Denizcilik sözlüğü

Motor Takozu

Tanım

Motor takozu, motoru tekne gövdesindeki motor kızaklarına bağlayan ve titreşimi sönümleyen esnek bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu parçaya "engine mount" denir.

Motor Takozu Nedir?

Motor takozu, metal bağlantı parçaları arasında kauçuk bir gövdeden oluşur. Takozlar motorun ağırlığını taşır. Motorun ürettiği titreşimi gövdeye iletmeden sönümler. Ayrıca pervanenin itiş kuvvetini gövdeye aktarır. İçten takma motorlarda genellikle dört takoz bulunur.

Motor Takozunun Bölümleri

Bölüm	Görevi
Kauçuk gövde	Titreşimi sönümler
Üst bağlantı	Motor ayağına bağlanır
Alt taban	Motor kızağına cıvatalanır
Ayar mili ve somunlar	Motorun yüksekliğini ayarlar

Motor Takozu Türleri

Sert takoz: Kauçuk sertliği yüksektir. Titreşimi az sönümler. Hizalamayı iyi korur.
Yumuşak takoz: Titreşimi daha çok sönümler. Motor hareketine izin verir.
Ayarlanabilir takoz: Yükseklik ayar mili bulunur.
Yağa dayanıklı takoz: Kauçuk, yağ ve yakıta karşı korunmuştur.

Takoz sertliği, motorun ağırlığına ve itiş kuvvetine göre seçilir.

Şaft Hizalamasıyla İlişkisi

Şaftlı sistemlerde takozlar, motorun şaftla aynı eksende durmasını sağlar. Takoz yüksekliği ayarlanarak hizalama yapılır. Çöken veya yırtılan takoz hizalamayı bozar. Hizasızlık, keçe kaçağına ve titreşime yol açar.

Değişim Belirtileri

Belirti	Açıklama
Artan titreşim	Kauçuk sertleşmiş veya yırtılmış
Vites geçişinde vuruntu	Takoz motoru yeterince tutmuyor
Kauçukta çatlak	Yaşlanma ve yağ teması
Motorun çökmesi	Kauçuk kalıcı biçim almış
Şaft keçesinde kaçak	Hizalama bozulmuş

Kontrol Yöntemi

Motor dururken takozları gözle inceleyin.
Kauçukta çatlak, ayrılma ve şişme arayın.
Motoru bir kaldıraçla hafifçe hareket ettirerek boşluğu gözlemleyin.
Motor çalışırken vites değiştirildiğinde motor hareketini izleyin.

Takozu Etkileyen Etkenler

Motor yağı ve yakıt sızıntısı
Yüksek motor bölmesi sıcaklığı
Yaş ve UV etkisi
Aşırı itiş yükü

Sık Sorulan Sorular

Takozlar tek tek mi değiştirilir?

Takozlar genellikle takım olarak değiştirilir. Böylece motor dengeli oturur.

Takoz değişiminden sonra hizalama gerekir mi?

Evet. Yeni takozlar motorun yüksekliğini değiştirir. Değişim sonrası şaft hizalaması kontrol edilir.

Dıştan takma motorlarda takoz bulunur mu?

Evet. Güç başı ile şaft gövdesi arasında titreşim sönümleyen takozlar bulunur.

İlgili Terimler

Şaftlı Motor, Şaft Kaplini, Şaft Keçesi, İçten Takma Motor, Makine Dairesi, Motor Bloğu.

