bir pompa ile dışarı veya gri su tankına atılır. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Duş başlığı ve hortumu Suyu dağıtır Karışım vanası Sıcak ve soğuk suyu karıştırır Su ısıtıcısı Sıcak su sağlar Duş teknesi veya taban Suyu toplar Tahliye süzgeci Saç ve katıları tutar Duş tahliye pompası Suyu tahliye eder Sıcak Su Kaynakları Kaynak Çalışma Şekli Motor eşanjörlü su ısıtıcısı Motorun soğutma suyu tanktaki suyu ısıtır Elektrikli rezistans Kıyı elektriği veya jeneratörle çalışır Gazlı anlık su ısıtıcısı Bazı teknelerde kullanılır Güneş ısıtmalı duş torbası Güvertede güneşle ısınır Motor eşanjörlü su ısıtıcıları, motor çalışırken suyu ücretsiz enerjiyle ısıtır. Duş Tahliye Pompası Duş tabanı genellikle su hattının altındadır. Su yerçekimiyle tekne dışına akamaz. Tahliye pompası, suyu duş tabanından alır ve gövde çıkışından veya gri su tankına atar. Pompa önündeki süzgeç, saçların pompayı tıkamasını önler. Su Tasarrufu Duşa başlamadan önce suyu ıslanmak için kısa açın. Sabunlanırken suyu kapatın. Durulama için suyu yeniden açın. Düşük debili duş başlığı kullanın. Bu yönteme "denizci duşu" denir. Gri Su ve Çevre Duş suyu, sabun ve vücut yağları içerir. Bu su gri su sınıfındadır. Kıyı sularında gri suyun yönetimi yerel kurallara uygun yapılır. Biyolojik olarak parçalanabilir sabun ve şampuan kullanımı önerilir. Bakım Duş süzgecini her kullanımdan sonra temizleyin. Tahliye pompasını ve çekvalfi kontrol edin. Duş hortumu bağlantılarında kaçak arayın. Duş tabanını küf ve kire karşı temizleyin. Sık Sorulan Sorular Tekne duşunda neden pompa kullanılır? Duş tabanı su hattının altındadır. Pompa olmadan su dışarı akmaz. Sıcak su nasıl elde edilir? Motor eşanjörlü ısıtıcı, elektrikli rezistans veya gazlı ısıtıcı kullanılır. Duş suyu neden koku yapar? Süzgeçte biriken saç ve sabun artıkları bakteri üremesine yol açar. İlgili Terimler Güverte Duşu, Gri Su Tankı, Tatlı Su Pompası, Tekne Musluğu, Atık Su Pompası, Su Tankı.
Tekne Ekipmanı
Tekne ekipmanı , teknede kullanılan ve çoğunlukla taşınabilir olan araç ve gereçlerdir. Ekipman; güvenlik, seyir, bağlama ve bakım işlerinde kullanılır. Tekne Ekipmanı Nedir? Ekipman, teknenin yapısına kalıcı olarak bağlı değildir. Kullanıcı ekipmanı gerektiğinde alır ve yerine koyar. Bazı ekipmanlar yasal olarak teknede bulundurulması zorunlu olan malzemelerdir. Can yeleği ve yangın söndürücü bu gruba örnektir. Ekipman Grupları Grup Örnekler Güvenlik ekipmanı Can yeleği, can simidi, yangın söndürücü, işaret fişeği Seyir ekipmanı El pusulası, dürbün, kâğıt harita, el telsizi Demirleme ekipmanı Yedek çapa, çapa halatı, kilit, şakıl Bağlama ekipmanı Bağlama halatı, usturmaça, kanca Bakım ekipmanı Tekne şampuanı, cila, fırça, alet çantası Konfor ekipmanı Tente, minder, portatif buzdolabı Zorunlu Ekipman Teknede bulundurulması gereken asgari ekipmanı ulusal mevzuat belirler. Liste, teknenin boyuna, seyir bölgesine ve kullanım türüne göre değişir. Ticari teknelerde liste daha kapsamlıdır. Temel zorunlu ekipmanlara örnekler: Her kişi için can yeleği Can simidi Yangın söndürücü Ses işaret aracı (düdük veya korna) Seyir fenerleri İlk yardım çantası Ekipman Seçiminde Ölçütler Deniz ortamına uygunluk: Tuzlu suya ve UV ışınlarına dayanım Sertifika: Güvenlik ekipmanlarında onay belgesi Boyut: Teknedeki depolama alanına uyum Ağırlık: Toplam yük kapasitesine etkisi Ekipman Depolama Güvenlik ekipmanı hızlı ulaşılabilir yerde tutulur. Can yelekleri kilitli dolaplarda saklanmaz. Islak ekipman kurutulduktan sonra kaldırılır. Seyir sırasında ekipman sabitlenir. Son Kullanma Tarihi Olan Ekipmanlar Ekipman Kontrol Noktası İşaret fişeği Üzerindeki son kullanma tarihi Yangın söndürücü Basınç göstergesi ve dolum tarihi Şişme can yeleği Gaz kartuşu ve servis tarihi Can salı Servis istasyonu bakım tarihi İlk yardım çantası İlaçların son kullanma tarihleri Sık Sorulan Sorular Ekipman listesi her sezon kontrol edilmeli mi? Evet. Sezon başında eksik, hasarlı ve süresi dolmuş ekipman belirlenir. Ev tipi ekipman teknede kullanılabilir mi? Ev tipi ekipman tuz ve neme dayanıklı olmayabilir. Güvenlik ekipmanında denizcilik onaylı ürünler kullanılır. Ekipman ile donanım arasındaki fark nedir? Donanım tekneye sabitlenir. Ekipman taşınabilir ve elle alınıp konur. İlgili Terimler Tekne Donanımı, Tekne Aksesuarı, Güvenlik Ekipmanı, Marin Ekipman, Can Yeleği, Yangın Söndürücü.
Tekne Elektrik Sistemi
Tekne elektrik sistemi , teknede elektrik enerjisini üreten, depolayan, dağıtan ve tüketen bileşenlerin bütünüdür. Sistem genellikle doğru akım (DC) ve alternatif akım (AC) bölümlerinden oluşur. Tekne Elektrik Sistemi Nedir? Tekne, karadaki elektrik şebekesinden bağımsız çalışır. Enerji akülerde depolanır. Akülerin şarjı motor alternatörü, güneş paneli, jeneratör veya kıyı elektriğiyle yapılır. Dağıtım panosu, enerjiyi tüketicilere sigortalar üzerinden ulaştırır. Sistemin Bölümleri Bölüm Bileşenler Enerji üretimi Alternatör, güneş paneli, rüzgâr jeneratörü, jeneratör Enerji depolama Marş aküsü, servis aküsü Kıyı bağlantısı Kıyı elektrik prizi, kablo, izolasyon trafosu Dönüşüm İnverter, şarj cihazı, DC-DC şarj cihazı Dağıtım Elektrik panosu, bara, şalterler Koruma Sigortalar, devre kesiciler, kaçak akım rölesi İzleme Voltmetre, ampermetre, akü monitörü DC ve AC Bölümleri Özellik DC Bölümü AC Bölümü Gerilim 12 V veya 24 V 230 V Kaynak Aküler Kıyı elektriği, jeneratör, inverter Tüketiciler Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar Klima, ocak, su ısıtıcısı Standart ISO 10133 ISO 13297 Kablo Renkleri Tekne elektrik sistemlerinde iletkenler renk ile ayırt edilir. Yaygın uygulamada DC pozitif iletken kırmızı, negatif iletken sarı veya siyahtır. AC iletkenlerin renkleri ilgili standartlara göre ayrıca belirlenir. Renk düzeni, arıza tespitini ve güvenli çalışmayı kolaylaştırır. Temel Güvenlik İlkeleri Her devre, kaynağına yakın bir sigorta veya devre kesiciyle korunur. Kablo kesiti, akıma ve uzunluğa göre seçilir. Bağlantılar titreşime dayanıklı sıkma terminalleriyle yapılır. Kablolar, keskin kenarlardan ve sintine suyundan uzak döşenir. AC ve DC kabloları ayrı yollarla taşınır. Enerji Dengesi Teknede günlük enerji tüketimi hesaplanır. Hesap, her cihazın gücü ile kullanım süresinin çarpımıyla yapılır. Sonuç, akü kapasitesi ve şarj kaynaklarının seçiminde kullanılır. Sık Sorulan Sorular Tekne elektrik sistemi neden araçtan farklıdır? Teknede nem, tuz ve titreşim yoğundur. Ayrıca kıyı elektriği bağlantısı ve galvanik korozyon riski bulunur. 12 V ve 24 V arasında nasıl seçim yapılır? Büyük teknelerde 24 V, aynı güçte daha düşük akım sağlar. Küçük teknelerde 12 V yaygındır. Elektrik sistemi kim tarafından kurulmalıdır? Denizcilik elektriği konusunda deneyimli teknisyenler tarafından kurulması önerilir. İlgili Terimler Marin Elektrik, Tekne Aküsü, Elektrik Panosu, Kıyı Elektriği, İnverter, 12 Volt Tekne Sistemi.
Tekne Emniyet Donanımı
Tekne emniyet donanımı , teknenin yapısına kalıcı olarak bağlı olan ve kazaları önlemeye yönelik güvenlik elemanlarıdır. Emniyet donanımı, taşınabilir güvenlik ekipmanından farklı olarak teknenin bir parçasıdır. Tekne Emniyet Donanımı Nedir? Emniyet donanımı, teknenin tasarımında ve yapımında yer alır. Bu donanım; denize düşmeyi, su almayı, yangının yayılmasını ve kayma gibi riskleri azaltır. Donanımın şartları ISO standartları ve 2013/53/AB Direktifi ile tanımlanır. Emniyet Donanımı Grupları Grup Örnekler Denize düşmeyi önleme Vardavela, küpeşte, tutamaklar, kaymaz güverte Bağlantı noktaları Emniyet hattı mapaları, kokpit bağlantı noktaları Su geçirmezlik Su geçirmez perdeler, kapaklar, lumbozlar Su tahliyesi Hızlı tahliyeli kokpit, frengi delikleri Yangından korunma Yangın perdeleri, yanmaz yalıtım Kaçış Kamaralardan ikinci kaçış yolu Sintine Sabit sintine pompaları, vanalar Denize Düşmeyi Önleme Donanımı ISO 15085, küçük teknelerde denize düşmeyi önleme ve kurtarma donanımlarını düzenler. Standart şu konuları kapsar: Vardavela ve korkuluk yüksekliği Tutamakların konumu Kaymaz yüzeyler Denize düşen kişinin tekneye geri çıkış yolu Su Geçirmez Bölmeleme Bazı teknelerde gövde, su geçirmez perdelerle bölmelere ayrılır. Bir bölmeye su girerse diğer bölmeler kuru kalır. Bu yapı teknenin yüzerliğini korur. Baş taraftaki çatışma perdesi, en yaygın su geçirmez perdedir. Kaçış Yolları Kamaralı teknelerde her yaşam alanından ikinci bir kaçış yolu bulunur. Bu yol genellikle tavandaki bir güverte kapağıdır. ISO 9094, yangın durumunda kaçış yollarına ilişkin şartlar içerir. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 15085 Denize düşmeyi önleme ve kurtarma ISO 11812 Su geçirmez ve hızlı tahliyeli kokpitler ISO 12216 Pencere, lumboz ve kapakların dayanımı ISO 9094 Yangından korunma ISO 15083 Sintine pompalama sistemleri Bakım ve Kontrol Vardavela tellerini ve dikmelerini kontrol edin. Tutamak bağlantılarının sıkılığını doğrulayın. Kapak ve lumboz contalarını inceleyin. Frengi deliklerinin açık olduğunu kontrol edin. Kaymaz yüzeylerdeki aşınmayı değerlendirin. Sık Sorulan Sorular Emniyet donanımı ile güvenlik ekipmanı arasındaki fark nedir? Emniyet donanımı tekneye sabittir. Güvenlik ekipmanı taşınabilir araçlardır. Vardavela teli neden değiştirilir? Tel, korozyon ve yorulmayla zayıflayabilir. Hasar görülen tel değiştirilir. Eski teknelerde bu standartlar geçerli midir? Standartlar yeni üretim için geçerlidir. Eski teknelerde iyi uygulama örneği olarak kullanılır. İlgili Terimler Güvenlik Ekipmanı, Tekne Güvenliği, Küpeşte, Mapa, Güverte Kapağı, Lumboz.
Tekne Eni
Tekne eni , teknenin en geniş noktasındaki sancak ve iskele bordaları arasındaki yatay mesafedir. İngilizcede bu ölçüye "beam" denir. Tekne Eni Nedir? Tekne eni, gövdenin genişliğini ifade eder. En geniş nokta genellikle teknenin ortasına yakındır. Tekne eni; stabiliteyi, iç hacmi ve marina yerini doğrudan etkiler. En Ölçüm Türleri Ölçü Kısaltma Tanım Azami en BOA Tüm çıkıntılar dahil en geniş nokta Gövde eni BH Gövdenin en geniş noktası Su hattı eni BWL Su hattı üzerindeki en geniş nokta BOA, İngilizce "Beam Overall" ifadesinin kısaltmasıdır. ISO 8666 standardı bu ölçülerin yöntemini tanımlar. Tekne Eninin Etkileri Özellik Geniş En Dar En Başlangıç stabilitesi Yüksektir Düşüktür İç hacim Fazladır Azdır Su direnci Artar Azalır Marina yeri Daha geniş yer gerekir Dar yere sığar Dalgada hareket Sert ve hızlı salınım Yumuşak salınım Boy/En Oranı Boy/en oranı, tekne boyunun enine bölünmesiyle bulunur. Örnek: 12 metre boy ve 4 metre en, 3,0 oran verir. Yüksek oran dar ve uzun gövdeyi gösterir. Düşük oran geniş ve kısa gövdeyi gösterir. Katamaranlarda toplam en, iki gövdenin dış kenarları arasında ölçülür. Karayolunda Taşıma Tekne römorkla taşınırken en değeri belirleyicidir. Türkiye'de Karayolları Trafik Yönetmeliği, araçların azami genişliğini 2,55 metre olarak belirler. Bu sınırı aşan tekneler özel izinle taşınır. Taşıma sırasında güvenlik aracı gerekebilir. Marina ve Bağlama Marinalar, bağlama yerlerini boy ve en değerine göre ayırır. Geniş teknelerin iki komşu tekne arasına sığması gerekir. Usturmaçalar da bu genişliğe eklenir. Sık Sorulan Sorular Tekne eni stabiliteyi nasıl etkiler? Geniş gövde, tekne yattığında daha fazla kaldırma kuvvetini yana kaydırır. Bu durum teknenin dik konuma dönme eğilimini artırır. Bu etkiye form stabilitesi denir. Azami en neden gövde eninden fazla olabilir? Usturmaça profili, küpeşte ve yan platformlar gövdeden dışarı taşabilir. Bu çıkıntılar azami ene dahil edilir. Katamaran eni marina ücretini etkiler mi? Katamaranlar aynı boydaki tek gövdeli teknelerden daha geniştir. Bazı marinalar geniş tekneler için ek ücret uygular. İlgili Terimler Tekne Boyu, Su Hattı Boyu, Katamaran, Deplasman, Tekne Ağırlığı, Fribord.
Tekne Gövdesi
Tekne gövdesi , teknenin suya temas eden ve yüzerliği sağlayan ana yapısıdır. Gövde, güverte ve üst yapıyı taşır. Tekne Gövdesi Nedir? Gövde, su geçirmez bir kabuk oluşturur. Suyun kaldırma kuvveti gövdeye etki eder. Gövdenin şekli; hızı, dengeyi ve dalga davranışını belirler. İngilizcede gövdeye "hull" denir. Gövdenin Bölümleri Bölüm Tanım Karina Su hattının altında kalan bölüm Borda Gövdenin yan yüzeyleri Omurga Gövdenin altında boyuna uzanan ana eleman Baş bodoslama Gövdenin ön kenarı Kıç aynalık Gövdenin arka yüzeyi Sintine Gövdenin içindeki en alt bölüm Hidrodinamik Davranışa Göre Gövde Tipleri Gövde Tipi Çalışma Şekli Deplasman gövde Suyu yararak ilerler. Gövde hızıyla sınırlıdır. Kızaklayan gövde Hız arttığında suyun üstüne çıkar Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Kesit Şekline Göre Gövde Tipleri Düz taban: Sakin sularda kullanılır. Dalgada sert vurur. V taban: Dalgayı yararak ilerler. Derin V taban: Açık denizde yüksek hızda kullanılır. Yuvarlak taban: Deplasman teknelerinde yaygındır. Deadrise Açısı Deadrise, gövde tabanının yatay düzlemle yaptığı açıdır. Açı kıç aynalıkta ölçülür. Örnek: Derin V gövdelerde bu açı genellikle 20 derecenin üzerindedir. Açı büyüdükçe dalga darbesi azalır. Kızaklama için gereken güç artar. Gövde Sayısına Göre Tek gövde (monohull) Katamaran (iki gövde) Trimaran (üç gövde) Gövde Malzemeleri Malzeme Özellik Fiberglas (CTP) Kalıpla seri üretilir Alüminyum Hafif ve darbeye dayanıklıdır Çelik Yüksek dayanımlıdır, ağırdır Ahşap Geleneksel teknelerde kullanılır Ferroçimento Çelik ağ ve çimentodan oluşur İlgili Standartlar ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısını ve malzeme boyutlandırmasını düzenler. ISO 8666: Gövde boyu ve eni gibi ana ölçüleri tanımlar. Sık Sorulan Sorular Gövde hızı nedir? Gövde hızı, deplasman gövdenin pratikte ulaşabildiği hız sınırıdır. Teknenin oluşturduğu dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde bu sınır ortaya çıkar. Kızaklayan gövde ne zaman suyun üstüne çıkar? Gövde, ağırlığının büyük bölümü hidrodinamik kaldırma kuvvetiyle taşındığında kızağa çıkar. Bu hız, teknenin ağırlığına ve gövde şekline göre değişir. İlgili Terimler Karina, Tekne Omurgası, Borda, Su Hattı, Deplasman, Fiber Tekne.
Tekne Güvenlik Ekipmanları
Tekne güvenlik ekipmanları , gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde can güvenliği ve acil durumlar için bulundurulan ekipmanların bütünüdür. Tekne Güvenlik Ekipmanları Nedir? Tekne güvenlik ekipmanları, teknenin türüne ve kullanım alanına göre belirlenir. Kıyıya yakın günübirlik kullanılan küçük bir tekne ile açık denizde seyreden bir yat farklı ekipman gerektirir. Ulusal mevzuat asgari listeyi belirler. Tekne sahibi riskleri değerlendirerek ek ekipman bulundurabilir. Temel Ekipman Kontrol Listesi Ekipman Açıklama Can yeleği Teknedeki her kişi için uygun bedende Can simidi Halatlı ve hızla atılabilir Seyir fenerleri COLREG'e uygun Ses işaret aracı Düdük, korna veya çan Yangın söndürücü Teknenin risklerine uygun tür ve sayıda Sintine pompası Otomatik ve manuel Kova Su boşaltma ve yangın için Çapa ve hattı Teknenin boyuna uygun İlk yardım çantası Su geçirmez El feneri Su geçirmez ve yedek pilli Kürek veya pagay Küçük teknelerde Açık Deniz İçin Ek Ekipman Ekipman Görevi VHF telsiz (DSC'li) Haberleşme ve tehlike çağrısı İşaret fişekleri Görsel tehlike işareti Can salı Gemiyi terk etme durumu EPIRB Uydu üzerinden tehlike bildirimi Radar reflektörü Radarda görünürlük Emniyet kemeri ve hattı Denize düşmeyi önleme MOB şamandırası Düşme noktasını işaretleme Acil durum dümeni Dümen arızası Yangın battaniyesi Kuzine yangınları Seyir Bölgesine Göre Değerlendirme Bölge Ekipman Düzeyi Liman ve korunaklı koylar Temel ekipman Kıyı seyri Temel ekipman ve VHF, fişekler Açık deniz Kapsamlı ekipman, can salı, EPIRB Kesin gereklilikler ulusal mevzuat ve teknenin CE tasarım kategorisi dikkate alınarak belirlenir. Takip Yöntemi Ekipman listesini çıkarın. Her ekipmanın yerini belirleyin. Son kullanma ve servis tarihlerini kaydedin. Sezon başında listeyi kontrol edin. Eksik veya süresi dolan ekipmanı yenileyin. Mürettebat Bilgilendirmesi Her seyir öncesi mürettebata ekipmanın yeri ve kullanımı gösterilir. Bu bilgilendirme, acil durumda zaman kaybını önler. Sık Sorulan Sorular Kiralık teknede ekipmandan kim sorumludur? Teknenin sahibi veya işletmecisi ekipmanı sağlar. Kaptan, seyir öncesi kontrol eder. Ekipman listesi nereden öğrenilir? Ulusal denizcilik idaresinin yayımladığı mevzuattan öğrenilir. Fazla ekipman taşımak sorun yaratır mı? Ekipman, teknenin azami yük kapasitesini aşmayacak şekilde taşınır. İlgili Terimler Güvenlik Ekipmanı, Tekne Güvenliği, Acil Durum Ekipmanı, Tekne Emniyet Donanımı, Can Yeleği, CE Kategorisi.
Tekne Güvenliği
Tekne güvenliği , teknede kazaları önlemek ve acil durumlara hazırlıklı olmak için uygulanan önlemlerin, ekipmanların ve davranışların bütünüdür. Tekne Güvenliği Nedir? Tekne güvenliği üç temel unsurdan oluşur: uygun ekipman, doğru planlama ve bilgili mürettebat. Ekipman acil durumda hayat kurtarır. Planlama, riskli durumlarla karşılaşma olasılığını azaltır. Bilgili mürettebat ise ekipmanı doğru kullanır ve hızlı tepki verir. Güvenlik Ekipmanı Grupları Grup Örnekler Kişisel koruma Can yeleği, emniyet kemeri Kurtarma Can simidi, can salı, MOB şamandırası Yangın Yangın söndürücü, yangın battaniyesi İşaret ve haberleşme VHF telsiz, işaret fişeği, EPIRB Seyir güvenliği Seyir fenerleri, ses işaret aracı, radar reflektörü Algılama Duman, gaz ve karbonmonoksit dedektörü İlk yardım İlk yardım çantası Seyir Öncesi Güvenlik Kontrolü Hava tahminini kontrol edin. Yakıt ve su miktarını doğrulayın. Güvenlik ekipmanının yerinde ve çalışır olduğunu kontrol edin. Seyir fenerlerini ve telsizi test edin. Mürettebata güvenlik bilgilendirmesi yapın. Seyir planını kıyıdaki bir kişiye bildirin. Mürettebat Bilgilendirmesi Seyirden önce teknedeki herkese şu bilgiler verilir: Can yeleklerinin yeri ve kullanımı Yangın söndürücülerin yeri Denize adam düştüğünde yapılacaklar Telsizle acil çağrı yapma Teknenin ana şalterleri ve vanaları Sık Görülen Riskler Risk Önlem Denize düşme Can yeleği, emniyet kemeri, vardavela Yangın Söndürücü, gaz dedektörü, düzenli bakım Su alma Sintine pompası, yüksek su alarmı, vana kontrolü Çatışma Gözcülük, fenerler, AIS, radar Karbonmonoksit zehirlenmesi Dedektör, havalandırma Hava koşulları Tahmin takibi, sığınma limanı planı Mevzuat Teknede bulundurulacak asgari güvenlik ekipmanı ulusal mevzuatla belirlenir. Türkiye'de bu konular Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı düzenlemeleriyle tanımlanır. Liste, teknenin boyuna, kullanım türüne ve seyir bölgesine göre değişir. Eğitim Amatör denizci belgesi eğitimleri temel güvenlik bilgilerini içerir. İlk yardım, yangınla mücadele ve deniz güvenliği kursları ek bilgi sağlar. Sık Sorulan Sorular Tekne güvenliğinde en önemli ekipman nedir? Can yeleği, denize düşme durumunda hayatta kalma olasılığını artıran temel ekipmandır. Güvenlik ekipmanı ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve her seyir öncesinde kontrol edilir. Son kullanma tarihli ürünler takip edilir. Tek başına seyirde ek önlem gerekir mi? Emniyet kemeri, PLB ve AIS MOB cihazı gibi kişisel önlemler önem kazanır. İlgili Terimler Deniz Güvenliği, Güvenlik Ekipmanı, Tekne Güvenlik Ekipmanları, Can Yeleği, Yangın Söndürücü, MOB.
Tekne Halatı
Tekne halatı , teknede bağlama, demirleme, yelken kontrolü ve çekme işlerinde kullanılan lif esaslı halattır. Tekne halatları sentetik liflerden üretilir. Tekne Halatı Nedir? Tekne halatı, liflerin bükülmesi veya örülmesiyle oluşan esnek bir çekme elemanıdır. Halat, yükü uzunluğu boyunca taşır. Teknede farklı işler farklı halat özellikleri gerektirir. Örnek: Bağlama halatı esnemelidir. Yelken halatı ise az esnemelidir. Kullanım Amacına Göre Tekne Halatları Tür Görevi Gerekli Özellik Bağlama halatı Tekneyi iskeleye bağlar Esneme, aşınma dayanımı Çapa halatı Çapayı tekneye bağlar Esneme, kopma yükü Yelken halatı Yelkenleri kaldırır ve ayarlar Düşük esneme, tutuş Çekme halatı Başka tekneyi veya botu çeker Esneme, yüzerlik Usturmaça halatı Usturmaçayı asar Hafiflik, UV dayanımı Güvenlik halatı Emniyet kemerini bağlar Yüksek kopma yükü Halat Malzemeleri Malzeme Esneme Suda Davranış Öne Çıkan Özellik Naylon (poliamid) Yüksek Batar Darbe sönümleme Polyester Düşük Batar UV ve aşınma dayanımı Polipropilen Orta Yüzer Hafiflik ve düşük maliyet Dyneema (UHMWPE) Çok düşük Yüzer Yüksek dayanım/ağırlık oranı Halat Yapıları Bükümlü halat: Üç veya dört kol birbirine bükülür. Örgülü halat: Lifler örgü makinesinde örülür. Çift örgülü halat: İç çekirdek ve dış kılıftan oluşur. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 2307 Lif halatların fiziksel ve mekanik özelliklerinin ölçüm yöntemi ISO 1140 Poliamid halatlar ISO 1141 Polyester halatlar ISO 1346 Polipropilen halatlar Seçim Ölçütleri Halatın yapacağı işi belirleyin. Gereken esneme düzeyine göre malzeme seçin. Taşınacak yüke göre çap ve kopma yükü belirleyin. Halatın geçeceği makara ve kilitlerle uyumu kontrol edin. UV ve aşınma koşullarını değerlendirin. Bakım Halatları tuzdan arındırmak için tatlı suyla yıkayın. Kuruduktan sonra güneş görmeyen yerde saklayın. Aşınmış, sertleşmiş ve rengi atmış bölümleri kontrol edin. Halat uçlarını eritme veya bağlama ile açılmaya karşı koruyun. Sık Sorulan Sorular Halat ile ip arasındaki fark nedir? Denizcilikte belirli bir işe ayrılmış çekme elemanına halat denir. İp, genellikle ince ve genel amaçlı lif ürünlerini ifade eder. Tekne halatı ne kadar süre kullanılır? Kullanım süresi; malzemeye, güneş ışığına, yüke ve aşınmaya bağlıdır. Değişim kararı, halatın görünür durumuna göre verilir. Renkli halatlar neden kullanılır? Renk, farklı işlevdeki halatların hızla ayırt edilmesini sağlar. İlgili Terimler Marin Halat, Bağlama Halatı, Yelken Halatı, Halat Çapı, Halat Kopma Yükü, Örgülü Halat.
Tekne Havalandırması
Tekne havalandırması , teknenin iç mekânlarında, motor bölmesinde ve sintinede havanın yenilenmesini sağlayan sistemlerin bütünüdür. Havalandırma; nem, koku, ısı ve yanıcı buhar birikimini önler. Tekne Havalandırması Nedir? Teknede kapalı alanlar dar ve nemlidir. Yetersiz havalandırma küf, yoğuşma ve kötü kokuya yol açar. Motor bölmesinde motorun yanma havası ve soğutması için havalandırma gerekir. Benzinli teknelerde sintinede biriken benzin buharı patlama riski oluşturur. Havalandırma bu riskleri azaltır. Havalandırma Türleri Tür Çalışma İlkesi Doğal havalandırma Rüzgâr ve sıcaklık farkıyla hava akışı Mekanik havalandırma Fanlarla zorlanmış hava akışı Güneş enerjili havalandırma Güneş paneli ile çalışan fan Havalandırma Elemanları Eleman Görevi Kepçe havalandırma (cowl vent) Rüzgârı içeri yönlendirir Dorade kutusu Havayı alır, suyu ayırır Mantar havalandırma Düşük profilli hava girişi Güverte kapağı Geniş hava akışı Lumboz Yan hava akışı Blower fan Motor bölmesini zorla havalandırır Motor Bölmesi Havalandırması ISO 11105, gezi teknelerinde benzinli motor bölmelerinin ve benzin tankı bölmelerinin havalandırmasını düzenler. Benzinli içten takma motorlu teknelerde mekanik blower fan bulunur. Motor çalıştırılmadan önce blower belirli bir süre çalıştırılır. Bu işlem, birikmiş benzin buharını dışarı atar. Dorade Kutusu Dorade kutusu, havalandırma girişinin altında bulunan bir su ayırıcıdır. Hava kutuya girer ve yön değiştirir. Su, kutunun tabanında kalır ve tahliye deliğinden dışarı akar. Kuru hava iç mekâna geçer. Nem Kontrolü Havalandırma açıklıklarını kışın da açık tutun. Dolap kapaklarını havalandırma delikli seçin. Islak eşyaları iç mekânda bırakmayın. Gerektiğinde nem alıcı kullanın. Hava giriş ve çıkış noktaları, çapraz akış oluşturacak şekilde yerleştirilir. Sık Sorulan Sorular Blower neden motor çalıştırılmadan önce açılır? Sintinede birikmiş benzin buharını dışarı atmak için açılır. Dizel teknede blower gerekir mi? Dizel buharı benzine göre daha az uçucudur. Gereksinim tasarıma bağlıdır. Teknede küf neden oluşur? Nem, sıcaklık ve yetersiz hava akışı küf oluşumuna yol açar. Güneş enerjili fan ne işe yarar? Tekne bağlıyken elektrik tüketmeden sürekli hava akışı sağlar. İlgili Terimler Marin Fan, Güverte Kapağı, Lumboz, Havalandırma Filtresi, Tekne Kliması, Tekne Isıtıcısı.
