Denizcilik sözlüğü

Şaft

Tanım

Şaft, dönme hareketini ve torku bir noktadan diğerine ileten uzun silindirik mildir. Teknelerde şaft terimi farklı sistemler için kullanılır.

Şaft Nedir?

Şaft, bir ucundan aldığı dönme hareketini diğer ucuna aktarır. Şaft, eğilme ve burulma yüklerine dayanacak şekilde boyutlandırılır. Yataklar şaftı taşır ve hizada tutar. Keçeler, şaftın geçtiği noktalarda sızdırmazlığı sağlar.

Teknelerde Şaft Türleri

Şaft	Görevi
Pervane şaftı	Şanzımandan pervaneye güç iletir
Dümen şaftı	Dümen palasını dümen dolabı veya yekeye bağlar
Dıştan takma motor şaftı	Güç başı ile ayak ünitesi arasındaki tahrik milidir
Pompa şaftı	Motor gücünü pompaya iletir
Irgat şaftı	Irgat motorunu zincir dişlisine bağlar

Dıştan Takma Motorda Şaft Boyu

Dıştan takma motorlarda "şaft" kelimesi motor gövdesinin boyunu da ifade eder. Kısa, uzun ve ekstra uzun şaft seçenekleri bulunur. Şaft boyu, teknenin kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir. Bu kullanım, tahrik milinin kendisinden farklı bir anlam taşır.

Şaft Malzemeleri

Malzeme	Özellik
AISI 316 paslanmaz çelik	Korozyona dayanıklı, yaygın
Dupleks paslanmaz çelik	Yüksek dayanım ve korozyon direnci
Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar	İnce çapta yüksek yük taşır
Bronz	Eski ve geleneksel teknelerde
Karbon fiber	Hafif ve özel uygulamalarda

Şaftı Etkileyen Yükler

Burulma: Motor torku şaftı burar.
Eğilme: Şaftın kendi ağırlığı ve pervane ağırlığı şaftı büker.
Eksenel yük: Pervane itişi şaft boyunca iletilir.
Titreşim: Hizasızlık ve dengesizlik titreşim oluşturur.

Şaft Kontrolü

Şaft yüzeyinde aşınma ve çizik
Yatak bölgesinde boşluk
Şaftta eğrilik
Keçe bölgesinde korozyon
Kaplin bağlantısının sağlamlığı

Şaft Eğriliği

Şaftın eğri olması titreşime yol açar. Eğrilik, şaft tornada döndürülerek komparatörle ölçülür. Kabul edilebilir sınırı şaft üreticisi veya tersane belirler.

Sık Sorulan Sorular

Şaft ile mil aynı şey midir?

Evet. Şaft, İngilizce "shaft" kelimesinden gelir ve Türkçede mil anlamında kullanılır.

Şaft neden paslanmaz çelikten yapılır?

Pervane şaftı deniz suyuyla sürekli temas eder. Paslanmaz çelik bu ortamda dayanıklıdır.

Şaft çapı nasıl belirlenir?

Çap; motor gücü, şaft devri ve malzeme dayanımına göre hesaplanır.

İlgili Terimler

Pervane Şaftı, Dümen Şaftı, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Dıştan Takma Motor.

