Denizcilik sözlüğü

Motor Devri

Tanım

Motor devri, krank milinin bir dakikada yaptığı tam dönüş sayısıdır. Birimi devir/dakika (d/dk) veya İngilizce kısaltmasıyla RPM'dir (revolutions per minute).

Motor Devri Nedir?

Motor devri, motorun çalışma hızını gösterir. Gaz kolu ileri itildikçe motor devri artar. Devir, kaptan köşkündeki takometre (devir göstergesi) ile izlenir. Devir, güç, yakıt tüketimi ve motor ömrüyle doğrudan ilişkilidir.

Devir Türleri

Tür	Tanım
Rölanti devri	Motor boşta çalışırken oluşan en düşük kararlı devir
Seyir devri	Uzun süreli seyirde kullanılan devir
Tam gaz devri (WOT)	Gaz kolu tamamen açıkken ulaşılan devir
Azami devir sınırı	Motoru korumak için elektronik olarak sınırlanan devir

WOT, İngilizce "Wide Open Throttle" ifadesinin kısaltmasıdır.

Tam Gaz Devir Aralığı

Motor üreticisi, tam gazda ulaşılması gereken devir aralığını belirtir. Örnek: "5.000–6.000 d/dk". Tekne tam yükte ve tam gazda bu aralığa ulaşmalıdır.

Durum	Anlamı	Olası Neden
Aralığın altında	Motor aşırı yükleniyor	Hatvesi yüksek pervane, fazla yük
Aralıkta	Motor doğru yükte	Doğru pervane
Aralığın üstünde	Motor fazla devirleniyor	Hatvesi düşük pervane

Pervane ile İlişkisi

Pervane hatvesi, motorun ulaşabileceği devri belirler. Hatve arttıkça pervane her turda daha fazla su iter ve motor zorlanır. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motor ve tekneye göre farklılık gösterir.

Seyir Devri

Seyir devri, verimli ve uzun süreli çalışma için seçilen devirdir. Üreticiler genellikle tam gaz devrinin altında bir seyir devri önerir. Seyir devri, yakıt tüketimi ile hız arasında denge kurar.

Devir Göstergesi

Takometre, motorun alternatöründen veya elektronik kontrol ünitesinden sinyal alır. Modern motorlarda devir bilgisi NMEA 2000 ağıyla çok fonksiyonlu ekranlara aktarılır.

Sık Sorulan Sorular

Motor sürekli tam gazda çalıştırılabilir mi?

Üreticiler, tam gazda çalışma süresini sınırlayabilir. Uzun süreli çalışma için seyir devri önerilir.

Devir neden dalgalanır?

Yakıt beslemesindeki sorun, kirli filtreler veya pervanenin hava emmesi devirde dalgalanmaya yol açabilir.

Devir ile hız arasındaki ilişki nedir?

Devir arttıkça pervane daha hızlı döner ve tekne hızlanır. Ancak kayma, yük ve gövde direnci bu ilişkiyi değiştirir.

İlgili Terimler

Rölanti Devri, Motor Gücü, Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Krank Mili, NMEA 2000.