Tekne Hortumu
Tekne hortumu , teknede yakıt, su, atık, egzoz ve soğutma suyu gibi akışkanları taşıyan esnek boru hattıdır. Her sistem için farklı özellikte hortum kullanılır. Tekne Hortumu Nedir? Tekne hortumları, deniz ortamının tuz, UV, titreşim ve sıcaklık koşullarına dayanacak şekilde üretilir. Hortum, taşıdığı akışkanla uyumlu olmalıdır. Yanlış hortum kullanımı sızıntıya, kokuya veya yangına yol açabilir. Bazı hortumlar su hattının altında güvenlik açısından kritik görev üstlenir. Tekne Hortumu Türleri Tür Kullanım Alanı Yakıt hortumu Benzin ve dizel hatları Su hortumu Tatlı su sistemi Sanitasyon hortumu Tuvalet ve siyah su hatları Egzoz hortumu Islak egzoz hattı Soğutma suyu hortumu Motor deniz suyu hattı Sintine hortumu Sintine pompası çıkışı Havalandırma hortumu Tank havalandırma hatları İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 7840 Yangına dayanıklı yakıt hortumları ISO 8469 Yangına dayanıklı olmayan yakıt hortumları ISO 13363 Islak egzoz hortumları SAE J1527 Denizcilik yakıt hortumları SAE J2006 Denizcilik ıslak egzoz hortumları Hortum Yapıları Yapı Özellik Takviyeli kauçuk Basınca ve sıcaklığa dayanıklı PVC şeffaf Akışın görülmesini sağlar Spiral takviyeli PVC Emişte büzülmez Tel takviyeli kauçuk Kıvrımda ezilmez Montaj Kuralları Hortum çapını bağlantı ağzıyla eşleştirin. Su hattının altındaki bağlantılarda çift kelepçe kullanın. Hortumu keskin kenarlardan ve sıcak yüzeylerden uzak tutun. Kıvrım yarıçapını üreticinin sınırında tutun. Hortumu titreşimde sürtünmeyecek şekilde sabitleyin. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Çatlak yüzey Malzeme yaşlanmış Sertleşme Esneklik kaybı Yumuşama veya şişme Kimyasal uyumsuzluk Kelepçe altında sızıntı Hortum ağzı deforme olmuş Koku Sanitasyon hortumu geçirgen hale gelmiş Bakım Hortumları sezon başında gözle kontrol edin. Kelepçeleri sıkılık ve korozyon açısından kontrol edin. Hortumun üzerindeki üretici baskısını okuyun. Sık Sorulan Sorular Bahçe hortumu teknede kullanılabilir mi? Tekne sistemlerinde amacına uygun denizcilik hortumu kullanılır. Hortum üzerindeki yazılar ne ifade eder? Standart, çap, basınç ve üretim tarihi bilgisini verir. Hortum çapı nasıl ölçülür? Tekne hortumları iç çapa göre adlandırılır. Ölçü, bağlantı ağzının dış çapıyla eşleşir. Egzoz hortumu neden farklıdır? Islak egzoz hortumu sıcak gaza ve deniz suyuna birlikte dayanır. İlgili Terimler Yakıt Hortumu, Su Hortumu, Sanitasyon Hortumu, Hortum Kelepçesi, Paslanmaz Hortum Kelepçesi, Gövde Geçişi.
Tekne Isıtıcısı
Tekne ısıtıcısı , teknenin iç mekânını soğuk havada ısıtmak için kullanılan cihazdır. Tekne ısıtıcıları, kıyı elektriği olmadan da çalışabilecek şekilde tasarlanabilir. Tekne Isıtıcısı Nedir? Soğuk mevsimlerde teknenin içi hızla soğur ve nem artar. Isıtma, konforu sağlar ve yoğuşmayı azaltır. Teknelerde ısıtma; dizel yakıt, elektrik veya klima sistemi ile yapılır. Seçim, teknenin enerji altyapısına ve kullanım biçimine bağlıdır. Tekne Isıtıcısı Türleri Tür Enerji Kaynağı Özellik Dizel hava ısıtıcısı Dizel yakıt ve 12/24 V Sıcak havayı kanallarla dağıtır Dizel sulu ısıtıcı Dizel yakıt ve 12/24 V Sıcak su ile radyatör ve kalorifer Ters çevrim klima AC elektrik Klima ısıtma modunda çalışır Elektrikli ısıtıcı AC elektrik Kıyı elektriği gerektirir Motor ısısı ile ısıtma Motor soğutma suyu Seyir sırasında Dizel Hava Isıtıcısı Dizel hava ısıtıcısı, yakıtı kapalı bir yanma odasında yakar. Isı, bir eşanjör üzerinden kabin havasına aktarılır. Yanma havası dışarıdan alınır ve egzoz dışarı atılır. Bu nedenle kabin havası yanma gazlarıyla karışmaz. Cihaz, yakıtı teknenin tankından küçük bir dozaj pompasıyla alır. Güvenlik Risk Önlem Karbonmonoksit Egzoz bağlantılarının sızdırmaz olması, CO dedektörü Sıcak egzoz Egzoz borusunun yalıtılması Yangın Isıtıcı çevresinde yanıcı malzeme bulundurmama Yakıt kaçağı Yakıt hattı bağlantılarının kontrolü Karbonmonoksit dedektörü, uyku alanlarına yakın monte edilir. Elektrikli Isıtıcılar Elektrikli ısıtıcılar marinada kıyı elektriğiyle kullanılır. Teknede devrilmeye karşı otomatik kapanan modeller tercih edilir. Isıtıcının gücü, kıyı elektriği bağlantısının kapasitesini aşmamalıdır. Seçim Ölçütleri Isıtılacak hacmi belirleyin. Kıyı elektriği dışında kullanım ihtiyacını değerlendirin. Yakıt türünü kontrol edin. Montaj alanını ve egzoz güzergâhını planlayın. Akü kapasitesini ısıtıcının tüketimine göre kontrol edin. Bakım Dizel ısıtıcıyı kış öncesi servis ettirin. Yanma odasındaki karbon birikimini temizletin. Egzoz ve hava girişini kontrol edin. Uzun bekleme dönemlerinde cihazı belirli aralıklarla çalıştırın. Sık Sorulan Sorular Dizel ısıtıcı ne kadar yakıt tüketir? Tüketim, modele ve çalışma kademesine bağlıdır. Gazlı ısıtıcı teknede kullanılabilir mi? Kabin havasını kullanan açık alevli ısıtıcılar karbonmonoksit riski taşır. Isıtıcı yoğuşmayı önler mi? Kuru ısı, havalandırma ile birlikte yoğuşmayı azaltır. Dizel ısıtıcı neden kurum yapar? Düşük kademede uzun çalışma karbon birikimine yol açabilir. İlgili Terimler Tekne Kliması, Marin Klima, Tekne Havalandırması, Kıyı Elektriği, Yakıt Tankı, Tekne Kışlama.
Tekne Izgarası
Tekne ızgarası , teknede kokpit, duş tabanı veya platform gibi alanlara yerleştirilen, aralıklı çıtalardan oluşan zemin elemanıdır. Izgara, suyun altından akmasını sağlarken üzerinde kuru ve kaymaz bir basma yüzeyi oluşturur. Tekne Izgarası Nedir? Tekne ızgarası, birbirine dik yerleştirilmiş çıtaların oluşturduğu kafes yapısındadır. Çıtalar arasındaki boşluklar suyun geçmesine izin verir. Su, ızgaranın altındaki zemine iner ve tahliye deliklerinden akar. Izgara, kişinin ayağının suyla temasını azaltır. Bu tür ızgaralara İngilizcede "grating" denir. Kullanım Alanları Alan Görevi Kokpit tabanı Kaymaz ve kuru basma yüzeyi Duş tabanı Suyun ayaktan uzaklaşması Yüzme platformu Kaymaz zemin Dümen alanı Dümenci için yükseltilmiş zemin Sintine kapakları Havalandırma ve erişim Dingi tabanı Küçük teknelerde zemin Malzemeler Malzeme Özellik Doğal tik Geleneksel, kaymaz Plastik (HDPE, PVC) Hafif, bakım gerektirmez Fiberglas ızgara Dayanıklı, endüstriyel Kompozit Hafif ve sağlam Tik Izgara Yapısı Tik ızgaralar, çıtaların yarım geçme yöntemiyle birbirine oturtulmasıyla üretilir. Birleşimler yapıştırılır ve bazen vidalanır. Kenarlar bir çerçeveyle tamamlanır. Bu yapı, ızgaranın yük altında dağılmasını önler. Ölçü Alma Izgaranın yerleşeceği alanın şablonunu çıkarın. Kenar eğrilerini şablona aktarın. Tahliye deliklerinin konumunu işaretleyin. Izgaranın sökülebilmesi için tutamak boşluklarını planlayın. Avantajlar Ayaklar ıslak zeminle temas etmez. Kaymazlık artar. Zemin yüzeyi çizilmeye karşı korunur. Sintine ve bölmelere hava akışı sağlanır. Bakım İşlem Açıklama Yıkama Tatlı su ve tik temizleyici Fırçalama Liflere dik, hafif Kurutma Izgara kaldırılarak altı kurutulur Birleşim kontrolü Gevşek çıtalar yapıştırılır Izgaranın altında biriken kir ve yosun, düzenli kaldırılarak temizlenir. Sık Sorulan Sorular Tik ızgara neden griye döner? UV ışını ve su, tikin yüzeyini ağartır. Plastik ızgaranın avantajı nedir? Hafiftir, su emmez ve bakım gerektirmez. Izgara sabitlenmeli midir? Dalgalı denizde kaymaması için kenar takozları veya pimler kullanılabilir. Izgara altında su birikirse ne olur? Koku ve yosun oluşur. Tahliye delikleri açık tutulur. Izgara ölçüye göre kesilebilir mi? Plastik ızgaralar kesilebilir. Tik ızgaralarda kenar çerçevesi yeniden yapılır. İlgili Terimler Tik Güverte, Suni Tik, Güverte Duşu, Yüzme Platformu, Güverte Temizliği, Kokpit.
Tekne Kapasitesi
Tekne kapasitesi , bir teknenin güvenle taşıyabileceği azami kişi sayısı ve yük miktarıdır. Kapasite değerlerini üretici belirler. Tekne Kapasitesi Nedir? Kapasite, teknenin stabilite ve yüzerlik sınırları içinde kalmasını sağlar. Sınırın aşılması fribordu azaltır ve devrilme riskini artırır. Kapasite değerleri tekne üzerindeki üretici plakasında yazar. Kapasite Türleri Tür Tanım Azami kişi sayısı Seyir sırasında teknede bulunabilecek en fazla kişi Azami yük Kişiler, ekipman, kumanya ve sıvıların toplam kütlesi Azami motor gücü Teknede kullanılabilecek en yüksek motor gücü Yatak sayısı Konaklama için yatak kapasitesi Yatak sayısı ile azami kişi sayısı farklı değerlerdir. Bir tekne 6 kişilik yatağa ve 10 kişilik seyir kapasitesine sahip olabilir. İlgili Standartlar ISO 14946: Küçük teknelerde azami yük kapasitesinin belirlenmesini düzenler. Hesapta kişi başına 75 kg kütle kullanılır. ISO 14945: Üretici plakasında yer alacak bilgileri belirler. ISO 12217: Stabilite değerlendirmesini, kapasite sınırlarıyla birlikte yapar. Üretici Plakasındaki Bilgiler ISO 14945'e göre plakada şu bilgiler bulunur: Üretici adı CE tasarım kategorisi Azami kişi sayısı Azami yük Azami motor gücü (motorlu teknelerde) Azami Yük Hesap Örneği Bir teknenin azami yükü 800 kg olsun. Teknede 6 kişi bulunsun. Kişi başına 75 kg ile kişilerin toplamı 450 kg eder. Kalan 350 kg; yakıt, su ve ekipmana ayrılır. Dolu yakıt ve su tankları bu payın büyük bölümünü kullanabilir. Ticari Teknelerde Kapasite Ücretli yolcu taşıyan teknelerde yolcu kapasitesini idare belirler. Türkiye'de bu kapasite, liman başkanlığının düzenlediği belgelerde yer alır. Kapasite, üreticinin değerinden düşük belirlenebilir. Sık Sorulan Sorular Azami kişi sayısı aşılırsa ne olur? Tekne daha derine batar ve fribord azalır. Kişilerin bir tarafta toplanması teknenin yatmasına yol açar. Kaza durumunda sigorta kapsamı da etkilenebilir. Çocuklar azami kişi sayısına dahil midir? Evet. Azami kişi sayısı yaş ayrımı yapmaz. Her birey bir kişi olarak sayılır. Azami motor gücünü aşmak neden risklidir? Ağır motor kıçı batırır. Yüksek güç, gövdenin tasarım sınırlarını aşan hızlara ulaşılmasına yol açar. İlgili Terimler Tekne Ağırlığı, Fribord, CE Belgesi, CE Kategorisi, Deplasman, Motor Gücü.
Tekne Kapısı
Tekne kapısı , teknede iç mekâna, kokpite, kıç platforma veya bölmelere erişimi sağlayan açılır kapanır elemandır. Tekne kapıları, kullanım yerine göre farklı tasarlanır. Tekne Kapısı Nedir? Tekne kapıları, karadaki kapılardan farklı koşullara göre üretilir. Kapı; dalga, rüzgâr, titreşim ve tuzlu suya dayanmalıdır. Dış kapılarda su geçirmezlik önemlidir. İç kapılarda hafiflik ve yer tasarrufu ön plandadır. Tekne Kapısı Türleri Tür Kullanım Yeri Kamara giriş kapısı Kokpitten iç mekâna Sürgülü kapı Motor yatlarında salon girişi Aynalık kapısı Kıç platforma geçiş Kokpit kapısı Kokpitten güverteye İç bölme kapısı Kamaralar ve banyo Dolap kapısı Depolama alanları Tahta kapak (giriş kapağı) Yelkenli tekne girişinde dikey levhalar Yelkenli Giriş Kapakları Yelkenli teknelerde kamara girişi, kaydırmalı bir üst kapak ve dikey yerleştirilen levhalardan oluşur. Levhalar, giriş boşluğunu kapatır. Levhalar ahşap veya akrilik olabilir. Bu düzen, kötü havada su girişini sınırlar. Malzemeler Malzeme Özellik Tik veya maun Geleneksel görünüm Akrilik Işık geçirir Temperli cam Motor yatlarında sürgülü kapılar Fiberglas Dış kapılarda dayanıklı Alüminyum çerçeve Hafif ve dayanıklı Su Geçirmezlik Dış kapılarda conta ve tahliye kanalları kullanılır. Conta, kapı kapandığında boşluğu kapatır. Tahliye kanalları, sızan suyu dışarı yönlendirir. ISO 12216, gezi teknelerinde pencere, lumboz, kapak ve kapıların dayanım ve su geçirmezlik gerekliliklerini tanımlar. Kapı Donanımı Menteşeler Kilitler ve mandallar Kapı tutucular Contalar Kollar Kapı tutucu, seyirde kapının çarpmasını önler. Bakım Contaları kontrol edin ve gerekirse değiştirin. Menteşeleri tatlı suyla yıkayıp yağlayın. Sürgülü kapı raylarını temizleyin. Kilit mekanizmalarını çalışırlık açısından kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Tekne kapısı neden açık bırakılmaz? Seyirde açık kapı çarparak hasar görebilir ve yaralanmaya yol açabilir. Sürgülü kapı rayı neden sıkışır? Tuz ve kum birikir. Ray düzenli temizlenir. Kapı contası ne sıklıkla değiştirilir? Conta sertleştiğinde veya çatladığında değiştirilir. Giriş levhaları neden numaralanır? Levhalar farklı ölçüdedir. Numara, doğru sırayla takılmalarını sağlar. Temperli cam kapı kırılırsa ne olur? Temperli cam küçük parçalara ayrılır ve keskin kenar oluşturmaz. İlgili Terimler Tekne Menteşesi, Tekne Kilidi, Kapak Mandalı, Güverte Kapağı, Tekne Camı, Yüzme Platformu.
Tekne Kilidi
Tekne kilidi , teknede kapı, kapak, dolap ve ekipmanları yetkisiz erişime karşı kapatan mekanizmadır. Tekne kilitleri deniz ortamına dayanıklı malzemelerden üretilir. Tekne Kilidi Nedir? Tekne kilidi, bir anahtar, şifre veya elektronik kart ile açılan kapama elemanıdır. Kilitler; iç mekânı, değerli ekipmanları ve motoru korur. Teknede kilitler tuz, nem ve titreşime maruz kalır. Bu nedenle mekanizmanın korozyona dayanıklı olması gerekir. Tekne Kilidi Türleri Tür Kullanım Kamara kapısı kilidi İç mekân girişi Asma kilit Giriş kapakları, dolaplar Dolap kilidi Kokpit ve iç dolaplar Bas aç kilit Kapaklarda gömme kullanım Dıştan takma motor kilidi Motor montaj vidalarını kilitler Şifreli kilit Anahtarsız erişim Elektronik kilit Kart veya kodla açılır Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Dış kullanımda dayanıklı Pirinç Asma kilit gövdelerinde Krom kaplamalı zamak Ekonomik, korozyona eğilimli Mühendislik plastikleri İç dolaplarda Asma kiliti seçerken mekanizmanın da korozyona dayanıklı olması önemlidir. Dıştan Takma Motor Kilidi Dıştan takma motorlar aynalığa vidalarla tutturulur. Motor kilidi, bu vidaların kollarını kapatarak sökülmesini önler. Kilit, motor hırsızlığını zorlaştırır. Güvenlik Önerileri Yedek anahtarı teknenin dışında saklayın. Anahtarlarda yüzer anahtarlık kullanın. Teknedeki değerli ekipmanı görünür yerde bırakmayın. Kilitlerin içten kaçış olanağını kontrol edin. İçeriden açılamayan kilit, yangın veya su alma durumunda kaçışı engelleyebilir. Kaçış Güvenliği ISO 9094, gezi teknelerinde yangına karşı korumayı ve kaçış yollarını düzenler. Kaçış yolu üzerindeki kapılar, içeriden anahtarsız açılabilmelidir. Bakım Kilit silindirini kuru yağlayıcıyla yağlayın. Tuz birikimini tatlı suyla temizleyin. Asma kilitleri koruyucu kapakla kullanın. Kilit mekanizmasını düzenli çalıştırın. Sık Sorulan Sorular Kilit neden sıkışır? Tuz kristalleri ve korozyon mekanizmayı sıkıştırır. Hangi yağlayıcı kullanılır? Grafit veya teflon esaslı kuru yağlayıcılar önerilir. Ağır yağ toz toplar. Elektronik kilit teknede güvenilir midir? Deniz ortamına uygun koruma sınıfına sahip modeller tercih edilir. Kilit anahtarı kaybolursa ne yapılır? Yedek anahtar kullanılır. Yoksa kilit çilingir tarafından açılır ve değiştirilir. İlgili Terimler Tekne Kapısı, Tekne Menteşesi, Kapak Mandalı, Güverte Kapağı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Dıştan Takma Motor.
Tekne Kliması
Tekne kliması , teknenin iç mekânını soğutan ve çoğu modelde ısıtabilen iklimlendirme sistemidir. Tekne klimalarının çoğu, kondenserini deniz suyuyla soğutur. Tekne Kliması Nedir? Karadaki klimalar, ısıyı dış ünitedeki fanla havaya atar. Tekne klimaları ise ısıyı deniz suyuna aktarır. Deniz suyu, bir pompa ile kondenserden geçirilir ve gövde çıkışından denize verilir. Deniz suyunun sıcaklığı havaya göre daha kararlıdır. Bu özellik, sistemin verimini artırır. Ters çevrim modda sistem, iç mekânı ısıtabilir. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Kompresör Soğutucu gazı sıkıştırır Kondenser Isıyı deniz suyuna aktarır Evaporatör ve fan İç havayı soğutur Deniz suyu pompası Kondenserden su geçirir Deniz suyu vanası ve süzgeci Su girişini sağlar ve filtreler Kontrol paneli Sıcaklık ve mod ayarı Hava kanalları Havayı kamaralara dağıtır Tekne Kliması Türleri Tür Özellik Kompakt (self-contained) Tüm bileşenler tek ünitede Ayrık (split) Kompresör ve evaporatör ayrı Chiller sistemi Soğutulmuş su, birden fazla fan ünitesine gider Chiller sistemleri büyük yatlarda kullanılır. Enerji Kaynağı Tekne klimaları genellikle AC elektrikle çalışır. Enerji, kıyı elektriği veya jeneratörden sağlanır. Bazı modeller DC ile çalışır. Klimanın ilk çalışma akımı yüksektir. Yumuşak yol verici, bu akımı azaltır. Kapasite Seçimi Kapasite BTU/h (British Thermal Unit/saat) cinsinden ifade edilir. Seçim şu etkenlere göre yapılır: Kamara hacmi Cam yüzey alanı Yalıtım düzeyi Bölgenin iklimi Kişi sayısı Bakım Deniz suyu süzgecini düzenli temizleyin. Hava filtresini yıkayın. Kondenseri üretici talimatına göre asitle temizleyin. Yoğuşma suyu tahliyesinin açık olduğunu kontrol edin. Deniz suyu çıkışından suyun aktığını gözleyin. Sık Sorulan Sorular Klima neden soğutmaz? Süzgeç tıkalı, pompa arızalı veya kondenser kirli olabilir. Klima ısıtma yapar mı? Ters çevrim modelleri ısıtma yapabilir. Çok soğuk suda verim düşer. Klima akü ile çalışır mı? AC modeller invertör ile çalışabilir. Tüketim yüksek olduğu için genellikle jeneratör veya kıyı elektriği kullanılır. Klima çıkışından su gelmezse ne yapılır? Klima durdurulur. Süzgeç ve pompa kontrol edilir. İlgili Terimler Marin Klima, Tekne Isıtıcısı, Deniz Suyu Filtresi, Tekne Elektrik Sistemi, Kıyı Elektriği, Tekne Havalandırması.
Tekne Koltuğu
Tekne koltuğu , teknede dümenci ve yolcuların oturması için kullanılan, deniz ortamına uygun malzemelerden üretilmiş oturma elemanıdır. Tekne Koltuğu Nedir? Tekne koltuğu, karadaki koltuklardan farklı koşullara göre tasarlanır. Koltuk; tuzlu suya, güneşe, neme ve dalga darbelerine dayanmalıdır. Koltuk iskeleti korozyona dayanıklı, döşemesi su itici ve UV dayanımlı olmalıdır. Koltuk, güverteye sağlam şekilde sabitlenir. Tekne Koltuğu Türleri Tür Özellik Kaptan koltuğu Dümende kullanılır, ayarlanabilir Yolcu koltuğu Kokpit veya konsolda Katlanır koltuk Kullanılmadığında katlanır Bench koltuk Birden fazla kişilik uzun oturma Arkalıksız tabure koltuk Balıkçı teknelerinde Yaslanma koltuğu (leaning post) Ayakta yaslanarak kullanılır Süspansiyonlu koltuk Darbeleri sönümler Malzemeler Bölüm Malzeme Kabuk Rotasyonel kalıplanmış plastik, fiberglas Döşeme Marin vinil Dolgu Kapalı hücreli köpük İskelet Paslanmaz çelik, alüminyum Bağlantı Paslanmaz vida ve cıvata Kapalı hücreli köpük su emmez. Bu özellik koltuğun hızlı kurumasını sağlar. Süspansiyonlu Koltuklar Hızlı teknelerde dalga darbeleri omurgaya ve eklemlere yük bindirir. Süspansiyonlu koltuklar, yay ve amortisör sistemiyle bu darbeleri sönümler. Bu koltuklar, profesyonel ve yüksek hızlı teknelerde yaygındır. Montaj Kuralları Koltuğu takviyeli bir güverte bölgesine monte edin. Alt tarafta destek plakası kullanın. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Koltuk ayağı ve kızağının sağlamlığını kontrol edin. Seçim Ölçütleri Teknenin hızı ve kullanım amacı Kokpit veya konsol ölçüleri Ayar gereksinimleri (yükseklik, döner, kızak) Malzeme ve döşeme kalitesi Bakım Döşemeyi tatlı su ve uygun temizleyiciyle silin. Vinil koruyucu uygulayın. Döner ve kızak mekanizmalarını yağlayın. Bağlantı cıvatalarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Tekne koltuğu neden kapalı hücreli köpükle doldurulur? Su emmez ve küf oluşumunu azaltır. Koltuk döşemesi neden çatlar? UV ışını vinili yaşlandırır. Koruyucu uygulama ömrü uzatır. Ev tipi koltuk teknede kullanılabilir mi? Malzemeleri deniz ortamına dayanıklı olmadığı için önerilmez. Koltuk kızağı nasıl kilitlenir? Kızak, bir kol veya mandalla istenen konumda kilitlenir. Yaslanma koltuğu nedir? Yaslanma koltuğu, kişinin ayakta yaslanarak durduğu bir destek yapısıdır. Genellikle konsollu teknelerde kullanılır. İlgili Terimler Kaptan Koltuğu, Koltuk Ayağı, Tekne Minderi, Marin Kumaş, Tekne Masası, Kokpit.
Tekne Kışlama
Tekne kışlama , teknenin kullanılmadığı kış dönemine hazırlanması ve bu dönem boyunca korunmasıdır. Kışlama, soğuk, nem ve uzun süreli bekleme nedeniyle oluşabilecek hasarları önler. Tekne Kışlama Nedir? Tekne kışın kullanılmadığında sistemler uzun süre çalışmaz. Durgun su donabilir veya bozulabilir. Yakıt yaşlanır. Aküler kendiliğinden boşalır. Nem, iç mekânda küfe yol açar. Kışlama, bu süreçleri kontrol altına alan bir işlem dizisidir. İngilizcede "winterization" olarak adlandırılır. Kışlama Türleri Tür Açıklama Karada kışlama Tekne karaya çekilir ve sehpaya alınır Suda kışlama Tekne marinada suda bekler Kapalı alanda kışlama Tekne hangara alınır Kuru depolama Küçük tekneler raflarda saklanır Karada kışlama, gövdenin kurumasını ve su altı bakımının yapılmasını sağlar. Ana Kışlama İşlemleri Sistem İşlem Motor Yağ ve filtre değişimi, tatlı su yıkaması Soğutma devresi Antifriz uygulaması (soğuk bölgelerde) Yakıt Tankı doldurma, yakıt stabilizatörü Tatlı su sistemi Boşaltma veya içme suyuna uygun antifriz Aküler Tam şarj, bağlantının kesilmesi veya bakım şarjı Tuvalet ve atık Tankın boşaltılması ve yıkanması Yelken ve halatlar Yıkama, kurutma, kuru yerde saklama İç mekân Havalandırma, minderlerin çıkarılması Donma Riski Donma, suyun hacmini artırır. Hacim artışı; pompaları, vanaları, su ısıtıcısını ve motor bloğunu çatlatabilir. Türkiye kıyılarının bir bölümünde don nadir görülür. Soğuk iç bölgelerde ve kuzey kıyılarında don riski daha yüksektir. Kışlama işlemleri bölgenin iklimine göre planlanır. Örtüleme Tekne örtüsünü hava dolaşımına izin verecek şekilde kurun. Örtünün altına su birikmesini önleyin. Havalandırma açıklıkları bırakın. Örtüyü rüzgâra karşı sağlam bağlayın. Kontrol Listesi Tüm deniz suyu vanaları kapatılır veya kontrol edilir. Sintine kuru tutulur. Değerli eşyalar tekneden alınır. Kışlama sırasında tekne periyodik olarak ziyaret edilir. Sık Sorulan Sorular Kışlama ne zaman yapılır? Sezonun bitiminde ve hava soğumadan önce yapılır. Suda kışlamada nelere dikkat edilir? Bağlama halatları, sintine pompası ve akü şarjı düzenli kontrol edilir. Kışlamayı kim yapar? Tekne sahibi veya marina ve servis firmaları yapabilir. İlgili Terimler Kışlama Bakımı, Sezon Sonu Tekne Bakımı, Sezon Öncesi Tekne Bakımı, Tekne Bakım Takvimi, Tekne Bakımı, Tekne Tentesi.
