Denizcilik sözlüğü

Tekne

Tanım

Tekne, suda yüzen ve insan ya da yük taşıyan küçük veya orta boyutlu deniz aracıdır. Denizcilikte "tekne" kelimesi bir geminin gövdesini de ifade eder.

Tekne Nedir?

Tekne, suyun kaldırma kuvvetiyle yüzer. Arşimet prensibi bu kuvveti açıklar. Tekne, kendi ağırlığı kadar suyu yerinden çıkarır. Yerinden çıkan su kütlesine deplasman denir.

Günlük dilde tekne, gemiden küçük deniz araçlarını kapsar. Tekne ile gemi arasında kesin bir boy sınırı yoktur. Avrupa Birliği'nin 2013/53/EU sayılı Gezi Tekneleri Direktifi, gövde boyu 2,5–24 metre arasındaki gezi teknelerini kapsar.

Teknenin Temel Bölümleri

Bölüm	Görevi
Gövde	Suyla temas eder ve yüzmeyi sağlar
Omurga	Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır
Güverte	Gövdenin üstünü kapatır
Baş	Teknenin ön ucunu oluşturur
Kıç	Teknenin arka ucunu oluşturur
Dümen	Teknenin yönünü değiştirir

Tahrik Sistemine Göre Tekne Türleri

Motorlu tekne: İçten veya dıştan takma motorla ilerler.
Yelkenli tekne: Rüzgâr kuvvetini yelkenle itiş gücüne çevirir.
Kürekli tekne: İnsan gücüyle ilerler. Sandal ve kano bu gruptadır.

Gövde Yapısına Göre Tekne Türleri

Tek gövdeli tekne (monohull): Tek bir gövdeye sahiptir.
Katamaran: Birbirine bağlı iki paralel gövdeden oluşur.
Trimaran: Bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşur.

Malzemeye Göre Tekne Türleri

Malzeme	Örnek Kullanım
Fiberglas (CTP)	Gezi tekneleri, yatlar
Alüminyum	Balıkçı ve servis tekneleri
Ahşap	Guletler, geleneksel balıkçı tekneleri
Çelik	Büyük yatlar, iş tekneleri
PVC veya CSM kumaş	Şişme botlar

Teknelerle İlgili Standartlar

ISO 8666: Küçük teknelerin boy, en ve kütle gibi ana verilerini tanımlar.
ISO 12217: Küçük teknelerin stabilite ve yüzerlik değerlendirmesini düzenler.
COLREG 1972: Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Kurallarıdır. Seyir fenerlerini ve yol hakkını belirler.

Türkiye'de Tekne Kullanımı

Amatör Denizci Belgesi, özel tekne kullanımı için verilen yeterlik belgesidir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bu belgeyi düzenler. Teknelerin kayıt ve tescil işlemlerini liman başkanlıkları yürütür.

Kullanım Amacına Göre Tekne Türleri

Gezi teknesi: Günübirlik seyir ve yüzme için kullanılır.
Balıkçı teknesi: Ticari veya amatör balık avında kullanılır.
Yolcu teknesi: Ücret karşılığında yolcu taşır.
Servis teknesi: Marina, liman ve yat hizmetlerinde kullanılır.
Kurtarma teknesi: Arama ve kurtarma operasyonlarında görev yapar.

İlgili Terimler

Yat, Motorlu Tekne, Yelkenli Tekne, Tekne Gövdesi, Deplasman, Su Hattı.

