Denizcilik sözlüğü

Şaft Yatağı

Tanım

Şaft yatağı, pervane şaftını taşıyan ve hizada tutan yatak parçasıdır. Teknelerde en yaygın şaft yatağı, su ile yağlanan kauçuk yataktır.

Şaft Yatağı Nedir?

Şaft yatağı, metal bir kovan ve içine yerleştirilmiş oluklu kauçuk astardan oluşur. Şaft, kauçuk astarın içinde döner. Deniz suyu oluklardan akar. Su, şaft ile kauçuk arasında yağlayıcı görevi görür. Ayrıca kum ve tortuyu oluklardan dışarı taşır. İngilizcede bu yatağa "cutless bearing" denir.

Şaft Yatağının Bölümleri

Bölüm	Görevi
Dış kovan	Bronz, pirinç veya kompozitten oluşur
Kauçuk astar	Şaftla temas eden yüzeydir
Oluklar	Suyun akmasını sağlar
Sabitleme vidaları	Yatağı yuvasında tutar

Yatağın Konumları

Şaft kovanı ucunda: Şaftın gövdeden çıktığı noktada.
Şaft braketinde: Pervane önündeki destek kolunda.

Şaft Braketi

Şaft braketi, gövde altından sarkan ve şaftı pervaneye yakın noktada taşıyan destek parçasıdır. Tek kollu braket "P braketi", çift kollu braket "A braketi" olarak adlandırılır. Uzun şaftlarda braket, şaftın sarkmasını ve titreşmesini önler.

Aşınma Belirtileri

Belirti	Açıklama
Şaftta boşluk	Şaft elle yukarı aşağı oynatılabilir
Titreşim	Seyirde gövdeden hissedilir
Gürültü	Pervane bölgesinden ses gelir
Keçe kaçağı	Şaft hareketi keçeyi zorlar

Boşluk Kontrolü

Tekne karadayken pervaneyi kavrayın.
Şaftı yukarı, aşağı ve yanlara doğru hareket ettirin.
Belirgin boşluk hissediliyorsa yatağı ölçün.
Değeri üreticinin kabul sınırıyla karşılaştırın.

Değişim

Değişim için pervane sökülür. Eski yatak, özel çektirme aparatıyla yuvasından çıkarılır. Yeni yatak yuvaya preslenir veya sabitleme vidalarıyla tutturulur. Yatak değişiminden sonra şaft hizalaması kontrol edilir.

Yatak Ömrünü Etkileyen Etkenler

Kumlu ve çamurlu sularda kullanım
Şaft hizasızlığı
Dengesiz pervane
Uzun süre kullanılmadan bekleme
Şaft yüzeyindeki korozyon

Sık Sorulan Sorular

Şaft yatağı neden su ile yağlanır?

Deniz suyu sürekli mevcuttur. Kauçuk ve su birlikte düşük sürtünmeli bir yüzey oluşturur.

Karada motor çalıştırmak yatağa zarar verir mi?

Su olmadan dönen kauçuk yatak hızla ısınır ve zarar görür.

Şaft yatağı ne sıklıkla değiştirilir?

Değişim, aşınma kontrolüne göre yapılır. Kumlu sularda daha sık değişim gerekebilir.

İlgili Terimler

Pervane Şaftı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaftlı Motor, Karina, Tekne Pervanesi.