Tekne Masası
Tekne masası , teknenin kokpitinde veya salonunda yemek, harita çalışması ve oturma amacıyla kullanılan masadır. Tekne masaları, sınırlı alanlara uyacak şekilde katlanır, sökülür veya alçaltılır. Tekne Masası Nedir? Teknede alan sınırlıdır. Bu nedenle masa, farklı amaçlarla kullanılabilecek şekilde tasarlanır. Birçok masa, kanatları katlanarak küçülür. Bazı masalar alçaltılarak minderlerle birlikte yatağa dönüşür. Masa, seyir sırasında hareket etmeyecek şekilde sabitlenir. Tekne Masası Türleri Tür Özellik Kokpit masası Dümen dikmesine veya güverteye bağlı Salon masası İç mekânda sabit Katlanır kanatlı masa Kanatlar açılarak büyür Alçalan masa Yatağa dönüşür Sökülebilir masa Ayaktan çıkarılır Duvar masası Duvara katlanır Masa Ayağı Sistemleri Sistem Özellik Sabit ayak Yükseklik değişmez İki kademeli ayak Masa ve yatak yüksekliği Gazlı ayak Kademesiz yükseklik ayarı Elektrikli ayak Düğmeyle alçalır ve yükselir Gömme yuva Ayak tabandan sökülebilir İki kademeli ayaklarda masa, alçaltıldığında minderlerle aynı seviyeye iner. Malzemeler Malzeme Özellik Tik Geleneksel, suya dayanıklı Marin kontrplak Kaplamalı, hafif HPL laminat Çizilmeye dayanıklı Fiberglas Kokpitte dayanıklı Starboard (HDPE) Su emmez, bakım gerektirmez Seyir Kullanımı Masa üzerinde kenar çıtası, eşyaların kaymasını önler. Kaymaz örtüler bardak ve tabakları sabitler. Kokpit masaları tutunma noktası olarak kullanılabilir. Katlanır kanatlar seyirde kapalı ve kilitli tutulur. Montaj Kuralları Masa ayağını takviyeli zemine cıvatalayın. Destek plakası kullanın. Masa tablasını ayağa sıkıca sabitleyin. Katlanır kanatların kilitlerini kontrol edin. Bakım Tik masaları tatlı suyla yıkayıp tik yağı uygulayın. Laminat yüzeyleri yumuşak temizleyiciyle silin. Menteşe ve ayak mekanizmalarını yağlayın. Bağlantı cıvatalarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Masa yatağa nasıl dönüşür? Masa alçaltılır ve üzerine minder yerleştirilir. Kokpit masası neden dümen dikmesine bağlanır? Dümen dikmesi sağlam bir taşıyıcıdır ve kokpit ortasındadır. Tik masa neden griye döner? UV ışını ve su, tikin yüzeyini ağartır. Masa ayağı nasıl seçilir? Masa ölçüsü, kullanım biçimi ve yatak dönüşümü ihtiyacına göre seçilir. Starboard nedir? Starboard, deniz ortamına uygun yüksek yoğunluklu polietilen levhaların yaygın adıdır. İlgili Terimler Tekne Koltuğu, Tekne Minderi, Koltuk Ayağı, Kokpit, Tik Güverte, Tekne Dekorasyonu.
Tekne Menteşesi
Tekne menteşesi , teknede kapak, kapı ve dolap gibi hareketli parçaları bir eksen etrafında döndürerek açıp kapatmayı sağlayan bağlantı elemanıdır. Tekne Menteşesi Nedir? Menteşe, iki kanat ve bunları birleştiren bir pimden oluşur. Kanatlardan biri sabit parçaya, diğeri hareketli parçaya vidalanır. Pim, dönme eksenini oluşturur. Teknelerde menteşeler tuz, nem ve titreşime dayanacak malzemelerden üretilir. Tekne Menteşesi Türleri Tür Özellik Kullanım Kelebek menteşe İki düz kanat Dolap ve küçük kapaklar Piyano menteşe Uzun ve sürekli Uzun kapaklar ve oturma bölmeleri Gömme menteşe Yüzeyle aynı hizada Güverte kapakları Kalkık menteşe Kapağı yüzeyden kaldırır Ambar kapakları Sürtünmeli menteşe Kapağı istenen açıda tutar Kapaklar ve paneller Çıkarılabilir pimli menteşe Kapak sökülebilir Bakım kapakları Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Dayanıklı, yaygın Krom kaplamalı pirinç Görünüm, kaplama aşınabilir Naylon veya acetal Hafif, korozyona uğramaz Bronz Geleneksel tekneler Seçim Ölçütleri Kapağın ağırlığını belirleyin. Açılma açısını belirleyin. Menteşenin görünür veya gömme olmasına karar verin. Yüzeyin malzemesini dikkate alın. Kapağın sökülebilir olması gerekip gerekmediğini değerlendirin. Ağır kapaklarda birden fazla menteşe veya piyano menteşe kullanılır. Montaj Kuralları Menteşe, kapak ve çerçeve eksenleri hizalanarak takılır. Vida delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Dış yüzeylerde paslanmaz vida kullanılır. Alüminyum yüzeylerde galvanik yalıtım sağlanır. Hizasız menteşe, kapağın sıkışmasına ve contanın bozulmasına yol açar. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Gıcırtı Tuz birikimi, yağsızlık Kapak sarkması Pim aşınması, vida gevşemesi Korozyon izi Uygunsuz malzeme Vida deliğinden su sızıntısı Macun bozulmuş Bakım Menteşeleri tatlı suyla yıkayın. Pimi uygun yağla yağlayın. Vidaları sıkılık açısından kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Ev tipi menteşe teknede kullanılabilir mi? Malzemesi deniz ortamına uygun değilse kısa sürede korozyona uğrar. Gömme menteşe neden tercih edilir? Yüzeyde çıkıntı oluşturmaz ve takılma riskini azaltır. Plastik menteşe güvenli midir? UV dayanımlı plastik menteşeler hafif kapaklarda kullanılır. İlgili Terimler Tekne Kapısı, Tekne Kilidi, Kapak Mandalı, Güverte Kapağı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Paslanmaz Çelik.
Tekne Merdiveni
Tekne merdiveni , sudan tekneye veya iskeleden güverteye çıkışı sağlayan basamaklı ekipmandır. Merdiven, yüzme sonrası çıkışta ve denize düşen kişinin tekneye geri dönmesinde kullanılır. Tekne Merdiveni Nedir? Tekne merdiveni, genellikle kıç tarafta veya yüzme platformunda bulunur. Merdiven kullanılmadığında katlanır, kızağa itilir veya bir bölmeye gizlenir. Kullanımda merdivenin alt basamakları suyun içine iner. Bu sayede sudaki kişi basamağa ayağını koyarak çıkabilir. Tekne Merdiveni Türleri Tür Özellik Teleskopik merdiven Basamaklar iç içe geçerek kısalır Katlanır merdiven Menteşelerle katlanır Gizli merdiven Platform altındaki bir yuvaya kayar Borda merdiveni Bordaya asılarak kullanılır İp merdiven Esnek, acil durumlar için Baş merdiveni Baştan iskeleye veya kumsala iniş Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Dayanıklı, yaygın Eloksallı alüminyum Hafif Tik basamak Kaymaz ve sıcakta yakmaz Plastik basamak Hafif ve ekonomik Kurtarma Açısından Önemi Denize düşen bir kişinin yüksek bir bordaya tırmanması zordur. Merdivenin sudan açılabilmesi, kişinin yardım almadan tekneye dönmesini sağlar. ISO 15085, gezi teknelerinde düşmeyi önleme ve suya düşen kişinin geri dönüşü için gereklilikler tanımlar. Standart, sudan ulaşılabilen bir çıkış aracı ister. Seçim Ölçütleri Suya inen basamak sayısını kontrol edin. Basamakların genişliğini ve kaymazlığını değerlendirin. Taşıma kapasitesini inceleyin. Montaj yerine ve platform ölçüsüne uygunluğu kontrol edin. Merdivenin sudan açılıp açılamadığını kontrol edin. Montaj Kuralları Merdiven, yükü taşıyacak takviyeli bir yüzeye monte edilir. Montaj noktaları destek plakası ile güçlendirilir. Merdiven, kullanılmadığında sabitlenir. Pervane ve motor ayağından güvenli mesafede konumlandırılır. Motor çalışırken merdiven kullanılmaz. Bakım Tatlı suyla yıkayın. Menteşe ve teleskopik bölümleri yağlayın. Basamak bağlantılarını kontrol edin. Kaynak noktalarında çatlak arayın. Sık Sorulan Sorular Merdiven kaç basamaklı olmalıdır? Su içinde en az iki basamak bulunması çıkışı kolaylaştırır. Merdiven neden sudan açılabilmelidir? Teknede kimse yokken düşen kişinin çıkabilmesi için gereklidir. Merdiven kullanımında motor neden durdurulur? Pervane, yüzücüler için ciddi tehlike oluşturur. İlgili Terimler Yüzme Platformu, Güverte Duşu, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Güverte Ekipmanı, Kıç Güverte, Tik Güverte.
Tekne Minderi
Tekne minderi , teknenin kokpitinde, güvertesinde ve iç mekânında oturma ve yatma yüzeyi oluşturan dolgulu kaplamadır. Tekne minderleri suya, güneşe ve küfe dayanıklı malzemelerden üretilir. Tekne Minderi Nedir? Tekne minderi, bir köpük dolgu ve onu saran kumaş kılıftan oluşur. Dış minderler güneşe, yağmura ve tuzlu suya maruz kalır. İç minderler nem ve yoğuşmaya maruz kalır. Bu nedenle köpük ve kumaş, kullanım yerine göre seçilir. Minder Türleri Tür Kullanım Yeri Kokpit minderi Kokpit oturma alanları Güneşlenme minderi Baş güverte, kıç platform Salon minderi İç mekân oturma grupları Kamara yatağı Uyuma alanları Sırt minderi Oturma alanlarının arkası Yüzer minder Bazı modeller can kurtarma amacıyla da tasarlanır Köpük Türleri Köpük Özellik Kullanım Kapalı hücreli köpük Su emmez, sert Dış minderler Açık hücreli drenajlı köpük Suyu hızla boşaltır Dış minderler Poliüretan köpük Konforlu, su emer İç minderler Visko elastik köpük Vücuda uyum sağlar Yataklar Drenajlı köpükte su, büyük gözeneklerden hızla akar. Kumaş Türleri Kumaş Özellik Marin vinil Su geçirmez, silinebilir Solüsyon boyalı akrilik Nefes alır, renk kalıcı Polyester döşemelik İç mekân Mesh alt kumaş Minderin altından su ve hava geçirir Minderin alt yüzünde mesh kumaş kullanımı, içerideki suyun boşalmasını sağlar. Dikim Detayları UV dayanımlı iplik kullanılır. Fermuarlar plastik dişlidir. Kenar biyeleri dayanımı artırır. Minderin altına kaymaz kumaş eklenebilir. Temizlik Tuzu tatlı suyla durulayın. Kumaşa uygun temizleyiciyle yıkayın. Minderi dik konumda kurutun. Vinil yüzeylere UV koruyucu uygulayın. Saklama Uzun süreli beklemede dış minderler tekneden alınır. Minderler kuru ve havadar bir yerde saklanır. Islak minder kapalı alanda küflenir. Sık Sorulan Sorular İç mekân minderleri neden küflenir? Yoğuşma, minderin altında nem birikmesine yol açar. Minder kılıfı makinede yıkanabilir mi? Kumaş üreticisinin talimatına göre karar verilir. Minder ölçüsü nasıl alınır? Oturma alanının şablonu çıkarılır. Köpük kalınlığı ayrıca belirlenir. Minder rengi ısınmayı etkiler mi? Koyu renkler güneşte daha fazla ısınır. İlgili Terimler Marin Kumaş, Tekne Koltuğu, Tekne Masası, Bimini, Tekne Dekorasyonu, Sezon Sonu Tekne Bakımı.
Tekne Motoru
Tekne motoru , teknenin pervanesini veya su jetini döndürerek itiş gücü üreten makinedir. Tekne motorları içten yanmalı veya elektrikli olabilir. Tekne Motoru Nedir? Tekne motoru, enerjiyi dönme hareketine çevirir. Bu hareket, şanzıman ve şaft veya ayak ünitesi üzerinden pervaneye iletilir. Pervane, suyu geriye iterek tekneyi ileri taşır. Motor ayrıca alternatör aracılığıyla teknenin akülerini şarj eder. Montaj Konumuna Göre Türler Tür Konum Örnek Kullanım Dıştan takma motor Kıç aynalığa asılır Şişme bot, küçük motorlu tekne İçten takma şaftlı motor Gövde içinde, şaftla pervaneye bağlı Motoryat, yelkenli, balıkçı teknesi Kuyruklu motor Motor içeride, ayak ünitesi dışarıda Sport cruiser Pod tahrik Gövde altında döner ünite Büyük motoryat Jet tahrik İçeride, suyu püskürterek iter Jet ski, sığ su teknesi Yakıt Türüne Göre Türler Benzinli motor: Dıştan takma motorlarda yaygındır. Dizel motor: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde yaygındır. Elektrik motoru: Aküden beslenir. Hibrit sistem: İçten yanmalı motor ve elektrik motorunu birlikte kullanır. Motor Gücü Birimleri Birim Açıklama Kilovat (kW) Uluslararası birim sistemindeki güç birimi Beygir gücü (HP) Geleneksel güç birimi Metrik beygir gücü (PS) 1 PS ≈ 0,7355 kW Emisyon Düzenlemeleri Avrupa Birliği'nin 2013/53/EU Direktifi, gezi teknelerinde kullanılan motorların egzoz ve gürültü emisyon sınırlarını belirler. Amerika Birleşik Devletleri'nde Çevre Koruma Ajansı (EPA) benzer sınırlar uygular. Motor üreticileri, uygunluğu motor etiketinde belirtir. Seçim Ölçütleri Teknenin üretici plakasındaki azami motor gücünü kontrol edin. Teknenin gövde tipine uygun motor yerleşimini belirleyin. Kullanım amacına göre yakıt türünü seçin. Motorun ağırlığının kıç trimine etkisini değerlendirin. Bölgedeki servis ve yedek parça erişimini araştırın. Motor Ömrünü Etkileyen Etkenler Düzenli yağ ve filtre değişimi Soğutma sisteminin bakımı Yakıt kalitesi Kullanım sıklığı Kışlama işlemlerinin yapılması Sık Sorulan Sorular Tekne motoru ile araç motoru aynı mıdır? Bazı tekne motorları araç motorlarından türetilir. Ancak soğutma, egzoz, elektrik ve korozyon koruması deniz ortamına göre değiştirilir. Motor çalışma saati neden önemlidir? Bakım aralıkları çalışma saatine göre belirlenir. Saat sayacı, motorun kullanım geçmişini gösterir. Tekneye en güçlü motoru takmak doğru mudur? Motor gücü, üretici plakasındaki azami değeri aşmamalıdır. Fazla güç, gövde ve dümen sisteminin sınırlarını aşabilir. İlgili Terimler Deniz Motoru, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Motor Gücü, Tekne Pervanesi, Motor Bakımı.
Tekne Musluğu
Tekne musluğu , teknenin kuzine ve banyo lavabolarında suyun akışını kontrol eden armatürdür. Tekne muslukları, dar alanlara ve deniz ortamına uygun tasarlanır. Tekne Musluğu Nedir? Tekne musluğu, basınçlı su sistemine bağlanır. Musluk açıldığında sistem basıncı düşer ve su pompası çalışır. Tekne muslukları genellikle karadaki musluklardan daha küçüktür. Bazı modeller katlanarak lavabo kapağının kapanmasına izin verir. Tekne Musluğu Türleri Tür Özellik Tek kollu karışım musluğu Sıcak ve soğuk suyu tek kolla karıştırır Çift vanalı musluk Sıcak ve soğuk için ayrı vanalar Katlanır musluk Ağız aşağı katlanır, lavabo kapağı kapanır Uzatılabilir duş başlıklı musluk Musluk aynı zamanda duş olarak kullanılır Pompa entegre musluk El veya ayak pompasıyla çalışır Malzemeler Malzeme Özellik Krom kaplamalı pirinç Yaygın, kaplama zamanla aşınabilir Paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı Mühendislik plastiği Hafif, korozyona dayanıklı Deniz ortamında krom kaplama zamanla aşınabilir. Bu durumda pirinç altta korozyona uğrar. Su Tasarrufu Teknede tatlı su sınırlıdır. Tasarruf için şu özellikler kullanılır: Akış sınırlayıcı (perlatör) Düşük debili musluk başlığı Basmalı ve kendiliğinden kapanan vanalar Deniz suyu musluğuyla birlikte kullanım Montaj Kuralları Musluğu lavaboya veya tezgâha contasıyla yerleştirin. Esnek bağlantı hortumlarını kullanın. Bağlantıları sıkma veya hızlı bağlantı elemanlarıyla yapın. Musluğun altında bakım için erişim bırakın. Kaçak kontrolü yapın. Sık Görülen Sorunlar Belirti Olası Neden Damlama Kartuş veya conta aşınması Düşük akış Tıkalı perlatör, düşük basınç Pompa sık çalışıyor Damlayan musluk Gövdede korozyon Kaplama hasarı Damlayan musluk, pompanın kısa aralıklarla çalışmasına ve su kaybına yol açar. Bakım Perlatörü kireç ve tortudan temizleyin. Kartuşu ve contaları kontrol edin. Gövdeyi tatlı suyla silin. Kışlamada su sistemini boşaltın. Sık Sorulan Sorular Ev tipi musluk teknede kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak boyut, malzeme ve bağlantı uyumu kontrol edilir. Katlanır musluğun avantajı nedir? Lavabo kapağı kapanarak tezgâh alanı genişler. Musluk neden kireçlenir? Bazı kaynaklardan alınan su kireçlidir. Perlatörde kireç birikir. İlgili Terimler Deniz Suyu Musluğu, Tatlı Su Pompası, Basınçlı Su Pompası, Tekne Duşu, Su Hortumu, Su Tankı.
Tekne Navigasyonu
Tekne navigasyonu , gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde konum belirleme, rota planlama ve güvenli seyir uygulamalarının bütünüdür. Tekne navigasyonu, deniz navigasyonu ilkelerinin küçük teknelere uygulanmasıdır. Tekne Navigasyonu Nedir? Küçük teknelerde navigasyon, genellikle kaptanın kendisi tarafından yapılır. Seyirler çoğunlukla kıyıya yakındır. Bu nedenle kıyı işaretleri, fenerler ve sığlıklar önemlidir. Elektronik cihazlar navigasyonu kolaylaştırır. Ancak temel harita okuma bilgisi her zaman gereklidir. Gezi Teknesinde Navigasyon Cihazları Cihaz Görevi Chartplotter Konum, rota ve elektronik harita Derinlik ölçer Sığlıklara karşı uyarı Pusula Yön bilgisi ve yedek seyir VHF telsiz Hava ve seyir uyarılarını alma AIS alıcısı Çevredeki gemileri gösterme Radar Gece ve siste algılama Küçük teknelerde chartplotter ve derinlik ölçer genellikle tek cihazda birleşir. Seyir Öncesi Kontroller Hava tahminini kontrol edin. Rotayı haritada planlayın. Yakıt miktarını mesafeye göre hesaplayın. Seyir fenerlerini ve elektronik cihazları test edin. Güvenlik ekipmanının yerinde olduğunu doğrulayın. Kıyıdaki bir kişiye rota ve dönüş saatini bildirin. Kıyı Seyrinde Temel Bilgiler Şamandıralar: Türkiye IALA A bölgesindedir. Limana girerken kırmızı şamandıralar iskele, yeşil şamandıralar sancak tarafta bırakılır. Fenerler: Haritada ışık karakteriyle gösterilir. Örnek: "Fl(2) 10s" iki çakarlı ve 10 saniye periyotlu feneri gösterir. Derinlikler: Haritada harita datumuna göre verilir. Yedek Yöntemler Elektronik cihazlar arızalanabilir. Yedek olarak şu araçlar bulundurulur: Kâğıt deniz haritası El pusulası El GPS'i veya uygulama yüklü telefon Seyir defteri Telefon ve Tablet Uygulamaları Navigasyon uygulamaları, telefon ve tabletlerde elektronik harita sunar. Bu cihazlar su ve güneşten etkilenebilir. Pil süresi sınırlıdır. Ana navigasyon aracı olarak değil, yedek olarak değerlendirilmeleri önerilir. İyi Uygulamalar Seyir sırasında konumu düzenli olarak kontrol edin. Önemli olayları seyir defterine yazın. Gece ve siste hızı düşürün. COLREG kurallarına uyun. Sık Sorulan Sorular Küçük teknede radar gerekli midir? Zorunlu değildir. Gece ve sisli seyirlerde güvenliği artırır. Telefon tek navigasyon aracı olabilir mi? Su, pil ve kapsama sorunları nedeniyle tek araç olarak önerilmez. Seyir planı kime bildirilir? Güvenilir bir kişiye bildirilir. Bazı marinalar ve kurumlar seyir planı kaydı sunar. İlgili Terimler Deniz Navigasyonu, Chartplotter, GPS, Pusula, Deniz Haritası, AIS Alıcısı.
Tekne Omurgası
Tekne omurgası , gövdenin altında baştan kıça uzanan ana yapı elemanıdır. İngilizcede omurgaya "keel" denir. Tekne Omurgası Nedir? Omurga, teknenin belkemiğidir. Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır ve güçlendirir. Ahşap teknelerde eğriler omurgaya bağlanır. Fiber teknelerde omurga, gövde laminatının kalınlaştırılmış bölümüdür. Yelkenli teknelerde omurga ek görevler üstlenir. Yana kaymayı engeller ve balast ağırlığını taşır. Omurganın Görevleri Görev Açıklama Yapısal dayanım Gövdenin eğilmesini önler Yön kararlılığı Teknenin rotada kalmasına yardım eder Yanal direnç Yelkenlinin rüzgârla yana kaymasını engeller Stabilite Balast ağırlığıyla ağırlık merkezini düşürür Koruma Karaya oturmada gövdeyi korur Yelkenlilerde Omurga Türleri Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota kararlılığı yüksektir. Manevra kabiliyeti düşüktür. Salma (fin keel): Dar ve derindir. Manevra kabiliyeti yüksektir. Bulb salma: Salmanın ucunda ağırlık topu bulunur. Kanatlı salma: Ucunda yatay kanatlar bulunur. Sığ draft sağlar. Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir. Çift salma: İki paralel salmadan oluşur. Kanting salma: Yarış teknelerinde yana döndürülebilir. Balast Oranı Balast oranı, salma ağırlığının teknenin toplam deplasmanına oranıdır. Örnek: 10.000 kg deplasmanlı bir teknede 3.500 kg salma, %35 balast oranı verir. Oran tek başına stabiliteyi belirlemez. Salmanın derinliği ve ağırlığın konumu da etkilidir. Salma Malzemeleri Kurşun: Yoğunluğu yüksektir. Ağırlık merkezini daha aşağıda tutar. Dökme demir: Daha düşük maliyetlidir. Paslanmaya karşı bakım ister. Salma Cıvataları Salma, gövdeye cıvatalarla bağlanır. Cıvatalar zamanla korozyona uğrayabilir. Karaya oturma sonrası salma–gövde birleşim yeri kontrol edilmelidir. Birleşim yerindeki çatlak, yapısal hasar işareti olabilir. Motorlu Teknelerde Omurga Motorlu teknelerde omurga daha sığdır. Görevi yapısal dayanım ve rota kararlılığıdır. Bazı motorlu teknelerde omurga, pervaneyi karaya oturmaya karşı korur. Sık Sorulan Sorular Salma ile omurga aynı şey midir? Omurga, gövdenin yapısal parçasıdır. Salma, yelkenlilerde gövdenin altına bağlanan ağırlıklı kanattır. Günlük kullanımda iki kelime bazen birbirinin yerine kullanılır. Karaya oturan teknede omurga nasıl kontrol edilir? Tekne karaya alınır. Salma–gövde birleşimi dışarıdan incelenir. İç taraftaki döşekler ve cıvata somunları çatlak ve sızıntı açısından kontrol edilir. İlgili Terimler Tekne Gövdesi, Karina, Draft, Yelkenli Tekne, Deplasman, Baş Bodoslama.
Tekne Otopilotu
Tekne otopilotu , gezi, balıkçı ve iş teknelerinde kullanılan, teknenin boyuna, ağırlığına ve dümen sistemine göre seçilen otomatik dümen sistemidir. Tekne Otopilotu Nedir? Tekne otopilotu, otopilot sisteminin küçük ve orta boy teknelere uyarlanmış biçimidir. Sistem, teknenin dümen sistemine uygun bir sürücüyle çalışır. Seçim, teknenin deplasmanına ve dümen türüne göre yapılır. Yanlış seçilmiş sürücü, dümeni yeterli hızda veya kuvvetle çeviremez. Tekne Türüne Göre Otopilot Tekne Türü Yaygın Otopilot Çözümü Küçük yelkenli (yekeli) Yeke sürücüsü Orta boy yelkenli (dümen dolaplı) Dümen dolabı sürücüsü veya doğrusal sürücü Büyük yelkenli Doğrusal veya döner sürücü Dıştan takma motorlu tekne Hidrolik pompa veya elektronik arayüz Hidrolik dümenli motoryat Hidrolik pompa Elektronik dümenli tekne Doğrudan elektronik bağlantı Sürücü Kapasitesi Üreticiler, her sürücü için azami tekne deplasmanını belirtir. Seçimde teknenin tam yüklü deplasmanı esas alınır. Uzun seyirlerde ve ağır dalgada kapasitenin üst sınırında çalışan sürücü hızla aşınır. Bu nedenle bir üst kapasite tercih edilebilir. Dümen Sistemine Uyum Mekanik kablolu dümen: Ek bir doğrusal sürücü veya uyumlu ünite gerekir. Hidrolik dümen: Pompa, sistemdeki silindir hacmine göre seçilir. Tel ve kadranlı sistem: Doğrusal sürücü kadrana bağlanır. Kurulum Adımları Teknenin deplasmanını ve dümen türünü belirleyin. Uygun sürücüyü seçin. Elektronik pusulayı manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Dümen açısı sensörünü kadrana bağlayın. Kontrol ünitesini dümenci erişimine uygun yere monte edin. NMEA 2000 ağına bağlayın. Dümen kalibrasyonu ve deniz denemesi yapın. Deniz Denemesi ve Ayar Kurulum sonrası otopilot, teknenin davranışına göre ayarlanır. Ayarlar arasında dümen tepki hızı, kazanç ve karşı dümen değerleri bulunur. Birçok modern otopilot otomatik öğrenme işlevi sunar. Sık Sorulan Sorular Küçük teknede otopilot gerekli midir? Zorunlu değildir. Uzun seyirlerde ve tek kişilik kullanımda dümencinin yükünü azaltır. Rüzgâr dümeni ile otopilot arasındaki fark nedir? Rüzgâr dümeni elektrik kullanmaz ve rüzgâr kuvvetiyle çalışır. Otopilot elektrikle çalışır. Otopilot hangi cihazlarla bağlantılı çalışır? Chartplotter, rüzgâr sensörü ve GPS ile bağlantılı çalışır. İlgili Terimler Otopilot, Otopilot Kontrol Ünitesi, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Elektronik Pusula, NMEA 2000.
Tekne Ozmozu
Tekne ozmozu , fiberglas tekne gövdesinde su altında kalan bölgede jelkot altında sıvı dolu kabarcıklar oluşmasıdır. Bu sorun, laminata su girmesi ve laminat içindeki maddelerle tepkimeye girmesi sonucu ortaya çıkar. Tekne Ozmozu Nedir? Jelkot ve polyester reçine tamamen su geçirmez değildir. Su molekülleri zamanla jelkottan geçer. Laminattaki boşluklarda reçine artıkları ve bağlayıcılar suyla çözünür. Oluşan derişik sıvı, daha fazla suyu ozmoz yoluyla çeker. Basınç arttıkça jelkot kabarır. Belirtiler Belirti Açıklama Kabarcıklar Jelkot altında küçük veya büyük kabarcıklar Asidik sıvı Kabarcık delindiğinde keskin kokulu sıvı Yüksek nem ölçümü Laminatta yüksek nem değeri Laminat ayrılması İleri aşamada katmanların ayrılması Risk Etkenleri Laminatta hava boşlukları Tam sertleşmemiş reçine Ortoftalik polyester reçine kullanımı İnce veya hasarlı jelkot Sıcak suda uzun süre bekleme Emülsiyon bağlayıcılı cam keçe Nem Ölçümü Gövde nemi, nem ölçer cihazla ölçülür. Ölçüm, tekne karaya çekildikten ve yüzey kuruduktan sonra yapılır. Nem ölçer, laminatın göreli nemini gösterir. Değerlendirme deneyimli bir eksper tarafından yapılır. Onarım Süreci Antifouling boya ve jelkot kaldırılır. Kabarcıklar açılır ve temizlenir. Gövde tatlı suyla yıkanarak çözünmüş maddeler uzaklaştırılır. Gövde, nem değeri düşene kadar kurutulur. Boşluklar epoksi dolguyla doldurulur. Çok katlı epoksi bariyer uygulanır. Antifouling boya uygulanır. Kurutma, onarımın en uzun aşamasıdır ve haftalar ya da aylar sürebilir. Kurutma Yöntemleri Yöntem Açıklama Doğal kurutma Tekne kapalı alanda bekletilir Isıtma Kızılötesi lambalar kullanılır Vakum kurutma Laminattan nem vakumla çekilir Nem alma Kapalı çadır içinde nem alıcı kullanılır Önleme Yeni teknelerde su hattı altına epoksi bariyer uygulanır. Tekne kışın karaya çekilerek kurutulur. Jelkot hasarları zamanında onarılır. Sık Sorulan Sorular Tekne ozmozu tekneyi batırır mı? Genellikle yapısal tehlike oluşturmaz. İleri aşamada laminat zayıflayabilir. İkinci el teknede ozmoz nasıl anlaşılır? Eksper kontrolünde gövde incelenir ve nem ölçülür. Ozmoz onarımı ne kadar sürer? Süre, kurutma aşamasına bağlıdır ve haftalar ya da aylar alabilir. İlgili Terimler Ozmoz, Epoksi Astar, Jelkot, Fiberglas, Polyester Reçine, Antifouling Boya.
