Denizcilik sözlüğü

Tekne Elektrik Sistemi

Tanım

Tekne elektrik sistemi, teknede elektrik enerjisini üreten, depolayan, dağıtan ve tüketen bileşenlerin bütünüdür. Sistem genellikle doğru akım (DC) ve alternatif akım (AC) bölümlerinden oluşur.

Tekne Elektrik Sistemi Nedir?

Tekne, karadaki elektrik şebekesinden bağımsız çalışır. Enerji akülerde depolanır. Akülerin şarjı motor alternatörü, güneş paneli, jeneratör veya kıyı elektriğiyle yapılır. Dağıtım panosu, enerjiyi tüketicilere sigortalar üzerinden ulaştırır.

Sistemin Bölümleri

Bölüm	Bileşenler
Enerji üretimi	Alternatör, güneş paneli, rüzgâr jeneratörü, jeneratör
Enerji depolama	Marş aküsü, servis aküsü
Kıyı bağlantısı	Kıyı elektrik prizi, kablo, izolasyon trafosu
Dönüşüm	İnverter, şarj cihazı, DC-DC şarj cihazı
Dağıtım	Elektrik panosu, bara, şalterler
Koruma	Sigortalar, devre kesiciler, kaçak akım rölesi
İzleme	Voltmetre, ampermetre, akü monitörü

DC ve AC Bölümleri

Özellik	DC Bölümü	AC Bölümü
Gerilim	12 V veya 24 V	230 V
Kaynak	Aküler	Kıyı elektriği, jeneratör, inverter
Tüketiciler	Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar	Klima, ocak, su ısıtıcısı
Standart	ISO 10133	ISO 13297

Kablo Renkleri

Tekne elektrik sistemlerinde iletkenler renk ile ayırt edilir. Yaygın uygulamada DC pozitif iletken kırmızı, negatif iletken sarı veya siyahtır. AC iletkenlerin renkleri ilgili standartlara göre ayrıca belirlenir. Renk düzeni, arıza tespitini ve güvenli çalışmayı kolaylaştırır.

Temel Güvenlik İlkeleri

Her devre, kaynağına yakın bir sigorta veya devre kesiciyle korunur.
Kablo kesiti, akıma ve uzunluğa göre seçilir.
Bağlantılar titreşime dayanıklı sıkma terminalleriyle yapılır.
Kablolar, keskin kenarlardan ve sintine suyundan uzak döşenir.
AC ve DC kabloları ayrı yollarla taşınır.

Enerji Dengesi

Teknede günlük enerji tüketimi hesaplanır. Hesap, her cihazın gücü ile kullanım süresinin çarpımıyla yapılır. Sonuç, akü kapasitesi ve şarj kaynaklarının seçiminde kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

Tekne elektrik sistemi neden araçtan farklıdır?

Teknede nem, tuz ve titreşim yoğundur. Ayrıca kıyı elektriği bağlantısı ve galvanik korozyon riski bulunur.

12 V ve 24 V arasında nasıl seçim yapılır?

Büyük teknelerde 24 V, aynı güçte daha düşük akım sağlar. Küçük teknelerde 12 V yaygındır.

Elektrik sistemi kim tarafından kurulmalıdır?

Denizcilik elektriği konusunda deneyimli teknisyenler tarafından kurulması önerilir.

İlgili Terimler

Marin Elektrik, Tekne Aküsü, Elektrik Panosu, Kıyı Elektriği, İnverter, 12 Volt Tekne Sistemi.

İlgili terimler

12 Volt Tekne Sistemi

12 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir. 12 Volt Tekne Sistemi Nedir? 12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır. Akü Gerilim Değerleri Durum Kurşun Asit Akü (yaklaşık) LiFePO4 Akü (yaklaşık) Nominal gerilim 12 V 12,8 V Dinlenmede tam dolu 12,7 V 13,3–13,4 V Şarj sırasında 13,8–14,7 V 14,2–14,6 V Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sistemin Temel Bileşenleri 12 V aküler veya akü bankası 12 V alternatör Ana şalter ve ana sigorta DC dağıtım panosu Kablolar, baralar ve terminaller 12 V tüketiciler Kablo ve Gerilim Düşümü 12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir. ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar. 12 V Sistemin Avantajları Avantaj Açıklama Ekipman çeşitliliği Cihazların çoğu 12 V üretilir Akü bulunabilirliği 12 V aküler her yerde bulunur Basit kurulum Tek akü ile sistem kurulabilir Araç ekipmanıyla uyum Araç aksesuarları kullanılabilir 12 V Sistemin Sınırlamaları Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur. Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar. Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır. Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir. Tüketim Örneği Cihaz Yaklaşık Akım LED seyir fenerleri 1–2 A VHF telsiz (alma) 0,5 A Buzdolabı (çalışırken) 3–5 A Tatlı su pompası 5–8 A Değerler model ve kullanıma göre değişir. Sık Sorulan Sorular 12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi? Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir. Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur? Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir. 12 V priz neden önemlidir? Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir. İlgili Terimler 24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

