Denizcilik sözlüğü

Doğru Akım

Tanım

Doğru akım, yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir.

Doğru Akım Nedir?

Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır.

Teknede DC Kaynakları

Kaynak	Açıklama
Akü	Enerjiyi kimyasal olarak depolar
Alternatör	Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir
Güneş paneli	Işığı doğrudan DC'ye çevirir
Akü şarj cihazı	Kıyı elektriğini DC'ye çevirir
Rüzgâr jeneratörü	Ürettiği akımı DC'ye doğrultur

Teknede DC Tüketicileri

Seyir fenerleri ve iç aydınlatma
Sintine ve su pompaları
Seyir elektroniği ve VHF telsiz
Irgat ve baş pervanesi
Marş motoru
Buzdolabı

Gerilim Düşümü

Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir.

Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur.

Kutup Renkleri

İletken	Yaygın Renk
Pozitif	Kırmızı
Negatif	Sarı veya siyah

Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır.

Ters Kutup Bağlantısı

Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir.

Güvenlik

Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur.
Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür.
Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir.
Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir.

ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler.

Sık Sorulan Sorular

Doğru akım tehlikeli midir?

12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur.

Doğru akım neden kalın kablo gerektirir?

Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister.

Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur?

DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır.

İlgili Terimler

Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

İlgili terimler

12 Volt Tekne Sistemi

12 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir. 12 Volt Tekne Sistemi Nedir? 12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır. Akü Gerilim Değerleri Durum Kurşun Asit Akü (yaklaşık) LiFePO4 Akü (yaklaşık) Nominal gerilim 12 V 12,8 V Dinlenmede tam dolu 12,7 V 13,3–13,4 V Şarj sırasında 13,8–14,7 V 14,2–14,6 V Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sistemin Temel Bileşenleri 12 V aküler veya akü bankası 12 V alternatör Ana şalter ve ana sigorta DC dağıtım panosu Kablolar, baralar ve terminaller 12 V tüketiciler Kablo ve Gerilim Düşümü 12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir. ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar. 12 V Sistemin Avantajları Avantaj Açıklama Ekipman çeşitliliği Cihazların çoğu 12 V üretilir Akü bulunabilirliği 12 V aküler her yerde bulunur Basit kurulum Tek akü ile sistem kurulabilir Araç ekipmanıyla uyum Araç aksesuarları kullanılabilir 12 V Sistemin Sınırlamaları Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur. Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar. Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır. Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir. Tüketim Örneği Cihaz Yaklaşık Akım LED seyir fenerleri 1–2 A VHF telsiz (alma) 0,5 A Buzdolabı (çalışırken) 3–5 A Tatlı su pompası 5–8 A Değerler model ve kullanıma göre değişir. Sık Sorulan Sorular 12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi? Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir. Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur? Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir. 12 V priz neden önemlidir? Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir. İlgili Terimler 24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