Tekne Pervanesi
Tekne pervanesi , tekne motorunun dönme hareketini suya ileterek itiş kuvveti üreten kanatlı parçadır. Pervane, şaftın veya ayak ünitesinin ucuna takılır. Tekne Pervanesi Nedir? Tekne pervanesi, motorun gücünü hıza dönüştürür. Pervanenin ölçüleri, motorun devir aralığına ve teknenin ağırlığına uygun olmalıdır. Uygun olmayan pervane, motorun ya aşırı yüklenmesine ya da aşırı devirlenmesine yol açar. Bu nedenle pervane seçimi, tekne performansının temel ayarıdır. Ölçü Gösterimi Tekne pervaneleri genellikle iki sayıyla tanımlanır. Örnek: 14 × 19. Değer Anlamı İlk sayı (14) Pervane çapı (inç) İkinci sayı (19) Pervane hatvesi (inç) Ölçüler genellikle pervane göbeğinin üzerine damgalanır. Dönüş Yönü Yön Tanım Sağ dönüşlü Kıçtan bakıldığında ileri viteste saat yönünde döner Sol dönüşlü Kıçtan bakıldığında ileri viteste saat yönünün tersine döner İkiz motorlu teknelerde pervaneler genellikle ters yönlerde döner. Bu düzen, pervanelerin yanal etkilerini dengeler. Pervane Türleri Ölçüt Seçenekler Malzeme Alüminyum, paslanmaz çelik, bronz, kompozit Kanat sayısı Üç, dört, beş kanat Yapı Sabit, katlanır, yön değiştiren kanatlı Katlanır ve yön değiştiren kanatlı pervaneler yelkenlilerde kullanılır. Bu pervaneler yelken seyrinde suya karşı direnci azaltır. Seçim Adımları Motor üreticisinin tam gaz devir aralığını belirleyin. Teknenin tipik yükünü belirleyin. Mevcut pervaneyle tam gazda ulaşılan devri ölçün. Devir aralığın altındaysa hatveyi düşürün, üstündeyse artırın. Gerekirse kanat sayısını veya malzemeyi değiştirin. Hasar Kontrolü Kanat uçlarında eğilme ve kırık Kanat kenarlarında çentik Kavitasyon kaynaklı yüzey oyuklanması Göbekte kayma belirtisi Somun ve pim durumu Küçük hasarlar pervane servislerinde onarılabilir. Ağır hasarlı pervane titreşime yol açar ve değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Pervane neden titreşim yapar? Eğik kanat, kırık uç veya dengesizlik titreşime yol açar. Titreşim, şaft yataklarına ve keçelere zarar verir. Yedek pervane bulundurulmalı mı? Uzun seyirlerde yedek pervane ve takma ekipmanı bulundurulması yaygın bir uygulamadır. Pervane takılırken nelere dikkat edilir? Pervane mili temizlenir ve gres sürülür. Somun belirtilen torkta sıkılır ve emniyete alınır. İlgili Terimler Pervane, Pervane Çapı, Pervane Hatvesi, Pervane Göbeği, Alüminyum Pervane, Paslanmaz Çelik Pervane.
Tekne Temizliği
Tekne temizliği , teknenin gövdesinden, güvertesinden, donanımından ve iç mekânından tuzun, kirin, yosunun ve lekelerin uzaklaştırılmasıdır. Düzenli temizlik, malzemelerin ömrünü uzatır. Tekne Temizliği Nedir? Deniz suyu kuruyunca yüzeyde tuz kristalleri bırakır. Tuz, nemi çeker ve metallerde korozyonu hızlandırır. Güneş ışığı ile tuz, jelkot ve kumaşları yıpratır. Temizlik, bu etkileri azaltır. Temizlik, her seyirden sonra tatlı suyla yıkamayla başlar. Temizlik Alanları Alan Temizlenen Kirler Gövde (su hattı üstü) Tuz, su hattı lekesi, egzoz isi Gövde (su hattı altı) Yosun, midye, deniz canlıları Güverte Tuz, kir, ayak izi, kuş pisliği Paslanmaz donanım Tuz, çay rengi lekeler Camlar Tuz kristalleri, su lekeleri Minderler ve kumaşlar Tuz, küf, güneş kremi İç mekân Nem, küf, toz Temizlik Sırası Tekneyi tatlı suyla yukarıdan aşağıya doğru durulayın. Tekne şampuanıyla yüzeyleri yıkayın. Yumuşak fırça veya süngerle kiri kaldırın. Tatlı suyla durulayın. Yüzeyleri güderi veya mikrofiber bezle kurulayın. Kurulama, su lekesi oluşumunu önler. Ürün Seçimi Yüzey Uygun Ürün Jelkot Tekne şampuanı, jelkot temizleyici Paslanmaz çelik Paslanmaz temizleyici ve parlatıcı Tik Tik temizleyici Pleksi ve akrilik Akriliğe uygun temizleyici Marin kumaş Kumaş temizleyici Ev tipi temizleyiciler, bazı tekne yüzeylerine zarar verebilir. Örneğin amonyaklı cam temizleyiciler akriliği bulandırabilir. Çevreye Duyarlı Temizlik Fosfat içermeyen ve biyolojik olarak parçalanabilen ürünler kullanılır. Marinada denize kimyasal akıtılmaz. Su hattı altı temizliği, izin verilen alanlarda yapılır. Birçok marina, temizlik ürünleri konusunda kurallar uygular. Sık Yapılan Hatalar Hata Sonuç Sert fırça kullanmak Jelkotu çizer Güneş altında yıkamak Kuruyan su leke bırakır Bulaşık deterjanı kullanmak Cila katmanını soyar Basınçlı suyu yakından tutmak Sızdırmazlık macununa zarar verir Sık Sorulan Sorular Tekne ne sıklıkla temizlenir? Her seyirden sonra tatlı suyla yıkanır. Bulaşık deterjanı neden önerilmez? Cila ve koruyucu katmanları çözebilir. Su hattı lekesi nasıl temizlenir? Jelkota uygun su hattı lekesi temizleyicisi kullanılır. Ürün talimatına uyulur. Paslanmazdaki çay rengi lekeler neden oluşur? Tuz ve nem, yüzeyde hafif korozyon lekeleri oluşturur. Düzenli yıkama bu lekeleri azaltır. İlgili Terimler Güverte Temizliği, Tekne Şampuanı, Tekne Cilası, Tekne Bakımı, Yosunlanma, Marin Kumaş.
Tekne Tentesi
Tekne tentesi , teknede güneşten, yağmurdan, serpinti suyundan veya tozdan korunmak için kullanılan kumaş örtü ve gölgeliklerin genel adıdır. Tente; kullanım yerine ve amacına göre farklı tiplerde üretilir. Tekne Tentesi Nedir? Tekne tentesi, teknenin açık alanlarını koruyan esnek bir kaplamadır. Bazı tenteler iskelet üzerinde durur. Bazıları ise doğrudan tekneye gerilir. Tenteler; seyir konforunu artırır, ekipmanı korur ve iç mekânın ısınmasını azaltır. Tekne Tentesi Türleri Tür Görevi Bimini Kokpite gölge sağlar Sprayhood Kamara girişini serpintiden korur Kokpit tentesi Kokpiti tamamen kapatır Bumba tentesi Demirde bumba üzerinden gerilir Tekne örtüsü Tüm tekneyi veya açık alanı korur Konsol örtüsü Dümen konsolunu korur Yelken kılıfı Bumbadaki yelkeni UV'den korur Yan perdeler Bimininin yanlarını kapatır Kumaşlar Kumaş Özellik Yaygın Kullanım Solüsyon boyalı akrilik Nefes alır, renk kalıcı Bimini, sprayhood PVC kaplı polyester Su geçirmez Tekne örtüsü Polyester Ekonomik Basit örtüler Şeffaf PVC Görüş sağlar Pencereler Mesh kumaş Hava geçirir Gölgelik paneller Ölçü Alma Tentenin örteceği alanı belirleyin. Bağlantı noktalarını işaretleyin. Ölçüleri iki kez alın. Karmaşık biçimlerde şablon kullanın. Tekneye özel tentelerde ölçü, genellikle tenteci tarafından tekne üzerinde alınır. Bağlantı Elemanları Eleman Kullanım Çıtçıt Kumaşı gövdeye tutturur Döner kilit Hızlı ve sağlam bağlantı Fermuar Paneller arası birleşim Cırt bant Hafif bağlantılar Lastik ip Örtü gerdirme Bakım Kumaşı tatlı su ve yumuşak sabunla yıkayın. Sert fırça kullanmayın. Katlamadan önce kurutun. Şeffaf PVC pencereleri katlamak yerine rulo yapın. Fermuarları özel yağlayıcıyla bakımlı tutun. Sık Sorulan Sorular Tente kumaşı neden nefes almalıdır? Nefes alan kumaş, altında nem ve küf oluşumunu azaltır. Şeffaf pencereler neden bulanıklaşır? UV ışını ve uygunsuz temizleyiciler PVC'yi yıpratır. Tente dikişleri neden açılır? UV ışını iplikleri zayıflatır. UV dayanımlı iplik kullanılır. Tekne örtüsü neden havalandırma açıklığı içerir? Açıklık, örtü altında nem birikmesini önler. Rüzgârın örtüyü şişirmesini de azaltır. Tente ölçüsü kim tarafından alınır? Tekneye özel tentelerde ölçü, genellikle tenteci tarafından alınır. İlgili Terimler Bimini, Bimini Tente, Güneşlik, Marin Kumaş, Tekne Minderi, Tekne Kışlama.
Tekne Usturmaçası
Tekne usturmaçası , teknede taşınan ve yanaşma sırasında borda boyunca asılan usturmaçadır. Tekne usturmaçası, iskeledeki sabit usturmaçalardan farklı olarak tekneyle birlikte hareket eder. Tekne Usturmaçası Nedir? Tekne usturmaçası, teknenin kendi koruma donanımıdır. Tekne hangi iskeleye yanaşırsa yanaşsın usturmaçalar teknedeki halatlarla asılır. Bu usturmaçalar, farklı iskele ve rıhtım yüksekliklerine göre ayarlanabilir. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Tekne boyu Uzun tekne daha büyük ve daha fazla usturmaça gerektirir Tekne ağırlığı Ağır tekne yanaşmada daha fazla enerji oluşturur Borda yüksekliği Yüksek borda daha uzun usturmaça gerektirir Yanaşma türü Bordadan veya kıçtan yanaşma farklı yerleşim ister Depolama alanı Usturmaçaların teknede sığacağı yer Üreticiler, tekne boyuna göre önerilen usturmaça çapı ve uzunluğu tablolarını yayımlar. Yanaşma Türüne Göre Yerleşim Bordadan yanaşma: Usturmaçalar gövdenin en geniş noktasından başlayarak dağıtılır. En az biri baş omuzluğa, biri kıç omuzluğa yakın konur. Akdeniz tipi kıçtan yanaşma: Usturmaçalar kıç omuzluklara ve komşu teknelere bakan bordalara asılır. Kıçta iskele ile aynalık arasına yatay usturmaça konabilir. Tekne bordasına yanaşma: Usturmaçalar iki teknenin en geniş noktalarının buluştuğu yere yoğunlaştırılır. Usturmaça Halatı Bağlantısı Usturmaça halatı, küpeşteye veya vardavela dikmesinin alt kısmına bağlanır. Vardavela teline bağlama, teli zorlar. Halatın uzunluğu, usturmaça yüksekliğini ayarlamaya yetecek kadar olmalıdır. Şişirme Şişirilebilir tekne usturmaçaları valf yoluyla şişirilir. Fazla şişirilmiş usturmaça sertleşir ve sönümleme kabiliyeti azalır. Az şişirilmiş usturmaça yük altında ezilir. Doğru basınç üreticinin belgesinde yer alır. Saklama Usturmaça sepeti, küpeşteye takılan raflarda saklama sağlar. Kıç dolaplar, seyir sırasında usturmaçaları korur. Sönen tip usturmaçalar küçük hacimde saklanabilir. Sık Sorulan Sorular Teknede kaç usturmaça bulundurulur? Sayı, tekne boyuna ve yanaşma alışkanlığına göre belirlenir. Bordadan yanaşma için her iki tarafa yetecek sayı bulundurulması pratiklik sağlar. Usturmaçaları ne zaman asmak gerekir? Usturmaçalar, iskeleye yaklaşmadan önce ve halatlar hazırlanırken asılır. Tekne usturmaçası ile iskele usturmaçası aynı anda kullanılabilir mi? Evet. İskele usturmaçası sabit kenarı, tekne usturmaçası gövdeyi korur. İlgili Terimler Usturmaça, Balon Usturmaça, Usturmaça Halatı, Usturmaça Kılıfı, İskele Usturmaçası, Bağlama Halatı.
Tekne Yedek Parçası
Tekne yedek parçası , teknedeki aşınan, arızalanan veya ömrünü tamamlayan bir parçanın yerine takılan parçadır. Yedek parçalar motor, elektrik, tesisat ve güverte sistemlerini kapsar. Tekne Yedek Parçası Nedir? Teknedeki her sistem zamanla aşınır. Deniz ortamı bu aşınmayı hızlandırır. Yedek parça, sistemin yeniden çalışmasını sağlar. Doğru parça, teknenin üreticisi, modeli ve seri numarasına göre seçilir. Yedek Parça Türleri Tür Tanım Orijinal parça (OEM) Motor veya tekne üreticisinin onayladığı parça Muadil parça Başka üreticinin aynı ölçü ve işlevde ürettiği parça Yenilenmiş parça Bakımdan geçirilip yeniden kullanıma hazırlanan parça OEM, İngilizce "Original Equipment Manufacturer" ifadesinin kısaltmasıdır. Sarf Malzemeleri Sarf malzemesi, belirli aralıklarla değiştirilmesi gereken parçadır: İmpeller Yağ filtresi Yakıt filtresi Hava filtresi Kurban anot V kayışı Motor yağı Termostat contası Arıza Parçaları Arıza parçası, beklenmedik hasarda değiştirilen parçadır: Marş motoru Alternatör Yakıt pompası Sintine pompası Dümen pompası Irgat motoru Doğru Parça Seçimi Doğru parça için şu bilgiler gerekir: Motor veya cihaz markası Model adı Seri numarası Üretim yılı Eski parçanın parça numarası Parça numarası genellikle parçanın üzerinde veya üretici kataloğunda yer alır. Aynı model motorun farklı yıllarında farklı parçalar kullanılabilir. Teknede Bulundurulan Yedekler Uzun seyirde arızaya karşı temel yedekler teknede tutulur: Sistem Önerilen Yedek Soğutma İmpeller ve conta Yakıt Yakıt filtresi Elektrik Sigorta, kablo, terminal Motor V kayışı Tesisat Hortum kelepçesi Sık Sorulan Sorular Muadil parça orijinal parça kadar güvenilir midir? Güvenilirlik, muadil parçayı üreten firmanın kalite standardına bağlıdır. Garanti süresindeki motorlarda üretici, orijinal parça kullanımını şart koşabilir. İmpeller neden yedekte tutulur? İmpeller, deniz suyu pompasında çalışan lastik kanatlı parçadır. Susuz çalışma birkaç saniyede kanatları kırabilir. Arıza motorun hararet yapmasına yol açar. Yedek parçalar nasıl saklanır? Parçalar kuru ve kapalı kutularda saklanır. Lastik parçalar güneş ışığından korunur. Seri numarası nerede bulunur? Motorlarda seri numarası, motor bloğu üzerindeki plakada yazar. Dıştan takma motorlarda plaka genellikle kuyruk bağlantısının yakınındadır. İlgili Terimler Motor Yedek Parçası, İmpeller, Yağ Filtresi, Yakıt Filtresi, Kurban Anot, Motor Bakımı.
Tekne Çapası
Tekne çapası , gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde demirleme için kullanılan çapadır. Tekne çapaları, gemi çapalarına göre hafiftir ve el veya ırgatla kullanılır. Tekne Çapası Nedir? Tekne çapası, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Çapa genellikle baş güvertedeki çapa makarasında taşınır. Küçük teknelerde çapa, dolapta veya kıç bölmede saklanır. Tekne Çapası Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Tekne boyu Uzun tekne daha büyük çapa gerektirir Deplasman Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir Rüzgâr yüzeyi Yüksek fribord ve üst yapı yükü artırır Zemin türü Kum, çamur, kaya ve otlu zemin farklı çapa ister Depolama Çapa makarasına veya dolaba sığmalıdır Üreticiler, çapa seçimi için tekne boyuna ve deplasmanına göre tablolar yayımlar. Ana Çapa ve Yedek Çapa Ana çapa: Günlük demirlemede kullanılan çapadır. Genellikle çapa makarasında durur. Yedek çapa: Ana çapa kaybolduğunda kullanılır. Kıç çapası: Teknenin kıçını sabitlemek için kullanılır. Dar koylarda salınımı sınırlar. Yedek çapanın ana çapadan farklı tipte seçilmesi, farklı zeminlerde seçenek sağlar. Tekne Boyuna Göre Yaygın Çapa Türleri Tekne Türü Yaygın Çapa Kano, kayak, şişme bot Şemsiye çapa Küçük motorlu tekne Danforth Gezi yatı Delta, CQR, Bruce veya yeni nesil saban çapa Gulet Admiralty veya ağır saban çapa Çapa Makarasında Taşıma Çapa makarası, çapayı baş tarafta suyun dışında tutar. Çapa makaraya göre seçilmelidir. Saban tipi çapalar makaraya kendiliğinden oturur. Bu tasarıma "kendinden fırlatmalı" denir. Seyirde Çapa Sabitleme Çapa, seyir sırasında dalgayla sallanabilir. Sallanan çapa gövdeye zarar verir. Bu nedenle çapa, pim veya kilitle makaraya sabitlenir. Zincir stoperi de ayrıca kapatılır. Sık Sorulan Sorular Yeni nesil çapa nedir? Yeni nesil çapalar, ağırlığa göre yüksek tutma gücü hedefleyen saban veya kepçe biçimli çapalardır. Rocna, Mantus ve Spade bu gruba örnek markalardır. Tekne çapası hangi malzemeden seçilmelidir? Galvaniz çelik, dayanım ve maliyet bakımından yaygın tercihtir. Paslanmaz çelik, görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Çapa her yıl kontrol edilmeli mi? Evet. Tırnaklarda eğilme, kaynak yerlerinde çatlak ve galvaniz kaybı kontrol edilir. İlgili Terimler Çapa, Çapa Ağırlığı, Çapa Makarası, Danforth Çapa, Delta Çapa, Şemsiye Çapa.
Tekne Şampuanı
Tekne şampuanı , tekne yüzeylerini tuzdan ve kirden arındırmak için formüle edilmiş, cila katmanına zarar vermeyen temizlik ürünüdür. Şampuan, suyla seyreltilerek kullanılır. Tekne Şampuanı Nedir? Tekne yüzeyinde tuz, kir, egzoz isi ve kuş pisliği birikir. Tekne şampuanı, bu kirleri yumuşatır ve yüzeyden ayırır. Ürün, jelkot ve boyalı yüzeylere uygun pH değerinde formüle edilir. Düzgün formüle edilmiş şampuan, mevcut cila katmanını korur. Tekne Şampuanı Türleri Tür Özellik Standart tekne şampuanı Genel temizlik Cilalı şampuan Temizlerken ince cila katmanı bırakır Tuzlu suyla kullanılabilen şampuan Deniz suyunda köpürür Konsantre şampuan Yüksek seyreltme oranı Biyolojik olarak parçalanabilen Çevreye etkisi azaltılmış Ev Deterjanından Farkı Özellik Tekne Şampuanı Bulaşık Deterjanı Cila katmanına etkisi Korur Çözebilir pH değeri Yüzeye uygun Değişken Durulama Kolay Kalıntı bırakabilir Çevre uyumu Genellikle dikkate alınır Değişken Bulaşık deterjanı yağı çözmek için güçlü formüle edilir. Bu özellik cilayı da çözer. Kullanım Adımları Şampuanı etikette belirtilen oranda kova suyuna ekleyin. Yüzeyi tatlı suyla ıslatın. Yukarıdan aşağıya doğru sünger veya fırçayla yıkayın. Her bölümü kurumadan durulayın. Güderi veya mikrofiber bezle kurulayın. Seyreltme Seyreltme oranı, ürün etiketinde belirtilir. Fazla şampuan, durulamayı zorlaştırır ve yüzeyde film bırakır. Az şampuan, kiri yeterince kaldırmaz. Çevre Uyumu Tekne yıkama suyu genellikle doğrudan denize karışır. Bu nedenle şu özellikler aranır: Fosfat içermemesi Biyolojik olarak parçalanabilmesi Düşük toksisite Birçok marina, kullanılabilecek ürünlerle ilgili kurallar uygular. Uygulama Koşulları Yıkama gölgede veya serin saatlerde yapılır. Güneşte kuruyan şampuan iz bırakır. Kaymaz yüzeylerde fırça kullanılır. Sık Sorulan Sorular Tekne şampuanı araç yıkamada kullanılabilir mi? Kullanılabilir. Ürün etiketi uygunluk bilgisini verir. Cilalı şampuan cilanın yerini tutar mı? İnce bir koruma sağlar. Tam cila uygulamasının yerini tutmaz. Deniz suyuyla yıkama yapılabilir mi? Bazı şampuanlar deniz suyunda köpürür. Son durulama tatlı suyla yapılır. Şampuanla hangi sünger kullanılır? Yumuşak sünger veya mikrofiber yıkama eldiveni kullanılır. Tekne şampuanı kaymaz yüzeyde kullanılır mı? Kullanılır. Şampuan yüzeyi kayganlaştırmaz. İlgili Terimler Tekne Temizliği, Güverte Temizliği, Tekne Cilası, Marin Cila, Jelkot, Tekne Bakımı.
Tender Bot
Tender bot , bir yata bağlı olarak kullanılan ve yat ile kıyı arasında ulaşım sağlayan küçük teknedir. Türkçede "bot" veya "kayık" olarak da anılır. Tender Bot Nedir? Yat, demir yerinde veya şamandırada bağlı kalır. Kullanıcılar tender botla kıyıya, plaja veya restorana gider. Tender bot ayrıca alışveriş malzemesi ve çöp taşımak için kullanılır. İngilizcede bu tekneye "tender" veya "dinghy" denir. Tender Bot Türleri Tür Yapı Özellik Şişme bot Taban ve tüpler şişme Söndürülüp depolanabilir RIB Sert gövde, şişme tüpler Daha yüksek hız ve dayanım Sert gövdeli bot Fiber veya alüminyum Şişirme gerektirmez Jet tender İçten jet motorlu Büyük yatlarda kullanılır Yatta Taşıma Yöntemleri Davit: Kıç aynalığa bağlı kollarla bot sudan yukarı kaldırılır. Hidrolik platform: Yüzme platformu suya iner, bot üzerine yanaşır. Güverte üstü: Bot vinçle kaldırılır ve güvertede sabitlenir. Garaj: Büyük yatlarda kıç bölümde kapalı bot garajı bulunur. Çekme: Bot, yatın arkasında halatla çekilir. Çekme yöntemi kötü havada risklidir. Bot dolup batabilir veya halat pervaneye dolanabilir. Motor Seçimi Tender botlarda genellikle dıştan takma motor kullanılır. Motor gücü, botun üzerindeki üretici plakasında belirtilen azami değeri geçmemelidir. ISO 6185 standardı, şişme botlar için motor gücü sınıflarını tanımlar. Elektrikli dıştan takma motorlar da tender botlarda kullanılır. Bu motorlar yakıt taşıma ihtiyacını ortadan kaldırır. Güvenlik Donanımı Her kişi için can yeleği Kürek veya pagaylar Hava pompası (şişme botlar için) El feneri veya taşınabilir fener Motor stop ipi (kill cord) Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Yasal Durum Bazı ülkelerde tender bot ana yatın donanımı sayılır. Türkiye'de motorlu tender botların kayıt ve kullanım şartlarını liman başkanlıkları belirler. Sık Sorulan Sorular Tender bot boyu nasıl seçilir? Boy, yattaki taşıma alanına ve taşınacak kişi sayısına göre seçilir. Davitin taşıma kapasitesi, botun ve motorun toplam ağırlığından fazla olmalıdır. Tender bot gece nasıl görünür kılınır? COLREG 1972 Kural 23, boyu 7 metreden kısa ve azami hızı 7 knotu geçmeyen motorlu teknelerin her yönden görünür beyaz fener göstermesine izin verir. İlgili Terimler Şişme Bot, Servis Botu, Dıştan Takma Motor, Yüzme Platformu, Demirleme, Can Yeleği.
Terminal Bloğu
Terminal bloğu , kabloların birbirine veya bir cihaza düzenli ve sökülebilir şekilde bağlandığı yalıtkan gövdeli bağlantı elemanıdır. Türkçede terminal bloğuna "klemens" de denir. Terminal Bloğu Nedir? Terminal bloğu, yalıtkan bir taban üzerinde sıralanmış metal bağlantı noktalarından oluşur. Her bağlantı noktası iki veya daha fazla kabloyu birleştirir. Bloklar, kabloların uç uca eklenmesi yerine kullanılır. Bu yöntem, arıza tespitini ve sökülüp takılmayı kolaylaştırır. Terminal Bloğu Türleri Tür Bağlantı Şekli Kullanım Vidalı terminal bloğu Kablo pabucu vida altına sıkıştırılır Genel DC devreler Cıvatalı terminal bloğu Pabuç cıvata ve somunla bağlanır Yüksek akım Ray tipi (DIN) terminal Raylara dizilen modüller Panolar Köprülü terminal bloğu Bağlantı noktaları birbirine köprülenir Ortak dağıtım Terminal Bloğu ve Bara Farkı Özellik Terminal Bloğu Bara Bağlantı noktaları Genellikle birbirinden ayrık Hepsi aynı potansiyelde Kullanım Kablo birleştirme ve ayırma Ortak dağıtım Akım Düşük ve orta Orta ve yüksek Kablo Pabucu Kullanımı Teknelerde terminal bloklarında çıplak kablo ucu kullanılmaz. Kablo ucuna halka veya çatal pabuç sıkılır. Halka pabuç, vida gevşese bile yerinden çıkmaz. Pabuçlar uygun sıkma pensesiyle takılır. Bağlantı ısıyla daralan makaronla kaplanır. Seçim Ölçütleri Bağlanacak kablo kesitini belirleyin. Blokun akım değerini kontrol edin. Gerekli bağlantı noktası sayısını belirleyin. Kapaklı model tercih edin. Vida ve bağlantı parçalarının korozyona dayanıklı olduğunu doğrulayın. Montaj Kuralları Bloğu kuru ve erişilebilir bir yere yerleştirin. Sintine seviyesinin üstünde monte edin. Her bağlantı noktasını etiketleyin. Kabloları gerilmeden ve sabitlenerek bağlayın. Koruyucu kapağı takın. Kontrol Noktaları Vida sıkılığı Pabuçlarda korozyon Yalıtkan gövdede çatlak Isınma ve renk değişimi Sık Sorulan Sorular Kablolar terminal bloğu yerine bantla eklenebilir mi? Bantla ek, nem ve titreşimde güvenilir değildir. Terminal bloğu veya yapıştırıcılı makaronlu bağlantı kullanılır. Terminal bloğunda iki kablo aynı vidaya bağlanabilir mi? Üretici izin veriyorsa bağlanabilir. Çok sayıda pabucun yığılması önerilmez. Terminal bloğu nemden nasıl korunur? Kapaklı model kullanılır ve bağlantılara korozyon önleyici uygulanır. İlgili Terimler Bara, Marin Elektrik Kablosu, Kablo Kesiti, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Marin Elektrik.
Termostat
Termostat , motor soğutma sisteminde sıvının akışını sıcaklığa göre açıp kapatan otomatik vanadır. Termostat, motorun çalışma sıcaklığını belirli bir aralıkta tutar. Termostat Nedir? Soğuk motorda termostat kapalıdır. Soğutma sıvısı motor içinde dolaşır ve motor hızla ısınır. Sıvı belirli bir sıcaklığa ulaşınca termostat açılır. Sıvı eşanjöre veya dışarıya yönelir ve motor soğutulur. Bu sayede motor ne aşırı soğuk ne aşırı sıcak çalışır. Çalışma İlkesi Termostatın içinde mum (balmumu) dolu bir hazne bulunur. Mum ısındığında erir ve genleşir. Genleşme, bir pimi iterek vanayı açar. Sıcaklık düştüğünde mum büzülür. Yay, vanayı yeniden kapatır. Termostatın Bölümleri Bölüm Görevi Mum haznesi Sıcaklığa göre genleşir Pim Genleşmeyi vana hareketine çevirir Vana diski Sıvı geçişini açar ve kapatır Yay Vanayı kapalı konuma getirir Gövde Termostat yuvasına oturur Açılma Sıcaklığı Her termostatın belirli bir açılma sıcaklığı vardır. Değer genellikle termostatın üzerine damgalanır. Motor üreticisi, motor için uygun açılma sıcaklığını belirler. Açık devre deniz suyu soğutmalı motorlarda açılma sıcaklığı, tuz çökelmesini sınırlamak için daha düşük seçilir. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor geç ısınıyor Termostat açık konumda takılı kalmış Motor aşırı ısınıyor Termostat kapalı konumda takılı kalmış Sıcaklık dalgalanıyor Termostat düzensiz açılıp kapanıyor Termostat yuvasında kaçak Conta arızası Test Yöntemi Termostatı motordan sökün. Bir kap suya termometreyle birlikte yerleştirin. Suyu yavaşça ısıtın. Vananın açılmaya başladığı sıcaklığı not edin. Değeri termostatın üzerindeki değerle karşılaştırın. Açılmayan veya erken açılan termostat değiştirilir. Deniz Ortamında Termostat Açık devre sistemlerde termostat deniz suyuyla temas eder. Tuz ve kireç birikintileri vanayı sıkıştırabilir. Kapalı devre sistemlerde termostat antifrizli sıvıda çalışır ve daha uzun dayanır. Sık Sorulan Sorular Termostat sökülerek motor çalıştırılabilir mi? Termostatsız motor yeterli sıcaklığa ulaşamayabilir. Bu durum verimi düşürür ve aşınmayı artırır. Termostat değiştirilirken conta da değişir mi? Evet. Termostat yuvasının contası her değişimde yenilenir. Termostat yuvasında impeller parçası bulunabilir mi? Evet. Kırık impeller parçaları termostat yuvasında birikebilir. İlgili Terimler Motor Soğutma Sistemi, Kapalı Devre Soğutma, Açık Devre Soğutma, Motor Hararet Yapması, Motor Su Pompası, Deniz Suyu Pompası.
