Denizcilik sözlüğü

Pervane Şaftı

Tanım

Pervane şaftı, şaftlı içten takma motorlarda şanzımanın gücünü pervaneye ileten mildir. Şaft, gövdeden geçerek pervaneyi su altında döndürür.

Pervane Şaftı Nedir?

Pervane şaftının ön ucu kaplin ile şanzımana bağlanır. Şaft, gövde içinden şaft kovanı boyunca ilerler. Gövdeden çıktığı noktada şaft keçesi veya salmastra bulunur. Gövde dışında şaft yatağı ve şaft braketi şaftı taşır. Şaftın arka ucuna pervane takılır.

Pervane Şaftı Hattı

Bileşen	Konum
Şaft kaplini	Şanzıman çıkışı
Şaft keçesi veya salmastra	Gövde iç geçişi
Şaft kovanı	Gövde içinden geçiş tüpü
Şaft yatağı	Kovan ucunda ve braket içinde
Şaft braketi	Gövde dışında şaftı taşır
Şaft anodu	Pervane önünde şaft üzerinde
Pervane	Şaftın arka ucu

Konik Uç

Şaftın pervane tarafındaki ucu koniktir. Pervane göbeği bu koniğe oturur. Kama, pervanenin şaft üzerinde dönmesini önler. Somun ve kontra somun pervaneyi sabitler. ISO 4566 standardı, küçük teknelerde 1:10 konikli pervane şaftı uçları ve göbek ölçülerini belirler.

Şaft Malzemeleri

Malzeme	Özellik
AISI 316 paslanmaz çelik	Yaygın ve ekonomik
Dupleks paslanmaz çelik	Yüksek dayanım, aynı yükte daha ince çap
Özel yüksek mukavemetli alaşımlar	Yüksek güçlü teknelerde

Şaft malzemesi, pervane ve yatakla galvanik uyumu dikkate alınarak seçilir.

Hizalama

Şaft ile şanzıman çıkışı aynı eksende olmalıdır. Hizalama, kaplin yüzeyleri arasındaki boşluk ölçülerek kontrol edilir. Ölçüm sentil ile yapılır. Hizasızlık, keçe kaçağına, yatak aşınmasına ve titreşime neden olur.

Kontrol Noktaları

Şaft yatağındaki boşluğu elle kontrol edin.
Şaft yüzeyinde korozyon izi arayın.
Şaft anodunun durumunu kontrol edin.
Pervane somunu ve kama yuvasını inceleyin.
Kaplin cıvatalarının sıkılığını doğrulayın.

Aralık Korozyonu

Paslanmaz çelik şaft, oksijenin az olduğu bölgelerde korozyona uğrayabilir. Tekne uzun süre kullanılmadan beklediğinde yatak içindeki şaft bölümü bu riske açıktır. Bu tür korozyon dışarıdan zor görülür.

Sık Sorulan Sorular

Pervane şaftı neden uzun süre bekleyen teknelerde kontrol edilir?

Hareketsiz şaftta yatak ve keçe bölgesinde korozyon oluşabilir.

Şaft değişiminde ölçüler nasıl alınır?

Çap, toplam boy, konik uç ölçüleri, kama yuvası ve diş ölçüsü alınır.

Şaftta titreşim neden oluşur?

Eğri şaft, hasarlı pervane, aşınmış yatak veya hizasızlık titreşime yol açar.

İlgili Terimler

Şaft, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaft Anodu, Şaftlı Motor.