İlgili terimler

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Motorlu Tekne

Motorlu tekne , ana itiş gücünü bir motordan alan teknedir. Motor, pervaneyi veya su jetini çalıştırarak tekneyi ilerletir. Motorlu Tekne Nedir? Motorlu tekne, rüzgâr veya kürek gücüne ihtiyaç duymaz. COLREG 1972 Kural 3, makine gücüyle ilerleyen her deniz aracını "makine gücüyle yürütülen tekne" olarak tanımlar. Yelkenli tekne motorla seyrederken de bu sınıfa girer. Motor Yerleşimine Göre Türler Tür Motorun Konumu Tipik Kullanım Dıştan takma motorlu Kıç aynalığın dışında Şişme bot, küçük gezi teknesi İçten takma şaftlı Gövde içinde, şaftla bağlı Motoryat, balıkçı teknesi Kuyruklu (Z-drive) Motor içeride, tahrik dışarıda Sport cruiser Jet tahrikli Gövde içinde, su jetiyle iter Jet ski, sığ su teknesi Pod tahrikli Gövde altında döner üniteler Büyük motoryat Yakıt Türüne Göre Türler Benzinli: Dıştan takma motorlarda yaygındır. Dizel: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde kullanılır. Elektrikli: Aküden beslenen elektrik motoruyla çalışır. Hibrit: İçten yanmalı motor ile elektrik motorunu birlikte kullanır. Gövde Tipine Göre Türler Deplasman gövde: Suyu yararak düşük hızda ilerler. Kızaklayan gövde: Hız arttıkça suyun üstüne çıkar. Yarı kızaklayan gövde: İki davranışı birlikte gösterir. Motor Gücü Birimleri Motor gücü kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) ile ifade edilir. 1 kW yaklaşık 1,36 metrik beygir gücüne eşittir. Örnek: 100 kW'lık bir motor yaklaşık 136 metrik beygir gücü üretir. Kullanım Alanları Gezi ve su sporları Amatör ve ticari balıkçılık Yolcu taşımacılığı Marina ve liman hizmetleri Sahil güvenlik ve kurtarma Temel Ekipmanlar Akü ve şarj sistemi Yakıt tankı ve yakıt filtresi Sintine pompası Seyir fenerleri Yangın söndürücü Seyir Fenerleri COLREG 1972 Kural 23, seyir hâlindeki motorlu teknelerin fenerlerini belirler: Fener Renk Konum Silyon feneri Beyaz Direk üzerinde, ileriye bakar Sancak feneri Yeşil Sağ borda İskele feneri Kırmızı Sol borda Pupa feneri Beyaz Kıç Boyu 12 metreden kısa tekneler, silyon ve pupa feneri yerine her yönden görünür tek bir beyaz fener kullanabilir. İlgili Terimler Tekne, Motoryat, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Seyir Feneri, Beygir Gücü.

Su Hattı

Su hattı , tekne yüzerken suyun gövdeye değdiği çizgidir. Su hattı, karina ile bordayı birbirinden ayırır. Su Hattı Nedir? Tekne suya oturduğunda gövdenin bir bölümü su altında kalır. Su yüzeyinin gövde üzerinde çizdiği hat su hattıdır. Su hattının konumu teknenin yüküne göre değişir. İngilizcede su hattına "waterline" denir. Su Hattı Türleri Tür Tanım Tasarım su hattı (DWL) Tasarımcının belirlediği yükleme durumundaki su hattı Boş su hattı Tekne yüksüz iken oluşan su hattı Yüklü su hattı Yakıt, su, ekipman ve kişilerle oluşan su hattı DWL, İngilizce "Design Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. Su Hattı Şeridi Su hattı şeridi, su hattının hemen üzerinde boyanan renkli banttır. İngilizcede bu banda "boot stripe" denir. Şerit iki amaca hizmet eder: Antifouling boya ile borda boyası arasında geçiş sağlar. Teknenin yüklü veya boş durumunu gözle görmeyi kolaylaştırır. Su Hattını Etkileyen Etkenler Yük: Ağırlık arttıkça tekne batar ve su hattı yükselir. Ağırlık dağılımı: Kıçta yük fazlaysa tekne kıçtan batar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu deniz suyundan düşüktür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Sıcaklık: Sıcak suyun yoğunluğu soğuk sudan düşüktür. Gemilerde Yükleme Hattı 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, gemilerin azami yükleme derinliğini belirler. Gemi bordasında bu derinliği gösteren işarete Plimsoll işareti denir. İşaret, farklı mevsim ve su türleri için ayrı çizgiler içerir. Gezi teknelerinde bu işaret bulunmaz. Su Hattının Önemi Su hattı boyu, deplasman teknelerinde gövde hızını belirler. Su hattı yüksekliği, gövde geçişlerinin konumunu etkiler. Su hattının üstündeki açıklıklar, su alma riskini belirler. Sık Sorulan Sorular Su hattının üstünde yosun oluşması ne anlama gelir? Tekne, tasarım su hattından daha derine batmış olabilir. Fazla yük veya sintinede biriken su bu duruma neden olur. Su hattı şeridi nasıl doğru çizilir? Tekne karaya alındığında lazer terazi veya su terazisiyle yatay hat işaretlenir. Hat maskeleme bandıyla belirlenir ve boyanır. Su hattı ile fribord arasındaki ilişki nedir? Fribord, su hattından güverte kenarına kadar olan yüksekliktir. Su hattı yükseldikçe fribord azalır. İlgili Terimler Su Hattı Boyu, Karina, Fribord, Draft, Deplasman, Antifouling.