Tik Güverte
Tik güverte , teknenin güvertesinin doğal tik ağacı (Tectona grandis) şeritleriyle kaplanmasıdır. Tik, yüksek doğal yağ içeriği sayesinde suya ve çürümeye dayanıklıdır. Tik Güverte Nedir? Tik güverte, ince tik şeritlerin güverte yüzeyine yan yana döşenmesiyle oluşur. Şeritler arasındaki boşluklar esnek bir derz malzemesiyle doldurulur. Tik, ıslakken bile iyi tutunma sağlar. Bu nedenle geleneksel olarak yat güvertelerinde tercih edilir. Tikin Özellikleri Özellik Açıklama Doğal yağ içeriği Su ve çürümeye direnç sağlar Kaymazlık Islak yüzeyde iyi tutunma Boyutsal kararlılık Nemle az genleşir Isı davranışı Güneşte görece az ısınır Renk değişimi Zamanla gümüş griye döner Uygulama Yöntemleri Yöntem Açıklama Vidalı uygulama Şeritler güverteye vidalanır, vida delikleri tıpa ile kapatılır Yapıştırmalı uygulama Şeritler epoksi veya özel yapıştırıcıyla yapıştırılır Panel uygulama Atölyede hazırlanan paneller güverteye yapıştırılır Vidalı uygulamada vida delikleri zamanla su sızıntısına yol açabilir. Günümüzde yapıştırmalı yöntemler yaygındır. Derz Malzemesi Şeritler arasındaki derzler, poliüretan veya polisülfür esaslı esnek dolgu ile doldurulur. Derz malzemesi, suyun şeritler arasına girmesini önler. Zamanla UV etkisiyle sertleşir ve ayrılır. Bu durumda derzler yenilenir. Temizlik Güverteyi tatlı suyla ıslatın. Tik temizleyiciyi uygulayın. Yumuşak fırçayla liflere dik yönde hafifçe fırçalayın. Bol suyla durulayın. Liflere paralel sert fırçalama yumuşak dokuyu aşındırır ve yüzeyde oluklar oluşturur. Yağlama Tartışması Bazı tekne sahipleri tik yağı veya koruyucu uygular. Bu ürünler, tikin rengini korur. Bazı üreticiler, yapıştırmalı güvertelerde yağ uygulamasını önermez. Yağ, derz yapışmasını ve kaymazlığı etkileyebilir. Uygulama, güverte üreticisinin önerisine göre yapılır. Yaşlanma Belirtileri Belirti Anlamı Derz ayrılması Derz yenilenmesi gerekir Tıpaların kalkması Vida delikleri açığa çıkar İnce kalınlık Şeritler aşınmış Siyah lekeler Küf veya derz kirlenmesi Sık Sorulan Sorular Tik güverte neden griye döner? UV ışını ve su, yüzeydeki yağları ve renk maddelerini uzaklaştırır. Tik güverte zımparalanabilir mi? Zımpara kalınlığı azaltır. Bu nedenle sınırlı yapılır. Tikte basınçlı su kullanılır mı? Kullanılmaz. Basınçlı su lifleri aşındırır. Tik güverte ne kadar dayanır? Ömür, şerit kalınlığına, kullanım ve bakıma bağlıdır. İlgili Terimler Suni Tik, Güverte Temizliği, Tekne Izgarası, Yüzme Platformu, Tekne Masası, Tekne Dekorasyonu.
Transdüser
Transdüser , bir enerji biçimini başka bir enerji biçimine çeviren cihazdır. Teknelerde transdüser, sonar ve derinlik ölçerin elektrik sinyalini ses dalgasına, yankıyı ise elektrik sinyaline çeviren parçadır. Transdüser Nedir? Transdüserin içinde piezoelektrik kristal bulunur. Kristale elektrik gerilimi uygulandığında titreşir ve ses dalgası üretir. Geri dönen yankı kristali titreştirir. Kristal bu titreşimi elektrik sinyaline çevirir. Cihaz, sinyali işleyerek derinlik veya görüntü oluşturur. Montaj Türleri Tür Yapı Özellik Kıç aynalık montajı Aynalığın dışına vidalanır Kurulumu kolaydır, yüksek hızda kabarcık alabilir Gövde geçişli Gövdeden delikle geçer Görüntü kalitesi yüksektir Gövde içi (shoot-through) Gövde içinden yapıştırılır Delik gerektirmez, sinyal kaybı olur Trolling motor montajı Motora bağlanır Balıkçılıkta kullanılır Çekilebilir transdüser Gövdeden içeri çekilebilir Temizlik kolaydır Çok Fonksiyonlu Transdüserler Bazı transdüserler birden fazla ölçüm yapar: Tür Ölçüm DST Derinlik, hız, sıcaklık Hız transdüseri Teknenin sudaki hızı Sıcaklık sensörlü transdüser Su sıcaklığı DST, İngilizce "Depth, Speed, Temperature" ifadesinin kısaltmasıdır. Frekans Transdüserler, belirli frekanslarda çalışacak şekilde üretilir. Yaygın frekanslar 50 kHz ve 200 kHz'dir. CHIRP transdüserleri bir frekans aralığını tarar. Transdüser, bağlanacağı cihazın desteklediği frekanslarla uyumlu olmalıdır. Gövde Malzemesine Göre Seçim Gövde Malzemesi Uygun Transdüser Gövdesi Fiber Plastik veya bronz Alüminyum Plastik veya paslanmaz çelik Ahşap Bronz, uygun conta ile Alüminyum gövdede bronz transdüser galvanik korozyona yol açar. Montaj Kuralları Düzgün su akışı olan bir nokta seçin. Pervane ve gövde geçişlerinin arkasından kaçının. Transdüser yüzünün su hattına paralel olmasını sağlayın. Gövde geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın. Kabloyu sabitleyin ve kesmeyin; uzunluk fazlasını sarın. Bakım Transdüser yüzünü deniz canlılarından temizleyin. Yüzeye yalnızca üreticinin izin verdiği antifouling ürününü uygulayın. Gövde geçişinde sızıntı olup olmadığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Transdüser kablosu kısaltılabilir mi? Çoğu üretici kablonun kesilmesini önermez. Kesmek kalibrasyonu ve garantiyi etkileyebilir. Gövde içi transdüser her teknede çalışır mı? Sandviç çekirdekli gövdelerde ses geçişi zayıf olabilir. Tek kat laminat bölgeler tercih edilir. Transdüser neden yüksek hızda çalışmaz? Kabarcıklı su sesi dağıtır. Montaj yeri ve açısı bu sorunu etkiler. İlgili Terimler Sonar, Derinlik Ölçer, Balık Bulucu, Hız Göstergesi, Gövde Geçişi, Karina.
Trim
Trim , teknenin su üzerindeki baş-kıç eğim durumudur. Motorlu teknelerde trim ayrıca dıştan takma veya kuyruklu motorun açısını değiştirerek bu eğimin ayarlanmasını ifade eder. Trim Nedir? Tekne seyir sırasında başı yukarıda veya aşağıda ilerleyebilir. Bu duruma teknenin trimi denir. Trim; ağırlık dağılımı, hız, motor açısı ve trim tablarıyla değişir. Doğru trim, teknenin direncini azaltır ve konforu artırır. Trim Kelimesinin Kullanımları Kullanım Anlamı Teknenin trimi Baş-kıç eğim durumu Motor trimi Motorun aynalığa göre açısının ayarı Trim tabı ayarı Kıçtaki plakalarla eğim ayarı Yelken trimi Yelkenin biçim ve açısının ayarı Motor Trimi Motor trimi, motorun kıç aynalığa göre açısını değiştirir: Trim aşağı (içe): Pervane itişi teknenin başını aşağı bastırır. Trim yukarı (dışa): Pervane itişi teknenin başını kaldırır. Trim, kumanda kolu üzerindeki düğmeyle elektrikli hidrolik sistemle ayarlanır. Trim Ayarının Etkileri Durum Etki Kalkışta trim aşağı Tekne daha hızlı kızağa çıkar Seyirde trim yukarı Islak yüzey azalır, hız artar Fazla trim yukarı Baş zıplar, pervane hava emer Dalgada trim aşağı Baş dalgayı yarar, konfor artar Fazla trim aşağı Baş suya gömülür, direnç artar Doğru Trim Ayarı Kalkışta motoru tamamen aşağı trimleyin. Tekne kızağa çıktıktan sonra trimi kademeli olarak artırın. Hız göstergesini ve motor devrini izleyin. Devir artıp hız düşmeye başlarsa trimi biraz azaltın. Teknenin baş zıplaması varsa trimi azaltın. Ağırlık Dağılımı Trim yalnızca motorla değil, ağırlıkla da değişir. Kıçta toplanan yolcular ve yük, başı kaldırır. Başta toplanan ağırlık, başı aşağı bastırır. Tekne yüklenirken ağırlık dengeli dağıtılır. Trim Göstergesi Trim göstergesi, motorun açısını kaptana gösterir. Gösterge, motor üzerindeki bir sensörden bilgi alır. Bazı motorlar, hıza göre trimi otomatik ayarlayan sistemler sunar. Sık Sorulan Sorular Trim yakıt tüketimini etkiler mi? Evet. Doğru trim, direnci azaltarak yakıt tüketimini düşürebilir. Trim ile tilt arasındaki fark nedir? Trim, seyir sırasında yapılan küçük açı ayarıdır. Tilt, motorun sığ suda veya karada tamamen kaldırılmasıdır. Yan rüzgârda trim nasıl ayarlanır? Motor trimi baş-kıç eğimini değiştirir. Yan yatma, trim tablarıyla ayrı ayrı ayarlanır. İlgili Terimler Trim Tab, Trim Motoru, Pervane Ventilasyonu, Dıştan Takma Motor, Kuyruklu Motor, Tekne Ağırlığı.
Trim Motoru
Trim motoru , dıştan takma veya kuyruklu motorun trim ve kaldırma ünitesinde hidrolik pompayı çalıştıran elektrik motorudur. Trim motoru, motor açısının düğmeyle ayarlanmasını sağlar. Trim Motoru Nedir? Güç trim ünitesi; elektrik motoru, hidrolik pompa, yağ haznesi ve silindirlerden oluşur. Kullanıcı trim düğmesine bastığında röleler trim motorunu çalıştırır. Motor pompayı döndürür. Pompa yağı silindirlere basar ve motor açısı değişir. Ters yöndeki düğme motoru ters çevirir. İngilizcede bu sisteme "power trim and tilt" denir. Güç Trim Ünitesinin Bileşenleri Bileşen Görevi Trim motoru Hidrolik pompayı döndürür Hidrolik pompa Yağı basınçlandırır Yağ haznesi Hidrolik yağı depolar Trim silindirleri Seyir açısını ayarlar Kaldırma silindiri Motoru tamamen yukarı kaldırır Röleler Motorun yönünü değiştirir Manuel tahliye valfi Elektrik arızasında motorun elle hareketini sağlar Trim ve Kaldırma Aralığı Trim aralığı: Seyir sırasında kullanılan küçük açı aralığıdır. Kaldırma aralığı: Sığ su, römork ve karada bekleme için kullanılan geniş açı aralığıdır. Bazı motorlar, belirli bir devrin üzerinde kaldırma aralığına geçişi engeller. Manuel Tahliye Valfi Elektrik veya trim motoru arızalandığında motor yukarıda veya aşağıda kalabilir. Manuel tahliye valfi açıldığında silindirlerdeki yağ serbest kalır. Motor elle istenen konuma getirilir. Valf, işlem sonrası kapatılır. Açık valfle seyir yapılırsa motor geri viteste yukarı kalkabilir. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Düğmeye basınca ses yok Sigorta, röle veya kablo arızası Motor çalışıyor, açı değişmiyor Yağ eksikliği veya pompa arızası Motor kendiliğinden aşağı iniyor İç kaçak veya açık tahliye valfi Tek yönde çalışıyor Röle veya düğme arızası Ünite çevresinde yağ Silindir keçesi kaçağı Bakım Yağ seviyesini motor yukarıda iken kontrol edin. Üreticinin belirttiği hidrolik yağı kullanın. Trim motoru kablo bağlantılarını temizleyin. Silindir millerinde korozyon ve çizik arayın. Röle bağlantılarını nemden koruyun. Sık Sorulan Sorular Trim motoru suya dayanıklı mıdır? Trim motoru sızdırmaz gövdeyle üretilir. Conta hasarında içeri su girebilir. Trim motoru akü boşken çalışır mı? Hayır. Bu durumda manuel tahliye valfi kullanılır. Trim ünitesinde hangi yağ kullanılır? Motor üreticisinin belirttiği güç trim yağı veya otomatik şanzıman yağı kullanılır. İlgili Terimler Trim, Trim Tab, Dıştan Takma Motor, Kuyruklu Motor, Irgat Rölesi, Marin Sigorta.
Trim Tab
Trim tab , kızaklayan teknelerin kıç aynalığına su hattı seviyesinde monte edilen ve açısı ayarlanabilen plakadır. Trim tablar, teknenin baş-kıç eğimini ve yan yatmasını ayarlar. Trim Tab Nedir? Trim tablar, kıçta sancak ve iskele tarafına birer adet yerleştirilir. Plaka aşağı indirildiğinde su akışı plakaya çarpar. Bu akış kıçı yukarı kaldırır. Kıç yükselince baş aşağı iner. İki plaka farklı açılarda indirildiğinde tekne yana doğru dengelenir. Türkçede trim tablara "trim flapları" da denir. Trim Tab Türleri Tür Tahrik Özellik Hidrolik trim tab Hidrolik pompa ve silindirler Yüksek kuvvet Elektrikli trim tab Elektromekanik aktüatörler Basit tesisat İnterseptör Dikey hareket eden ince bıçak Hızlı tepki, küçük boyut İnterseptörler, plaka yerine kıç kenarından aşağı inen ince bir bıçak kullanır. Bıçak, kıç altındaki akışı keserek basınç oluşturur. Humphree ve Zipwake bu tür sistemler üreten firmalardır. Trim Tab Kullanım Alanları Durum Ayar Kızağa çıkış Tablar aşağı indirilir Baş yüksek seyir Tablar biraz indirilir Yan rüzgârla yatma Yatan tarafın karşısındaki tab indirilir Dalgalı deniz Baş aşağı alınarak dalga yarma iyileştirilir Ağır yük Kıçın batması dengelenir Yan Yatma Düzeltmesi Tekne sancak tarafa yatmışsa sancak tab indirilir. İndirilen tab, o taraftaki kıçı yukarı kaldırır. Tekne dik konuma gelir. Bu kural, tabın indirildiği tarafın yükseldiği şeklinde hatırlanır. Otomatik Trim Sistemleri Bazı sistemler, tekne hareketini ölçen sensörler içerir. Kontrol ünitesi, baş-kıç eğimini ve yatmayı otomatik olarak düzeltir. Bu sistemler, dalgalı havada sürekli ayar yapar. Bakım Tab yüzeylerindeki deniz canlılarını temizleyin. Hidrolik bağlantılarda kaçak kontrolü yapın. Menteşe pimlerinin durumunu inceleyin. Tab altlarını antifouling boyayla kaplayın. Kurban anotlarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Trim tab ile motor trimi aynı işi mi yapar? İkisi de baş-kıç eğimini değiştirir. Trim tablar ayrıca yan yatmayı düzeltebilir. Trim tab hız kazandırır mı? Doğru ayarda direnci azaltarak verimi artırabilir. Fazla indirilen tablar ise direnç yaratır. Tablar marina içinde açık bırakılabilir mi? Düşük hızda tabların etkisi azdır. Kullanım sonrası tabların yukarı alınması deniz canlısı tutunmasını azaltır. İlgili Terimler Trim, Trim Motoru, Kıç, Hidrolik Dümen, Motoryat, Tekne Ağırlığı.
Trimaran
Trimaran , bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşan teknedir. Yan gövdeler, kirişlerle ana gövdeye bağlanır. Trimaran Nedir? Trimaranda yük ve yaşam alanı ana gövdededir. Yan gövdeler teknenin yana yatmasını sınırlar. Tekne yattığında rüzgâraltı yan gövde suya daha fazla gömülür. Bu gövde, tekneyi dik konuma geri iter. Trimaranın kökeni, Austronezya halklarının denge kollu kanolarına dayanır. Trimaranın Bölümleri Bölüm Diğer Adı Görevi Ana gövde Vaka Yaşam alanını, motoru ve salmayı taşır Yan gövde Ama Yanal stabilite sağlar Kiriş Aka Yan gövdeleri ana gövdeye bağlar Trimaran Türleri Gezi trimaranı: Ana gövdede kamara ve salon bulunur. Katlanır trimaran: Yan gövdeler ana gövdeye doğru katlanır. Tekne römorkla karayolunda taşınabilir. Okyanus yarış trimaranı: Hafif kompozit malzemeden üretilir. Uzun mesafe hız rekorlarında kullanılır. Motorlu trimaran: Askerî ve yolcu gemilerinde kullanılır. Kullanım Örnekleri IDEC Sport trimaranı, 2017'de Jules Verne Trophy'yi 40 gün 23 saatte tamamladı. Bu yarış, aralıksız dünya turudur. ABD Deniz Kuvvetleri'nin USS Independence (LCS-2) gemisi trimaran gövdelidir. Katamaran ve Tek Gövde ile Karşılaştırma Özellik Trimaran Katamaran Tek Gövde Gövde sayısı 3 2 1 Yaşam alanı Ana gövdede, dar İki gövde ve köprü güvertede Tek gövdede Yana yatma Düşük Düşük Yelkenlide belirgin Toplam genişlik Yüksek Yüksek Düşük Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina ve Bağlama Trimaranın toplam genişliği bağlama yerini belirler. Katlanır trimaranlar yan gövdeleri toplayarak dar yere sığar. Marinalar genişliğe göre farklı ücret tarifesi uygulayabilir. Seyir Özellikleri Dar ana gövde, suda düşük direnç oluşturur. Rüzgârla yatan tekne, tek yan gövde üzerinde ilerler. Yan gövde hacmi, teknenin taşıyabileceği yelken gücünü belirler. Fazla yük, trimaranın hızını belirgin biçimde düşürür. Ana gövdedeki salma veya ortadan yükselen salma, yanal kaymayı önler. Bazı yarış trimaranları hidrofoil kanatlarla gövdeyi sudan kaldırır. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilite ve yüzerlik şartlarını belirler. İlgili Terimler Katamaran, Yelkenli Tekne, Tekne Eni, Tekne Omurgası, Yat.
Trolling Motor
Trolling motor , balıkçılıkta düşük hızda sessiz seyir ve konum tutma için kullanılan elektrikli tekne motorudur. Trolling motor, ana motora ek olarak kullanılır. Trolling Motor Nedir? "Trolling" kelimesi, İngilizcede yavaş seyir hâlinde olta çekerek yapılan balıkçılığı ifade eder. Trolling motor, balığı ürkütmeden yavaş hareket etmeyi sağlar. Motor, 12 V, 24 V veya 36 V akü sistemiyle çalışır. Kumanda, el kolu, ayak pedalı veya uzaktan kumandayla yapılır. Montaj Türleri Tür Konum Özellik Baş montajlı Baş güverte Tekneyi çeker, hassas yön kontrolü sağlar Kıç montajlı Kıç aynalık Kurulumu kolaydır, küçük teknelerde yaygındır Motor montajlı Ana motorun kavitasyon plakası Ana motorun dümeniyle yönlendirilir İtiş Gücü Trolling motorların gücü genellikle pound (lb) cinsinden itiş kuvvetiyle ifade edilir. Örnek: "55 lb itiş". Bazı üreticiler, tekne ağırlığına göre itiş seçimi için genel kurallar yayımlar. Rüzgâr ve akıntı yüksekse daha güçlü motor seçilir. Şaft Boyu Şaft boyu, pervanenin su altında yeterli derinlikte kalmasını sağlar. Baş montajlı motorlarda şaft boyu, baş güvertenin su seviyesine yüksekliğine göre seçilir. Kısa şaft, dalgalı suda pervanenin havaya çıkmasına neden olur. GPS Destekli Özellikler Bazı trolling motorlar GPS alıcısıyla donatılır. Bu motorlar şu işlevleri sunar: Konum tutma: Motor, tekneyi belirlenen noktada tutar. Rota takibi: Motor, kaydedilen rotayı izler. Hız kontrolü: Belirlenen hızı korur. Konum tutma işlevi, çapa atmadan bir noktada balık tutmayı sağlar. Akü Seçimi Gerilim Tipik Akü Düzeni 12 V Tek akü 24 V Seri bağlı iki 12 V akü 36 V Seri bağlı üç 12 V akü Derin deşarja dayanıklı aküler tercih edilir. Lityum demir fosfat aküler ağırlığı azaltır. Tuzlu Su Uygunluğu Tatlı su modelleri deniz suyunda korozyona uğrayabilir. Deniz suyunda kullanılacak motorun tuzlu suya uygun olarak üretilmiş olması gerekir. Kullanım sonrası motor tatlı suyla yıkanır. Sık Sorulan Sorular Trolling motor ana motor olarak kullanılabilir mi? Küçük kayık ve botlarda ana motor olarak kullanılabilir. Ancak hızı ve gücü düşüktür. Trolling motor neden sessizdir? Elektrik motoru yanma ve egzoz sesi üretmez. Pervane düşük devirde döner. Trolling motor için ayrı akü gerekir mi? Marş aküsünün korunması için genellikle ayrı akü kullanılır. İlgili Terimler Elektrikli Tekne Motoru, Balıkçı Teknesi, Akü Kapasitesi, LiFePO4 Akü, GPS, Balık Bulucu.
Tutya
Tutya , teknelerde metal parçaları korozyondan korumak için kullanılan kurban anodun Türkçedeki yaygın adıdır. Kelime, eski dilde çinko oksit ve çinkoyu ifade eder. Tutya Nedir? Denizcilikte tutya, pervane, şaft, gövde ve motor parçalarına takılan aktif metal parçadır. Tutya, deniz suyunda korunan parçadan önce çözünür. Böylece pervane ve şaft gibi pahalı parçalar korozyondan korunur. Geleneksel olarak çinkodan yapıldığı için bu adı almıştır. Günümüzde alüminyum ve magnezyum tutyalar da kullanılır. Tutya Türleri Tür Kullanım Yeri Şaft tutyası Pervane şaftına kelepçelenir Somun tutyası Pervane somununun yerine veya üzerine takılır Gövde tutyası Gövde altına cıvatayla sabitlenir Motor tutyası Dıştan takma motor ve sterndrive ayağı Kalem tutya Motor soğutma devresi içinde Asılı tutya Marinada bağlıyken suya sarkıtılır Tutya Malzemesi Seçimi Su Türü Önerilen Malzeme Deniz suyu Çinko veya alüminyum Acı su Alüminyum Tatlı su Magnezyum Motor üreticileri, kendi ürünleri için uygun tutya malzemesini belirtir. Tutya Kontrolü Tekne karaya çekildiğinde tüm tutyalar incelenir. Tükenme oranı değerlendirilir. Bağlantı cıvataları kontrol edilir. Tutya yüzeyindeki beyaz tabaka temizlenir. Değişim Kuralları Tutya yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirilir. Yeni tutya boyanmaz. Montaj yüzeyi parlak metal olmalıdır. Bağlantı vidaları sıkıca takılır. Tükenme Hızının Anlamı Durum Olası Neden Normal tükenme Tutya görevini yapıyor Çok hızlı tükenme Kaçak akım veya yanlış malzeme Hiç tükenmeme Pasifleşme, boya veya bağlantı kopukluğu Motor İçindeki Tutyalar Deniz suyu soğutmalı motorlarda eşanjör ve soğutma devresinde kalem biçiminde tutyalar bulunur. Bu tutyalar dışarıdan görünmez. Motor bakım takviminde düzenli kontrol edilir. Tükenmiş kalem tutya parçaları eşanjör borularını tıkayabilir. Sık Sorulan Sorular Tutya ile kurban anot aynı şey midir? Evet. Tutya, kurban anodun Türkçedeki yaygın adıdır. Tutya takılmazsa ne olur? Pervane, şaft ve diğer metal parçalar korozyona uğrayabilir. Tutya değişimi suda yapılabilir mi? Bazı tutyalar dalgıç tarafından suda değiştirilebilir. Gövde tutyaları genellikle karada değiştirilir. Asılı tutya ne işe yarar? Marinada bağlıyken ek koruma sağlar. Teknenin bağlantı sistemine kabloyla bağlanır. İlgili Terimler Kurban Anot, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Katodik Koruma, Pervane.
Tuvalet Pompası
Tuvalet pompası , marin tuvalette yıkama suyunu çanağa alan ve atığı tahliye hattına iten pompadır. Pompa, tuvaletin en önemli hareketli parçasıdır. Tuvalet Pompası Nedir? Tekne tuvaleti şebeke basıncı ve yerçekimiyle çalışmaz. Bu nedenle suyun ve atığın taşınması bir pompa ile yapılır. Pompa manuel veya elektrikli olabilir. Pompa çift yönlü çalışır. Bir yönde deniz suyunu alır, diğer yönde atığı iter. Tuvalet Pompası Türleri Tür Çalışma İlkesi Pistonlu manuel pompa El koluyla piston hareket eder Diyaframlı manuel pompa Esnek diyafram hacim değiştirir Elektrikli santrifüj pompa Çark suyu döndürerek iter Elektrikli maseratör pompa Atığı parçalayıp iter Elektrikli diyafram pompa Atığı parçalamadan taşır Pompanın Valfleri Valf Konum Görevi Giriş klapesi Deniz suyu girişi Suyun geri kaçmasını önler Joker valf Tahliye çıkışı Atığın geri dönmesini önler Seçici valf Pompa gövdesi Yıkama ve kuru konumunu seçer Servis Kiti Üreticiler, tuvalet pompası için servis kitleri sunar. Servis kitinde genellikle şunlar bulunur: Joker valf Piston contaları O-ringler Klapeler Pompa gövdesi contası Servis kiti teknede yedek olarak bulundurulur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Atık çanağa geri dönüyor Joker valf aşınmış Pompa su almıyor Giriş vanası kapalı veya süzgeç tıkalı Kol sert hareket ediyor Kireç birikimi veya kuru conta Pompa gövdesinden sızıntı Conta veya O-ring aşınması Elektrikli pompa sesli çalışıyor Maseratör bıçağında yabancı cisim Kireç Birikimi İdrar ile deniz suyu birleştiğinde hortum ve pompa içinde kalsiyum tortusu oluşur. Bu tortu zamanla akış çapını daraltır. Bazı üreticiler tortu çözücü ürünler önerir. Ürün seçimi, pompa contalarıyla uyumuna göre yapılır. Bakım Adımları Su giriş ve tahliye vanalarını kapatın. Pompayı servis talimatına göre sökün. Joker valfi ve contaları değiştirin. Hareketli parçaları üreticinin önerdiği yağla yağlayın. Pompayı birleştirip kaçak kontrolü yapın. Sık Sorulan Sorular Joker valf ne sıklıkla değiştirilir? Değişim aralığı kullanıma bağlıdır. Geri sızıntı başladığında değiştirilir. Pompa yağlamasında hangi yağ kullanılır? Üreticinin önerdiği yağ kullanılır. Bazı yağlar contaları şişirebilir. İlgili Terimler Marin Tuvalet, Manuel Marin Tuvalet, Elektrikli Marin Tuvalet, Maceratör Pompa, Çekvalf, Sanitasyon Hortumu.
U
Usturmaça
Usturmaça , tekne gövdesi ile iskele, rıhtım veya başka bir tekne arasında tampon görevi gören yumuşak koruma elemanıdır. İngilizcede usturmaçaya "fender" denir. Usturmaça Nedir? Usturmaça, yanaşma ve bağlama sırasında gövdeye gelen darbeleri emer. Gövde ile sert yüzey arasında boşluk bırakır. Bu sayede jelkot, boya ve borda hasar görmez. Usturmaçalar teknede taşınabileceği gibi iskeleye de sabitlenebilir. Usturmaça Türleri Tür Biçim Kullanım Silindir usturmaça Uzun ve silindirik Borda boyunca dikey asılır Balon usturmaça Küresel Baş, kıç ve büyük gövdeler Düz usturmaça Yassı panel Sabit iskelelerde ve dar alanlarda Köşe usturmaçası L biçimli Kıç köşeleri ve iskele köşeleri İskele usturmaçası Profil veya blok İskele kenarına sabitlenir Malzeme Malzeme Özellik Şişirilebilir PVC (vinil) Hafiftir, basıncı ayarlanabilir Köpük dolgulu Delinse bile sönmez Kauçuk Ağır iş ve liman uygulamaları Köpük dolgulu kılıflı Gövdeye temas eden yüzey yumuşaktır Asılma Yöntemi Usturmaçayı borda boyunca gövdenin en geniş noktasına yerleştirin. Usturmaça halatını küpeşteye veya babaya bağlayın. Alt ucun su yüzeyine yakın olmasını sağlayın. Usturmaçaları gövde boyunca aralıklı dağıtın. Yanaşma sonrası yüksekliği iskele seviyesine göre ayarlayın. Boyut ve Sayı Seçimi Usturmaça boyutu ve sayısı, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Usturmaça üreticileri bu seçim için tablolar yayımlar. Ağır ve yüksek bordalı teknelerde daha büyük usturmaça kullanılır. Seyirde Usturmaça Seyir sırasında usturmaçalar içeri alınır. Dışarıda sallanan usturmaça gövdeye çarpar ve kaybolabilir. Usturmaçalar kıç dolaplarda veya usturmaça sepetlerinde saklanır. Bakım Usturmaçayı tatlı suyla ve hafif deterjanla yıkayın. Şişirilebilir modellerde basıncı kontrol edin. Valf çevresinde sızıntı olup olmadığına bakın. Kirli yüzeylerde usturmaça kılıfı kullanın. Sık Sorulan Sorular Usturmaça neden gövdeye iz bırakır? Usturmaça ile gövde arasına giren kum ve kir yüzeyi aşındırır. PVC yüzey, sıcakta gövdeye leke bırakabilir. Kılıf bu etkiyi azaltır. Usturmaça halatı hangi düğümle bağlanır? Hızlı ayarlanabilen düğümler tercih edilir. Kazık bağı ve yarım bağlar yaygın kullanılır. Usturmaça sönerse ne yapılır? Şişirilebilir modeller valften pompa ile şişirilir. Sızıntı sürüyorsa usturmaça onarılır veya değiştirilir. İlgili Terimler Tekne Usturmaçası, Balon Usturmaça, İskele Usturmaçası, Usturmaça Kılıfı, Usturmaça Halatı, Borda.
