Denizcilik sözlüğü

Elektrikli Irgat

Tanım

Elektrikli ırgat, doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür.

Elektrikli Irgat Nedir?

Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir.

Elektrik Sistemi Bileşenleri

Bileşen	Görevi
Akü	Enerji kaynağıdır
Devre kesici	Aşırı akımda devreyi keser
Ana şalter	Sistemi tamamen ayırır
Röle (kontaktör)	Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar
Kumanda	Ayak düğmesi veya el kumandasıdır
Motor	Dönüş kuvvetini üretir

12 V ve 24 V Karşılaştırması

Özellik	12 V	24 V
Kullanıldığı tekne	Küçük ve orta boy tekneler	Büyük tekneler
Akım	Aynı güçte daha yüksek	Aynı güçte yaklaşık yarısı
Kablo kesiti	Daha kalın kablo gerekir	Daha ince kablo yeterlidir

Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker.

Kablo Kesiti

Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler.

Kullanım Kuralları

Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler.
Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir.
Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın.
Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Motor çalışmıyor	Devre kesici, röle veya kumanda arızası
Yavaş dönüş	Düşük akü gerilimi veya ince kablo
Tık sesi geliyor, dönmüyor	Röle kontakları aşınmış
Tek yönde çalışıyor	Röle veya kumanda düğmesi arızası

Sık Sorulan Sorular

Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi?

Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır.

Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır?

Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar.

Irgat motoru neden ısınır?

Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir.

İlgili Terimler

Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

İlgili terimler

Devre Kesici

Devre kesici , aşırı akım veya kısa devre durumunda elektrik devresini otomatik olarak kesen ve yeniden kurulabilen koruma elemanıdır. Halk arasında "otomatik sigorta" veya "şalter" olarak da anılır. Devre Kesici Nedir? Devre kesici, devreden geçen akımı sürekli izler. Akım belirlenen değeri aşınca iç mekanizma kontakları açar. Devre kesilir ve kablo aşırı ısınmaktan korunur. Arıza giderildikten sonra kesici kolu yeniden kurularak devre açılır. Sigortadan farklı olarak değişim gerektirmez. Çalışma İlkeleri Tür Çalışma Şekli Tepki Termik kesici Isınan bimetal şerit eğilerek kontağı açar Uzun süreli aşırı yükte Manyetik kesici Bobin, yüksek akımda kontağı çeker Kısa devrede çok hızlı Termik-manyetik kesici İki mekanizma birlikte Her iki duruma tepki Hidrolik-manyetik kesici Sıvı dolu tüp gecikmeyi ayarlar Sıcaklıktan az etkilenir Teknede Kullanılan Devre Kesiciler Tür Kullanım Panel tipi kesici DC ve AC dağıtım panolarında Yüzey montajlı kesici Irgat, pervane ve inverter hatlarında Ray tipi (DIN) kesici AC panolarda Kaçak akım korumalı kesici AC devrelerde kaçak akım koruması Seçim Ölçütleri Devredeki kablonun taşıyabileceği akımı belirleyin. Kesici değerini bu akımı aşmayacak şekilde seçin. Kesicinin gerilim türüne (AC veya DC) uygunluğunu kontrol edin. Kesme kapasitesinin olası kısa devre akımına uygunluğunu doğrulayın. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model seçin. AC kesiciler DC devrelerde güvenle kullanılamayabilir. DC akım, kontaklar açılırken ark oluşturur. Bu nedenle DC'ye uygun kesici seçilir. Kesici Neden Atar? Kısa devre Aşırı yük Arızalı cihaz Islanan bağlantı Yanlış değerde kesici Yeniden Kurma Kuralları Kesicinin neden attığını araştırın. Arızalı cihazı devreden çıkarın. Kesiciyi yeniden kurun. Kesici yine atarsa devreyi kontrol ettirin. Sürekli atan kesiciyi zorla kurmak kablo ve cihazlara zarar verebilir. Sık Sorulan Sorular Devre kesici sigortadan daha mı güvenlidir? İkisi de doğru seçildiğinde koruma sağlar. Kesici yeniden kurulabilir, sigorta değiştirilir. Kesici anahtar olarak kullanılabilir mi? Bazı panel tipi kesiciler anahtar olarak kullanılmak üzere tasarlanır. Üretici bilgisi kontrol edilir. Kesici kolu sıcak oluyorsa ne anlama gelir? Gevşek bağlantı veya sürekli yüksek yük olabilir. Kontrol edilmelidir. İlgili Terimler Marin Sigorta, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, 220 Volt Tekne Sistemi.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Irgat Kumandası