İlgili terimler

Krank Mili

Krank mili , pistonların doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren motor milidir. Krank milinin dönüşü, şanzıman ve şaft üzerinden pervaneye iletilir. Krank Mili Nedir? Krank mili, motor bloğunun alt bölümündeki ana yataklarda döner. Milin üzerinde eksenden kaçık muylular bulunur. Her muyluya bir biyel kolu bağlanır. Piston aşağı itildiğinde biyel kolu muyluyu iter ve mil döner. Motor devri, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Krank Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Ana muylular Milin blok içindeki ana yataklarda döndüğü bölümler Biyel muyluları Biyel kollarının bağlandığı eksenden kaçık bölümler Karşı ağırlıklar Dönme dengesini sağlar Yağ kanalları Muylulara yağ taşır Ön uç Kasnak ve kayış düzenine bağlanır Arka flanş Volan ve şanzımana bağlanır Krank Milinin Bağlantıları Volan: Arka uçta bulunur. Dönüşü dengeler ve marş motoru dişlisine bağlanır. Kasnak: Ön uçta bulunur. Kayışla su pompası ve alternatörü döndürür. Eksantrik mili tahriki: Kayış, zincir veya dişliyle eksantrik milini döndürür. Şanzıman: Gücü pervane şaftına iletir. Yataklar Krank mili, ince yatak kusinetleri üzerinde döner. Kusinetler ile mil arasında basınçlı yağ filmi bulunur. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önler. Yağ basıncı düştüğünde yataklar hızla aşınır. Krank Mili Malzemeleri Malzeme Kullanım Dövme çelik Yüksek yüklü motorlar Dökme sfero demir Standart motorlar Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Derin vuruntu sesi Ana veya biyel yatağı aşınması Düşük yağ basıncı Yatak boşluğunun artması Ön keçeden yağ kaçağı Keçe aşınması Titreşim Dengesizlik veya mil hasarı Yağlamanın Önemi Yağ kalitesi ve seviyesi krank milinin ömrünü belirler. Kirli yağ, yataklarda çizik oluşturur. Düşük yağ seviyesi, yağ filminin kopmasına yol açar. Motor yağı ve filtresi üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Krank mili ile eksantrik mili arasındaki fark nedir? Krank mili pistonların gücünü alır ve motoru döndürür. Eksantrik mili supapları açıp kapatır. Krank mili onarılabilir mi? Aşınmış muylular taşlanarak alt ölçüye getirilebilir. Bu durumda uygun ölçüde yatak kusinetleri kullanılır. Krank mili neden kırılır? Aşırı yük, yağsız çalışma, motorun su yutması veya malzeme yorulması kırılmaya yol açabilir. İlgili Terimler Piston, Eksantrik Mili, Motor Bloğu, Motor Devri, Motor Yağı, Marş Motoru.

Motor Gücü

Motor gücü , bir motorun birim zamanda ürettiği iştir. Tekne motorlarında güç, kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) cinsinden ifade edilir. Motor Gücü Nedir? Güç, tork ile devrin çarpımına bağlıdır. Tork, motorun döndürme kuvvetidir. Devir, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Aynı tork daha yüksek devirde üretilirse güç artar. Motor üreticileri, azami gücün elde edildiği devri teknik belgede belirtir. Formül: Güç (kW) = Tork (Nm) × Devir (d/dk) ÷ 9.549 Güç Ölçüm Noktaları Ölçüm Noktası Tanım Krank mili gücü Motorun krank milinden ölçülen güç Pervane şaftı gücü Şanzıman ve iletim kayıplarından sonra ölçülen güç Pervane şaftı gücü, krank mili gücünden düşüktür. Aradaki fark, şanzıman ve dişli kayıplarından kaynaklanır. ISO 8665 Standardı ISO 8665, küçük teknelerde kullanılan pistonlu motorların güç ölçüm ve beyan yöntemini belirler. Standart, ölçüm koşullarını ve hangi aksesuarların motor üzerinde bulunacağını tanımlar. Standarda göre içten takma motorlarda güç genellikle krank milinde, dıştan takma motorlarda pervane şaftında beyan edilir. Güç Birimleri Birim Karşılığı 1 kW 1.000 W 1 HP (mekanik) Yaklaşık 0,7457 kW 1 PS (metrik) Yaklaşık 0,7355 kW Güç ve Tekne Performansı Gereken motor gücü; teknenin ağırlığına, gövde tipine ve hedef hızına bağlıdır. Kızaklayan gövdeler, kızağa çıkmak için yüksek güç gerektirir. Deplasman gövdeler, gövde hızı sınırı nedeniyle daha düşük güçle verimli çalışır. Deplasman teknesinde gücü artırmak, hızı belirgin biçimde artırmaz. Azami Motor Gücü Teknenin üretici plakasında azami motor gücü yazar. Bu değer, gövdenin ve dümen sisteminin dayanımına göre belirlenir. Plakadaki değeri aşan motor takılması güvenlik riski oluşturur. Ayrıca sigorta ve yasal uygunluk sorunlarına yol açabilir. Seçim Ölçütleri Plakadaki azami gücü kontrol edin. Teknenin yüklü ağırlığını belirleyin. Kullanım amacına göre hedef hızı belirleyin. Üreticinin önerdiği güç aralığını inceleyin. Sık Sorulan Sorular Motor gücü yakıt tüketimini nasıl etkiler? Tüketim, motorun ürettiği güçle artar. Aynı motor düşük devirde daha az güç üretir ve daha az yakıt tüketir. İkiz motorlu teknede güç nasıl ifade edilir? Genellikle her motorun gücü ayrı belirtilir. Örnek: "2 × 250 HP". Motor gücü zamanla azalır mı? Aşınma, kirli filtreler ve yanlış pervane seçimi kullanılabilir gücü azaltabilir. İlgili Terimler Beygir Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Tekne Pervanesi, Deplasman, Tekne Kapasitesi.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Pervane Hatvesi