Usturmaça Halatı
Usturmaça halatı , usturmaçayı tekneye asmak ve yüksekliğini ayarlamak için kullanılan halattır. Halat, usturmaçanın gözünden tekne üzerindeki bağlantı noktasına uzanır. Usturmaça Halatı Nedir? Usturmaça halatı, usturmaçanın üst veya alt gözüne bağlanır. Halatın diğer ucu küpeşteye, babaya veya vardavela dikmesine bağlanır. Halat boyu ayarlanarak usturmaçanın gövdedeki konumu değiştirilir. Bu sayede usturmaça, iskele yüksekliğine göre doğru noktaya gelir. Halat Malzemesi Malzeme Özellik Polyester örgülü UV dayanımlı, elde rahat Naylon Esnek, darbeye dayanıklı Polipropilen Hafif, ekonomik; UV dayanımı sınırlı Usturmaça halatları sürekli güneş altında kalır. Bu nedenle UV dayanımı yüksek malzeme tercih edilir. Çap ve Uzunluk Çap: Usturmaçanın gözüne ve bağlanacak noktaya uygun olmalıdır. Uzunluk: Usturmaçayı küpeşteden su seviyesine kadar indirebilecek kadar olmalıdır. Hazır usturmaça halatları genellikle bir ucu gözlü olarak satılır. Bağlama Noktaları Nokta Uygunluk Küpeşte gözü Uygundur Baba Uygundur Vardavela dikmesinin alt kısmı Uygundur Vardavela teli Önerilmez; teli zorlar ve gevşetir Kullanılan Düğümler Yarım bağ: Hızla bağlanır ve ayarlanır. Kazık bağı: Halat ucunda sabit göz oluşturur. Volta: Babaya veya koç boynuzuna bağlamada kullanılır. Bazı teknelerde halat tutucu klipsler kullanılır. Klips, düğüm atmadan halat boyunu ayarlamayı sağlar. Yükseklik Ayarı Teknenin iskeleye temas edeceği noktayı belirleyin. Usturmaçanın orta noktasını bu seviyeye getirin. Halatı bağlantı noktasına sabitleyin. Yanaşma sonrası konumu yeniden kontrol edin. Yüzer pontonlarda yükseklik sabittir. Sabit rıhtımlarda su seviyesi değiştikçe ayar gerekebilir. Yatay Asma Bazı durumlarda usturmaça yatay asılır. Bu yöntemde iki halat kullanılır. Biri üst, diğeri alt göze bağlanır. Yatay asma, kıçtan yanaşmada ve alçak iskelelerde kullanılır. Sık Sorulan Sorular Usturmaça halatı neden kopar? Güneş ışığı ve sürekli sürtünme lifleri zayıflatır. Gözün keskin kenarlara değmesi de aşınmayı hızlandırır. Halat rengi önemli midir? Renk işlev açısından önemli değildir. Bazı tekne sahipleri görünüm uyumu için tekne rengine benzer halat seçer. Usturmaça halatı ne sıklıkla kontrol edilir? Sezon başında ve sonunda kontrol edilir. Sertleşmiş veya tüylenmiş halat değiştirilir. İlgili Terimler Usturmaça, Tekne Usturmaçası, Usturmaça Kılıfı, Koç Boynuzu, Baba, Tekne Halatı.
Usturmaça Kılıfı
Usturmaça kılıfı , usturmaçanın dış yüzeyine geçirilen kumaş örtüdür. Kılıf, usturmaça ile tekne gövdesi arasında yumuşak bir ara katman oluşturur. Usturmaça Kılıfı Nedir? PVC usturmaça yüzeyi, gövdeyle doğrudan temas eder. Bu temas, sürtünme ve ısı nedeniyle gövdede iz bırakabilir. Kum ve kir, usturmaça ile gövde arasında zımpara etkisi yapar. Kılıf, bu etkileri azaltır. Ayrıca usturmaçayı güneş ışığından korur. Kılıfın Görevleri Görev Açıklama Gövde koruması Jelkot ve boyada çizik ve iz oluşumunu azaltır UV koruması Usturmaçanın sertleşmesini ve renk solmasını geciktirir Sürtünme azaltma Usturmaçanın gövdeye yapışmasını önler Görünüm Tekne rengine uygun düzen sağlar Ses azaltma Gıcırdama sesini azaltır Kılıf Malzemeleri Malzeme Özellik Polyester örme kumaş Esnek, hızlı kurur Akrilik kumaş UV dayanımı yüksektir Pelüş (tüylü) kumaş Yumuşak yüzey sağlar Neopren Su itici ve esnektir Çift katlı kumaş Aşınmaya dayanıklıdır Ölçü Seçimi Kılıf, usturmaçanın modeline ve ölçüsüne göre seçilir. Silindir usturmaçalarda çap ve boy esas alınır. Balon usturmaçalarda çap esas alınır. Kılıf, usturmaçayı sıkıca sarmalıdır. Bol kılıf kırışır ve sürtünme noktası oluşturur. Takma Adımları Usturmaçanın havasını gerekirse hafifçe azaltın. Kılıfı usturmaçanın alt ucundan geçirin. Kılıfı usturmaça boyunca düzgünce yayın. Halat deliklerinin kılıftaki açıklıklarla hizalandığını kontrol edin. Usturmaçayı yeniden şişirin. Kılıfın ağzındaki ipi veya lastiği sıkın. Bakım Kılıfı tuzdan arındırmak için tatlı suyla yıkayın. Çamaşır makinesinde yıkanabilen modellerde üretici talimatını uygulayın. Kılıfı tamamen kuruduktan sonra saklayın. Yırtılan veya incelen kılıfı değiştirin. Sınırlamalar Islak kılıf, kuruyana kadar gövdeye nem verir. Kirli kılıf, temiz usturmaçadan daha fazla aşınma yapabilir. Bu nedenle kılıfların düzenli temizlenmesi gerekir. Sık Sorulan Sorular Usturmaça kılıfı gerekli midir? Zorunlu değildir. Gövdeyi korumak ve usturmaça ömrünü uzatmak için kullanılır. Kılıf usturmaçanın sönümleme özelliğini değiştirir mi? İnce kumaş kılıf sönümlemeyi belirgin biçimde değiştirmez. Darbe esas olarak usturmaçanın içindeki hava veya köpükle sönümlenir. Koyu renkli kılıf sorun yaratır mı? Koyu renk güneşte daha fazla ısınır. Bazı denizciler bu nedenle açık renk tercih eder. İlgili Terimler Usturmaça, Tekne Usturmaçası, Balon Usturmaça, Usturmaça Halatı, Marin Kumaş, Jelkot.
Uydu Haberleşmesi
Uydu haberleşmesi , yeryüzündeki terminaller arasında iletişimin yörüngedeki uydular aracılığıyla sağlanmasıdır. Teknelerde uydu haberleşmesi, karasal ağların ulaşmadığı açık denizde telefon, mesaj ve internet bağlantısı sunar. Uydu Haberleşmesi Nedir? Teknedeki uydu terminali, sinyali uyduya gönderir. Uydu sinyali bir yer istasyonuna iletir. Yer istasyonu, sinyali telefon veya internet ağına bağlar. Bu sistem, kıyıdan uzak bölgelerde iletişimi mümkün kılar. Uydu Yörünge Türleri Tür Yükseklik Özellik Yer eşzamanlı yörünge (GEO) Yaklaşık 35.786 km Sabit konum, yüksek gecikme Orta yörünge (MEO) Binlerce kilometre Orta gecikme Alçak yörünge (LEO) Yaklaşık 500–2.000 km Düşük gecikme, çok sayıda uydu gerekir Denizcilikte Kullanılan Sistemler Sistem Yörünge Tipik Kullanım Inmarsat GEO Ses, veri, GMDSS hizmetleri Iridium LEO Küresel ses, mesaj ve veri, GMDSS hizmetleri Starlink Maritime LEO Yüksek hızlı internet Thuraya GEO Bölgesel ses ve veri VSAT hizmetleri GEO veya diğer Gemiler ve büyük yatlar GMDSS ve Uydu Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi'nde (GMDSS) uydu hizmetleri A3 deniz alanında kullanılır. IMO, Inmarsat ve Iridium'un belirli hizmetlerini GMDSS için tanımıştır. Bu hizmetler tehlike çağrısı ve deniz güvenlik bilgisi iletimi sağlar. Terminal Türleri Tür Özellik El tipi uydu telefonu Taşınabilir, ses ve kısa mesaj Sabit uydu telefonu Tekneye monte anten Uydu mesajlaşma cihazı Mesaj ve konum paylaşımı Stabilize anten (VSAT) Uyduyu sürekli takip eder Düz panel anten LEO sistemlerinde elektronik takip Kullanım Alanları Hava tahmini alma Acil durum iletişimi E-posta ve mesajlaşma Konum takibi ve paylaşımı İnternet erişimi Seçim Ölçütleri Seyir bölgesindeki kapsama alanını kontrol edin. Gereken hizmeti belirleyin: ses, mesaj veya internet. Anten boyutunu ve montaj yerini değerlendirin. Enerji tüketimini hesaplayın. Abonelik ve veri ücretlerini karşılaştırın. Sık Sorulan Sorular Uydu telefonu her yerde çalışır mı? Kapsama, sisteme göre değişir. Iridium küresel kapsama sunar. Bazı sistemler kutup bölgelerini kapsamaz. Uydu interneti teknede ne kadar enerji tüketir? Tüketim, terminal türüne göre değişir. Değer üretici belgesinde yer alır. Uydu haberleşmesi VHF'nin yerini tutar mı? Hayır. VHF, yakındaki teknelerle doğrudan iletişim sağlar. İlgili Terimler Deniz Telsizi, VHF Telsiz, NAVTEX, EPIRB, Deniz Güvenliği, Deniz Elektroniği.
V
VHF Anteni
VHF anteni , deniz VHF telsizinin radyo sinyallerini gönderen ve alan antendir. Anten, telsizin menzilini belirleyen en önemli etkendir. VHF Anteni Nedir? VHF dalgaları görüş hattında yayılır. Bu nedenle anten ne kadar yüksekteyse menzil o kadar artar. Anten, telsize koaksiyel kabloyla bağlanır. Teknelerde VHF anteni genellikle direk tepesine, radar direğine veya hardtop üzerine monte edilir. VHF Anteni Türleri Tür Özellik Kullanım Paslanmaz kırbaç anten Kısa ve hafif Yelkenli direk tepesi Fiberglas anten Uzun, kazancı yüksek Motoryatlar Kısa el telsizi anteni Esnek El telsizleri Acil durum anteni Katlanır veya sökülebilir Direk kaybında yedek Anten Kazancı Anten kazancı desibel (dB) cinsinden ifade edilir. Kazanç arttıkça anten, enerjiyi yatay düzlemde daha yoğun toplar. Kazanç Işıma Özelliği Uygun Tekne 3 dB Geniş dikey ışıma açısı Yelkenliler 6 dB Orta Motoryatlar 9 dB Dar dikey ışıma açısı Büyük ve kararlı tekneler Yelkenli yattığında dar ışımalı anten sinyali gökyüzüne veya suya yönlendirebilir. Bu nedenle yelkenlilerde düşük kazançlı antenler tercih edilir. Yükseklik ve Menzil Yaklaşık VHF menzili, iki antenin yüksekliğine bağlıdır. Yaklaşık formül: Menzil (deniz mili) ≈ 2,5 × (√anten 1 yüksekliği + √anten 2 yüksekliği). Yükseklikler metre cinsindendir. Örnek: Teknedeki anten 9 m, kıyı istasyonu anteni 100 m yükseklikte olsun. Menzil ≈ 2,5 × (3 + 10) ≈ 32 deniz mili olur. Koaksiyel Kablo Kablo Türü Özellik RG-58 İnce, kısa hatlarda kullanılır RG-8X Orta kayıp RG-213 Kalın, düşük kayıp LMR-400 benzeri düşük kayıplı kablolar Uzun hatlarda kullanılır Uzun direklerde düşük kayıplı kablo kullanılması sinyal kaybını azaltır. Montaj Kuralları Anteni mümkün olduğunca yükseğe yerleştirin. Diğer antenlerden ve radar ışınından uzak tutun. Konnektörleri su geçirmez yapın. Kabloyu keskin bükmeden döşeyin. Montaj sonrası anten ve kablo sistemini SWR ölçümüyle kontrol edin. SWR, duran dalga oranıdır. Yüksek SWR, anten veya kablo arızasını gösterir. Sık Sorulan Sorular Uzun anten her zaman daha iyi midir? Uzun anten kazancı artırır, ancak sallanan teknede ışımayı daraltır. Direk kaybında ne yapılır? Acil durum anteni takılır veya el telsizi kullanılır. AIS ve VHF aynı anteni kullanabilir mi? Anten ayırıcı ile kullanabilir. İlgili Terimler VHF Telsiz, Sabit VHF, AIS Alıcısı, GPS Anteni, Kablo Rakoru, Radar Anteni.
VHF Telsiz
VHF telsiz , deniz VHF bandında çalışan ve gemiler, tekneler ve kıyı istasyonları arasında sesli ve dijital iletişim sağlayan telsizdir. VHF, İngilizce "Very High Frequency" (Çok Yüksek Frekans) ifadesinin kısaltmasıdır. VHF Telsiz Nedir? Deniz VHF telsizleri yaklaşık 156 MHz ile 162 MHz arasındaki frekansları kullanır. Bu bant, uluslararası olarak denizcilik hizmetlerine ayrılmıştır. VHF dalgaları görüş hattında yayılır. Bu nedenle menzil, anten yüksekliğine bağlıdır. Önemli VHF Kanalları Kanal Frekans Kullanım 16 156,800 MHz Tehlike, emniyet ve çağrı kanalı 70 156,525 MHz Dijital Seçmeli Çağrı (DSC) 13 156,650 MHz Köprüüstünden köprüüstüne seyir emniyeti 06 156,300 MHz Gemiler arası emniyet ve arama-kurtarma Kanal 70 sesli iletişim için kullanılmaz. Marinalar ve liman idareleri kendi çalışma kanallarını duyurur. Çıkış Gücü ve Menzil Telsiz Türü Çıkış Gücü Sabit VHF 25 W, düşük güç 1 W El telsizi Genellikle 5–6 W, düşük güç 1 W Yaklaşık menzil, anten yüksekliklerine göre birkaç deniz milinden birkaç on deniz miline kadar değişir. DSC İşlevi DSC, Dijital Seçmeli Çağrı ifadesinin kısaltmasıdır. DSC destekli telsizlerde kırmızı bir tehlike düğmesi bulunur. Düğmeye basıldığında telsiz, MMSI numarasını ve GPS konumunu kanal 70'ten yayınlar. Kıyı istasyonları ve yakındaki gemiler bu çağrıyı otomatik alır. Operatör Belgesi Deniz VHF telsizinin kullanımı için operatör belgesi gerekir. Gezi teknelerinde yaygın belge, Kısa Mesafe Telsiz Operatörü Belgesi (SRC) dir. Belge, Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi (GMDSS) kapsamındaki VHF kullanımını kapsar. Tehlike Çağrısı Sırası DSC tehlike düğmesine basın. Kanal 16'da "MAYDAY" çağrısını üç kez yapın. Teknenin adını ve MMSI'yi bildirin. Konumu bildirin. Tehlikenin türünü ve gereken yardımı bildirin. Teknedeki kişi sayısını bildirin. Sık Sorulan Sorular VHF telsiz ile cep telefonu arasındaki fark nedir? VHF yayını çevredeki tüm istasyonlarca duyulur. Bu özellik, acil durumda yakındaki teknelerin yardımını mümkün kılar. Kanal 16 sürekli dinlenmeli mi? Seyir sırasında kanal 16 dinlenir. Bu uygulama, tehlike çağrılarının duyulmasını sağlar. VHF telsiz kullanmak için ruhsat gerekir mi? Teknenin telsiz istasyonu ruhsatı ve operatörün belgesi gerekir. İlgili Terimler Deniz Telsizi, El Telsizi, Sabit VHF, DSC, VHF Anteni, MMSI Numarası.
Vana
Vana , bir boru veya hortum hattında akışkanın geçişini açan, kapatan veya ayarlayan elemandır. Teknelerde vanalar yakıt, tatlı su, deniz suyu ve atık su hatlarında kullanılır. Vana Nedir? Vana, hat içinde hareketli bir kapatma elemanı taşır. Bu eleman döndürüldüğünde veya kaydırıldığında akış yolu açılır veya kapanır. Teknelerde vanalar, arızada hattı izole etmeyi sağlar. Su hattının altındaki vanalar, teknenin su almasını önleyen güvenlik elemanlarıdır. Vana Türleri Tür Çalışma Şekli Kullanım Küresel vana Delikli küre çeyrek tur döner Deniz suyu, yakıt, su Sürgülü vana Sürgü yukarı aşağı hareket eder Eski teknelerde deniz suyu Konik vana Konik tapa döner Geleneksel deniz suyu vanası Çekvalf Akışı tek yönde geçirir Pompa çıkışları Y vanası Akışı iki yöne ayırır Tuvalet tahliyesi Üç yollu vana Akışı üç bağlantı arasında yönlendirir Yakıt tankı seçimi İğne vana İnce akış ayarı Ölçüm hatları Teknede Vana Kullanım Alanları Sistem Vananın Görevi Deniz suyu girişi Motor ve klima suyunu açıp kapatır Tuvalet Giriş ve tahliyeyi kontrol eder Yakıt hattı Tank çıkışını kapatır Tatlı su Hatları ayırır Sintine Pompa hattını yönlendirir Malzemeler Malzeme Kullanım DZR pirinç Çinko kaybına dayanıklı pirinç Bronz Deniz suyu vanaları Paslanmaz çelik Yakıt ve su hatları Cam takviyeli kompozit Deniz suyu vanaları Standart pirinç, deniz suyunda çinko kaybına uğrar. Bu olaya "dezinkifikasyon" denir. DZR (Dezincification Resistant) pirinç bu soruna dayanıklıdır. İlgili Standart ISO 9093, gezi teknelerinde deniz suyu vanalarını ve gövde geçişlerini tanımlar. Standart; metal ve metal dışı malzemeleri ayrı bölümlerde ele alır. Kullanım Kuralları Vanaların konumunu ve görevini etiketleyin. Deniz suyu vanalarını düzenli olarak açıp kapatın. Teknede uzun süre kalınmayacaksa gereksiz vanaları kapatın. Her vananın yanında uygun boyda konik tapa bulundurun. Sık Sorulan Sorular Vana kolu konumu neyi gösterir? Küresel vanalarda kol hatla paralelse vana açıktır. Kol hatta dikse vana kapalıdır. Vana neden sıkışır? Deniz canlıları, kireç ve uzun süre kullanılmama sıkışmaya yol açar. İlgili Terimler Küresel Vana, Deniz Suyu Vanası, Seacock, Çekvalf, Gövde Geçişi, Hortum Kelepçesi.
Voltmetre
Voltmetre , iki nokta arasındaki elektrik gerilimini volt (V) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde voltmetre çoğunlukla akü gerilimini izlemek için kullanılır. Voltmetre Nedir? Voltmetre, ölçülecek devreye paralel bağlanır. Cihazın iç direnci çok yüksektir. Bu sayede ölçüm sırasında devreden neredeyse akım çekmez. Gösterge, analog ibre veya dijital ekran biçiminde olabilir. Voltmetre Türleri Tür Kullanım Panel voltmetresi Elektrik panosunda sürekli gösterim Dijital multimetre Arıza tespitinde el ile ölçüm Akü monitörü içindeki voltmetre Gerilim, akım ve kapasite birlikte gösterilir AC voltmetre Kıyı elektriği ve jeneratör gerilimi Teknede Gerilim Okuma Akü gerilimi, akünün durumu hakkında bilgi verir. Ancak değer, şarj ve yük durumuna göre değişir. Durum Gerilime Etkisi Şarj sırasında Gerilim yükselir Yük altında Gerilim düşer Dinlenme durumunda Gerçek şarj durumunu daha iyi gösterir Dinlenme Gerilimi Kurşun asit akülerde dinlenme gerilimi şarj durumunu yaklaşık gösterir. Ölçüm, akü birkaç saat şarj ve yük olmadan bekletildikten sonra yapılır. Dinlenme Gerilimi (12 V kurşun asit, yaklaşık) Şarj Durumu 12,7 V Yaklaşık %100 12,4 V Yaklaşık %75 12,2 V Yaklaşık %50 12,0 V Yaklaşık %25 Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Lityum Akülerde Sınırlama LiFePO4 akülerin gerilim eğrisi düzdür. Gerilim, şarj durumunun büyük bölümünde çok az değişir. Bu nedenle voltmetre, lityum akülerde kalan kapasiteyi doğru göstermez. Akım sayan akü monitörü kullanılır. Arıza Tespitinde Kullanım Multimetre ile şu ölçümler yapılır: Akü kutup başı gerilimi Cihaz girişindeki gerilim Gerilim düşümü (iki nokta arasındaki fark) Sigortanın her iki ucundaki gerilim Sık Sorulan Sorular Panel voltmetresi neden multimetreden farklı değer gösterir? Panel ile akü arasındaki kabloda gerilim düşümü olabilir. Gösterge hassasiyeti de farklı olabilir. Motor çalışırken voltmetre ne göstermelidir? 12 V sistemde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5–14,5 V aralığındadır. Voltmetre akımı ölçer mi? Hayır. Akım ampermetre ile ölçülür. Gerilim düşümü voltmetreyle nasıl ölçülür? Cihaz çalışırken akü kutbu ile cihaz girişi arasındaki gerilim farkı ölçülür. Bu fark, kablodaki kaybı gösterir. İlgili Terimler Ampermetre, Akü Monitörü, Tekne Aküsü, Elektrik Panosu, 12 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti.
Y
Yakıt Filtresi
Yakıt filtresi , yakıtın motora ulaşmadan önce içindeki kir, pas ve suyu tutan filtredir. Temiz yakıt, enjektörlerin ve yakıt pompasının doğru çalışmasını sağlar. Yakıt Filtresi Nedir? Teknelerde yakıt tankında zamanla tortu, su ve mikrobiyal kirlenme oluşabilir. Dalgalı denizde tank içindeki tortu karışır ve yakıt hattına geçer. Yakıt filtresi bu kirleri tutar. Teknelerde genellikle birden fazla yakıt filtresi bulunur. Filtre Kademeleri Kademe Konum Görevi Birincil filtre Tank ile motor arasında Suyu ve iri partikülleri tutar İkincil filtre Motor üzerinde İnce partikülleri tutar Birincil filtre genellikle su ayırıcı özelliktedir. İkincil filtre, enjeksiyon sistemini korur. Mikron Derecesi Filtrelerin süzme kabiliyeti mikron (μm) cinsinden ifade edilir. Küçük mikron değeri daha ince süzme anlamına gelir. Birincil filtre ikincil filtreden daha iri mikron değerinde seçilir. Bu sıralama, ince filtrenin hızla tıkanmasını önler. Doğru değerler motor üreticisinin teknik belgesinde yer alır. Tıkanma Belirtileri Belirti Açıklama Güç kaybı Motor tam gaza ulaşamaz Devir dalgalanması Yakıt akışı düzensizleşir Motorun durması Yakıt beslemesi kesilir Vakum göstergesinde artış Filtre direnci yükselir Bazı filtre gövdelerinde vakum göstergesi bulunur. Gösterge, filtrenin değişim zamanını gösterir. Değişim Adımları (Dizel) Yakıt vanasını kapatın. Filtrenin altına toplama kabı koyun. Eski filtreyi sökün. Yeni filtreyi temiz yakıtla doldurun (üretici izin veriyorsa). Contayı yakıtla ıslatarak filtreyi takın. Yakıt vanasını açın. Sistemden havayı alın. Motoru çalıştırıp kaçak kontrol edin. Hava Alma Dizel yakıt sistemine giren hava, motorun çalışmasını engeller. Filtre değişiminden sonra hava, tahliye vidaları açılarak ve el pompası kullanılarak atılır. Bazı modern motorlarda elektrikli besleme pompası bu işlemi otomatik yapar. Sık Sorulan Sorular Yedek yakıt filtresi teknede bulundurulmalı mı? Evet. Kirli yakıt alındığında filtre seyir sırasında tıkanabilir. Benzinli motorlarda yakıt filtresi farklı mıdır? Benzinli motorlar da su ayırıcı ve ince filtre kullanır. Filtre türü, yakıt sistemine göre seçilir. Filtre değişim aralığı nedir? Aralık üretici tarafından çalışma saati olarak belirlenir. Kirli yakıt alındığında daha erken değiştirilir. İlgili Terimler Su Ayırıcı Filtre, Yakıt Pompası, Enjektör, Yakıt Tankı, Dizel Tekne Motoru, Yakıt Hortumu.
Yakıt Hortumu
Yakıt hortumu , teknede yakıtı tanktan motora ve dönüş hattından tanka taşıyan hortumdur. Yakıt hortumu, yakıta ve yangına dayanım açısından özel standartlara göre üretilir. Yakıt Hortumu Nedir? Yakıt hortumu, yakıt sistemindeki esnek bağlantıları oluşturur. Hortum; dolum hattında, besleme hattında, dönüş hattında ve havalandırma hattında kullanılır. Hortumun iç katmanı yakıta dayanıklıdır. Dış katman, aşınma, UV ve ısıya karşı korur. Uygun olmayan hortum, yakıtla temas ettiğinde şişer veya çatlar. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 7840 Yangına dayanıklı denizcilik yakıt hortumları ISO 8469 Yangına dayanıklı olmayan denizcilik yakıt hortumları SAE J1527 ABD denizcilik yakıt hortumu standardı ABYC H-24 Benzin yakıt sistemleri ABYC H-33 Dizel yakıt sistemleri SAE J1527 Sınıfları Sınıf Özellik A1 Yangına dayanıklı, sürekli yakıt teması A2 Yangına dayanıklı, havalandırma ve dolum hatları B1 Yangına dayanıklı değil, sürekli yakıt teması B2 Yangına dayanıklı değil, havalandırma ve dolum Motor bölmesindeki hatlarda yangına dayanıklı hortum kullanılır. Hortum Üzerindeki İşaretler Yakıt hortumunun dış yüzeyinde standart, sınıf, çap ve üretim bilgisi yazılıdır. Bu yazı, hortumun uygunluğunu doğrulamayı sağlar. Yazısı olmayan hortum yakıt sisteminde kullanılmaz. Montaj Kuralları Hortumun iç çapını bağlantı ağzına uygun seçin. Paslanmaz hortum kelepçesi kullanın. Hortumu sıcak egzoz parçalarından uzak tutun. Hortumu destek kelepçeleriyle sabitleyin. Kıvrımlarda ezilmeyi önleyin. Montajdan sonra kaçak kontrolü yapın. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Yakıt kokusu Hortum geçirgen veya sızdırıyor Yüzeyde çatlak Malzeme yaşlanmış Sertleşme Esneklik kaybı Şişme Uyumsuz yakıt veya katkı Bağlantıda nem Kelepçe veya hortum ağzı sorunu Biyoyakıt ve Etanol Bazı yakıtlar etanol veya biyodizel içerir. Eski hortumlar bu katkılara dayanıklı olmayabilir. Hortum seçiminde yakıt içeriği dikkate alınır. Sık Sorulan Sorular Yakıt hortumu ne sıklıkla değiştirilir? Değişim, gözle kontrol ve üretici önerisine göre yapılır. Benzin buharı neden tehlikelidir? Benzin buharı havadan ağırdır ve sintinede birikerek yangın riski oluşturur. İlgili Terimler Tekne Hortumu, Yakıt Tankı, Yakıt Filtresi, Hortum Kelepçesi, Güverte Dolum Ağzı, Yakıt Pompası.
