Denizcilik sözlüğü

Servis Aküsü

Tanım

Servis aküsü, teknedeki aydınlatma, pompalar, buzdolabı ve elektronik cihazlar gibi tüketicilere enerji veren aküdür. Servis aküsü, motor çalıştırma görevinden ayrı tutulur. İngilizcede bu aküye "house battery" denir.

Servis Aküsü Nedir?

Servis aküsü, uzun süre boyunca görece düşük akım verir. Tekne demirdeyken veya marinada kıyı elektriği yokken tüm servis tüketimi bu aküden karşılanır. Bu nedenle servis aküsü derin deşarja dayanıklı olmalıdır. Servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturacak şekilde birden fazla aküden oluşur.

Servis Aküsünün Özellikleri

Özellik	Açıklama
Plaka yapısı	Kalın plakalar
Derin deşarj dayanımı	Yüksektir
Değer birimi	Amper-saat (Ah)
Çevrim ömrü	Deşarj-şarj sayısına dayanım önemlidir

Kapasite Hesabı

Servis aküsü kapasitesi, günlük enerji tüketimine göre hesaplanır:

Cihaz	Akım	Günlük Kullanım	Günlük Tüketim
Buzdolabı	4 A	12 saat	48 Ah
LED aydınlatma	2 A	5 saat	10 Ah
Seyir elektroniği	3 A	4 saat	12 Ah
Su pompası	5 A	0,5 saat	2,5 Ah
Toplam			72,5 Ah

Kurşun asit akülerde ömrü korumak için kapasitenin yaklaşık yarısının kullanılması yaygın bir uygulamadır. Bu örnekte en az yaklaşık 145 Ah kurşun asit akü gerekir. LiFePO4 akülerde kullanılabilir kapasite daha yüksektir.

Servis Aküsü Türleri

Sulu derin deşarj kurşun asit akü
AGM akü
Jel akü
LiFePO4 akü

Şarj Kaynakları

Kaynak	Açıklama
Alternatör	Motor çalışırken şarj eder
Kıyı elektriği şarj cihazı	Marinada şarj eder
Güneş paneli	Gün boyu şarj eder
Jeneratör	Uzun süreli yüksek enerji sağlar
Rüzgâr jeneratörü	Rüzgârlı havada şarj eder

Marş Aküsünden Ayrılma

Servis aküsü, marş aküsünden şalter, izolatör veya DC-DC şarj cihazıyla ayrılır. Bu düzen, servis aküsü boşalsa bile motorun çalıştırılabilmesini sağlar.

İzleme

Servis aküsünün durumu akü monitörüyle izlenir. Monitör, kalan kapasiteyi ve anlık tüketimi gösterir. Yalnızca gerilim ölçümü, kalan kapasiteyi tam doğrulukla göstermez.

Sık Sorulan Sorular

Servis aküsü ne kadar süre dayanır?

Süre; kapasiteye, tüketime ve şarj kaynaklarına bağlıdır. Hesap, günlük tüketim tablosuyla yapılır.

Servis aküsü tamamen boşaltılabilir mi?

Kurşun asit aküler tam deşarjda kalıcı hasar görebilir. LiFePO4 aküler daha derin deşarja izin verir.

Servis aküsü kapasitesi artırılabilir mi?

Aynı tür ve yaştaki aküler paralel bağlanarak kapasite artırılır.

İlgili Terimler

Marş Aküsü, Akü Bankası, Akü Kapasitesi, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, DC-DC Şarj Cihazı.

