Denizcilik sözlüğü

İnverter

Tanım

İnverter, aküdeki doğru akımı alternatif akıma çeviren cihazdır. Teknelerde inverter, kıyı elektriği olmadan 230 V cihazların çalıştırılmasını sağlar.

İnverter Nedir?

İnverter, 12 V veya 24 V doğru akımı alır. Elektronik devreler bu akımı hızla anahtarlar ve bir dalga biçimi oluşturur. Trafo veya yüksek frekanslı devreler gerilimi yükseltir. Çıkışta 230 V ve 50 Hz alternatif akım elde edilir.

İnverter Türleri

Tür	Dalga Biçimi	Uygun Cihazlar
Tam sinüs inverter	Şebeke elektriğine benzer düzgün dalga	Tüm cihazlar
Modifiye sinüs inverter	Basamaklı dalga	Basit ısıtıcılar ve bazı aletler

Elektronik cihazlar, motorlu aletler ve şarj adaptörleri tam sinüs dalgada daha sağlıklı çalışır. Modifiye sinüs dalga, bazı cihazlarda ısınma, ses ve arızaya yol açabilir.

Güç Değerleri

Değer	Anlamı
Sürekli güç	İnverterin uzun süre verebileceği güç
Anlık güç	Kısa süreli başlangıç gücü
Verim	Çıkış gücünün giriş gücüne oranı
Boşta tüketim	Yük yokken inverterin kendi tüketimi

Motorlu cihazlar, çalışma anında anlık olarak yüksek güç çeker. İnverter seçimi bu başlangıç gücüne göre yapılır.

Akım Hesabı

İnverter, çıkış gücünden fazla güç aküden çeker. Örnek hesap:

Cihaz gücü: 1.000 W
İnverter verimi: yaklaşık %90
Aküden çekilen güç: 1.000 ÷ 0,9 ≈ 1.111 W
12 V sistemde akım: 1.111 ÷ 12 ≈ 93 A

Bu yüksek akım, kalın kablo ve yüksek kapasiteli akü gerektirir.

Kurulum Kuralları

İnverteri aküye yakın monte edin.
Akü kablosuna uygun ana sigorta takın.
Kablo kesitini akıma göre seçin.
Havalandırma boşluğu bırakın.
AC çıkışını ayrı bir dağıtım devresine bağlayın.
AC çıkışını kıyı elektriğiyle aynı anda tüketicilere vermeyin.

Kıyı elektriği ve inverter çıkışı arasında aktarma anahtarı kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

İnverter akümü ne kadar sürede boşaltır?

Süre, cihaz gücüne ve akü kapasitesine bağlıdır. Yüksek güçlü cihazlar aküyü hızla boşaltır.

İnverterle klima çalıştırılabilir mi?

Teknik olarak mümkündür. Ancak çok büyük akü kapasitesi ve inverter gücü gerekir.

Boşta tüketim neden önemlidir?

İnverter yük yokken de akım çeker. Uzun süre açık bırakılırsa aküyü boşaltabilir.

İlgili Terimler

İnverter Şarj Cihazı, Alternatif Akım, Doğru Akım, Akü Bankası, Kıyı Elektriği, 220 Volt Tekne Sistemi.

