Fırdöndü, birbirine bağlı iki parçanın kendi ekseni etrafında serbestçe dönmesini sağlayan bağlantı elemanıdır. Fırdöndü, zincir ve halatın burulmasını önler.
Fırdöndü Nedir?
Fırdöndü, iki gövdeden oluşur. Gövdeler, ortadaki bir mil üzerinde birbirinden bağımsız döner. Çapa hattında fırdöndü, çapa ile zincir arasına takılır. Tekne demirde döndükçe zincirde biriken burulma fırdöndüde çözülür. İngilizcede bu elemana "swivel" denir.
Fırdöndünün Görevleri
| Görev | Açıklama |
|---|---|
| Burulmayı önleme | Zincir ve halatın kendi etrafında bükülmesini engeller |
| Çapa hizalama | Çapanın makaraya doğru yönde oturmasına yardım eder |
| Bağlantı | Çapa ile zinciri birleştirir |
Fırdöndü Türleri
| Tür | Uç Yapısı | Kullanım |
|---|---|---|
| Göz-göz fırdöndü | İki ucunda göz bulunur | Kilitle bağlantı |
| Çene-göz fırdöndü | Bir ucunda pimli çene bulunur | Çapaya doğrudan bağlantı |
| Çapa bağlantı fırdöndüsü | Çene ve eklemli bağlantı içerir | Çapa ile zincir arası |
| Bilyalı fırdöndü | İç yatakta bilyeler bulunur | Hafif ve hızlı dönen uygulamalar |
Bilyalı fırdöndüler balıkçılık ve yelken halatlarında yaygındır.
Yanal Yük Riski
Fırdöndü, ekseni boyunca gelen çekme yüküne göre tasarlanır. Çapa zemine takılıp yan yönden çekilirse fırdöndüye yanal yük biner. Yanal yük, fırdöndünün dayanımını belirgin biçimde azaltabilir. Eklemli çapa bağlantı fırdöndüleri bu riski azaltmak için geliştirilmiştir.
Malzeme
- AISI 316 paslanmaz çelik: Yaygın malzemedir.
- Galvaniz çelik: Galvaniz zincirle uyumludur.
- Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar: Ağır hatlarda kullanılır.
Kontrol Noktaları
- Gövdelerin serbestçe döndüğünü kontrol edin.
- Mil çevresindeki boşluğu ve aşınmayı inceleyin.
- Kaynak ve döküm yüzeylerinde çatlak arayın.
- Pimdeki emniyet telini kontrol edin.
- Paslanmaz ve galvaniz parçalar arasındaki korozyonu inceleyin.
Irgat Uyumu
Fırdöndü, ırgat dişlisinden geçmez. Bu nedenle çapa ile zincirin birleştiği noktada kullanılır. Irgat, fırdöndüye ulaşınca durdurulur ve çapa son bölümde yavaşça alınır.
Sık Sorulan Sorular
Fırdöndü çapa hattında zorunlu mudur?
Zorunlu değildir. Bazı denizciler fırdöndüyü ek bir zayıf nokta olarak görür ve kullanmaz. Kullanılacaksa çalışma yükü zincirin yüküne eşit veya yüksek seçilir.
Fırdöndü neden döndüğü hâlde zincir burulur?
Fırdöndü sıkışmış veya korozyona uğramış olabilir. Ayrıca zincir zincirlikte yığılırken de burulma oluşabilir.
Fırdöndünün çalışma yükü nerede yazar?
Kaliteli ürünlerde değer gövde üzerine damgalanır. Değer ayrıca üreticinin teknik belgesinde yer alır.
İlgili Terimler
Zincir Kilidi, Kilit, Çapa Zinciri, Çapa, Şakıl, Çapa Makarası.