İlgili terimler

Karina

Karina , teknenin su hattının altında kalan gövde bölümüdür. Karina, sürekli suyla temas hâlindedir. Karina Nedir? Karina, teknenin yüzerliğini sağlayan bölümdür. Suyun kaldırma kuvveti karinaya etki eder. Karinanın şekli ve yüzey durumu, teknenin hızını ve yakıt tüketimini etkiler. Türkçede "karina" kelimesi, teknenin karaya çekilip su altı bölümünün bakımının yapılması anlamında da kullanılır. Örnek: "Tekne karinaya alındı." Karinada Bulunan Elemanlar Eleman Görevi Omurga Yapısal dayanım ve yön kararlılığı sağlar Pervane Tekneyi iter Şaft Motor gücünü pervaneye iletir Dümen palası Teknenin yönünü değiştirir Transdüser Derinlik ve sonar verisi toplar Gövde geçişleri Suyun giriş ve çıkışını sağlar Kurban anot Metal parçaları korozyondan korur Karinada Oluşan Sorunlar Deniz canlısı tutunması: Midye, yosun ve kabuklu canlılar yüzeye yapışır. Bu canlılar sürtünmeyi artırır. Ozmoz: Fiber gövdede su laminata sızar ve kabarcık oluşturur. Galvanik korozyon: Farklı metaller arasında elektrik akımı oluşur. Metal parçalar aşınır. Darbe hasarı: Karaya oturma veya yüzen cisimler gövdeye zarar verir. Karina Bakımı Karina bakımı için tekne sudan çıkarılır. Bakımın temel adımları şunlardır: Tekneyi travel lift veya vinçle karaya alın. Karinayı basınçlı suyla yıkayın. Eski boyanın durumunu kontrol edin. Yüzeyi zımparalayın. Gerekirse astar uygulayın. Antifouling boyayı sürün. Kurban anotları yenileyin. Pervane, şaft ve gövde geçişlerini kontrol edin. Antifouling Boya Antifouling, deniz canlılarının karinaya tutunmasını engelleyen boyadır. Boyalar biyosit içerir. Biyositlerin kullanımı ülkelere göre düzenlenir. Avrupa Birliği'nde bu ürünler Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamındadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2001 yılında AFS Sözleşmesi'ni kabul etti. Bu sözleşme, tributiltin (TBT) içeren boyaları yasakladı. Bakım Sıklığı Bakım sıklığını kullanılan boya, suyun sıcaklığı ve teknenin kullanım yoğunluğu belirler. Boya üreticisi, ürünün etkili kalma süresini teknik belgede belirtir. Sık Sorulan Sorular Karina ile su hattı arasındaki fark nedir? Su hattı, suyun gövdeye değdiği çizgidir. Karina, bu çizginin altında kalan gövde bölümüdür. Tekne hangi durumlarda karinaya alınır? Tekne şu durumlarda karinaya alınır: Antifouling boyanın etkisi azaldığında Kurban anotlar aşındığında Gövdede darbe hasarından şüphelenildiğinde Pervane veya şaft bakımı gerektiğinde İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Gövdesi, Antifouling, Ozmoz, Kurban Anot, Galvanik Korozyon.

Pervane Şaftı

Pervane şaftı , şaftlı içten takma motorlarda şanzımanın gücünü pervaneye ileten mildir. Şaft, gövdeden geçerek pervaneyi su altında döndürür. Pervane Şaftı Nedir? Pervane şaftının ön ucu kaplin ile şanzımana bağlanır. Şaft, gövde içinden şaft kovanı boyunca ilerler. Gövdeden çıktığı noktada şaft keçesi veya salmastra bulunur. Gövde dışında şaft yatağı ve şaft braketi şaftı taşır. Şaftın arka ucuna pervane takılır. Pervane Şaftı Hattı Bileşen Konum Şaft kaplini Şanzıman çıkışı Şaft keçesi veya salmastra Gövde iç geçişi Şaft kovanı Gövde içinden geçiş tüpü Şaft yatağı Kovan ucunda ve braket içinde Şaft braketi Gövde dışında şaftı taşır Şaft anodu Pervane önünde şaft üzerinde Pervane Şaftın arka ucu Konik Uç Şaftın pervane tarafındaki ucu koniktir. Pervane göbeği bu koniğe oturur. Kama, pervanenin şaft üzerinde dönmesini önler. Somun ve kontra somun pervaneyi sabitler. ISO 4566 standardı, küçük teknelerde 1:10 konikli pervane şaftı uçları ve göbek ölçülerini belirler. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve ekonomik Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım, aynı yükte daha ince çap Özel yüksek mukavemetli alaşımlar Yüksek güçlü teknelerde Şaft malzemesi, pervane ve yatakla galvanik uyumu dikkate alınarak seçilir. Hizalama Şaft ile şanzıman çıkışı aynı eksende olmalıdır. Hizalama, kaplin yüzeyleri arasındaki boşluk ölçülerek kontrol edilir. Ölçüm sentil ile yapılır. Hizasızlık, keçe kaçağına, yatak aşınmasına ve titreşime neden olur. Kontrol Noktaları Şaft yatağındaki boşluğu elle kontrol edin. Şaft yüzeyinde korozyon izi arayın. Şaft anodunun durumunu kontrol edin. Pervane somunu ve kama yuvasını inceleyin. Kaplin cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Aralık Korozyonu Paslanmaz çelik şaft, oksijenin az olduğu bölgelerde korozyona uğrayabilir. Tekne uzun süre kullanılmadan beklediğinde yatak içindeki şaft bölümü bu riske açıktır. Bu tür korozyon dışarıdan zor görülür. Sık Sorulan Sorular Pervane şaftı neden uzun süre bekleyen teknelerde kontrol edilir? Hareketsiz şaftta yatak ve keçe bölgesinde korozyon oluşabilir. Şaft değişiminde ölçüler nasıl alınır? Çap, toplam boy, konik uç ölçüleri, kama yuvası ve diş ölçüsü alınır. Şaftta titreşim neden oluşur? Eğri şaft, hasarlı pervane, aşınmış yatak veya hizasızlık titreşime yol açar. İlgili Terimler Şaft, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaft Anodu, Şaftlı Motor.