İlgili terimler

Makine Dairesi

Makine dairesi , teknede ana motorların ve yardımcı sistemlerin bulunduğu bölmedir. Küçük teknelerde bu bölüme motor bölmesi denir. Makine Dairesi Nedir? Makine dairesi, genellikle teknenin kıç veya orta bölümünde yer alır. Bölmeye güverte kapağı veya kamaradaki bir kapıdan girilir. Bölmedeki sistemler teknenin itişini, elektriğini ve suyunu sağlar. İngilizcede bu bölüme "engine room" denir. Makine Dairesinde Bulunan Sistemler Sistem Bileşenler Tahrik Ana motor, şanzıman, şaft Yakıt Yakıt filtresi, su ayırıcı filtre, yakıt hattı Soğutma Deniz suyu pompası, eşanjör, deniz suyu süzgeci Elektrik Alternatör, akü, jeneratör Egzoz Egzoz manifoldu, ıslak egzoz, susturucu Su Hidrofor, su ısıtıcısı Sintine Sintine pompası, yüksek su alarmı Havalandırma Motor, yanma için havaya ihtiyaç duyar. Havalandırma ayrıca bölmedeki ısıyı dışarı atar. Benzinli motor bölmelerinde yakıt buharı birikebilir. Bu buhar patlama riski oluşturur. Bu bölmelerde motor çalıştırılmadan önce elektrikli fan (blower) çalıştırılır. ISO 11105 standardı, benzinli motor ve tank bölmelerinin havalandırma şartlarını belirler. Yangın Güvenliği Makine dairesinde sabit yangın söndürme sistemi bulunabilir. Sistem, ısı algılandığında otomatik olarak devreye girer. Yangın söndürme sırasında motorlar ve fanlar durdurulur. ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangından korunma şartlarını belirler. Ses ve Isı Yalıtımı Makine dairesinin duvarları yalıtım malzemesiyle kaplanır. Yalıtım, motor sesini ve ısısını yaşam alanlarından ayırır. Yalıtım malzemesi yanmaz veya alev geciktirici olmalıdır. Makine Dairesi Kontrolleri Seyre çıkmadan önce şu kontroller yapılır: Motor yağı seviyesi Soğutma suyu seviyesi Deniz suyu süzgecinin temizliği Kayışların gerginliği Yakıt ve su kaçağı Sintinedeki su miktarı Sık Sorulan Sorular Makine dairesinde neden ışık bulunur? Arıza ve kontrol işlemleri kapalı bir bölmede yapılır. Yeterli aydınlatma, kaçak ve hasarın görülmesini sağlar. Makine dairesine çalışan motor varken girilir mi? Hareketli kayışlar ve sıcak yüzeyler yaralanma riski taşır. Zorunlu durumlarda giriş, koruyucu kapaklar yerindeyken ve dikkatle yapılır. Makine dairesinde yağ kaçağı nasıl fark edilir? Motor altındaki damlama tavası ve sintine düzenli olarak incelenir. Tavada biriken yağ veya yakıt kaçağı gösterir. Temiz bez ile bağlantı noktaları silinerek kaçağın yeri bulunur. İlgili Terimler Tekne Motoru, İçten Takma Motor, Motor Soğutma Sistemi, Yangın Algılama Sistemi, Sintine, Egzoz Manifoldu.

Motor Bloğu

Motor bloğu , içten yanmalı motorun silindirleri, krank milini ve soğutma kanallarını barındıran ana gövdesidir. Motorun diğer parçaları bloğa bağlanır. Motor Bloğu Nedir? Motor bloğu, döküm yöntemiyle üretilen tek parça bir yapıdır. Blok, silindirlerin içinde pistonların hareket etmesini sağlar. Alt bölümünde krank mili yatakları yer alır. Silindir çevresindeki boşluklarda soğutma suyu dolaşır. Bloğun üstüne silindir kapağı, altına karter bağlanır. Motor Bloğunun Bölümleri Bölüm Görevi Silindirler Pistonların hareket ettiği silindirik boşluklar Su ceketleri Silindirlerin çevresinde soğutma suyu kanalları Ana yataklar Krank milini taşır Yağ kanalları Yağı motor parçalarına dağıtır Karter yüzeyi Yağ karterinin bağlandığı alt yüzey Kapak yüzeyi Silindir kapağının oturduğu üst yüzey Blok Malzemeleri Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklı ve ağırdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir, dıştan takma motorlarda yaygındır Alüminyum bloklarda silindir yüzeyi genellikle çelik veya dökme demir gömlekle kaplanır. Silindir Gömlekleri Gömlek Türü Yapı Kuru gömlek Soğutma suyuyla doğrudan temas etmez Islak gömlek Dış yüzeyi doğrudan soğutma suyuyla çevrilidir Islak gömlekli motorlarda gömlek değiştirilerek silindir yenilenebilir. Silindir Düzenine Göre Bloklar Sıralı blok: Silindirler tek sırada dizilidir. V blok: Silindirler iki sıra hâlinde V biçiminde dizilidir. Boksör blok: Silindirler karşılıklı yatay dizilidir. Deniz Ortamında Blok Hasarları Hasar Neden Donma çatlağı Kışın blokta kalan suyun donması Korozyon Açık devre soğutmada deniz suyunun teması Aşırı ısınma çarpılması Soğutma arızası Su ceketi tıkanması Tuz ve kireç birikimi Kışlama ve Blok Koruması Soğuk iklimlerde blok içindeki su boşaltılır veya antifriz ile değiştirilir. Donan su genleşir ve bloğu çatlatabilir. Çatlak blok çoğunlukla onarılamaz. Sık Sorulan Sorular Motor bloğu çatlarsa ne olur? Soğutma suyu yağa veya dışarıya karışır. Motor aşırı ısınabilir ve çalışamaz hâle gelebilir. Blok numarası nerede bulunur? Seri numarası genellikle bloğun üzerindeki plakada veya dökümde yer alır. Alüminyum blok deniz suyuna dayanıklı mıdır? Alüminyum blok deniz suyunda korozyona açıktır. Bu nedenle kapalı devre soğutma ve anot koruması uygulanır. İlgili Terimler Silindir, Piston, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Kışlama.