İlgili terimler

Şaft

Şaft , dönme hareketini ve torku bir noktadan diğerine ileten uzun silindirik mildir. Teknelerde şaft terimi farklı sistemler için kullanılır. Şaft Nedir? Şaft, bir ucundan aldığı dönme hareketini diğer ucuna aktarır. Şaft, eğilme ve burulma yüklerine dayanacak şekilde boyutlandırılır. Yataklar şaftı taşır ve hizada tutar. Keçeler, şaftın geçtiği noktalarda sızdırmazlığı sağlar. Teknelerde Şaft Türleri Şaft Görevi Pervane şaftı Şanzımandan pervaneye güç iletir Dümen şaftı Dümen palasını dümen dolabı veya yekeye bağlar Dıştan takma motor şaftı Güç başı ile ayak ünitesi arasındaki tahrik milidir Pompa şaftı Motor gücünü pompaya iletir Irgat şaftı Irgat motorunu zincir dişlisine bağlar Dıştan Takma Motorda Şaft Boyu Dıştan takma motorlarda "şaft" kelimesi motor gövdesinin boyunu da ifade eder. Kısa, uzun ve ekstra uzun şaft seçenekleri bulunur. Şaft boyu, teknenin kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir. Bu kullanım, tahrik milinin kendisinden farklı bir anlam taşır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, yaygın Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım ve korozyon direnci Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar İnce çapta yüksek yük taşır Bronz Eski ve geleneksel teknelerde Karbon fiber Hafif ve özel uygulamalarda Şaftı Etkileyen Yükler Burulma: Motor torku şaftı burar. Eğilme: Şaftın kendi ağırlığı ve pervane ağırlığı şaftı büker. Eksenel yük: Pervane itişi şaft boyunca iletilir. Titreşim: Hizasızlık ve dengesizlik titreşim oluşturur. Şaft Kontrolü Şaft yüzeyinde aşınma ve çizik Yatak bölgesinde boşluk Şaftta eğrilik Keçe bölgesinde korozyon Kaplin bağlantısının sağlamlığı Şaft Eğriliği Şaftın eğri olması titreşime yol açar. Eğrilik, şaft tornada döndürülerek komparatörle ölçülür. Kabul edilebilir sınırı şaft üreticisi veya tersane belirler. Sık Sorulan Sorular Şaft ile mil aynı şey midir? Evet. Şaft, İngilizce "shaft" kelimesinden gelir ve Türkçede mil anlamında kullanılır. Şaft neden paslanmaz çelikten yapılır? Pervane şaftı deniz suyuyla sürekli temas eder. Paslanmaz çelik bu ortamda dayanıklıdır. Şaft çapı nasıl belirlenir? Çap; motor gücü, şaft devri ve malzeme dayanımına göre hesaplanır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Dümen Şaftı, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Dıştan Takma Motor.

Şaft Anodu

Şaft anodu , pervane şaftı üzerine takılan ve şaft ile pervaneyi galvanik korozyondan koruyan kurban anottur. Anot, korunan metallerden önce aşınır. Şaft Anodu Nedir? Pervane şaftı genellikle paslanmaz çeliktir. Pervane bronz veya başka bir alaşım olabilir. Bu metaller deniz suyunda farklı elektrik potansiyellerine sahiptir. Aralarında akım oluşur ve daha aktif metal aşınır. Şaft anodu, bu akımı kendi üzerine alır. Şaft Anodu Türleri Tür Yapı Konum Yaka anot İki yarım halka, vidalarla şafta sıkıştırılır Pervane ile yatak arasında Pervane somunu anodu Somun biçimli, pervane somununun yerine veya üzerine takılır Şaftın arka ucu Saildrive anodu Pervane göbeği çevresinde halka Saildrive ayak ünitesi Anot Malzemeleri Malzeme Ortam Çinko Tuzlu su Alüminyum alaşım Tuzlu ve acı su Magnezyum Tatlı su Montaj Kuralları Şaft yüzeyini anot bölgesinde temizleyin. Anodu çıplak metal temas edecek şekilde yerleştirin. Vidaları eşit olarak sıkın. Anodun şaft yatağına veya brakete değmediğini kontrol edin. Anodu boyamayın. Anot ile yatak arasında yeterli boşluk bırakılır. Anot yatağa sürtünürse şaft hareketini engelleyebilir. Aşınma Kontrolü Anot, karinaya alımlarda kontrol edilir. Birçok üretici, anot yaklaşık yarı yarıya aşındığında değişim önerir. Gevşeyen yaka anot şaft üzerinde dönerek ses yapabilir. Elektrik Sürekliliği Şaft, kaplin ve şanzıman üzerinden motora bağlıdır. Esnek kaplinler bu elektrik bağlantısını kesebilir. Bu durumda gövde içi anotlar şaftı koruyamaz. Bazı teknelerde şaft fırçası kullanılarak şaft, koruma sistemine bağlanır. Hızlı Aşınmanın Nedenleri Marinada kaçak akım Kıyı elektriği topraklama hatası Komşu teknelerden gelen akımlar Yanlış anot malzemesi Hızlı aşınma görülürse elektrik sistemi kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Şaft anodu olmadan tekne kullanılabilir mi? Kullanılabilir, ancak şaft ve pervane korozyona açık kalır. Yaka anot neden düşer? Aşınan anodun sıkıştırma kuvveti azalır. Anot gevşer ve şafttan kayabilir. Şaft anodu ne kadar sürede aşınır? Süre; su sıcaklığı, tuzluluk ve elektrik ortamına göre değişir. İlgili Terimler Kurban Anot, Pervane Şaftı, Galvanik Korozyon, Çinko Anot, Bronz Pervane, Katodik Koruma.

