Denizcilik sözlüğü

Radar

Tanım

Radar, radyo dalgaları göndererek ve geri yansıyan dalgaları algılayarak nesnelerin yönünü ve mesafesini belirleyen sistemdir. Radar, İngilizce "Radio Detection and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır.

Radar Nedir?

Radar anteni dönerken kısa radyo dalgaları gönderir. Dalgalar bir nesneye çarptığında bir bölümü geri yansır. Anten bu yansımayı alır. Sistem, dalganın gidiş-dönüş süresinden mesafeyi hesaplar. Antenin o anki açısı nesnenin yönünü verir. Sonuç, ekranda bir görüntü olarak gösterilir.

Radar Frekans Bantları

Bant	Yaklaşık Frekans	Dalga Boyu	Özellik
X bandı	9 GHz	Yaklaşık 3 cm	Yüksek çözünürlük, küçük teknelerde yaygın
S bandı	3 GHz	Yaklaşık 10 cm	Yağmur ve dalgadan az etkilenir, gemilerde

Radar Türleri

Tür	Çalışma Şekli
Darbeli radar	Kısa ve güçlü darbeler gönderir
FMCW radar	Sürekli frekans modülasyonlu dalga gönderir
Katı hâl darbe sıkıştırmalı radar	Düşük güçte uzun darbe ve sinyal işleme kullanır

FMCW, İngilizce "Frequency Modulated Continuous Wave" ifadesinin kısaltmasıdır.

Radar Ufku

Radar dalgaları düz çizgide ilerler. Dünyanın eğriliği nedeniyle menzil sınırlıdır.

Yaklaşık formül: Radar ufku (deniz mili) ≈ 2,2 × (√anten yüksekliği + √hedef yüksekliği). Yükseklikler metre cinsindendir.

Örnek: Anten 4 m, hedef 9 m yükseklikte olsun. Ufuk ≈ 2,2 × (2 + 3) = 11 deniz mili olur.

Radar Ekranında Görülenler

Kıyı çizgisi ve adalar
Diğer tekneler ve gemiler
Şamandıralar
Yağmur bulutları
Dalga yansımaları

Radar Özellikleri

Özellik	Açıklama
MARPA	Hedeflerin rota ve hızını izleme
Bindirme	Radar görüntüsünü harita üzerine yerleştirme
Guard zone	Belirlenen alana giren hedeflerde alarm
Doppler işleme	Yaklaşan hedefleri renklendirme

MARPA, İngilizce "Mini Automatic Radar Plotting Aid" ifadesinin kısaltmasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Radar sis içinde görür mü?

Evet. Radar dalgaları sis ve karanlıktan etkilenmez.

Radar her nesneyi görür mü?

Küçük, alçak veya radyo dalgalarını iyi yansıtmayan nesneler zor algılanır.

Radar kullanmak için eğitim gerekir mi?

Radar görüntüsünü doğru yorumlamak eğitim ve deneyim gerektirir.

Radar enerjisi ne kadar tüketir?

Tüketim, radarın gücüne ve türüne bağlıdır. Katı hâl radarlar genellikle daha düşük güç tüketir.

İlgili Terimler

Deniz Radarı, Radar Anteni, Radar Reflektörü, Chartplotter, AIS, Çok Fonksiyonlu Ekran.