İlgili terimler

Akü Bankası

Akü bankası , birden fazla akünün seri, paralel veya karma bağlantıyla tek bir enerji kaynağı olarak çalışacak şekilde birleştirilmesidir. Teknelerde servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturur. Akü Bankası Nedir? Tek bir akü, teknenin enerji ihtiyacını karşılamayabilir. Birden fazla akü birleştirilerek kapasite veya gerilim artırılır. Banka, sistem açısından tek bir büyük akü gibi davranır. Bankanın sağlıklı çalışması, akülerin birbirine uyumlu olmasına bağlıdır. Bağlantı Türleri Bağlantı Yöntem Sonuç Paralel Artı kutuplar birbirine, eksi kutuplar birbirine Kapasite toplanır, gerilim aynı kalır Seri Bir akünün artısı diğerinin eksisine Gerilim toplanır, kapasite aynı kalır Seri-paralel İki yöntem birlikte Hem gerilim hem kapasite artar Bağlantı Örnekleri Düzen Sonuç 2 × 12 V 100 Ah paralel 12 V 200 Ah 2 × 12 V 100 Ah seri 24 V 100 Ah 4 × 12 V 100 Ah seri-paralel 24 V 200 Ah Uyum Kuralları Aynı kimya ve tür akü kullanın. Aynı kapasite ve marka tercih edin. Aynı yaşta aküler kullanın. Eski bir bankaya yeni akü eklemekten kaçının. Uyumsuz aküler farklı hızda şarj ve deşarj olur. Bu durum zayıf akünün ömrünü kısaltır ve bankanın tamamını etkiler. Çapraz Kablolama Paralel bankada yük ve şarj kablosu aynı aküye bağlanırsa o akü daha çok çalışır. Dengeli kullanım için pozitif kablo bankanın bir ucundaki aküye, negatif kablo diğer ucundaki aküye bağlanır. Bu yönteme çapraz kablolama denir. Bağlantı kabloları eşit uzunlukta ve kesitte seçilir. Bara Kullanımı Büyük bankalarda tüm akülerin artı ve eksi uçları ayrı baralara bağlanabilir. Bara, akımın aküler arasında eşit dağılmasına yardım eder. Her akü kolu ayrı sigortayla korunabilir. Koruma Bankanın çıkışına yakın ana sigorta takın. Bankayı ana şalterle ayrılabilir yapın. Aküleri sabitleyin. Kutup başlarını yalıtım kapaklarıyla örtün. Sık Sorulan Sorular Bankadaki bir akü bozulursa ne olur? Bozuk akü diğerlerinden akım çekebilir. Banka kapasitesi düşer. Arızalı akü tespit edilip değiştirilir. Lityum akülerden banka kurulabilir mi? Kurulabilir. Üreticinin seri ve paralel bağlantı sınırları ile BMS uyumu dikkate alınır. Banka ne zaman yenilenir? Toplam kapasite belirgin biçimde düştüğünde aküler birlikte yenilenir. İlgili Terimler Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bara, Akü Şalteri, Marin Sigorta, Tekne Aküsü.