İlgili terimler

220 Volt Tekne Sistemi

220 volt tekne sistemi , teknede şebeke gerilimindeki alternatif akımı dağıtan elektrik tesisatıdır. Türkiye ve Avrupa'da güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Günlük dilde bu sistem "220 volt" olarak anılır. 220 Volt Tekne Sistemi Nedir? Bu sistem, yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. Klima, elektrikli ocak, su ısıtıcısı ve prizler bu sisteme bağlıdır. Enerji kıyı elektriğinden, jeneratörden veya inverterden gelir. Sistem, teknenin doğru akım sisteminden ayrı bir dağıtım panosuyla yönetilir. Enerji Kaynakları Kaynak Özellik Kıyı elektriği Marinada şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla üretim İnverter Aküden üretim, sınırlı güç Kaynaklar aynı anda aynı hatta bağlanmaz. Aktarma anahtarı veya kaynak seçici şalter kullanılır. Sistemin Bileşenleri Kıyı elektrik prizi ve kablosu Ana devre kesici Kaçak akım rölesi AC dağıtım panosu Kaynak seçici şalter Galvanik izolatör veya izolasyon trafosu Prizler ve sabit tüketiciler Güvenlik Önlemleri Önlem Görevi Kaçak akım rölesi Kaçak akımda devreyi keser Koruma iletkeni (toprak) Cihaz gövdelerini güvenli potansiyelde tutar Çift kutuplu ana kesici Faz ve nötrü birlikte keser Polarite göstergesi Kıyı bağlantısının ters olduğunu gösterir Galvanik izolatör Galvanik korozyon akımlarını engeller İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 13297 Küçük teknelerde AC elektrik tesisatı IEC 60309 Endüstriyel prizler ve fişler IEC 60364-7-709 Marina ve benzeri yerlerde elektrik tesisatı Tesisat Kuralları AC ve DC kablolarını ayrı yollardan döşeyin. Islak bölgelerde IP korumalı prizler kullanın. Her devreye uygun devre kesici takın. AC tesisatı yetkili ve deneyimli kişilere yaptırın. Bağlantıları düzenli olarak kontrol edin. Sık Sorulan Sorular 220 V ve 230 V farklı sistemler midir? Hayır. Avrupa şebeke gerilimi 230 V'a standartlaştırılmıştır. Cihazlar bu aralıkta çalışacak şekilde tasarlanır. Ters polarite ne demektir? Kıyı prizinde faz ve nötrün yer değiştirmesidir. Tekne panosundaki gösterge bu durumu uyarır. Ev tipi priz teknede kullanılabilir mi? Nemli bölgelerde kapaklı ve IP korumalı prizler kullanılmalıdır. İlgili Terimler Alternatif Akım, Kıyı Elektriği, Kıyı Elektrik Kablosu, Marin Priz, İnverter, Elektrik Panosu.

Akü Bankası

Akü bankası , birden fazla akünün seri, paralel veya karma bağlantıyla tek bir enerji kaynağı olarak çalışacak şekilde birleştirilmesidir. Teknelerde servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturur. Akü Bankası Nedir? Tek bir akü, teknenin enerji ihtiyacını karşılamayabilir. Birden fazla akü birleştirilerek kapasite veya gerilim artırılır. Banka, sistem açısından tek bir büyük akü gibi davranır. Bankanın sağlıklı çalışması, akülerin birbirine uyumlu olmasına bağlıdır. Bağlantı Türleri Bağlantı Yöntem Sonuç Paralel Artı kutuplar birbirine, eksi kutuplar birbirine Kapasite toplanır, gerilim aynı kalır Seri Bir akünün artısı diğerinin eksisine Gerilim toplanır, kapasite aynı kalır Seri-paralel İki yöntem birlikte Hem gerilim hem kapasite artar Bağlantı Örnekleri Düzen Sonuç 2 × 12 V 100 Ah paralel 12 V 200 Ah 2 × 12 V 100 Ah seri 24 V 100 Ah 4 × 12 V 100 Ah seri-paralel 24 V 200 Ah Uyum Kuralları Aynı kimya ve tür akü kullanın. Aynı kapasite ve marka tercih edin. Aynı yaşta aküler kullanın. Eski bir bankaya yeni akü eklemekten kaçının. Uyumsuz aküler farklı hızda şarj ve deşarj olur. Bu durum zayıf akünün ömrünü kısaltır ve bankanın tamamını etkiler. Çapraz Kablolama Paralel bankada yük ve şarj kablosu aynı aküye bağlanırsa o akü daha çok çalışır. Dengeli kullanım için pozitif kablo bankanın bir ucundaki aküye, negatif kablo diğer ucundaki aküye bağlanır. Bu yönteme çapraz kablolama denir. Bağlantı kabloları eşit uzunlukta ve kesitte seçilir. Bara Kullanımı Büyük bankalarda tüm akülerin artı ve eksi uçları ayrı baralara bağlanabilir. Bara, akımın aküler arasında eşit dağılmasına yardım eder. Her akü kolu ayrı sigortayla korunabilir. Koruma Bankanın çıkışına yakın ana sigorta takın. Bankayı ana şalterle ayrılabilir yapın. Aküleri sabitleyin. Kutup başlarını yalıtım kapaklarıyla örtün. Sık Sorulan Sorular Bankadaki bir akü bozulursa ne olur? Bozuk akü diğerlerinden akım çekebilir. Banka kapasitesi düşer. Arızalı akü tespit edilip değiştirilir. Lityum akülerden banka kurulabilir mi? Kurulabilir. Üreticinin seri ve paralel bağlantı sınırları ile BMS uyumu dikkate alınır. Banka ne zaman yenilenir? Toplam kapasite belirgin biçimde düştüğünde aküler birlikte yenilenir. İlgili Terimler Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bara, Akü Şalteri, Marin Sigorta, Tekne Aküsü.