İlgili terimler

AIS

AIS , gemi ve teknelerin kimlik, konum, rota ve hız bilgilerini VHF radyo frekansları üzerinden otomatik olarak yayınladığı sistemdir. AIS, İngilizce "Automatic Identification System" (Otomatik Tanımlama Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. AIS Nedir? AIS cihazı, GPS'ten aldığı konumu ve teknenin kimlik bilgilerini belirli aralıklarla yayınlar. Çevredeki AIS alıcıları bu yayınları alır. Alınan bilgiler chartplotter veya radar ekranında hedef simgeleri olarak gösterilir. Sistem, görüş mesafesinin ötesindeki gemileri tanımlamayı sağlar. AIS Frekansları AIS, deniz VHF bandındaki iki kanalı kullanır: Kanal Frekans AIS 1 (87B) 161,975 MHz AIS 2 (88B) 162,025 MHz Yayınlanan Bilgiler Bilgi Türü Örnekler Statik bilgiler MMSI, gemi adı, çağrı işareti, boy, en, tür Dinamik bilgiler Konum, yer üstü hız, yer üstü rota, baş açısı Sefer bilgileri Varış limanı, tahmini varış zamanı, draft AIS Sınıfları Özellik Class A Class B Kullanıcı SOLAS gemileri Gezi tekneleri ve küçük tekneler Çıkış gücü 12,5 W 2 W (SO tipi 5 W) Yayın sıklığı Hıza göre sık Daha seyrek Erişim yöntemi SOTDMA CSTDMA veya SOTDMA SOLAS Zorunluluğu SOLAS Bölüm V, Kural 19, belirli gemilerde AIS bulundurulmasını zorunlu tutar: Uluslararası seferlerde 300 GT ve üzeri gemiler Uluslararası olmayan seferlerde 500 GT ve üzeri yük gemileri Boyutundan bağımsız olarak tüm yolcu gemileri Gezi teknelerinde AIS kullanımı ulusal mevzuata göre değişir. AIS Cihaz Türleri Tür İşlev AIS alıcısı Yalnızca diğer gemileri gösterir AIS vericisi / transponder Hem alır hem kendi bilgisini yayınlar AIS-SART Can salında acil durum konumu yayınlar AIS MOB vericisi Denize düşen kişinin konumunu yayınlar Sınırlamalar AIS'i olmayan tekneler ekranda görünmez. Yanlış girilmiş statik bilgiler hatalı tanımlamaya yol açar. AIS kapatılabilir. AIS, radar ve gözcülüğün yerini tutmaz. Sık Sorulan Sorular AIS bilgileri internetten görülebilir mi? Bazı internet siteleri kıyı istasyonlarından topladıkları AIS verilerini yayınlar. AIS kullanmak için lisans gerekir mi? Verici kullanımı için MMSI numarası ve telsiz istasyonu ruhsatı gerekir. AIS menzili ne kadardır? Menzil, anten yüksekliğine bağlıdır. VHF dalgaları görüş hattında yayılır. İlgili Terimler AIS Alıcısı, AIS Vericisi, AIS Transponder, MMSI Numarası, VHF Telsiz, SOLAS.

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Deniz Radarı

Deniz radarı , teknelerde ve gemilerde çatışmadan kaçınma ve seyir amacıyla kullanılan radar sistemidir. Deniz radarı, gece, sis ve kısıtlı görüşte çevredeki tekneleri ve kıyıyı gösterir. Deniz Radarı Nedir? Deniz radarı, teknenin çevresini 360 derece tarar. Diğer teknelerin, kıyının ve şamandıraların konumunu ekranda gösterir. Radar, görüşün kısıtlı olduğu durumlarda gözcülüğe destek olur. Ticari gemilerde radar, SOLAS kuralları uyarınca zorunludur. Gezi teknelerinde isteğe bağlıdır. Deniz Radarının Görevleri Görev Açıklama Çatışma önleme Yaklaşan hedeflerin izlenmesi Kıyı seyri Kıyıya ve adalara mesafe ölçümü Konum doğrulama GPS konumunun radar ile kontrolü Hava izleme Yağmur ve sağanak bulutlarının görülmesi Demir izleme Çevredeki teknelere göre konum takibi Anten Türleri Tür Özellik Radom anten Anten kapalı kubbe içinde döner, küçük teknelerde yaygın Açık dizi anten Anten açıkta döner, daha dar ışın ve uzun menzil Açık dizi antenin uzunluğu arttıkça yatay ışın genişliği daralır. Dar ışın, yakın iki hedefin ayrı görülmesini sağlar. COLREG ve Radar COLREG 1972 Kural 7, radar bulunan teknelerin radarı doğru kullanmasını ister. Kural 19, kısıtlı görüşte seyri düzenler. Bu kurallara göre radar bilgisi tek başına çatışma riskinin değerlendirilmesinde yeterli kabul edilmez. Gözcülük her zaman sürdürülür. Seçim Ölçütleri Teknenin boyuna ve montaj yerine uygun anten türünü seçin. Gereken menzili belirleyin. Mevcut çok fonksiyonlu ekranla uyumu kontrol edin. Güç tüketimini akü kapasitesine göre değerlendirin. MARPA ve bindirme gibi özellikleri karşılaştırın. Güvenli Kullanım Radarı yalnızca kısıtlı görüşte değil, açık havada da kullanarak alışın. Menzil ölçeğini düzenli olarak değiştirin. Kazanç ve dalga filtresi ayarlarını doğru yapın. Hedeflerin kerteriz değişimini izleyin. Kerterizi değişmeyen ve mesafesi azalan hedef, çatışma riski taşır. Sık Sorulan Sorular Radar ve AIS birlikte kullanılmalı mı? Evet. AIS yalnızca vericisi olan tekneleri gösterir. Radar, vericisiz tekneleri ve kıyıyı da gösterir. Radar dalgaları sağlığa zararlı mıdır? Üreticiler güvenli mesafe değerlerini belirtir. Anten çalışırken yakınında durulmaz. Küçük teknede radar nereye monte edilir? Radar direği, hardtop veya direk üzerine monte edilir. İlgili Terimler Radar, Radar Anteni, Radar Reflektörü, AIS, Chartplotter, Çok Fonksiyonlu Ekran.