İlgili terimler

Dümen Şaftı

Dümen şaftı , dümen palasını teknenin içindeki dümen kumanda sistemine bağlayan dikey mildir. İngilizcede bu mile "rudder stock" denir. Dümen Şaftı Nedir? Dümen şaftı, palanın üst ucundan başlar ve gövdeden geçerek tekne içine girer. Şaftın üst ucuna dümen kolu veya kadran bağlanır. Dümenci dümeni çevirdiğinde hareket kadrana, oradan şafta ve palaya iletilir. Şaft, dalga ve su akışının palaya uyguladığı kuvvetleri taşır. Dümen Şaftının Bölümleri ve Bağlantıları Bölüm Görevi Alt yatak Şaftı gövde geçişinde taşır Üst yatak Şaftı güverte veya iç yapıda hizalar Dümen kovanı Şaftın gövdeden geçtiği tüp Keçe veya salmastra Su girişini önler Kadran veya dümen kolu Kumanda sistemini şafta bağlar Acil durum yekesi bağlantısı Arızada elle dümen sağlar Kadran Kadran, şaftın üst ucuna takılan çeyrek daire biçimli parçadır. Mekanik tel sistemlerinde teller kadranın kanalından geçer. Hidrolik sistemlerde silindir, kadrana veya dümen koluna bağlanır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve korozyona dayanıklı Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım Karbon fiber Hafif, yarış teknelerinde Bronz Geleneksel teknelerde Yük Durumu Dümen şaftı eğilme ve burulma yükleri taşır. Asılı dümenlerde tüm pala yükü şaftın gövdeden çıktığı noktada toplanır. Bu nedenle asılı dümen şaftları kalın çaplıdır. Şaft hasarı, dümen kaybına yol açabilir. Kontrol Noktaları Palayı elle iki yana oynatarak yatak boşluğunu kontrol edin. Şaftın gövdeden çıktığı noktada çatlak arayın. Keçe veya salmastra bölgesinde su sızıntısı kontrol edin. Kadran bağlantı vidalarının sıkılığını doğrulayın. Acil durum yekesinin şafta uyduğunu deneyin. Yatak Aşınması Dümen yatakları zamanla aşınır. Aşınma, palada boşluk ve seyirde vuruntu sesi yapar. Yataklar genellikle plastik veya kompozit malzemelerden üretilir. Aşınan yataklar karinada değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Dümen şaftından su sızarsa ne yapılır? Keçe veya salmastra kontrol edilir. Sızıntı artarsa tekne karaya alınarak onarılır. Dümen palası şaftı neden sökülür? Yatak değişimi, keçe değişimi ve şaft kontrolü için sökülür. Şaft eğilirse ne olur? Pala zor döner veya sıkışır. Eğik şaft değiştirilir veya uzman serviste düzeltilir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Hidrolik Dümen, Acil Durum Dümeni, Salmastra.

Dıştan Takma Motor

Dıştan takma motor , motor, şanzıman ve pervanenin tek bir ünitede birleştiği ve teknenin kıç aynalığına takılan motordur. İngilizcede bu motora "outboard motor" denir. Dıştan Takma Motor Nedir? Dıştan takma motor, teknenin dışında yer alır. Motor, kıç aynalığa kelepçe veya cıvatalarla bağlanır. Motorun tamamı sağa sola dönerek dümen görevi görür. Motor, karaya çıkarken veya sığ suda yukarı kaldırılabilir. Dıştan Takma Motorun Bölümleri Bölüm Görevi Güç başı Motor bloğu ve yakıt sistemini içerir Kaput Güç başını korur Gövde (şaft) Güç başını ayak ünitesine bağlar Ayak ünitesi Dişli kutusu ve pervaneyi taşır Kıç aynalık braketi Motoru tekneye bağlar Kavitasyon plakası Pervane üstündeki yatay plakadır Zaman Türüne Göre Tür Özellik İki zamanlı Hafiftir, yağ yakıtla karışır Dört zamanlı Yakıt tüketimi ve emisyonu düşüktür, ayrı yağ karteri vardır Doğrudan enjeksiyonlu iki zamanlı Emisyonu klasik iki zamanlıdan düşüktür Emisyon düzenlemeleri nedeniyle yeni dıştan takma motorların çoğu dört zamanlıdır. Şaft Boyu Şaft boyu, kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir: Kod Yaklaşık Şaft Boyu S (kısa) 15 inç (yaklaşık 38 cm) L (uzun) 20 inç (yaklaşık 51 cm) XL (ekstra uzun) 25 inç (yaklaşık 63,5 cm) Kısa şaft, pervanenin hava emmesine yol açar. Uzun şaft, gereksiz sürtünme oluşturur. Trim ve Kaldırma Trim: Motorun açısı değiştirilerek teknenin baş açısı ayarlanır. Kaldırma (tilt): Motor tamamen sudan çıkarılır. Güç trimi: Elektrikli hidrolik sistemle trim ve kaldırma yapılır. Güvenlik Donanımı Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Bazı ülkelerde motor stop ipi kullanımı yasal zorunluluktur. Sık Sorulan Sorular Dıştan takma motorun gücü nasıl seçilir? Güç, teknenin üretici plakasındaki azami motor gücü değerini aşmamalıdır. Dıştan takma motor tatlı suyla neden yıkanır? Motor içindeki deniz suyu kanallarında tuz birikir. Tatlı su yıkaması tuzu ve kumu temizler. İkiz dıştan takma motor neden kullanılır? İki motor daha yüksek toplam güç sağlar. Bir motor arızalanırsa diğeri tekneyi limana ulaştırabilir. İlgili Terimler Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru, Trim, Tekne Pervanesi, İçten Takma Motor, Kuyruklu Motor.