Yakıt Pompası
Yakıt pompası , yakıtı tanktan çekerek motorun yakıt sistemine gereken basınçta ileten pompadır. Motor türüne göre bir veya birden fazla yakıt pompası kullanılır. Yakıt Pompası Nedir? Yakıt tankı genellikle motordan aşağıda veya uzakta bulunur. Pompa, yakıtı filtrelerden geçirerek motora ulaştırır. Dizel motorlarda ikinci bir pompa, yakıtı enjeksiyon basıncına çıkarır. Benzinli enjeksiyonlu motorlarda elektrikli pompa sabit basınç sağlar. Yakıt Pompası Türleri Tür Görevi Kullanım Besleme pompası Yakıtı tanktan filtrelere çeker Dizel ve benzinli motorlar Yüksek basınç pompası Yakıtı enjeksiyon basıncına çıkarır Dizel motorlar Elektrikli yakıt pompası Sabit basınçta yakıt sağlar Enjeksiyonlu benzinli motorlar Mekanik diyafram pompa Eksantrik veya motor hareketiyle çalışır Karbüratörlü motorlar El pompası (puar) Yakıt hattını elle doldurur Dıştan takma motorlar Dıştan Takma Motorda Puar Dıştan takma motorun yakıt hortumunda kauçuk bir el pompası bulunur. Bu pompaya halk arasında "puar" denir. Puar sıkılarak yakıt hattı motor çalıştırılmadan önce doldurulur. Puarın içindeki tek yönlü valfler, yakıtın yalnızca motora doğru akmasını sağlar. Dizel Motorda Yakıt Akışı Besleme pompası yakıtı tanktan çeker. Yakıt su ayırıcı filtreden geçer. Yakıt ince filtreden geçer. Yüksek basınç pompası yakıtı sıkıştırır. Enjektörler yakıtı silindirlere püskürtür. Fazla yakıt dönüş hattıyla tanka geri döner. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Pompa arızası, hatta hava Yüksek devirde güç kaybı Yetersiz yakıt basıncı Pompa sesi yok (elektrikli) Sigorta, röle veya pompa arızası Yakıt kaçağı Diyafram veya conta hasarı Puar sertleşmiyor Hortumda kaçak veya valf arızası Güvenlik Yakıt pompası bağlantıları kaçağa karşı düzenli kontrol edilir. Benzinli sistemlerde pompa ve elektrik bağlantıları ateşleme korumalı olmalıdır. Yakıt hortumları denizcilik standardına uygun seçilir. Sık Sorulan Sorular Yüksek basınç pompası kullanıcı tarafından onarılabilir mi? Yüksek basınç pompaları hassas parçalar içerir. Onarım genellikle yetkili servis tarafından yapılır. Puar ne zaman değiştirilir? Kauçuk çatladığında, sertleştiğinde veya valfler çalışmadığında değiştirilir. Elektrikli yakıt pompası neden ses çıkarır? Pompa motoru çalışırken hafif bir uğultu üretir. Sesin artması aşınma veya kısıtlı akışı gösterebilir. İlgili Terimler Yakıt Filtresi, Su Ayırıcı Filtre, Enjektör, Yakıt Tankı, Yakıt Hortumu, Dizel Tekne Motoru.
Yakıt Tankı
Yakıt tankı , teknede motorun ve jeneratörün kullandığı benzin veya dizel yakıtı depolayan haznedir. Yakıt tankı, teknenin yakıt sisteminin başlangıç noktasıdır. Yakıt Tankı Nedir? Yakıt tankı, yakıtı motora gönderilene kadar güvenle saklar. Tank, güverte dolum ağzından doldurulur. Yakıt, tank çıkışından filtrelere ve motora gider. Dizel sistemlerde fazla yakıt dönüş hattıyla tanka geri döner. Tank, yakıt buharının dışarı çıkması için havalandırılır. Tank Türleri Tür Özellik Kullanım Sabit tank Tekneye kalıcı monte İçten takma motorlu tekneler Taşınabilir tank Elle taşınır, hortumla bağlanır Küçük dıştan takma motorlu tekneler Esnek tank Esnek malzemeden Ek yakıt kapasitesi Tank Malzemeleri Malzeme Özellik Alüminyum Hafif, korozyon kontrolü gerekir Paslanmaz çelik Dayanıklı, dizel tanklarında kullanılır Polietilen Korozyona dayanıklı, hafif Fiberglas Gövdeye entegre edilebilir Malzeme seçiminde yakıt türü dikkate alınır. Bazı plastikler benzinle uyumlu değildir. Tankın Bağlantıları Bağlantı Görevi Dolum hattı Güverteden yakıt alır Havalandırma Buharı dışarı atar, basınç farkını önler Çekiş borusu Yakıtı tankın dibine yakın noktadan alır Dönüş hattı Dizel sistemlerde fazla yakıtı geri getirir Seviye sensörü Yakıt miktarını gösterir Muayene kapağı Temizlik ve kontrol İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 21487 Kalıcı monte benzin ve dizel tankları ISO 10088 Kalıcı monte yakıt sistemleri ISO 13591 Taşınabilir yakıt tankları Tankın Konumu Tank, sıcak motor parçalarından uzak tutulur. Ağırlık merkezi alçak ve teknenin ortasına yakın olmalıdır. Tank, hareket etmeyecek şekilde sabitlenir. Sintine suyuyla sürekli temas etmemelidir. Tank İçinde Su ve Tortu Tank içinde yoğuşma sonucu su birikebilir. Dizel yakıtta su, mikrobiyal kirlenmeye yol açar. Tank dibinde tortu oluşur. Dalgalı denizde tortu karışır ve filtreleri tıkar. Tankın dolu tutulması yoğuşmayı azaltır. Bakım Su ayırıcı filtreyi düzenli boşaltın. Muayene kapağından tankı periyodik inceleyin. Bağlantı ve hortumlarda kaçak arayın. Havalandırma çıkışının açık olduğunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Tank kapasitesi menzili nasıl etkiler? Menzil, tank kapasitesinin saatlik tüketime bölünmesi ve hızla çarpılmasıyla hesaplanır. Tank neden tamamen boşaltılmamalıdır? Tank dibindeki tortu ve su motora ulaşabilir. Yakıt tankı temizliği nasıl yapılır? Yakıt boşaltılır ve tortu temizlenir. Bazı firmalar yakıt filtrasyon hizmeti sunar. İlgili Terimler Yakıt Filtresi, Su Ayırıcı Filtre, Yakıt Hortumu, Güverte Dolum Ağzı, Tank Seviye Göstergesi, Havalandırma Filtresi.
Yangın Algılama Sistemi
Yangın algılama sistemi , teknedeki yangını erken aşamada duman, ısı veya alev belirtilerinden algılayan ve uyarı veren sistemdir. Sistem, mürettebatın yangına hızla müdahale etmesini sağlar. Yangın Algılama Sistemi Nedir? Yangın algılama sistemi, teknenin farklı bölümlerine yerleştirilen dedektörlerden oluşur. Dedektörler, bir kontrol paneline bağlıdır. Dedektör yangın belirtisi algıladığında panel sesli ve ışıklı alarm verir. Bazı sistemler sabit söndürme sistemini veya motor durdurma devresini de tetikler. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Dedektörler Duman, ısı veya alevi algılar Kontrol paneli Sinyalleri izler, alarm verir Alarm cihazları Siren ve ışıklı uyarı Elle ihbar butonu Yangını kişinin bildirmesini sağlar Bağlantı modülleri Söndürme sistemi ve fanlarla bağlantı Dedektör Türleri Tür Algılama İlkesi Uygun Bölüm Optik duman dedektörü Dumanın ışığı saçması Kamara, salon İyonizasyon duman dedektörü Dumanın iyon akımını değiştirmesi Genel alanlar Isı dedektörü Sabit sıcaklık veya hızlı sıcaklık artışı Makine dairesi, kuzine Alev dedektörü Alevin ışınımı Makine dairesi Çok sensörlü dedektör Duman ve ısı birlikte Genel alanlar Makine dairesi ve kuzine gibi buhar ve egzoz bulunan bölgelerde duman dedektörü yanlış alarm verebilir. Bu bölgelerde ısı dedektörü tercih edilir. Makine Dairesi Koruması Makine dairesi, teknedeki en yüksek yangın riskli bölgedir. Bu bölümde: Isı dedektörü kullanılır. Sabit söndürme sistemi bulunabilir. Alarm, kaptan köşkünde görülür. Söndürme tetiklendiğinde motorlar ve fanlar otomatik durdurulabilir. Gezi Teknelerinde Uygulama Küçük teknelerde bağımsız, pilli duman dedektörleri yaygındır. Büyük yatlarda merkezi panelli ve bölgeli sistemler kullanılır. Bölgeli sistemler, alarmın hangi bölümden geldiğini gösterir. Kurulum İlkeleri Her kamaraya ve salona dedektör yerleştirin. Makine dairesine ısı dedektörü yerleştirin. Dedektörleri tavana, hava akışı az olan noktaya monte edin. Alarmın uyuyan kişileri uyandıracak düzeyde olmasını sağlayın. Sistemi teknenin elektrik sistemine sigortalı bağlayın. Test ve Bakım Dedektörleri test düğmesiyle düzenli olarak test edin. Pilleri üretici önerisine göre değiştirin. Dedektörleri tozdan temizleyin. Panel uyarılarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Gezi teknesinde yangın algılama zorunlu mudur? Zorunluluk teknenin türüne ve mevzuata göre değişir. Ticari teknelerde şartlar daha kapsamlıdır. Yanlış alarm nasıl azaltılır? Doğru dedektör türü doğru bölüme yerleştirilir. Dedektör ne kadar süre kullanılır? Üretici, dedektörün azami kullanım süresini belirtir. İlgili Terimler Duman Dedektörü, Yangın Söndürücü, Marin Yangın Söndürücü, Makine Dairesi, Karbonmonoksit Dedektörü, Gaz Dedektörü.
Yangın Battaniyesi
Yangın battaniyesi , küçük yangınları üzerine örtülerek oksijensiz bırakan ve söndüren yanmaz örtüdür. Teknelerde yangın battaniyesi özellikle kuzinede kullanılır. Yangın Battaniyesi Nedir? Yangın battaniyesi, cam elyaf veya benzeri yanmaz kumaştan üretilir. Battaniye, alevin üzerine örtüldüğünde havanın yangına ulaşmasını keser. Oksijen kalmayınca yangın söner. Battaniye, bir kılıf içinde saklanır ve çekme bantlarıyla hızla çıkarılır. Yangın Battaniyesinin Özellikleri Özellik Açıklama Malzeme Cam elyaf veya yanmaz kumaş Saklama Duvara monte kılıf Çıkarma Kılıftan sarkan çekme bantları Kullanım Tek kullanımlık, kullanım sonrası değiştirilir Standart EN 1869 EN 1869, yangın battaniyelerinin test ve performans şartlarını belirleyen Avrupa standardıdır. Kullanım Alanları Tava ve tencere yangınları Küçük kumaş ve minder yangınları Giysisi tutuşan kişinin alevlerinin söndürülmesi Kuzinede Önemi Pişirme yağı yangınlarında su kullanılmaz. Su, kızgın yağın içinde ani buharlaşarak yanan yağı etrafa sıçratır. Battaniye, tavanın üzerini kapatarak yangını güvenle söndürür. Kullanım Adımları Kılıftan sarkan bantları aşağı doğru çekin. Battaniyeyi açın ve ellerinizi korumak için kenarlarını içe doğru sarın. Battaniyeyi yangının üzerine yavaşça, kendinizden uzağa doğru örtün. Ocağı veya gazı kapatın. Battaniyeyi en az birkaç dakika kaldırmadan bırakın. Yangının tamamen söndüğünden ve soğuduğundan emin olun. Battaniye erken kaldırılırsa yangın yeniden alevlenebilir. Giysi Yangınında Kullanım Giysisi tutuşan kişi yere yatırılır. Battaniye kişinin üzerine sarılır. Bu işlem alevlerin oksijenle temasını keser. Ardından tıbbi yardım alınır. Montaj Battaniye ocağın yakınına ancak alevin ulaşamayacağı bir noktaya monte edilir. Kuzine girişine yakın konum tercih edilir. Kılıfın önünde engel bulunmamalıdır. Sık Sorulan Sorular Yangın battaniyesi yeniden kullanılabilir mi? Hayır. Kullanılan battaniye hasar görmüş olabilir ve değiştirilir. Yangın battaniyesi yakıt yangınında kullanılır mı? Küçük sıvı yangınlarında kullanılabilir. Büyük yakıt yangınlarında söndürücü gerekir. Battaniyenin ömrü ne kadardır? Üretici, kontrol ve değişim sürelerini belirtir. Kılıf ve kumaş düzenli kontrol edilir. Yangın battaniyesi kaç kişilik alana yeterlidir? Battaniye boyutu kullanım amacına göre seçilir. Kuzinede tava ve ocak alanını örtecek boyut yeterlidir. İlgili Terimler Yangın Söndürücü, Marin Yangın Söndürücü, Marin Ocak, Gaz Dedektörü, Duman Dedektörü, Tekne Güvenliği.
Yangın Söndürücü
Yangın söndürücü , başlangıç aşamasındaki yangını söndürmek için söndürme maddesini basınçla püskürten taşınabilir cihazdır. Teknelerde yangın söndürücü, temel güvenlik ekipmanlarındandır. Yangın Söndürücü Nedir? Yangın; yakıt, oksijen ve ısının birleşmesiyle oluşur. Söndürücü, bu unsurlardan birini ortadan kaldırır. Örnek: Karbondioksit oksijeni uzaklaştırır, su ısıyı düşürür. Söndürücü, basınçlı tüp, valf, hortum ve söndürme maddesinden oluşur. Yangın Sınıfları (EN 2) Sınıf Yanıcı Madde Örnek A Katı maddeler Ahşap, kumaş, kâğıt, minder B Yanıcı sıvılar Benzin, dizel, yağ C Yanıcı gazlar Propan, bütan D Yanıcı metaller Magnezyum, alüminyum tozu F Pişirme yağları Kızartma yağı Elektrikli ekipman yangınları ayrı bir sınıf değildir. Söndürücünün etiketi, elektrikli ekipmanda kullanım uygunluğunu belirtir. Söndürücü Türleri Tür Uygun Sınıflar Teknede Kullanım Kuru kimyevi toz (ABC) A, B, C Genel amaçlı, yaygın Karbondioksit (CO₂) B, elektrikli ekipman Makine dairesi, elektrik panoları Köpük A, B Kamara ve yakıt bölgeleri Su sisi A, bazıları F Kamara içi Islak kimyasal F Kuzine Teknede Söndürücü Seçimi Söndürücünün türü, yangın riskine göre seçilir. Kuzine yakınında pişirme yağı yangınlarına uygun söndürücü veya yangın battaniyesi bulunur. Makine dairesinde sabit söndürme sistemi kullanılabilir. Söndürücüler kolay erişilebilir yerlere yerleştirilir. ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangından korunma şartlarını ve söndürücü konumlarını belirler. Kullanım Adımları Emniyet pimini çekin. Hortumu yangının tabanına yöneltin. Kolu sıkın. Yangının tabanını soldan sağa tarayın. Yangınla aranızda kaçış yolu bırakın. Yangın büyüyorsa söndürmeye çalışmayın, tekneyi terk etme hazırlığı yapın. Bakım ve Kontrol Basınç göstergesinin yeşil alanda olduğunu kontrol edin. Emniyet pimi ve mühürün yerinde olduğunu doğrulayın. Kuru tozlu söndürücüleri titreşimde topaklanmaya karşı ara sıra çevirin. Üreticinin ve mevzuatın belirlediği periyotlarda yetkili servise kontrol ettirin. Sık Sorulan Sorular Teknede kaç söndürücü bulunur? Sayı ve kapasite, teknenin boyuna, motor gücüne ve mevzuata göre belirlenir. Kuru toz kullanıldıktan sonra temizlik gerekir mi? Evet. Toz, elektronik cihazlarda ve motorda korozyona yol açabilir. CO₂ söndürücü kapalı kamarada kullanılır mı? CO₂, kapalı alanda oksijeni azaltır. Kullanım sonrası alan havalandırılır. İlgili Terimler Marin Yangın Söndürücü, Yangın Battaniyesi, Yangın Algılama Sistemi, Duman Dedektörü, Makine Dairesi, Tekne Güvenliği.
Yat
Yat , gezi, spor veya dinlenme amacıyla kullanılan ve konaklama alanı bulunan teknedir. Kelime, Felemenkçe "jacht" sözcüğünden gelir. Yat Nedir? Yat, yük taşımacılığında kullanılmaz. Kullanıcı yatta seyir yapar, demirler ve konaklar. Yatların çoğunda kamara, mutfak ve tuvalet bulunur. Küçük gezi teknelerinden farkı konaklama imkânıdır. Tahrik Sistemine Göre Yat Türleri Tür İtiş Kaynağı Örnek Motoryat Dizel veya benzinli motor Flybridge yat, trawler Yelkenli yat Yelken ve yardımcı motor Sloop, ketch Motorsailer Yelken ve yüksek güçlü motor Uzun seyir tekneleri Gövde Sayısına Göre Yat Türleri Tek gövdeli yat: Tek bir gövdeye sahiptir. Katamaran yat: İki paralel gövdeden oluşur. Trimaran yat: Bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşur. Kullanım Amacına Göre Yat Türleri Özel yat: Sahibi ve misafirleri ticari amaç gütmeden kullanır. Ticari yat: Kiralama (charter) hizmetinde kullanılır. Ticari yatlar ek güvenlik ve personel kurallarına uyar. Yatın Yaşam Bölümleri Bölüm İşlevi Kamara Yatak odası olarak kullanılır Salon Oturma ve yemek alanıdır Kuzine Yemek hazırlanan mutfak bölümüdür Tuvalet Marin tuvalet ve lavabo içerir Kokpit Güvertedeki açık oturma ve dümen alanıdır Bölüm sayısı yatın boyuna göre değişir. Örnek: 12 metrelik bir yelkenli yatta genellikle iki veya üç kamara bulunur. Boyuta Göre Yat Sınıflandırması Sınıf Boy Aralığı Küçük yat 12 metreye kadar Orta boy yat 12–24 metre Süperyat 24 metre ve üzeri Bu sınıflandırma sektörde kullanılan bir uygulamadır. Resmî bir standart değildir. 24 metre sınırı, 2013/53/EU Direktifi'nin kapsam üst sınırıyla örtüşür. Yatlarla İlgili Düzenlemeler 2013/53/EU Direktifi: Gövde boyu 2,5–24 metre olan gezi teknelerinin Avrupa Birliği pazarına giriş şartlarını belirler. CE işareti bu direktife dayanır. ISO 12217: Stabilite ve yüzerlik değerlendirmesini tanımlar. COLREG 1972: Seyir fenerlerini ve yol hakkı kurallarını düzenler. Yatlarda Bulunan Temel Ekipmanlar Çapa ve ırgat Seyir fenerleri VHF telsiz Can yeleği ve can salı Chartplotter (elektronik harita ekranı) Sintine pompası İlgili Terimler Tekne, Motoryat, Yelkenli Tekne, Katamaran, Gulet, CE Kategorisi.
Yat Bakımı
Yat bakımı , motor yatı veya yelkenli yatın gövdesini, makine sistemlerini, elektroniklerini, iç mekânını ve güvenlik donanımını çalışır durumda tutmak için yapılan planlı işlemlerdir. Yat Bakımı Nedir? Yat bakımı, tekne bakımının büyük ve donanımlı teknelere uygulanan biçimidir. Yatlarda jeneratör, klima, su yapıcı, dengeleyici ve gelişmiş elektronikler bulunur. Bu sistemler ayrıca bakım gerektirir. Bakım, yat mürettebatı, teknik servisler ve tersaneler tarafından yürütülür. Yat Bakımının Kapsamı Alan Örnek İşlemler Gövde ve güverte Antifouling, cila, tik güverte bakımı Ana makine Yağ, filtre, soğutma, egzoz kontrolü Jeneratör Çalışma saatine göre servis Yardımcı sistemler Klima, su yapıcı, hidrolik sistemler Elektrik Akü grupları, şarj cihazları, panolar Elektronik Seyir cihazları, haberleşme, yazılım güncellemeleri İç mekân Döşeme, ahşap, mutfak cihazları Güvenlik Can salları, yangın sistemleri, EPIRB Bakım Planlaması Plan Türü Açıklama Günlük kontroller Mürettebat tarafından yapılır Periyodik bakım Çalışma saati veya takvime göre yapılır Yıllık tersane bakımı Karaya çekme ve büyük işler Sınıf ve bayrak denetimleri Ticari yatlarda zorunlu denetimler Bakım Yönetim Sistemi Büyük yatlarda bakım, bir bakım yönetim yazılımıyla takip edilir. Yazılım, her ekipmanın bakım tarihini ve çalışma saatini kaydeder. Sistem, yaklaşan işleri listeler ve yedek parça stoğunu izler. Ticari Yatlarda Ek Gereksinimler Ticari kullanılan yatlar, bayrak devletinin ve klas kuruluşunun kurallarına tabidir. Birleşik Krallık'ın Large Yacht Code (LY3) ve REG Yacht Code gibi düzenlemeleri, büyük ticari yatlar için gereksinimler tanımlar. Can salı ve yangın ekipmanı yetkili servislerde periyodik olarak kontrol edilir. Tersane Bakımı Yat karaya çekilir veya havuza alınır. Gövde yıkanır ve incelenir. Anotlar, pervaneler ve şaftlar kontrol edilir. Antifouling boya uygulanır. Deniz suyu vanaları ve gövde geçişleri kontrol edilir. Yat suya indirilir ve sistem testleri yapılır. Sık Sorulan Sorular Yat bakımı ile tekne bakımı arasındaki fark nedir? Yat bakımı, daha fazla sistem ve donanımı kapsar. Yat bakımı kim tarafından yapılır? Mürettebat, yetkili servisler ve tersaneler tarafından yapılır. İlgili Terimler Tekne Bakımı, Tekne Bakım Takvimi, Antifouling, Tekne Cilası, Tik Güverte, Tekne Kışlama.
Yağ Filtresi
Yağ filtresi , motor yağının içindeki metal parçacıkları, kurumu ve kiri tutarak yağı temiz tutan filtredir. Yağ filtresi, motor yağlama sisteminin parçasıdır. Yağ Filtresi Nedir? Motor çalışırken yağ pompası yağı karterden çeker. Yağ, filtreden geçerek motorun yataklarına ve hareketli parçalarına gider. Filtre, yağda dolaşan partikülleri tutar. Temiz yağ, yatak ve silindir yüzeylerinin aşınmasını azaltır. Yağ Filtresinin Bölümleri Bölüm Görevi Filtre kâğıdı Partikülleri tutan ana süzme elemanı Gövde Filtre elemanını taşır Geri dönüşsüz valf Motor dururken yağın filtreden boşalmasını önler Baypas valfi Filtre tıkanırsa yağın motora ulaşmasını sağlar Conta Filtre ile motor arasında sızdırmazlık sağlar Yağ Filtresi Türleri Tür Yapı Kutu tipi (spin-on) Filtre ve gövde tek parçadır, vidalanarak takılır Kartuş tipi Yalnızca filtre elemanı değiştirilir, gövde kalır Çift filtreli sistem Tam akış ve baypas filtreleri birlikte kullanılır Baypas Valfinin Önemi Filtre tıkandığında yağ akışı durabilir. Baypas valfi bu durumda açılır ve yağın filtresiz olarak motora ulaşmasını sağlar. Filtresiz yağ aşınmaya neden olur. Ancak yağsız kalmak, motoru çok kısa sürede kullanılamaz hâle getirir. Bu nedenle filtre değişim aralığına uyulur. Değişim Adımları Motoru kısa süre çalıştırarak yağı ısıtın. Motoru durdurun. Filtrenin altına toplama kabı ve emici bez koyun. Eski filtreyi filtre anahtarıyla sökün. Yeni filtrenin contasını temiz yağla yağlayın. Filtreyi elle, üreticinin belirttiği kadar sıkın. Motor yağını tamamlayın ve motoru çalıştırarak kaçak kontrol edin. Seçim Ölçütleri Motor üreticisinin parça numarası Diş ölçüsü ve conta çapı Filtrasyon derecesi Baypas valfi açılma basıncı Ölçüleri uyan ancak baypas basıncı farklı olan filtreler motor korumasını değiştirebilir. Atık Yönetimi Kullanılmış filtre ve yağ tehlikeli atıktır. Marinalardaki atık alım noktalarına teslim edilir. Denize veya sintineye bırakılmaz. Sık Sorulan Sorular Yağ filtresi her yağ değişiminde değişir mi? Çoğu üretici, yağ değişiminde filtrenin de değiştirilmesini önerir. Filtre fazla sıkılırsa ne olur? Conta ezilir ve sızıntı yapabilir. Sonraki sökümde filtre zor çıkar. Teknede yağ filtresi değişirken nelere dikkat edilir? Dökülen yağ sintineye akmamalıdır. Emici bezler ve toplama kabı kullanılır. İlgili Terimler Motor Yağı, Deniz Motoru Yağı, Yakıt Filtresi, Hava Filtresi, Motor Bakımı, Krank Mili.
Yelken Halatı
Yelken halatı , yelkenli teknelerde yelkenleri kaldırmak, indirmek ve ayarlamak için kullanılan halattır. Bu halatların bütününe "yürüyen donanım" denir. Yelken Halatı Nedir? Yelken halatları, yelkene gelen rüzgâr yükünü vinçlere ve kilitlere aktarır. Halat esnediğinde yelkenin biçimi bozulur. Bu nedenle yelken halatlarında düşük esneme istenir. Halatın yüzeyi ayrıca vinçte ve kilitte kaymamalıdır. Yelken Halatı Türleri Halat Görevi Mandar Yelkeni direğe doğru kaldırır Iskota Yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar Camadan halatı Yelken alanını küçültür Kontra ıskota Bumbanın aşağı inmesini sağlar Bumba ıskotası Ana yelkeni kontrol eder Kunda halatı Yelken alt kenarının gerginliğini ayarlar Sarma halatı Sarılı ön yelkeni açar ve toplar Malzeme Seçimi Malzeme Esneme Kullanım Polyester Düşük Iskota ve genel kullanım Dyneema çekirdekli halat Çok düşük Mandar ve yüksek yüklü hatlar Aramid çekirdekli halat Çok düşük Yarış teknelerinde mandar Halat Yapısı Yelken halatlarının çoğu çift örgülüdür. Çekirdek yükü taşır. Kılıf, çekirdeği aşınma ve UV ışınlarından korur. Kılıf ayrıca vinçte ve kilitte tutuş sağlar. Renk Kodlaması Kokpitte çok sayıda halat bulunur. Renkler, halatların hızlı ayırt edilmesini sağlar. Uygulamada sık görülen bir düzen şöyledir: Mandarlar beyaz zemin üzerine renkli desen Iskotalar düz veya ayrı renkli Camadan halatları farklı renkte Renk düzeni tekneden tekneye değişir. Sabit bir standart yoktur. Halat Uzunluğu Mandar uzunluğu, direk yüksekliğinin yaklaşık iki katı ve kokpite ulaşacak payla hesaplanır. Iskota uzunluğu, yelkenin en açık konumuna ulaşacak şekilde seçilir. Kesin değerler tekne üreticisinin halat planında yer alır. Bakım Vinç ve kilitte aşınan bölümleri kontrol edin. Kılıfta kayma veya ayrılma olup olmadığına bakın. Halatları sezon sonunda tatlı suyla yıkayın. Uç bağlantılarını ve eklemeleri inceleyin. Sık Sorulan Sorular Mandar neden zamanla uzar? Bazı lifler yük altında kalıcı uzama gösterir. Bu duruma sünme denir. Uzama, yelken biçimini bozar. Yelken halatı bağlama için kullanılabilir mi? Düşük esnemeli yelken halatı, bağlamada darbeleri sönümlemez. Bağlama için naylon halat daha uygundur. Halat çapı yelken halatında nasıl seçilir? Çap; yüke, vinç tamburuna ve kilit aralığına göre seçilir. İlgili Terimler Mandar, Iskota, Dyneema Halat, Polyester Halat, Örgülü Halat, Halat Kilidi.
Yelkenli Tekne
Yelkenli tekne , rüzgâr kuvvetini yelkenler aracılığıyla itiş gücüne çeviren teknedir. Yelkenlilerin çoğunda manevra için yardımcı motor bulunur. Yelkenli Tekne Nasıl İlerler? Yelken, rüzgâr akışında aerodinamik kaldırma kuvveti üretir. Omurga veya salma, teknenin yana kaymasını engeller. Bu iki kuvvet tekneyi ileriye yönlendirir. Yelkenli tekne rüzgâra doğrudan gidemez. Çoğu tekne rüzgâra yaklaşık 30–45 derecelik açıya kadar yaklaşabilir. Rüzgâr yönündeki bir hedefe zikzak rotayla ulaşılır. Bu manevraya tramola denir. Yardımcı motor, liman manevrasında ve rüzgârsız havada kullanılır. Küçük yelkenlilerde dıştan takma motor bulunur. Büyük yelkenlilerde içten takma dizel motor yer alır. Arma Türleri Arma Direk Sayısı Ayırt Edici Özellik Sloop (slup) 1 Ana yelken ve tek ön yelken Cutter 1 Ana yelken ve iki ön yelken Ketch (keç) 2 Arka direk dümen ekseninin önündedir Yawl 2 Arka direk dümen ekseninin arkasındadır Schooner (uskuna) 2 veya daha fazla Ön direk, arka direkten kısa veya eşittir Omurga Türleri Salma (fin keel): Gövdenin altına bağlı dar ve derin ağırlıktır. Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota tutma kabiliyeti yüksektir. Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir. Çift salma: İki paralel salmadan oluşur. Tekne gelgitte karaya oturabilir. Temel Seyir Yönleri Orsa: Rüzgâra en dar açıyla seyir. Apaz: Rüzgârı yandan alarak seyir. Geniş apaz: Rüzgârı kıç omuzluktan alarak seyir. Pupa: Rüzgârı tam arkadan alarak seyir. Arma Donanımı Yelkenli teknenin donanımı iki gruba ayrılır: Grup Görevi Örnek Ayakta donanım Direği sabit tutar Çarmıh, ıstralya, pupa ıstralyası Yürüyen donanım Yelkenleri kaldırır ve ayarlar Mandar, ıskota, camadan halatı Çarmıhlar direği yanlardan destekler. Istralya direği baştan, pupa ıstralyası kıçtan tutar. Temel Yelkenler Yelken Konumu Ana yelken (grandi) Ana direğin arkası Cenova Baş tarafta, direğin önü Flok Cenovadan küçük ön yelken Balon (spinnaker) Pupa ve geniş apazda kullanılan geniş yelken Yelkenli Teknelerle İlgili Standartlar ISO 12217-2: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkenli teknelerin stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. COLREG 1972 Kural 25: Seyir hâlindeki yelkenlilerin fenerlerini belirler. İlgili Terimler Yat, Tekne Omurgası, Iskota, Katamaran, Trimaran, Gulet.