Radar Anteni

Radar anteni , radar sisteminin radyo dalgalarını gönderen ve geri yansıyan dalgaları alan döner parçasıdır. Anten, teknenin çevresini sürekli olarak tarar. Radar Anteni Nedir? Radar anteni dar bir ışın üretir. Anten döndükçe bu ışın çevreyi tarar. Her yönde gönderilen dalga, yansıyan hedeflerden geri döner. Antenin yatay ışın genişliği, hedeflerin ayrı görülme kabiliyetini belirler. Anten genellikle teknenin yüksek bir noktasına monte edilir. Radar Anteni Türleri Tür Yapı Özellik Radom anten Anten kapalı kubbe içinde döner Kompakt, halatlara takılmaz Açık dizi anten Uzun çubuk biçimli anten açıkta döner Dar ışın, uzun menzil Işın Genişliği Yatay ışın genişliği derece cinsinden ifade edilir. Anten uzadıkça ışın daralır. Anten Yaklaşık Yatay Işın Genişliği Küçük radom 4°–6° 4 feet açık dizi Yaklaşık 2° 6 feet açık dizi Yaklaşık 1°–1,5° Değerler modele göre değişir. Dar ışın, birbirine yakın iki hedefin ayrı görülmesini sağlar. Montaj Yüksekliği Anten yükseldikçe radar ufku uzar. Ancak çok yüksek anten yakın hedefleri göremeyebilir. Ayrıca yelkenlilerde ağırlık yükseğe taşınınca stabilite etkilenir. Montaj yüksekliği, üreticinin önerisi ve teknenin yapısı dikkate alınarak seçilir. Montaj Yerleri Radar direği (arch) Hardtop veya flybridge tavanı Yelkenlilerde direk üzerindeki braket Kıçta ayrı direk Güvenlik Mesafesi Radar anteni çalışırken yüksek frekanslı enerji yayar. Üreticiler, insanlar için güvenli mesafeyi belirtir. Antenin ışın düzlemi, oturma ve yürüme alanlarının üzerinden geçecek şekilde yerleştirilir. Anten çalışırken yakın mesafede durulmaz. Montaj Kuralları Anteni engelsiz tarama yapabileceği bir yere yerleştirin. Işının direk veya üst yapıya çarpmasını önleyin. GPS ve VHF antenlerinden uzak tutun. Kabloyu sızdırmaz güverte geçişiyle içeri alın. Yelkenlilerde anteni halatların takılmayacağı şekilde koruyun. Sık Sorulan Sorular Radom anten ile açık dizi anten arasında nasıl seçim yapılır? Küçük teknelerde radom anten yaygındır. Uzun menzil ve yüksek çözünürlük gerekiyorsa açık dizi tercih edilir. Radar anteni direkte ne zaman sorun yaratır? Yelken ve halatlar antene sürtünebilir. Koruyucu kafes kullanılabilir. Anten neden kör bölge oluşturur? Direk veya üst yapı ışını engellerse arkasında görülmeyen bir sektör oluşur. İlgili Terimler Radar, Deniz Radarı, Radar Reflektörü, GPS Anteni, VHF Anteni, Kablo Rakoru.

Tüm terimlere dön