Tekne Pervanesi

Tekne pervanesi , tekne motorunun dönme hareketini suya ileterek itiş kuvveti üreten kanatlı parçadır. Pervane, şaftın veya ayak ünitesinin ucuna takılır. Tekne Pervanesi Nedir? Tekne pervanesi, motorun gücünü hıza dönüştürür. Pervanenin ölçüleri, motorun devir aralığına ve teknenin ağırlığına uygun olmalıdır. Uygun olmayan pervane, motorun ya aşırı yüklenmesine ya da aşırı devirlenmesine yol açar. Bu nedenle pervane seçimi, tekne performansının temel ayarıdır. Ölçü Gösterimi Tekne pervaneleri genellikle iki sayıyla tanımlanır. Örnek: 14 × 19. Değer Anlamı İlk sayı (14) Pervane çapı (inç) İkinci sayı (19) Pervane hatvesi (inç) Ölçüler genellikle pervane göbeğinin üzerine damgalanır. Dönüş Yönü Yön Tanım Sağ dönüşlü Kıçtan bakıldığında ileri viteste saat yönünde döner Sol dönüşlü Kıçtan bakıldığında ileri viteste saat yönünün tersine döner İkiz motorlu teknelerde pervaneler genellikle ters yönlerde döner. Bu düzen, pervanelerin yanal etkilerini dengeler. Pervane Türleri Ölçüt Seçenekler Malzeme Alüminyum, paslanmaz çelik, bronz, kompozit Kanat sayısı Üç, dört, beş kanat Yapı Sabit, katlanır, yön değiştiren kanatlı Katlanır ve yön değiştiren kanatlı pervaneler yelkenlilerde kullanılır. Bu pervaneler yelken seyrinde suya karşı direnci azaltır. Seçim Adımları Motor üreticisinin tam gaz devir aralığını belirleyin. Teknenin tipik yükünü belirleyin. Mevcut pervaneyle tam gazda ulaşılan devri ölçün. Devir aralığın altındaysa hatveyi düşürün, üstündeyse artırın. Gerekirse kanat sayısını veya malzemeyi değiştirin. Hasar Kontrolü Kanat uçlarında eğilme ve kırık Kanat kenarlarında çentik Kavitasyon kaynaklı yüzey oyuklanması Göbekte kayma belirtisi Somun ve pim durumu Küçük hasarlar pervane servislerinde onarılabilir. Ağır hasarlı pervane titreşime yol açar ve değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Pervane neden titreşim yapar? Eğik kanat, kırık uç veya dengesizlik titreşime yol açar. Titreşim, şaft yataklarına ve keçelere zarar verir. Yedek pervane bulundurulmalı mı? Uzun seyirlerde yedek pervane ve takma ekipmanı bulundurulması yaygın bir uygulamadır. Pervane takılırken nelere dikkat edilir? Pervane mili temizlenir ve gres sürülür. Somun belirtilen torkta sıkılır ve emniyete alınır. İlgili Terimler Pervane, Pervane Çapı, Pervane Hatvesi, Pervane Göbeği, Alüminyum Pervane, Paslanmaz Çelik Pervane.

Şaft Kaplini

Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.

Tüm terimlere dön