Pervane hatvesi , pervanenin kayma olmadan bir tam turda teorik olarak ilerleyeceği mesafedir. Hatve genellikle inç cinsinden ifade edilir. İngilizcede hatveye "pitch" denir. Pervane Hatvesi Nedir? Hatve, kanatların açısını tanımlar. Kanat açısı büyüdükçe pervane bir turda daha fazla mesafe ilerler. Pervane ölçü gösteriminde hatve ikinci sayıdır. Örnek: 14 × 19 pervanenin hatvesi 19 inçtir. Bu pervane, teorik olarak bir turda 19 inç (yaklaşık 48 cm) ilerler. Bu kavram, bir vidanın bir turda ilerlemesine benzetilir. Hatve ile Motor Devri İlişkisi Hatve Değişimi Motor Üzerindeki Etkisi Hatve artırılır Motor zorlanır, tam gaz devri düşer Hatve azaltılır Motor rahatlar, tam gaz devri yükselir Doğru hatve, motorun tam gazda üreticinin belirttiği devir aralığına ulaşmasını sağlar. Hatvenin Performansa Etkisi Durum Düşük Hatve Yüksek Hatve Kalkış Hızlı Yavaş Azami hız Sınırlı olabilir Daha yüksek olabilir Ağır yük Daha uygun Motoru zorlayabilir Su kayağı çekme Daha uygun Daha az uygun Hatve Türleri Sabit hatve: Kanat boyunca hatve aynıdır. Değişken hatve: Hatve, kanadın kökünden ucuna veya hücum kenarından firar kenarına doğru değişir. Ayarlanabilir hatve: Kanat açısı mekanik olarak ayarlanabilir. Gemilerde ve bazı yelkenli pervanelerinde kullanılır. Hatve Seçim Adımları Teknenin tipik yüküyle deneme seyrine çıkın. Tam gazda ulaşılan devri okuyun. Değeri üreticinin tam gaz devir aralığıyla karşılaştırın. Devir düşükse daha düşük hatveli pervane seçin. Devir yüksekse daha yüksek hatveli pervane seçin. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motora ve tekneye göre farklılık gösterir. Hatve ve Hız Hesabı Teorik hız, hatve ile şaft devrinin çarpımından bulunur. Gerçek hız, kayma nedeniyle teorik hızdan düşüktür. Hız hesabında şanzıman oranı dikkate alınır. Sık Sorulan Sorular Yüksek hatve her zaman daha hızlı mıdır? Hayır. Motor yeterli devre ulaşamazsa güç düşer ve hız azalabilir. Hatve değeri nerede yazar? Hatve, genellikle pervane göbeğinde çap değeriyle birlikte damgalıdır. Yük değişince hatve değiştirilmeli mi? Sürekli ağır yükle kullanılan teknelerde daha düşük hatve gerekebilir. İlgili Terimler Pervane Çapı, Motor Devri, Tekne Pervanesi, Pervane, Motor Gücü, Üç Kanatlı Pervane.

Tüm terimlere dön