24 Volt Tekne Sistemi

24 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 24 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Büyük motoryatlarda, iş teknelerinde ve yüksek güç tüketen teknelerde kullanılır. 24 Volt Tekne Sistemi Nedir? 24 V sistemde enerji, 24 V nominal gerilimli akü bankasından sağlanır. Kurşun asit akülerde bu gerilim, iki adet 12 V akünün seri bağlanmasıyla elde edilir. LiFePO4 sistemlerde 25,6 V nominal gerilimli aküler kullanılır. Irgat, baş pervanesi ve inverter gibi yüksek güçlü tüketiciler bu gerilimle daha verimli çalışır. Akım Avantajı Güç, gerilim ile akımın çarpımına eşittir. Aynı güçte gerilim iki katına çıkınca akım yarıya iner. Cihaz Gücü 12 V Akım 24 V Akım 600 W 50 A 25 A 1.200 W 100 A 50 A 3.000 W 250 A 125 A Düşük akım, daha ince kablo kullanımına ve daha az gerilim düşümüne imkân verir. Akü Bağlantısı Düzen Sonuç 2 × 12 V seri 24 V 4 × 12 V seri-paralel 24 V, iki kat kapasite 8 × 3,2 V LiFePO4 hücre seri 25,6 V Seri bağlı akülerde her akünün eşit şarj olması gerekir. Akü dengeleyici cihazlar bu eşitliği korur. 12 V Cihazların Beslenmesi Bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. 24 V sistemde bu cihazlar iki yöntemle beslenir: DC-DC konvertör: 24 V'u sabit 12 V'a çevirir. Önerilen yöntemdir. Tek akü bağlantısı: Seri bankadaki bir aküden 12 V almak. Akülerde dengesizlik yarattığı için önerilmez. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Düşük akım 12 V cihazlar için konvertör gerekir İnce kablo Akü sayısı veya özel akü gerekir Az gerilim düşümü Bazı aksesuarların 24 V modeli sınırlıdır Yüksek güçlü cihazlara uygunluk Alternatör 24 V olmalıdır Kurulum Notları Alternatörün 24 V çıkışlı olduğunu doğrulayın. Şarj cihazlarını 24 V moduna ayarlayın. Sigorta ve devre kesicileri 24 V'a uygun seçin. Konvertör kapasitesini 12 V tüketicilere göre belirleyin. Sık Sorulan Sorular 24 V sistem daha mı güvenlidir? Elektrik çarpması riski açısından iki sistem de düşük gerilimlidir. 24 V'ta düşük akım, kablolarda ısınmayı azaltır. 24 V sistemde 12 V ampul kullanılabilir mi? Doğrudan kullanılamaz. 24 V ampul veya konvertör gerekir. Hangi teknelerde 24 V tercih edilir? Uzun kablo hatları ve yüksek güçlü cihazları olan büyük teknelerde tercih edilir. İlgili Terimler 12 Volt Tekne Sistemi, Konvertör, Akü Bankası, Doğru Akım, Kablo Kesiti, Tekne Elektrik Sistemi.

Alternatif Akım

Alternatif akım , yönü ve şiddeti belirli bir frekansla periyodik olarak değişen elektrik akımıdır. Kısaltması AC'dir (Alternating Current). Alternatif Akım Nedir? Alternatif akımda elektronlar bir yönde, sonra ters yönde hareket eder. Gerilim, sinüs dalgası biçiminde artıp azalır. Saniyedeki tam dalga sayısına frekans denir. Frekansın birimi hertzdir (Hz). Şebeke elektriği alternatif akımdır. Şebeke Değerleri Bölge Gerilim Frekans Türkiye ve Avrupa 230 V 50 Hz ABD ve Kanada 120 V 60 Hz Japonya 100 V 50 Hz veya 60 Hz Türkiye'de tekne tesisatlarında yaygın olarak "220 volt" ifadesi kullanılır. Güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Teknede AC Kaynakları Kaynak Açıklama Kıyı elektriği Marinadaki şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla AC üretir İnverter Aküden AC üretir Teknede AC Tüketicileri Klima Elektrikli ocak ve fırın Su ısıtıcısı Çamaşır makinesi Akü şarj cihazı Prizler AC Güvenliği Alternatif akım, tekne gibi ıslak ortamlarda elektrik çarpması riski taşır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Kaçak akım rölesi: Kaçak akımda devreyi keser. Topraklama: Cihaz gövdelerini koruma iletkenine bağlar. Galvanik izolatör: Kıyı toprağından gelen galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyı elektriğinden elektriksel olarak ayırır. ISO 13297 standardı, küçük teknelerde AC tesisat şartlarını belirler. AC ve DC Karşılaştırması Özellik AC DC Yön Periyodik değişir Sabittir Teknedeki kaynak Kıyı elektriği, jeneratör, inverter Aküler Tipik gerilim 230 V 12 V veya 24 V Depolama Doğrudan depolanamaz Akülerde depolanır Sık Sorulan Sorular Farklı ülkenin kıyı elektriği tekneye zarar verir mi? Gerilim ve frekans farkı bazı cihazlara zarar verebilir. Farklı bölgelerde uygun dönüştürücü veya izolasyon trafosu kullanılır. Teknede neden kaçak akım rölesi gerekir? Islak ortamda kaçak akım, elektrik çarpmasına yol açabilir. Röle devreyi milisaniyeler içinde keser. AC akım akülerde depolanabilir mi? Hayır. Önce redresör veya şarj cihazıyla DC'ye çevrilmesi gerekir. Frekans farkı cihazları nasıl etkiler? Motorlu cihazlar ve bazı saatler frekansa göre çalışır. 60 Hz için tasarlanmış bir cihaz 50 Hz'de daha yavaş dönebilir veya ısınabilir. İlgili Terimler Doğru Akım, Kıyı Elektriği, İnverter, 220 Volt Tekne Sistemi, Redresör, Elektrik Panosu.