Alternatif Akım

Alternatif akım , yönü ve şiddeti belirli bir frekansla periyodik olarak değişen elektrik akımıdır. Kısaltması AC'dir (Alternating Current). Alternatif Akım Nedir? Alternatif akımda elektronlar bir yönde, sonra ters yönde hareket eder. Gerilim, sinüs dalgası biçiminde artıp azalır. Saniyedeki tam dalga sayısına frekans denir. Frekansın birimi hertzdir (Hz). Şebeke elektriği alternatif akımdır. Şebeke Değerleri Bölge Gerilim Frekans Türkiye ve Avrupa 230 V 50 Hz ABD ve Kanada 120 V 60 Hz Japonya 100 V 50 Hz veya 60 Hz Türkiye'de tekne tesisatlarında yaygın olarak "220 volt" ifadesi kullanılır. Güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Teknede AC Kaynakları Kaynak Açıklama Kıyı elektriği Marinadaki şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla AC üretir İnverter Aküden AC üretir Teknede AC Tüketicileri Klima Elektrikli ocak ve fırın Su ısıtıcısı Çamaşır makinesi Akü şarj cihazı Prizler AC Güvenliği Alternatif akım, tekne gibi ıslak ortamlarda elektrik çarpması riski taşır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Kaçak akım rölesi: Kaçak akımda devreyi keser. Topraklama: Cihaz gövdelerini koruma iletkenine bağlar. Galvanik izolatör: Kıyı toprağından gelen galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyı elektriğinden elektriksel olarak ayırır. ISO 13297 standardı, küçük teknelerde AC tesisat şartlarını belirler. AC ve DC Karşılaştırması Özellik AC DC Yön Periyodik değişir Sabittir Teknedeki kaynak Kıyı elektriği, jeneratör, inverter Aküler Tipik gerilim 230 V 12 V veya 24 V Depolama Doğrudan depolanamaz Akülerde depolanır Sık Sorulan Sorular Farklı ülkenin kıyı elektriği tekneye zarar verir mi? Gerilim ve frekans farkı bazı cihazlara zarar verebilir. Farklı bölgelerde uygun dönüştürücü veya izolasyon trafosu kullanılır. Teknede neden kaçak akım rölesi gerekir? Islak ortamda kaçak akım, elektrik çarpmasına yol açabilir. Röle devreyi milisaniyeler içinde keser. AC akım akülerde depolanabilir mi? Hayır. Önce redresör veya şarj cihazıyla DC'ye çevrilmesi gerekir. Frekans farkı cihazları nasıl etkiler? Motorlu cihazlar ve bazı saatler frekansa göre çalışır. 60 Hz için tasarlanmış bir cihaz 50 Hz'de daha yavaş dönebilir veya ısınabilir. İlgili Terimler Doğru Akım, Kıyı Elektriği, İnverter, 220 Volt Tekne Sistemi, Redresör, Elektrik Panosu.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Tüm terimlere dön