Denizcilik sözlüğü

İskandil

Tanım

İskandil, su derinliğini ölçme işlemi ve bu işlemde kullanılan araçtır. Geleneksel iskandil, ucuna kurşun ağırlık bağlanmış işaretli bir iptir. Günümüzde "iskandil" kelimesi elektronik derinlik ölçer için de kullanılır.

İskandil Nedir?

Geleneksel iskandilde kurşun suya bırakılır. Kurşun dibe değdiğinde ip gevşer. Su yüzeyindeki ip işaretinden derinlik okunur. Bu yöntem, elektronik cihazların yaygınlaşmasından önce temel derinlik ölçüm yöntemiydi. İngilizcede bu araca "lead line" denir.

Geleneksel İskandilin Bölümleri

Bölüm	Görevi
İskandil kurşunu	İpi dibe taşır
İskandil ipi	Derinlik işaretlerini taşır
İşaretler	Belirli aralıklarla derinliği gösterir
Kurşun tabanındaki oyuk	Zemin örneği alır

Zemin Örneği Alma

İskandil kurşununun tabanında bir oyuk bulunur. Oyuğa don yağı veya benzeri yapışkan bir madde konur. Kurşun dibe değdiğinde zeminden kum, çamur veya kabuk parçaları yapışır. Navigatör bu örneği haritadaki zemin kısaltmalarıyla karşılaştırır. Bu yöntem hem konum tahminine hem demir yeri seçimine yardım eder.

Elle İskandil Kullanımı

Kurşunu teknenin yanından suya bırakın.
İpi kurşun dibe değene kadar verin.
İpi dikey konuma getirin.
Su yüzeyindeki işareti okuyun.
Gerekiyorsa zemin örneğini inceleyin.

Tekne hareket hâlindeyse ip açılı kalır. Bu durumda okunan değer gerçek derinlikten fazla olur.

Elektronik İskandil

Elektronik iskandil, ses dalgalarıyla derinlik ölçen cihazdır. Bu cihaz derinlik ölçer veya ekosounder olarak da anılır. Elektronik iskandil sürekli ölçüm yapar ve hareket hâlinde de çalışır.

Geleneksel ve Elektronik İskandil

Özellik	Geleneksel İskandil	Elektronik İskandil
Enerji ihtiyacı	Yoktur	Vardır
Sürekli ölçüm	Yoktur	Vardır
Zemin örneği	Alınabilir	Alınamaz
Hareket hâlinde ölçüm	Sınırlıdır	Mümkündür

Günümüzde Kullanım

Elle iskandil, elektronik cihaz arızasında yedek olarak kullanılır. Ayrıca küçük teknelerde sığ sularda ve tender botlarda pratik bir araçtır. Bazı denizciler demirleme öncesinde zemin türünü kontrol etmek için iskandil kullanır.

Sık Sorulan Sorular

İskandil ipinin işaretleri nasıl yapılır?

İp, metre veya kulaç aralıklarıyla renkli bantlar veya düğümlerle işaretlenir.

Kulaç ne kadardır?

Bir kulaç yaklaşık 1,83 metredir. Eski haritalarda derinlikler kulaç cinsinden verilir.

Elektronik iskandil ne zaman yanlış ölçer?

Hava kabarcığı, yumuşak çamur ve yoğun bitki örtüsü yanlış okumalara yol açabilir.

İlgili Terimler

Derinlik Ölçer, Transdüser, Sonar, Demir Yeri, Deniz Haritası, Demirleme Derinliği.

İlgili terimler

Demir Yeri

Demir yeri , teknelerin çapa atarak güvenle bekleyebileceği deniz alanıdır. Demir yeri, deniz haritalarında çapa sembolüyle gösterilebilir. Demir Yeri Nedir? Demir yeri, rüzgâra ve dalgaya karşı korunaklı bir koy veya kıyı bölgesidir. Uygun bir demir yerinde zemin çapayı tutar. Derinlik, çapa hattının güvenle kullanılmasına izin verir. Çevrede tekne salınımı için yeterli boş alan bulunur. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Korunaklılık Mevcut ve beklenen rüzgâra karşı karanın arkasında kalma Zemin Çapanın tutunacağı kum, çamur veya kil Derinlik Draft ve ırgattaki zincir uzunluğuna uygun derinlik Salınım alanı Teknenin çapa etrafında dönmesi için boş alan Çıkış yolu Hava bozarsa güvenle ayrılma imkânı Tehlikeler Kaya, sığlık, kablo ve boru hattı yokluğu Zemin Türünün Belirlenmesi Deniz haritaları, zemin türünü kısaltmalarla gösterir. Örnek kısaltmalar şunlardır: Kısaltma Anlamı S Kum (Sand) M Çamur (Mud) R Kaya (Rock) Wd Deniz otu (Weed) Sh Kabuk (Shell) Berrak suda zemin gözle de görülebilir. Koyu lekeler genellikle ot veya kayayı, açık renkli alanlar kumu gösterir. Rüzgâr Tahmininin Önemi Bir koy belirli bir rüzgâr yönüne karşı korunaklıdır. Rüzgâr yön değiştirirse koy açık hâle gelebilir. Bu nedenle demir yeri, gece boyunca beklenen rüzgâr yönüne göre seçilir. Koruma Alanları Bazı bölgelerde deniz çayırları korunur. Akdeniz'e özgü Posidonia oceanica deniz çayırı bu türlerin başında gelir. Çapa ve zincir bu çayırlara zarar verir. Türkiye'de bazı koylarda çayır alanlarında demirleme yasaklanmıştır. Bu bölgelerde bağlama şamandıraları bulunabilir. Yasak Alanlar Liman girişleri ve seyir kanalları Denizaltı kablo ve boru hattı bölgeleri Askerî bölgeler Yüzme alanları ve plaj şamandıra hattının içi Koruma altındaki deniz alanları Sık Sorulan Sorular Demir yeri bilgisi nereden öğrenilir? Deniz haritaları, kılavuz kitaplar ve elektronik harita uygulamaları demir yerlerini gösterir. Liman başkanlıkları da yerel kısıtlamaları duyurur. Kalabalık bir koyda demir yeri nasıl seçilir? Diğer teknelerin çapa konumu tahmin edilir. Benzer tekne ve hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Böylece salınım alanları uyumlu olur. Gece için demir yeri değiştirilir mi? Hava tahmini rüzgâr dönüşü gösteriyorsa daha korunaklı bir yere geçilir. İlgili Terimler Demirleme, Salınım Alanı, Demirleme Derinliği, Deniz Haritası, Bağlama Tonozu, Kaloma.

Demirleme Derinliği

Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.

Deniz Haritası

Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

Derinlik Ölçer

Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

Tüm terimlere dön