Tekne Gövdesi

Tekne gövdesi , teknenin suya temas eden ve yüzerliği sağlayan ana yapısıdır. Gövde, güverte ve üst yapıyı taşır. Tekne Gövdesi Nedir? Gövde, su geçirmez bir kabuk oluşturur. Suyun kaldırma kuvveti gövdeye etki eder. Gövdenin şekli; hızı, dengeyi ve dalga davranışını belirler. İngilizcede gövdeye "hull" denir. Gövdenin Bölümleri Bölüm Tanım Karina Su hattının altında kalan bölüm Borda Gövdenin yan yüzeyleri Omurga Gövdenin altında boyuna uzanan ana eleman Baş bodoslama Gövdenin ön kenarı Kıç aynalık Gövdenin arka yüzeyi Sintine Gövdenin içindeki en alt bölüm Hidrodinamik Davranışa Göre Gövde Tipleri Gövde Tipi Çalışma Şekli Deplasman gövde Suyu yararak ilerler. Gövde hızıyla sınırlıdır. Kızaklayan gövde Hız arttığında suyun üstüne çıkar Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Kesit Şekline Göre Gövde Tipleri Düz taban: Sakin sularda kullanılır. Dalgada sert vurur. V taban: Dalgayı yararak ilerler. Derin V taban: Açık denizde yüksek hızda kullanılır. Yuvarlak taban: Deplasman teknelerinde yaygındır. Deadrise Açısı Deadrise, gövde tabanının yatay düzlemle yaptığı açıdır. Açı kıç aynalıkta ölçülür. Örnek: Derin V gövdelerde bu açı genellikle 20 derecenin üzerindedir. Açı büyüdükçe dalga darbesi azalır. Kızaklama için gereken güç artar. Gövde Sayısına Göre Tek gövde (monohull) Katamaran (iki gövde) Trimaran (üç gövde) Gövde Malzemeleri Malzeme Özellik Fiberglas (CTP) Kalıpla seri üretilir Alüminyum Hafif ve darbeye dayanıklıdır Çelik Yüksek dayanımlıdır, ağırdır Ahşap Geleneksel teknelerde kullanılır Ferroçimento Çelik ağ ve çimentodan oluşur İlgili Standartlar ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısını ve malzeme boyutlandırmasını düzenler. ISO 8666: Gövde boyu ve eni gibi ana ölçüleri tanımlar. Sık Sorulan Sorular Gövde hızı nedir? Gövde hızı, deplasman gövdenin pratikte ulaşabildiği hız sınırıdır. Teknenin oluşturduğu dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde bu sınır ortaya çıkar. Kızaklayan gövde ne zaman suyun üstüne çıkar? Gövde, ağırlığının büyük bölümü hidrodinamik kaldırma kuvvetiyle taşındığında kızağa çıkar. Bu hız, teknenin ağırlığına ve gövde şekline göre değişir. İlgili Terimler Karina, Tekne Omurgası, Borda, Su Hattı, Deplasman, Fiber Tekne.

Tüm terimlere dön