Irgat kumandası , elektrikli ırgatın zinciri toplama ve bırakma komutlarını veren kontrol cihazıdır. Kumanda, ırgat rölesine düşük akımlı sinyal gönderir. Irgat Kumandası Nedir? Kumanda, kullanıcı ile ırgat arasındaki arayüzdür. Her kumandada iki temel komut bulunur: yukarı ve aşağı. Yukarı komutu zinciri toplar. Aşağı komutu zinciri suya verir. Komut, düğme basılı tutulduğu sürece geçerlidir. Kumanda Türleri Tür Konumu Özellik Ayak düğmesi Baş güverte Eller serbest kalır Kablolu el kumandası Baş güvertedeki prize takılır Kullanıcı zinciri izleyerek hareket eder Kablosuz kumanda Taşınabilir Teknenin her yerinden kullanılır Dümen paneli Kaptan köşkü veya kokpit Kaptan demirlemeyi dümenden yönetir Ayak Düğmesi Ayak düğmeleri, güverteye gömülü olarak monte edilir. Genellikle iki ayrı düğme bulunur. Düğmelerin üzerinde kapak bulunur. Kapak, yanlışlıkla basmayı önler. Düğme gövdesi su geçirmez yapıdadır. Kablosuz Kumanda Kablosuz kumanda, bir alıcı ünite ile çalışır. Alıcı, röle devresine bağlanır. Kumanda pille çalışır. Kullanıcı, kaptan köşkünde veya baş güvertede bulunabilir. Pil zayıfladığında kumanda menzili azalır. Kurulumda Dikkat Edilenler Kumanda kabloları güç kablolarından ayrı döşenir. Bağlantı noktaları su geçirmez konektörle yapılır. Kumanda devresi ayrı bir sigortayla korunur. Birden fazla kumanda paralel bağlanabilir. Güvenlik Önlemleri Kullanılmadığında ırgat devresi ana şalterden kapatılır. Ayak düğmesinin kapağı kapalı tutulur. Çocukların kumandaya erişimi engellenir. Kablosuz kumanda, tekneden uzaklaşırken yanında taşınmaz veya kapatılır. Yanlışlıkla çalışan ırgat, zinciri kontrolsüz bırakabilir veya bir kişiyi yaralayabilir. Zincir Sayacıyla Birlikte Kullanım Bazı kumandalar zincir sayacı ekranı içerir. Ekran, suya verilen zincir uzunluğunu gösterir. Kullanıcı, kaloma miktarını kumandadan izler. Sık Sorulan Sorular Ayak düğmesi neden su geçirmez olmalıdır? Baş güverte, dalga ve yağmur suyuna doğrudan maruz kalır. Suyun düğmeye girmesi kısa devreye ve istem dışı çalışmaya yol açabilir. Kablosuz kumanda kaybolursa ırgat kullanılabilir mi? Ayak düğmesi veya panel düğmesi varsa ırgat bunlarla kullanılır. Yedek kumanda da teknede tutulabilir. Kumanda düğmesi bırakılınca ırgat durur mu? Evet. Irgat kumandaları, düğme bırakıldığında motoru durduracak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Zincir Sayacı, Irgat Motoru, Baş Güverte, Devre Kesici.

Irgat Motoru

Irgat motoru , elektrikli ırgatın zincir dişlisini döndüren doğru akım elektrik motorudur. Motor, enerjisini teknenin akülerinden alır. Irgat Motoru Nedir? Irgat motoru, elektrik enerjisini dönme hareketine çevirir. Motor, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusu motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır. Dikey ırgatlarda motor güverte altında, yatay ırgatlarda güverte üstünde yer alır. Motor Türleri Tür Özellik Sabit mıknatıslı DC motor Hafiftir. İki kablo ile yön değiştirir. Seri sargılı DC motor Yüksek kalkış torku üretir. Yön değişimi için üç veya dört kablo kullanılır. Hidrolik motor Büyük yatlarda kullanılır. Elektrik motoru yerine hidrolik basınçla çalışır. Motor türü, kullanılacak röle tipini belirler. Motor Gücü Irgat motorunun gücü watt (W) cinsinden belirtilir. Küçük teknelerde birkaç yüz watt, büyük yatlarda birkaç kilowatt güç kullanılır. Güç arttıkça çekilen akım da artar. Güç değeri, ırgatın çekme kapasitesiyle birlikte değerlendirilir. Motorun Bölümleri Rotor: Dönen parçadır. Stator: Manyetik alan oluşturan sabit parçadır. Kömür fırçalar: Rotora akım iletir. Zamanla aşınır. Kolektör: Fırçaların temas ettiği yüzeydir. Termal koruma: Aşırı ısınmada motoru durdurur. Conta ve keçe: Suyun motora girmesini önler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Kömür fırça aşınması, kablo kopukluğu Motor yavaş dönüyor Düşük gerilim, aşınmış fırçalar Motor çok ısınıyor Aşırı yük, uzun süreli çalışma Kıvılcım veya yanık koku Kolektör veya sargı hasarı Motor gövdesinde pas Conta hasarı, su girişi Bakım Adımları Kablo bağlantılarındaki oksitlenmeyi temizleyin. Kömür fırçaların uzunluğunu kontrol edin. Motor gövdesindeki contaları inceleyin. Güverte altındaki motorun kuru kaldığını doğrulayın. Bağlantılara oksitlenmeyi önleyen sprey uygulayın. Sık Sorulan Sorular Irgat motoru neden güverte altında ıslanır? Zincir, deniz suyuyla birlikte zincirliğe iner. Zincirlik ile motor bölmesi arasında yalıtım yetersizse su motora ulaşır. Kömür fırçalar değiştirilebilir mi? Birçok motorda fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Yedek parça, motorun model numarasına göre seçilir. Motor gücünü artırmak ırgatı güçlendirir mi? Irgatın kapasitesi motor, dişli kutusu ve gövdenin birlikte tasarımına bağlıdır. Motor tek başına değiştirilirse diğer parçalar aşırı yüklenebilir. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Doğru Akım, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Tüm terimlere dön