İçten Takma Motor

İçten takma motor , tekne gövdesinin içine yerleştirilen ve gücü şaft veya tahrik ünitesiyle pervaneye ileten motordur. İngilizcede bu motora "inboard engine" denir. İçten Takma Motor Nedir? İçten takma motor, motor bölmesinde takozlar üzerine oturur. Motorun gücü şanzımandan geçer. Şanzıman, ileri, boş ve geri konumlarını sağlar. Güç, şaft veya ayak ünitesi yoluyla pervaneye ulaşır. Dümen genellikle ayrı bir dümen palasıyla yapılır. Tahrik Türlerine Göre Tür Yapı Kullanım Düz şaftlı tahrik Motor ortada, şaft eğimli olarak kıça uzanır Yelkenliler, deplasman tekneleri V tahrik Motor kıçta, şaft ileriye dönüp tekrar geri uzanır Motoryatlar, iç hacim kazancı Kuyruklu (Z) tahrik Motor içeride, ayak ünitesi aynalıkta Sport cruiser Saildrive Ayak ünitesi gövde tabanından dikey iner Yelkenliler Pod tahrik Gövde altında döner üniteler Büyük motoryatlar Jet tahrik Su pompası ve nozul Sığ su ve yüksek hız Dıştan Takma Motorla Karşılaştırma Özellik İçten Takma Dıştan Takma Konum Gövde içinde Kıç aynalıkta Ağırlık merkezi Daha aşağıda ve ortada Kıçta Bakım erişimi Motor bölmesinden Doğrudan erişim Değiştirme Uzun ve maliyetli Görece kolay Kıç güverte alanı Serbesttir Motor yer kaplar Yakıt türü Genellikle dizel Genellikle benzin Motor Bölmesi Gereksinimleri Yanma havası için havalandırma Isı ve ses yalıtımı Bakım için erişim kapakları Yangın algılama ve söndürme donanımı Sintine pompası Bağlantı ve Hizalama Motor, esnek takozlar üzerine monte edilir. Takozlar titreşimi sönümler. Şaftlı sistemlerde motor ile şaftın hizalanması önemlidir. Hizasız sistem titreşime, keçe kaçağına ve yatak aşınmasına yol açar. Sık Sorulan Sorular İçten takma motor neden genellikle dizeldir? Dizel yakıt benzine göre daha az uçucudur. Bu özellik, kapalı motor bölmesinde patlama riskini azaltır. Saildrive ile şaftlı sistem arasındaki fark nedir? Saildrive'da ayak ünitesi motorun altından dikey olarak gövdeden çıkar. Şaftlı sistemde ise şaft eğimli olarak gövdeden geçer. İçten takma motorda dümen nasıl yapılır? Şaftlı ve saildrive sistemlerde ayrı dümen palası kullanılır. Kuyruklu ve pod sistemlerde ünite dönerek yön verir. İlgili Terimler Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Dıştan Takma Motor, Makine Dairesi, Motor Takozu, Pervane Şaftı.

Şaft Kaplini

Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.

Tüm terimlere dön