Pervane Şaftı

Pervane şaftı , şaftlı içten takma motorlarda şanzımanın gücünü pervaneye ileten mildir. Şaft, gövdeden geçerek pervaneyi su altında döndürür. Pervane Şaftı Nedir? Pervane şaftının ön ucu kaplin ile şanzımana bağlanır. Şaft, gövde içinden şaft kovanı boyunca ilerler. Gövdeden çıktığı noktada şaft keçesi veya salmastra bulunur. Gövde dışında şaft yatağı ve şaft braketi şaftı taşır. Şaftın arka ucuna pervane takılır. Pervane Şaftı Hattı Bileşen Konum Şaft kaplini Şanzıman çıkışı Şaft keçesi veya salmastra Gövde iç geçişi Şaft kovanı Gövde içinden geçiş tüpü Şaft yatağı Kovan ucunda ve braket içinde Şaft braketi Gövde dışında şaftı taşır Şaft anodu Pervane önünde şaft üzerinde Pervane Şaftın arka ucu Konik Uç Şaftın pervane tarafındaki ucu koniktir. Pervane göbeği bu koniğe oturur. Kama, pervanenin şaft üzerinde dönmesini önler. Somun ve kontra somun pervaneyi sabitler. ISO 4566 standardı, küçük teknelerde 1:10 konikli pervane şaftı uçları ve göbek ölçülerini belirler. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve ekonomik Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım, aynı yükte daha ince çap Özel yüksek mukavemetli alaşımlar Yüksek güçlü teknelerde Şaft malzemesi, pervane ve yatakla galvanik uyumu dikkate alınarak seçilir. Hizalama Şaft ile şanzıman çıkışı aynı eksende olmalıdır. Hizalama, kaplin yüzeyleri arasındaki boşluk ölçülerek kontrol edilir. Ölçüm sentil ile yapılır. Hizasızlık, keçe kaçağına, yatak aşınmasına ve titreşime neden olur. Kontrol Noktaları Şaft yatağındaki boşluğu elle kontrol edin. Şaft yüzeyinde korozyon izi arayın. Şaft anodunun durumunu kontrol edin. Pervane somunu ve kama yuvasını inceleyin. Kaplin cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Aralık Korozyonu Paslanmaz çelik şaft, oksijenin az olduğu bölgelerde korozyona uğrayabilir. Tekne uzun süre kullanılmadan beklediğinde yatak içindeki şaft bölümü bu riske açıktır. Bu tür korozyon dışarıdan zor görülür. Sık Sorulan Sorular Pervane şaftı neden uzun süre bekleyen teknelerde kontrol edilir? Hareketsiz şaftta yatak ve keçe bölgesinde korozyon oluşabilir. Şaft değişiminde ölçüler nasıl alınır? Çap, toplam boy, konik uç ölçüleri, kama yuvası ve diş ölçüsü alınır. Şaftta titreşim neden oluşur? Eğri şaft, hasarlı pervane, aşınmış yatak veya hizasızlık titreşime yol açar. İlgili Terimler Şaft, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaft Anodu, Şaftlı Motor.

Şaft Kaplini

Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.

Tüm terimlere dön