Yosunlanma
Yosunlanma , tekne gövdesinin su altındaki ve su hattına yakın bölümlerinde yosun ve mikrobiyal balçık tabakası oluşmasıdır. Yosunlanma, biyolojik kirlenmenin ilk aşamasıdır. Yosunlanma Nedir? Suya giren her yüzey, kısa süre içinde bakteri ve mikroorganizmalarla kaplanır. Bu ince tabakaya "biyofilm" veya "balçık" denir. Biyofilm, yosun sporlarının tutunmasını kolaylaştırır. Işık alan bölgelerde yosunlar hızla büyür. Bu nedenle yosunlanma en çok su hattında görülür. Biyolojik Kirlenme Aşamaları Aşama Açıklama 1. Biyofilm Bakteri ve organik moleküller yüzeyi kaplar 2. Mikro yosun Diyatomeler ve tek hücreli yosunlar yerleşir 3. Makro yosun Yeşil ve kahverengi yosunlar büyür 4. Kabuklu canlılar Kekamoz ve midye tutunur Yosun Türleri Tür Görünüm Yer Yeşil yosun Yeşil, ince saç gibi Su hattı, ışık alan bölgeler Kahverengi yosun Kahverengi, ince tabaka Su hattının biraz altı Balçık Kaygan, kahverengi film Tüm su altı yüzeyler Etkileri Gövde sürtünmesi artar. Tekne hızı düşer. Yakıt tüketimi yükselir. Su hattında görünüm bozulur. Kabuklu canlıların yerleşimi kolaylaşır. Etkileyen Koşullar Koşul Etkisi Güneş ışığı Yosun büyümesini hızlandırır Su sıcaklığı Sıcak suda büyüme artar Besin yükü Kirli sularda artar Kullanım sıklığı Az kullanılan teknede artar Temizlik Yöntemleri Su hattı yosunu yumuşak fırça veya süngerle temizlenir. Gövde, karaya çekildiğinde basınçlı suyla yıkanır. Aşınan antifouling boyada sert fırça kullanılmaz. Su hattı lekeleri uygun temizleyiciyle giderilir. Sert fırça, aşınan boyayı gereğinden fazla aşındırabilir. Önleme Antifouling boya, su hattının biraz üzerine kadar uygulanır. Yosuna karşı yardımcı biyosit içeren boya tercih edilebilir. Tekne düzenli kullanılır. Su hattı düzenli olarak silinir. Tekne İçinde Yosunlanma Tatlı su tankı ve şeffaf hortumlarda da yosun oluşabilir. Işık geçirmeyen hortum ve tank kullanımı bu riski azaltır. Sık Sorulan Sorular Yosunlanma ne kadar sürede başlar? Biyofilm, suya indirmeden kısa süre sonra oluşmaya başlar. Su hattında neden daha fazla yosun olur? Su hattı en çok ışık alan bölgedir. İlgili Terimler Kekamoz, Antifouling, Antifouling Boya, Zehirli Boya, Tekne Temizliği, Tekne Bakımı.
Yüksek Su Alarmı
Yüksek su alarmı , teknede su seviyesi normal sintine seviyesinin belirgin biçimde üzerine çıktığında uyarı veren alarmdır. Alarm, ciddi su girişini ifade eder. Yüksek Su Alarmı Nedir? Yüksek su alarmı, otomatik sintine pompasının çalışma seviyesinin üzerindeki bir noktaya yerleştirilir. Su bu seviyeye ulaştığında pompa ya yetersiz kalmıştır ya da arızalıdır. Alarm, mürettebatın müdahale etmesi gereken durumu bildirir. ISO 15083 standardı, küçük teknelerde sintine pompalama sistemlerinin şartlarını belirler. Alarm Seviyeleri Seviye Durum Normal sintine Az miktarda su Otomatik pompa seviyesi Pompa devreye girer Yüksek su alarmı seviyesi Pompa yetersiz veya arızalı Kritik seviye Motor, elektrik ve tekne güvenliği tehlikede Su Girişinin Olası Kaynakları Kaynak Örnek Gövde geçişleri Kopan hortum, arızalı vana Şaft keçesi Keçe veya salmastra arızası Egzoz sistemi Çatlak hortum, su kilidi hasarı Gövde hasarı Çarpma, karaya oturma Güverte ve kapaklar Dalga ve yağmur suyu Tatlı su sistemi Tank veya hortum kaçağı Kurulum Kuralları Sensörü otomatik pompanın şamandırasının üstüne yerleştirin. Alarmı akü şalterinden bağımsız, sürekli enerjili bir devreye bağlayın. Alarmı kaptan köşkü ve kamaradan duyulacak şekilde yerleştirin. Birden fazla su geçirmez bölmede ayrı sensör kullanın. Görsel gösterge ekleyin. Alarm Çaldığında Yapılacaklar Sakin kalın ve suyun kaynağını arayın. Gövde geçişlerini ve vanaları kontrol edin. Manuel ve ek pompaları çalıştırın. Kaynak bulunursa sızıntıyı kapatmaya çalışın. Su seviyesi yükselmeye devam ederse VHF ile yardım çağırın. Can yeleklerini giyin ve can salını hazırlayın. Su Girişini Kontrol Altına Alma Kopan hortumlar, ilgili vana kapatılarak durdurulur. Gövde geçişleri için konik ahşap tapalar kullanılır. Küçük delikler için su altında kürlenen macunlar kullanılır. Konik tapalar, her gövde geçişinin yanında bağlı olarak tutulabilir. Bakım ve Test Alarmı sezon başında ve periyodik olarak test edin. Sensör çevresini temiz tutun. Kablo bağlantılarını korozyona karşı kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Yüksek su alarmı neden pompadan bağımsız olmalıdır? Pompa arızalandığında da alarmın çalışması gerekir. Teknede kaç alarm bulunmalıdır? Her su geçirmez bölmede ayrı alarm bulunması önerilir. Alarm sessize alınabilir mi? Siren susturulabilir, ancak görsel gösterge su seviyesi düşene kadar devam eder. İlgili Terimler Sintine Alarmı, Sintine Pompası, Sintine, Gövde Geçişi, Deniz Suyu Vanası, Şaft Keçesi.
Yüzme Platformu
Yüzme platformu , teknenin kıç tarafında, su yüzeyine yakın yükseklikte bulunan düz alandır. Platform; denize girip çıkmayı, bota binmeyi ve su sporlarını kolaylaştırır. Yüzme Platformu Nedir? Yüzme platformu, kıç aynalığın gerisinde veya aynalığa entegre olarak yer alır. Platform, su yüzeyine güverteden daha yakındır. Bu sayede kişi sudan rahatça çıkar. Platform, merdiven, güverte duşu ve tutamaklarla birlikte kullanılır. Birçok motor yatında platform, tender botun taşınmasında da kullanılır. Yüzme Platformu Türleri Tür Özellik Entegre platform Gövdeyle birlikte üretilir Sonradan eklenen platform Aynalığa braketlerle monte edilir Hidrolik platform Suya inip kalkar, bot indirmede kullanılır Katlanır kıç kapağı Açıldığında platform oluşturur Uzatılmış platform Gövdeye eklenerek kıç uzatılır Görevler Görev Açıklama Denize giriş ve çıkış Merdivenle birlikte kullanılır Tender bot taşıma Bot platform üzerinde taşınır Su sporları Dalış ve kano hazırlığı Bağlama Kıçtan iskeleye çıkış Duş alanı Güverte duşu kullanımı Kaplamalar Kaplama Özellik Doğal tik Kaymaz, sıcakta yakmaz Suni tik Az bakım gerektirir Kaymaz jelkot Ekonomik EVA köpük kaplama Yumuşak, kaymaz Hidrolik Platform Hidrolik platform, silindirlerle hareket eder. Platform suya indirildiğinde bot yüzerek ayrılır. Geri alırken bot platformun üzerine sürülür ve platform kaldırılır. Hidrolik sistemin taşıma kapasitesi, üreticinin belirttiği değeri aşmamalıdır. Güvenlik Kuralları Platforma çıkmadan önce motoru durdurun. Seyir sırasında platformda kimse bulunmasın. Kaymaz yüzeyi temiz tutun. Tutamakları ve merdiveni kontrol edin. Dalgalı denizde platform kullanımını sınırlayın. Karbonmonoksit Riski Motor veya jeneratör çalışırken kıç bölgede egzoz gazı birikebilir. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur. Platformda ve kıç bölgede, motor çalışırken bulunulmaz. ABYC, karbonmonoksit tehlikesine karşı uyarı etiketleri önerir. Bakım Kaplamayı düzenli temizleyin. Braket ve bağlantı cıvatalarını kontrol edin. Hidrolik sistemde yağ kaçağı arayın. Sık Sorulan Sorular Yüzme platformu sonradan eklenebilir mi? Eklenebilir. Gövde yapısı ve ağırlık dağılımı değerlendirilir. Platform teknenin boyunu değiştirir mi? Uzatılmış platformlar teknenin tam boyunu artırabilir. İlgili Terimler Tekne Merdiveni, Güverte Duşu, Kıç Güverte, Tik Güverte, Suni Tik, Tekne Kapısı.
Z
Zehirli Boya
Zehirli boya , tekne gövdesinin su altında kalan bölümüne uygulanan ve deniz canlılarının tutunmasını azaltan antifouling boyanın Türkçedeki yaygın adıdır. Boya, biyosit adı verilen etken maddeler içerir. Zehirli Boya Nedir? Deniz suyunda yosunlar, midyeler ve diğer canlılar sert yüzeylere tutunur. Tekne gövdesine tutunan canlılar sürtünmeyi artırır ve hızı düşürür. Zehirli boya, yüzeyde canlıların yerleşmesini zorlaştıran biyositler salar. Bu nedenle halk arasında "zehirli" olarak adlandırılır. Teknik adı antifouling boyadır. Etken Maddeler Madde Görevi Bakır oksit (Cu₂O) Kabuklu canlılara karşı etkili ana biyosit Bakır tiyosiyanat Açık renkli boyalarda bakır kaynağı Çinko pirition Yosun ve balçığa karşı yardımcı biyosit Bakır pirition Yardımcı biyosit Kullanılabilecek maddeler, ülkelere göre farklı düzenlemelere tabidir. Avrupa Birliği'nde biyositler, Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamında onaylanır. TBT Yasağı Tribütil kalay (TBT), geçmişte antifouling boyalarda kullanılan bir organik kalay bileşiğiydi. TBT, deniz yaşamına ciddi zarar verdi. IMO'nun Zararlı Antifouling Sistemlerinin Kontrolü Sözleşmesi (AFS Sözleşmesi) TBT kullanımını yasakladı. Sözleşme 2008 yılında yürürlüğe girdi. Zehirli Boya Türleri Tür Çalışma Şekli Sert (matris) boya Biyosit yüzeyden sızar, boya filmi kalır Aşınan (ablatif) boya Boya yüzeyi yavaşça aşınarak biyosit salar Kendi kendini cilalayan boya Kimyasal tepkimeyle kontrollü aşınır Uygulama Kuralları Eski boyanın türünü belirleyin. Yüzeyi yıkayın ve zımparalayın. Uyumlu astar gerekiyorsa uygulayın. Boyayı teknik föydeki kat sayısında sürün. Suya indirme süresine uyun. Bazı aşınan boyalar, uygulamadan sonra belirli süre içinde suya indirilmelidir. Sağlık ve Çevre Zımparalama tozu biyosit içerir. Toz maskesi, eldiven ve koruyucu tulum kullanılır. Zımpara tozu ve boya atıkları toplanır. Çalışma alanının altına örtü serilir. Sık Sorulan Sorular Zehirli boya insana zararlı mıdır? Boya ve tozu tehlikeli maddeler içerir. Güvenlik bilgi formuna uyulur. Zehirli boya her yıl yenilenir mi? Yenileme aralığı, boya türüne ve kullanım koşullarına bağlıdır. Bakırsız zehirli boya var mıdır? Bakır içermeyen biyositli ve biyositsiz alternatif ürünler bulunur. İlgili Terimler Antifouling, Antifouling Boya, Kekamoz, Yosunlanma, Astar Boya, Tekne Boyası.
Zincir Baklası
Zincir baklası , zinciri oluşturan ve birbirine geçen oval metal halkalardan her biridir. Baklalar art arda birleşerek zinciri oluşturur. Zincir Baklası Nedir? Bakla, yuvarlak kesitli bir telin oval biçimde bükülüp kaynaklanmasıyla üretilir. Her bakla, iki komşu baklaya geçer. Zincirin dayanımı, en zayıf baklanın dayanımı kadardır. Bu nedenle tek bir hasarlı bakla bütün zinciri zayıflatır. Bakla Ölçüleri Ölçü Sembol Tanım Tel çapı d Baklayı oluşturan telin kalınlığı Adım p Baklanın iç uzunluğu İç genişlik b1 Baklanın içindeki en geniş açıklık Dış genişlik b2 Baklanın dıştan en geniş ölçüsü Adım, ırgat dişlisine uyum için kritik ölçüdür. İngilizcede adıma "pitch" denir. Bakla Türleri Tür Yapı Kullanım Kısa bakla Adım, tel çapının yaklaşık üç katıdır Çapa zinciri Uzun bakla Adım daha uzundur Hafif bağlama ve kaldırma işleri Destekli bakla Ortasında enine çubuk bulunur Gemi çapa zinciri Birleştirme baklası Açılıp kapanabilen özel baklalar Zincir uçlarını birleştirme Baklanın Üretimi Çelik tel belirli uzunlukta kesilir. Tel oval biçimde bükülür. Uçlar elektrik direnç kaynağıyla birleştirilir. Bakla test yüküyle denenir. Galvaniz veya parlatma işlemi uygulanır. Bakla Hasarları Aşınma: Baklaların birbirine değdiği iç yüzeylerde tel incelir. Korozyon: Galvaniz kaplama aşınınca pas oluşur. Deformasyon: Aşırı yük, baklayı uzatır veya büker. Kaynak çatlağı: Kaynak bölgesinde ince çatlaklar görülür. Bakla Ölçüm Kontrolü Kumpas ile birkaç baklanın tel çapı ölçülür. Ölçüm, baklaların birbirine değdiği bölgeden yapılır. Tel çapındaki belirgin azalma, zincirin değiştirilmesi gerektiğini gösterebilir. Kabul edilebilir aşınma sınırını zincir üreticisi belirler. Sık Sorulan Sorular Zincir baklası tek tek değiştirilebilir mi? Hasarlı bölüm kesilip birleştirme baklasıyla bağlanabilir. Ancak birleştirme baklası ırgat dişlisinden geçmeyebilir. Bakla adımı neden önemlidir? Irgat dişlisi, belirli bir adıma göre üretilir. Adım uyumsuzsa zincir dişliden kayar veya sıkışır. Bakla iç yüzeyleri neden daha hızlı aşınır? Zincir hareket ettikçe baklalar birbirine sürtünür. Sürtünme, en çok temas noktalarında aşınma yapar. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Kalibre Zincir, Zincir Kalınlığı, Irgat, Kilit, Galvaniz Çapa Zinciri.
Zincir Kalınlığı
Zincir kalınlığı , zinciri oluşturan baklaların tel çapıdır. Değer milimetre (mm) cinsinden ifade edilir. Zincir Kalınlığı Nedir? Zincir kalınlığı, zincirin dayanımını ve ağırlığını belirleyen ana ölçüdür. Kalınlık arttıkça zincirin kopma yükü ve metre başına ağırlığı artar. Örnek: "8 mm zincir" ifadesi, baklaların tel çapının 8 mm olduğunu belirtir. Zincir Kalınlığı Nasıl Ölçülür? Zincirin az kullanılmış bir bölümünü seçin. Kumpası baklanın düz kenarına yerleştirin. Telin kalınlığını ölçün. Ölçümü birkaç baklada tekrarlayın. Baklaların birbirine değdiği bölgede aşınma olur. Bu bölgedeki ölçüm, zincirin aşınma durumunu gösterir. Yaygın Zincir Kalınlıkları Kalınlık Yaygın Kullanım 6 mm Küçük motorlu tekneler 8 mm Orta boy gezi tekneleri ve yelkenliler 10 mm Büyük yelkenliler ve motoryatlar 12–13 mm Büyük yatlar ve guletler Tablo genel kullanım alanlarını gösterir. Kesin seçim; tekne ağırlığına, çapa ağırlığına ve üretici önerisine göre yapılır. Kalınlığı Belirleyen Etkenler Tekne deplasmanı: Ağır tekne daha yüksek yük oluşturur. Çapa ağırlığı: Zincir, çapanın taşıdığı yükü karşılamalıdır. Irgat dişlisi: Dişli yalnızca belirli kalınlıktaki zinciri taşır. Zincir sınıfı: Yüksek mukavemetli zincir, aynı yükü daha ince çapta taşır. Baş ağırlığı: Kalın zincir baş tarafa fazla ağırlık bindirir. Kalınlık ve Ağırlık İlişkisi Zincirin ağırlığı, tel çapının karesiyle artar. 10 mm zincir, 8 mm zincirden yaklaşık 1,5 kat ağırdır. Bu nedenle kalınlık seçiminde baş tarafa binen toplam ağırlık hesaplanır. Irgat Uyumu Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir kalınlığı ve standardı yazar. Örnek: "8 mm DIN 766". Kalınlık doğru olsa bile farklı standarttaki zincir dişliye uymayabilir. Sık Sorulan Sorular Daha kalın zincir her zaman daha mı iyidir? Kalın zincir daha dayanıklıdır, ancak ağırlığı artar. Fazla ağırlık, baş tarafın batmasına ve teknenin trimini bozmasına neden olabilir. Zincir kalınlığı aşınmayla değişir mi? Evet. Kullanım ve korozyonla tel çapı azalır. Azalma belirginleştiğinde zincir değiştirilir. İnç ölçülü zincir ile mm zincir uyumlu mudur? Hayır. İnç ve metrik ölçüler farklı adımlara sahiptir. Irgat dişlisi tek bir ölçüye göre üretilir. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Kalibre Zincir, Irgat, Çapa Ağırlığı, Deplasman.
Zincir Kilidi
Zincir kilidi , zincir uçlarını çapaya, fırdöndüye veya başka bir zincire bağlamak için kullanılan bağlantı elemanıdır. Zincir kilidi, çapa hattının bağlantı noktalarını oluşturur. Zincir Kilidi Nedir? Zincir kilidi, açılıp kapanabilen bir bağlantıdır. Kilit açılarak zincirin baklasına geçirilir. Pim veya vidalı mil takılarak kapatılır. Bağlantının dayanımı, zincirin kendi dayanımına yakın olmalıdır. Zincir Kilidi Türleri Tür Yapı Kullanım D tipi kilit D biçimli gövde ve vidalı pim Zinciri çapaya bağlama Omega kilit Geniş yuvarlak gövde ve vidalı pim Birden fazla bağlantı noktası C tipi ek bakla İki parçalı, perçinle kapanan bakla Zincirleri birbirine ekleme Kenter bağlantı baklası Parçalara ayrılabilen özel bakla Gemi zincirlerini birleştirme Çabuk bakla Vidalı somunlu açık bakla Hafif ve geçici bağlantılar Irgat Uyumu Zincir kilitleri genellikle zincir baklasından büyüktür. Büyük kilit ırgat dişlisinden geçemez. Bu nedenle kilit, zincirin çapa tarafındaki ucunda kullanılır. Bazı ek baklalar zincirle aynı ölçüde üretilir ve dişliden geçebilir. Yük Değerleri Terim Tanım Çalışma yükü sınırı (WLL) Güvenle sürekli uygulanabilecek en yüksek yük Kopma yükü Kilidin koptuğu yük WLL, İngilizce "Working Load Limit" ifadesinin kısaltmasıdır. Kilit seçiminde WLL değeri, zincirin WLL değerinden düşük olmamalıdır. Emniyete Alma Vidalı pim zamanla titreşimle gevşeyebilir. Gevşemeyi önlemek için şu yöntemler kullanılır: Monel tel: Pim gözü ile kilit gövdesi arasından geçirilip bükülür. Plastik kablo bağı: Hafif uygulamalarda kullanılır. Diş sabitleyici: Pim dişine sürülür. Malzeme Uyumu Kilit malzemesi, zincir malzemesiyle uyumlu seçilir. Galvaniz zincirde galvaniz kilit kullanılır. Farklı metaller deniz suyunda galvanik korozyona yol açar. Sık Sorulan Sorular Zincir kilidi ile kilit aynı şey midir? "Kilit" genel bir denizcilik terimidir. Zincir kilidi, zincir bağlantısı için seçilen kilit ve ek baklaları ifade eder. Zincir kilidi ne sıklıkla kontrol edilir? Her demirleme sezonundan önce kontrol edilir. Pimdeki emniyet teli, gövdedeki aşınma ve korozyon incelenir. C tipi ek bakla zinciri zayıflatır mı? Doğru takılmayan ek bakla zayıf nokta oluşturabilir. Perçinlerin tam oturması gerekir. İlgili Terimler Kilit, Şakıl, Fırdöndü, Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Galvaniz Çapa Zinciri.
Zincir Kılavuzu
Zincir kılavuzu , çapa zincirinin güvertede ve zincirliğe girişte doğru hatta ilerlemesini sağlayan yönlendirme parçasıdır. Kılavuz, zincirin sürtünmesini ve sıkışmasını azaltır. Zincir Kılavuzu Nedir? Zincir, çapa makarasından zincirliğe kadar belirli bir hatta ilerler. Bu hat üzerinde zincir güverteye, ırgata ve bölme kenarlarına sürtünebilir. Zincir kılavuzu, zinciri bu yüzeylerden uzak tutar. Kılavuz ayrıca zincirin ırgat dişlisine doğru açıyla girmesini sağlar. Zincir Kılavuzu Türleri Tür Görevi Zincir borusu (güverte geçişi) Zinciri güverteden zincirliğe indirir Kılavuz makarası Zincirin yön değiştirdiği noktada sürtünmeyi azaltır Kanal kılavuzu Zinciri güverte üzerinde düz hatta tutar Zincirlik kılavuzu Zincirin zincirlik içinde yığılma yönünü belirler Zincir Borusu Zincir borusu, güverteyi delip zincirliğe inen bir kanaldır. Borunun üst ağzı kapakla kapatılabilir. Kapak, seyirde suyun zincirliğe girmesini azaltır. İngilizcede bu parçaya "deck pipe" veya "hawse pipe" denir. Kılavuz Makarası Kılavuz makarası, zincirin açı değiştirdiği noktaya monte edilir. Makara döner ve zincir üzerinden kayar. Sabit yüzeye göre daha az aşınma oluşur. Makara malzemesi naylon, paslanmaz çelik veya bronzdur. Doğru Zincir Hattının Önemi Zincir, ırgat dişlisine düz girmelidir. Açılı giriş, zincirin dişliden atlamasına yol açar. Zincir, dişliden çıkınca zincirliğe dik düşmelidir. Engel, zincirin yığılıp ırgatı kilitlemesine neden olur. Montajda Dikkat Edilenler Çapa makarası, stoper ve ırgatın aynı hatta olduğunu kontrol edin. Kılavuzun kanal ölçüsünü zincir kalınlığına göre seçin. Güverte geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın. Keskin kenarları yuvarlatın veya koruyucu yüzeyle kaplayın. Bakım Kılavuz yüzeylerinde aşınma izlerini kontrol edin. Makaraların serbest döndüğünü doğrulayın. Zincir borusundaki birikintileri temizleyin. Sık Sorulan Sorular Zincir neden zincirlikte yığılıp sıkışır? Zincirlik sığ ise veya zincir bir noktaya sürekli düşüyorsa yığın oluşur. Yığın, zincirin ırgattan çıkışını engeller. Kılavuz veya bölme tasarımı bu sorunu azaltır. Zincir borusu kapağı neden kullanılır? Kapak, dalga suyunun zincirliğe dolmasını sınırlar. Zincirlikte biriken su korozyonu hızlandırır. Kılavuz makarası zincir dışında halat için de kullanılır mı? Bazı makaralar hem zincir hem halat için uygundur. Uygunluk, makara kanalının şekline bağlıdır. İlgili Terimler Zincir Stoperi, Çapa Makarası, Irgat, Çapa Zinciri, Baş Güverte, Baş Makarası.
Zincir Sayacı
Zincir sayacı , ırgattan suya verilen veya toplanan çapa zincirinin uzunluğunu ölçen ve gösteren cihazdır. Sayaç, değeri metre veya feet olarak gösterir. Zincir Sayacı Nedir? Zincir sayacı, ırgat dişlisinin dönüşlerini sayar. Her dönüşte dişliden belirli uzunlukta zincir geçer. Sayaç, dönüş sayısını bu uzunlukla çarparak toplam zincir uzunluğunu hesaplar. Sonuç, kaptan köşkündeki veya kumandadaki ekranda görünür. Sayacın Bölümleri Bölüm Görevi Mıknatıs Irgat dişlisine veya miline monte edilir Sensör Mıknatısın her geçişini algılar Ekran ünitesi Zincir uzunluğunu gösterir Bağlantı kablosu Sensörü ekrana bağlar Sensör genellikle reed anahtar veya Hall etkili sensördür. Çalışma İlkesi Irgat dişlisi döner. Dişliye bağlı mıknatıs sensörün önünden geçer. Sensör her geçişte bir sinyal üretir. Ekran ünitesi sinyalleri sayar. Ünite, sayıyı tur başına zincir uzunluğuyla çarpar. Yön bilgisi, ırgat rölesinden veya kumanda devresinden alınır. Bu bilgi sayacın artmasını veya azalmasını belirler. Kalibrasyon Kalibrasyon, sayacın tur başına zincir uzunluğunu doğru hesaplamasını sağlar: Zincire belirli bir uzunlukta işaret koyun. Örnek: 10 metre. Sayacı sıfırlayın. Zinciri işarete kadar suya verin. Ekrandaki değeri gerçek uzunlukla karşılaştırın. Sayacın ayar menüsünden düzeltme yapın. Zincir veya dişli değiştirildiğinde kalibrasyon yenilenir. Kaloma Takibi Sayaç, kaloma oranının doğru verilmesine yardım eder. Örnek: 8 metre derinlikte 5:1 kaloma için 40 metre zincir gerekir. Kaptan, ekranda 40 metreyi görünce zinciri durdurur. Entegrasyon Bazı zincir sayaçları NMEA 2000 ağına bağlanır. Bu sayede zincir bilgisi çok fonksiyonlu ekranlarda görünür. Bazı modeller ırgatı belirlenen uzunlukta otomatik olarak durdurur. Sık Sorulan Sorular Zincir sayacı halat kısmını da ölçer mi? Halat-zincir dişlisi kullanan ırgatlarda sayaç, dişlinin dönüşünü sayar. Halatın dişlideki davranışı zincirden farklı olduğu için halat bölümünde ölçüm sapabilir. Sayaç neden yanlış değer gösterir? Kalibrasyon hatası, mıknatısın yerinden kayması veya sensör arızası yanlış değere yol açar. Zincir sayacı olmadan zincir nasıl ölçülür? Zincire belirli aralıklarla renkli işaretler konur. Kaptan, suya giden işaretleri sayarak uzunluğu belirler. İlgili Terimler Irgat Kumandası, Çapa Irgatı, Kaloma, Çapa Zinciri, NMEA 2000, Demirleme Derinliği.
Zincir Stoperi
Zincir stoperi , çapa zincirini ırgattan bağımsız olarak güvertede sabitleyen donanımdır. Stoper, demirleme yükünün ırgata binmesini önler. Zincir Stoperi Nedir? Demirdeki tekne, rüzgâr ve dalga nedeniyle zincire sürekli yük bindirir. Bu yük ırgatta kalırsa dişli, mil ve motor zarar görebilir. Zincir stoperi, yükü doğrudan güverteye aktarır. Stoper ayrıca seyirde zincirin ve çapanın kaymasını engeller. Zincir Stoperi Türleri Tür Çalışma Şekli Mandallı stoper Mandal, bir baklanın arkasına düşer ve zinciri tutar Makaralı stoper Zincir makaradan geçer, mandal kapatılınca kilitlenir Kol tipi stoper Kol, zincir kanalına indirilerek baklayı kilitler Pençe tipi stoper Pençe biçimli parça bir baklaya takılır ve güverteye bağlanır Pençe tipi stopere İngilizcede "devil's claw" denir. Konumu Zincir stoperi, çapa makarası ile ırgat arasına monte edilir. Zincir önce stoperden, sonra ırgattan geçer. Stoper, ırgatla aynı hatta bulunmalıdır. Hat dışı montaj zincirin sıkışmasına neden olur. Kullanım Adımları Demirlerken: Stoperi açın. Zinciri ırgatla suya verin. Yeterli kaloma verildikten sonra stoperi kapatın. Irgatı hafifçe gevşeterek yükü stopere aktarın. Demir alırken: Irgatla zinciri hafifçe toplayarak stoperdeki yükü alın. Stoperi açın. Zinciri toplayın. Çapa yerine oturunca stoperi kapatın. Zincir Gergisi ile Farkı Zincir gergisi (snubber), zincire bağlanan esnek bir halattır. Gergi, dalga darbelerini sönümler. Stoper ise yükü sabit noktada tutar. İki donanım birlikte kullanılabilir. Montaj Gereksinimleri Stoper, demirleme yükünü taşıyacak güçlendirilmiş bir güverteye bağlanır. Güverte altına arkalık plakası konur. Stoperin kanal ölçüsü zincir kalınlığına uygun seçilir. Sık Sorulan Sorular Zincir stoperi her teknede gerekli midir? Irgatlı teknelerde yükü ırgattan almak için kullanılır. Irgatsız küçük teknelerde zincir, baba veya koç boynuzuna bağlanabilir. Stoper kapalıyken ırgat çalıştırılırsa ne olur? Zincir stopere dayanır ve sıkışır. Irgat motoru aşırı yüklenir. Devre kesici atabilir. Stoper hangi malzemeden üretilir? Genellikle paslanmaz çelik veya bronz döküm kullanılır. Mandal yayı da korozyona dayanıklı olmalıdır. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Kılavuzu, Çapa Zinciri, Demirleme.