Elektrik Panosu

Elektrik panosu , teknedeki elektrik enerjisini koruma elemanları üzerinden devrelere dağıtan kontrol panelidir. Pano, her devrenin açılıp kapatılmasını ve korunmasını sağlar. Elektrik Panosu Nedir? Elektrik panosu, akü ve kıyı elektriği gibi kaynaklardan gelen enerjiyi alır. Enerji, panodaki sigortalar veya devre kesiciler üzerinden tüketicilere dağıtılır. Kullanıcı, fenerler, pompalar ve cihazları panodan kontrol eder. Pano ayrıca gerilim ve akım göstergelerini içerebilir. Pano Türleri Tür Görevi DC panosu 12 V veya 24 V tüketicileri dağıtır AC panosu 230 V tüketicileri dağıtır Birleşik pano AC ve DC bölümlerini aynı gövdede ayrı tutar Dijital anahtarlama sistemi Devreleri ekran veya tuşlarla yönetir Panonun Bölümleri Bölüm Görevi Ana kesici Panoya gelen enerjiyi açıp kapatır Devre kesiciler veya sigortalar Her devreyi korur Anahtarlar Devreleri açar ve kapatır Göstergeler Gerilim, akım ve tank seviyelerini gösterir Etiketler Her devrenin adını gösterir Bara Ortak bağlantı noktası sağlar DC Panoda Tipik Devreler Seyir fenerleri Demir feneri İç aydınlatma Tatlı su pompası Sintine pompası Seyir elektroniği VHF telsiz Buzdolabı AC Panoda Tipik Elemanlar Kıyı elektriği ana kesicisi Kaçak akım rölesi Kaynak seçici şalter Polarite göstergesi Priz, klima ve su ısıtıcısı devreleri Etiketleme Her devre panoda açık bir adla etiketlenir. Kablolar da pano arkasında aynı adla işaretlenir. Bu düzen, arıza tespitini hızlandırır. Tesisat şeması teknede saklanır. Montaj Kuralları Panoyu kuru ve kolay erişilebilir bir yere yerleştirin. Arka tarafında bakım için boşluk bırakın. AC ve DC bölümlerini fiziksel olarak ayırın. AC bölümünün arkasını dokunmaya karşı kapatın. Kabloları düzenli ve sabitlenmiş olarak döşeyin. Sık Sorulan Sorular Panoda bir devre sürekli atıyorsa ne yapılır? Devre kesici tekrar tekrar kurulmamalıdır. Kısa devre veya aşırı yük kontrol edilir. Dijital anahtarlama sistemi nedir? Devreleri röleler aracılığıyla yöneten elektronik sistemdir. Kullanıcı ekran veya telefon uygulamasıyla devreleri açıp kapatır. Panoya yeni devre eklenebilir mi? Boş yuva varsa eklenebilir. Yeni devrenin kablo kesiti ve koruma değeri hesaplanır. İlgili Terimler Sigorta Paneli, Devre Kesici, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre, Tekne Elektrik Sistemi.

Kıyı Elektriği

Kıyı elektriği , marina veya iskeledeki elektrik dağıtım noktasından tekneye sağlanan şebeke elektriğidir. İngilizcede bu bağlantıya "shore power" denir. Kıyı Elektriği Nedir? Marinalarda iskele boyunca elektrik dağıtım dolapları bulunur. Bu dolaplara "elektrik pedestalı" da denir. Tekne, özel bir kabloyla dolaptaki prize bağlanır. Kıyı elektriği tekne panosuna ulaşır. Böylece aküler şarj olur ve AC cihazlar çalışır. Marina Bağlantı Değerleri Akım Yaygın Kullanım 16 A Küçük ve orta boy tekneler 32 A Büyük yatlar 63 A ve üzeri Süperyatlar, genellikle üç fazlı Marinalarda genellikle IEC 60309 standardına uygun endüstriyel prizler kullanılır. 230 V tek fazlı prizlerin rengi mavidir. Bağlantı Sırası Bağlanırken: Tekne panosundaki kıyı elektriği ana kesicisini kapatın. Kabloyu önce tekne prizine takın. Kabloyu sonra marina prizine takın. Marina prizinin kesicisini açın. Tekne panosundaki kesiciyi açın. Polarite göstergesini kontrol edin. Ayrılırken: Sıra tersine uygulanır. Bu sıra, enerjili kablo ucunun suya düşme riskini azaltır. Galvanik Korozyon Riski Kıyı elektriği bağlantısında koruma iletkeni, tekneyi marina topraklamasına bağlar. Bu bağlantı, komşu teknelerle tekne arasında galvanik bir devre oluşturabilir. Sonuçta anotlar hızlı aşınır. Koruma için iki yöntem kullanılır: Galvanik izolatör: Düşük gerilimli galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyıdan elektriksel olarak tamamen ayırır. Güvenlik Kuralları Hasarlı kablo kullanılmaz. Kablo suya sarkıtılmaz. Ek kablo ve ev tipi uzatma kullanılmaz. Marina kesicisi atıyorsa tüketim azaltılır. Kıyı elektriği bağlıyken marina çevresinde yüzülmez. Marinalarda kaçak akım, sudaki kişilerde elektrik çarpmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Kıyı elektriği akım sınırı aşılırsa ne olur? Marina dolabındaki kesici atar. İnverter şarj cihazlarının güç destek işlevi bu durumu önlemeye yardım eder. Kıyı elektriği ücretli midir? Marinaya göre değişir. Bazı marinalar elektriği sayaçla ücretlendirir. Yabancı marinada farklı priz bulunursa ne yapılır? Uygun adaptör kullanılır. Adaptörün koruma iletkenini sürdürmesi gerekir. İlgili Terimler Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, 220 Volt Tekne Sistemi, Galvanik Korozyon, Akü Şarj Cihazı, İnverter Şarj Cihazı.