Kablo Kesiti

Kablo kesiti , bir elektrik kablosundaki iletkenin kesit alanıdır. Kesit, Avrupa'da milimetre kare (mm²), ABD'de AWG (American Wire Gauge) sistemiyle ifade edilir. Kablo Kesiti Nedir? Kesit büyüdükçe kablo daha fazla akım taşır. Büyük kesitli kablonun direnci düşüktür. Düşük direnç, gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Teknelerde düşük gerilimli DC sistemler yüksek akım çektiği için kesit seçimi önemlidir. Kesit Seçiminde İki Ölçüt Ölçüt Açıklama Akım taşıma kapasitesi Kablonun aşırı ısınmadan taşıyabileceği akım Gerilim düşümü Kablo boyunca kaybolan gerilim Kesit, iki ölçütten daha büyük sonucu verenine göre seçilir. Uzun hatlarda belirleyici ölçüt genellikle gerilim düşümüdür. Gerilim Düşümü Hesabı Formül: Kesit (mm²) ≈ (0,0175 × 2 × L × I) ÷ ΔU 0,0175: Bakırın yaklaşık özdirenci (Ω·mm²/m) L: Kaynaktan cihaza kablo uzunluğu (m) 2: Gidiş ve dönüş iletkenleri I: Akım (A) ΔU: İzin verilen gerilim düşümü (V) Örnek: 12 V sistemde 8 metre uzaklıktaki 10 A'lık pompa için %3 düşüm hedeflensin. ΔU = 12 × 0,03 = 0,36 V Kesit ≈ (0,0175 × 2 × 8 × 10) ÷ 0,36 ≈ 7,8 mm² Seçilecek standart kesit: 10 mm² mm² ve AWG Karşılıkları AWG Yaklaşık mm² 16 1,3 14 2,1 12 3,3 10 5,3 8 8,4 6 13,3 4 21,2 2 33,6 1/0 53,5 AWG sisteminde sayı küçüldükçe kesit büyür. Gerilim Düşümü Sınırları ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri, pompalar ve elektronik gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Kritik olmayan devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Akım Kapasitesini Etkileyen Etkenler Yalıtımın sıcaklık değeri Ortam sıcaklığı Motor bölmesinde döşeme Aynı demette bulunan kablo sayısı Motor bölmesinde ve kalabalık demetlerde kablonun akım kapasitesi düşürülerek hesaplanır. Sık Sorulan Sorular Gereğinden kalın kablo kullanmak zararlı mıdır? Elektriksel olarak zararlı değildir. Ancak maliyet ve ağırlık artar. Kablo uzunluğu neden iki kat alınır? Akım pozitif kablodan gider, negatif kablodan döner. İki iletkenin toplam uzunluğu hesaba girer. Sigorta değeri kesitle ilişkili midir? Evet. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir. İlgili Terimler Marin Elektrik Kablosu, Doğru Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre.

Tüm terimlere dön