Akü Kapasitesi

Akü kapasitesi , bir akünün tam şarjlı durumdan belirli koşullarda verebileceği elektrik yükü miktarıdır. Kapasite genellikle amper-saat (Ah) cinsinden ifade edilir. Akü Kapasitesi Nedir? Amper-saat, aküden bir saat boyunca çekilebilen akımı ifade eder. Örnek: 100 Ah kapasiteli akü teorik olarak 5 A akımı 20 saat boyunca verebilir. Kapasite değeri, belirli bir deşarj süresi ve sıcaklık için ölçülür. Kapasite Birimleri Birim Tanım Hesap Amper-saat (Ah) Elektrik yükü Akım × Süre Watt-saat (Wh) Enerji Ah × Gerilim Kilowatt-saat (kWh) Enerji Wh ÷ 1.000 Örnek: 12,8 V ve 200 Ah bir akü yaklaşık 2.560 Wh (2,56 kWh) enerji depolar. Farklı gerilimdeki aküleri karşılaştırmak için watt-saat kullanılır. Deşarj Oranı Kurşun asit akülerin kapasitesi genellikle 20 saatlik deşarj oranında (C20) verilir. Bu, akünün 20 saatte tamamen boşalacağı akımla ölçüm yapıldığını gösterir. Daha yüksek akım çekildiğinde kullanılabilir kapasite azalır. Peukert Etkisi Kurşun asit akülerde deşarj akımı arttıkça etkin kapasite düşer. Bu ilişkiyi Alman bilim insanı Wilhelm Peukert tanımladı. Lityum akülerde bu etki çok daha azdır. Kullanılabilir Kapasite Akü Türü Kullanılabilir Kapasite Kurşun asit (sulu, AGM, jel) Ömrü korumak için genellikle yaklaşık yarısı LiFePO4 Nominal kapasitenin büyük bölümü Kullanılabilir kapasite, akünün ömrünü kısaltmadan kullanılabilecek bölümdür. Kapasiteyi Etkileyen Etkenler Sıcaklık: Soğuk havada kapasite düşer. Yaş: Akü yaşlandıkça kapasite azalır. Deşarj akımı: Yüksek akım etkin kapasiteyi düşürür. Şarj durumu: Kısmi şarjda bekleyen kurşun asit akülerde sülfatlanma oluşur. Kapasite Hesabı Her cihazın akımını belirleyin. Günlük kullanım süresiyle çarpın. Tüm cihazların toplamını alın. Şarj olmadan geçecek gün sayısıyla çarpın. Akü türünün kullanılabilir kapasite oranına bölün. Sık Sorulan Sorular Kapasite testi nasıl yapılır? Akü tam şarj edilir. Sabit bir yükle deşarj edilerek gerilim sınıra düşene kadar geçen süre ölçülür. Paralel bağlantı kapasiteyi artırır mı? Evet. Aynı gerilimdeki aküler paralel bağlanınca Ah kapasitesi toplanır. Seri bağlantı kapasiteyi artırır mı? Seri bağlantı gerilimi artırır. Ah değeri aynı kalır, toplam enerji artar. İlgili Terimler Akü Bankası, Servis Aküsü, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, Tekne Aküsü, Ampermetre.

Akü Monitörü

Akü monitörü , akü bankasına giren ve çıkan akımı sürekli ölçerek kalan kapasiteyi ve şarj durumunu hesaplayan cihazdır. Monitör, servis aküsünün durumunu izlemek için kullanılır. Akü Monitörü Nedir? Akü monitörü bir şönt ve gösterge ünitesinden oluşur. Şönt, akünün negatif kutbuna bağlanır. Tüm akım şöntten geçer. Monitör, akımı zamanla çarparak çekilen ve eklenen amper-saati sayar. Bu yönteme "Coulomb sayımı" denir. Gösterilen Değerler Değer Açıklama Şarj durumu (SoC) Kalan kapasitenin yüzdesi Anlık akım Şarj veya deşarj akımı Gerilim Akü gerilimi Tüketilen Ah Tam şarjdan sonra çekilen yük Kalan süre Mevcut tüketimle aküyü boşaltma süresi Güç Anlık watt değeri SoC, İngilizce "State of Charge" ifadesinin kısaltmasıdır. Neden Gerekli? Voltmetre, özellikle yük altında kalan kapasiteyi doğru göstermez. Lityum akülerde gerilim eğrisi düz olduğu için gerilim neredeyse hiç bilgi vermez. Akü monitörü, akım sayımıyla daha doğru bilgi sağlar. Kurulum Adımları Şöntü akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirin. Akü negatif kutbunda başka hiçbir kablo bırakmayın. Şöntün ölçüm kablolarını gösterge ünitesine bağlayın. Pozitif ölçüm kablosunu sigortalı olarak akü pozitifine bağlayın. Akü kapasitesini, türünü ve şarj parametrelerini ayarlayın. Senkronizasyon Akım sayımı zamanla küçük hatalar biriktirir. Monitör, akü tam şarj olduğunda kendini yeniden %100'e ayarlar. Bu işleme senkronizasyon denir. Senkronizasyon, ayarlanan şarj gerilimi ve kuyruk akımı koşulları sağlandığında gerçekleşir. Akü uzun süre tam dolmazsa hata artabilir. Peukert ve Verim Ayarları Kurşun asit akülerde monitör, Peukert katsayısı ve şarj verimi ayarlarını kullanır. Bu ayarlar, yüksek akımda kapasite kaybını ve şarj kayıplarını hesaba katar. Lityum aküler için bu değerler farklı ayarlanır. Markalar Victron Energy BMV ve SmartShunt serileri, akü monitörlerine örnektir. Birçok üretici benzer cihazlar sunar. Sık Sorulan Sorular Akü monitörü marş aküsünü de izler mi? Bazı modellerde ikinci akü için gerilim girişi bulunur. Akım sayımı genellikle yalnızca ana bankada yapılır. Şönt neden negatif kutba bağlanır? Negatif hat ortak dönüş yoludur. Tüm akım bu noktadan geçer. Monitör yanlış değer gösterirse ne yapılır? Akü tam şarj edilerek senkronizasyon sağlanır. Kapasite ve parametre ayarları kontrol edilir. İlgili Terimler Ampermetre, Voltmetre, Akü Kapasitesi, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Bara.