Marin Elektrik

Marin elektrik , teknelerde kullanılan ve deniz ortamının koşullarına uygun olarak tasarlanan elektrik ürünleri ile tesisat uygulamalarının genel adıdır. Marin Elektrik Nedir? Teknedeki elektrik tesisatı nem, tuz, titreşim ve sıcaklık değişimine maruz kalır. Kara tipi elektrik ürünleri bu koşullarda hızla bozulabilir. Marin elektrik ürünleri, bu koşullara dayanacak malzemelerle üretilir. Uygulama yöntemleri de sızdırmazlık ve titreşim dayanımını hedefler. Marin Elektrik Ürünleri Ürün Özellik Kalaylı bakır kablo Telleri oksitlenmeye karşı korur Sıkma terminali Titreşimde gevşemez Isıyla daralan makaron Bağlantıyı nemden korur Marin sigorta ve devre kesici Nemli ortamda çalışır Su geçirmez anahtar ve priz IP korumalıdır Ateşleme korumalı cihaz Yakıt buharını tutuşturmaz Uygulama İlkeleri Kablo seçimi: Çok telli, kalaylı bakır kablo kullanın. Bağlantı: Uygun sıkma pensesiyle terminal sıkın. Sızdırmazlık: Bağlantıları yapıştırıcılı makaronla kapatın. Koruma: Her devreye kaynağa yakın sigorta takın. Döşeme: Kabloları sintine seviyesinin üzerinde ve sabitleyerek döşeyin. Etiketleme: Her kabloyu devre adıyla işaretleyin. Çok Telli Kablonun Önemi Tek telli kablo titreşimle yorulur ve kırılabilir. Çok telli kablo esnektir ve titreşime dayanır. Teknelerde bu nedenle ince telli, esnek kablolar kullanılır. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 10133 Küçük teknelerde DC elektrik tesisatı ISO 13297 Küçük teknelerde AC elektrik tesisatı ISO 8846 Elektrikli cihazların ateşleme koruması IEC 60529 IP koruma sınıfları ABYC E-11 ABD'de AC ve DC tesisat önerileri ABYC, Amerikan Tekne ve Yat Konseyi'nin kısaltmasıdır. Sık Görülen Hatalar Ev tipi kablo kullanmak Bağlantıları bant ile yalıtmak Sigortasız devre bırakmak Kabloları sintine suyuna temas edecek şekilde döşemek Farklı metal terminaller kullanmak Bakım Bağlantılarda yeşil oksit tabakası olup olmadığına bakın. Gevşek terminalleri sıkın. Korozyon önleyici sprey uygulayın. Isınma izi olan bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Marin kablo ile normal kablo arasındaki fark nedir? Marin kablo kalaylı ve çok tellidir. Yalıtımı yağa, neme ve ısıya daha dayanıklıdır. Lehimli bağlantı teknede kullanılır mı? Lehim, titreşimde kırılgan bir geçiş noktası oluşturabilir. Bu nedenle sıkma terminali tercih edilir. Elektrik arızası en çok nerede görülür? Bağlantı noktalarında görülür. Nem ve korozyon direnci artırır ve ısınmaya yol açar. İlgili Terimler Tekne Elektrik Sistemi, Marin Elektrik Kablosu, Marin Sigorta, IP Koruma Sınıfı, Kablo Kesiti, Terminal Bloğu.

Tüm terimlere dön