Şaft Kaplini

Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.

Şaft Keçesi

Şaft keçesi , pervane şaftının gövdeden geçtiği noktada deniz suyunun tekneye girmesini önleyen sızdırmazlık elemanıdır. Modern şaft keçeleri damlamasız çalışacak şekilde tasarlanır. Şaft Keçesi Nedir? Pervane şaftı, gövdedeki kovandan geçerek dışarı çıkar. Şaft döndüğü için bu geçiş tamamen sabit olarak kapatılamaz. Şaft keçesi, dönen şaft ile sabit gövde arasında sızdırmazlık sağlar. Geleneksel sistemde bu görevi salmastra görür. Modern sistemlerde damlamasız keçeler kullanılır. Şaft Keçesi Türleri Tür Çalışma Şekli Salmastra Şaft etrafına sarılı ip, gövdeye bastırılır; az miktarda damlar Dudaklı keçe Kauçuk dudaklar şaft yüzeyine temas eder Yüzey contalı keçe Döner bir halka sabit bir yüzeye bastırılır Yüzey Contalı Keçe Bu sistemde şaft üzerine paslanmaz çelik bir rotor sabitlenir. Rotor, bir körük tarafından karbon veya seramik bir statora bastırılır. İki düz yüzey arasında ince bir su filmi oluşur. Su filmi yağlama sağlar ve sızdırmazlığı korur. Dudaklı Keçe Dudaklı keçede kauçuk bir gövde içinde birden fazla dudak bulunur. Dudaklar şaft yüzeyine temas eder. Keçe içine gres veya su doldurulur. Volvo Penta, bu tür keçeleri bazı şaftlı sistemlerinde kullanır. Hava Alma Damlamasız keçeler su ile soğutulur ve yağlanır. Tekne suya indirildiğinde keçe içinde hava kalabilir. Havalı keçe kuru çalışır ve ısınır. Bu nedenle suya indirme sonrası keçe "hava alma" işlemiyle suyla doldurulur. Yüzey contalı keçelerde körük hafifçe sıkıştırılarak hava çıkarılır. Kontrol Noktaları Keçe çevresinde su damlaması Körükte çatlak veya sertleşme Kelepçelerin sıkılığı Rotor sabitleme vidalarının durumu Keçe yüzeyinde aşırı ısınma izi Değişim Keçe değişimi genellikle tekne karadayken yapılır. Değişim için şaft kaplinden ayrılır. Keçe üreticisi, körük ve conta değişim aralığını belirtir. Sık Sorulan Sorular Damlamasız keçe hiç su sızdırmaz mı? Normal çalışmada su sızdırmaz. Damlama başlarsa keçe kontrol edilir. Salmastra ile keçe arasında hangisi seçilmeli? Salmastra basit ve onarımı kolaydır, ancak damlar. Damlamasız keçe sintineyi kuru tutar, ancak periyodik parça değişimi gerektirir. Keçe arızası tekneyi batırır mı? Büyük bir keçe arızası ciddi su girişine yol açabilir. Sintine pompası ve yüksek su alarmı bu riske karşı önemlidir. İlgili Terimler Salmastra, Pervane Şaftı, Şaft Yatağı, Sintine, Sintine Pompası, Yüksek Su Alarmı.

Tüm terimlere dön