DC-DC Şarj Cihazı

DC-DC şarj cihazı , bir doğru akım kaynağından aldığı enerjiyi başka bir aküye uygun şarj profiliyle aktaran cihazdır. Teknelerde genellikle alternatör ile servis aküsü arasında kullanılır. DC-DC Şarj Cihazı Nedir? DC-DC şarj cihazının girişi marş aküsüne veya alternatöre bağlanır. Çıkışı servis aküsüne bağlanır. Cihaz, giriş gerilimini servis aküsünün ihtiyacına göre düzenler. Şarj akımını sınırlar ve kademeli şarj uygular. Böylece iki farklı akü türü aynı alternatörle doğru şekilde şarj edilir. Kullanım Nedenleri Neden Açıklama Farklı akü kimyaları Marş aküsü kurşun asit, servis aküsü lityum olabilir Alternatör koruması Lityum akünün yüksek şarj kabulü alternatörü aşırı yükleyebilir Uzun kablo mesafesi Gerilim düşümünü telafi eder Farklı gerilimler 12 V sistemden 24 V aküyü şarj edebilir Kontrollü şarj Kademeli şarj profili uygular Lityum Akülerde Önemi Lityum aküler düşük iç dirence sahiptir. Boş bir lityum akü, alternatörden çok yüksek akım çekebilir. Alternatör bu akımda uzun süre çalışırsa aşırı ısınır. DC-DC şarj cihazı, akımı belirlenen değerle sınırlar. Bu sınır alternatörü korur. Çalışma Aşamaları Cihaz, giriş tarafında motorun çalıştığını gerilimden algılar. Şarj işlemini başlatır. Servis aküsünü seçilen profile göre şarj eder. Motor durunca girişten akım çekmeyi keser. Bazı modeller, motor çalışma sinyalini ayrı bir kablodan alır. Seçim Ölçütleri Çıkış akımı: Servis aküsü kapasitesine ve alternatör kapasitesine göre seçilir. Giriş ve çıkış gerilimi: 12-12, 12-24 veya 24-12 seçenekleri bulunur. Akü profilleri: Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir. Güneş girişi: Bazı modeller güneş paneli girişi içerir. Isıl yönetim: Yüksek akımlı modellerde soğutma önemlidir. Kurulum Cihazı servis aküsüne yakın monte edin. Giriş ve çıkış kablolarına uygun sigorta takın. Kablo kesitini giriş akımına göre seçin. Akü profilini ayarlayın. Sıcaklık sensörünü varsa aküye yerleştirin. Sık Sorulan Sorular Birden fazla DC-DC şarj cihazı paralel kullanılabilir mi? Bazı modeller paralel çalışmayı destekler. Üreticinin önerisi dikkate alınır. DC-DC şarj cihazı marş aküsünü boşaltır mı? Motor durduğunda cihaz şarjı keser. Doğru kurulumda marş aküsü korunur. Akü ayırıcı yerine DC-DC şarj cihazı neden seçilir? DC-DC şarj cihazı, servis aküsüne uygun şarj profili uygular ve akımı sınırlar. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, Akü İzolatörü, LiFePO4 Akü, Alternatör, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı.

Tüm terimlere dön