Denizcilik sözlüğü

Tekne Omurgası

Tanım

Tekne omurgası, gövdenin altında baştan kıça uzanan ana yapı elemanıdır. İngilizcede omurgaya "keel" denir.

Tekne Omurgası Nedir?

Omurga, teknenin belkemiğidir. Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır ve güçlendirir. Ahşap teknelerde eğriler omurgaya bağlanır. Fiber teknelerde omurga, gövde laminatının kalınlaştırılmış bölümüdür.

Yelkenli teknelerde omurga ek görevler üstlenir. Yana kaymayı engeller ve balast ağırlığını taşır.

Omurganın Görevleri

Görev	Açıklama
Yapısal dayanım	Gövdenin eğilmesini önler
Yön kararlılığı	Teknenin rotada kalmasına yardım eder
Yanal direnç	Yelkenlinin rüzgârla yana kaymasını engeller
Stabilite	Balast ağırlığıyla ağırlık merkezini düşürür
Koruma	Karaya oturmada gövdeyi korur

Yelkenlilerde Omurga Türleri

Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota kararlılığı yüksektir. Manevra kabiliyeti düşüktür.
Salma (fin keel): Dar ve derindir. Manevra kabiliyeti yüksektir.
Bulb salma: Salmanın ucunda ağırlık topu bulunur.
Kanatlı salma: Ucunda yatay kanatlar bulunur. Sığ draft sağlar.
Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir.
Çift salma: İki paralel salmadan oluşur.
Kanting salma: Yarış teknelerinde yana döndürülebilir.

Balast Oranı

Balast oranı, salma ağırlığının teknenin toplam deplasmanına oranıdır. Örnek: 10.000 kg deplasmanlı bir teknede 3.500 kg salma, %35 balast oranı verir. Oran tek başına stabiliteyi belirlemez. Salmanın derinliği ve ağırlığın konumu da etkilidir.

Salma Malzemeleri

Kurşun: Yoğunluğu yüksektir. Ağırlık merkezini daha aşağıda tutar.
Dökme demir: Daha düşük maliyetlidir. Paslanmaya karşı bakım ister.

Salma Cıvataları

Salma, gövdeye cıvatalarla bağlanır. Cıvatalar zamanla korozyona uğrayabilir. Karaya oturma sonrası salma–gövde birleşim yeri kontrol edilmelidir. Birleşim yerindeki çatlak, yapısal hasar işareti olabilir.

Motorlu Teknelerde Omurga

Motorlu teknelerde omurga daha sığdır. Görevi yapısal dayanım ve rota kararlılığıdır. Bazı motorlu teknelerde omurga, pervaneyi karaya oturmaya karşı korur.

Sık Sorulan Sorular

Salma ile omurga aynı şey midir?

Omurga, gövdenin yapısal parçasıdır. Salma, yelkenlilerde gövdenin altına bağlanan ağırlıklı kanattır. Günlük kullanımda iki kelime bazen birbirinin yerine kullanılır.

Karaya oturan teknede omurga nasıl kontrol edilir?

Tekne karaya alınır. Salma–gövde birleşimi dışarıdan incelenir. İç taraftaki döşekler ve cıvata somunları çatlak ve sızıntı açısından kontrol edilir.

İlgili Terimler

Tekne Gövdesi, Karina, Draft, Yelkenli Tekne, Deplasman, Baş Bodoslama.

İlgili terimler

Baş Bodoslama

Baş bodoslama , teknenin baş ucunda bordaların birleştiği dikey veya eğimli yapı elemanıdır. Baş bodoslama, teknenin en ön kenarını oluşturur. Baş Bodoslama Nedir? Baş bodoslama, omurganın baş ucundan yukarı doğru yükselir. Ahşap teknelerde bodoslama, omurgaya geçme ve cıvatalarla bağlanan ayrı bir parçadır. Fiber teknelerde bodoslama, iki bordanın kalıpta birleştiği kalınlaştırılmış kenardır. İngilizcede bu elemana "stem" denir. Baş Bodoslamanın Görevleri Görev Açıklama Yapısal birleşim İki bordayı ön uçta birleştirir Su yarma Suyu iki yana ayırarak ilerlemeyi kolaylaştırır Darbe karşılama Çarpışma ve yüzen cisimlere karşı ilk teması alır Donanım taşıma Çapa makarası ve baş ıstralyası bağlantısını taşır Baş Bodoslama Şekilleri Dik bodoslama: Su hattına yaklaşık dik açıyla iner. Su hattı boyunu artırır. Eğimli bodoslama: Öne doğru yatıktır. Dalgada güverteye gelen suyu azaltır. Kaşık bodoslama: Kavisli bir eğriyle omurgaya bağlanır. Ters bodoslama: Su hattından yukarı doğru geriye eğimlidir. Klipper bodoslama: İçbükey kavisle öne uzanır. Geleneksel yelkenlilerde görülür. Bodoslama Eğimi Bodoslamanın düşeyle yaptığı açıya bodoslama eğimi denir. Eğim, toplam boy ile su hattı boyu arasındaki farkı etkiler. Örnek: Eğimli bodoslamalı bir teknede toplam boy, su hattı boyundan belirgin biçimde uzundur. Bodoslama Koruması Bodoslama, karaya oturma ve yanaşma sırasında hasar görebilir. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Paslanmaz bodoslama şeridi: Bodoslamanın ön yüzüne vidalanan metal şerittir. Omurga koruyucu bant: Kendinden yapışkanlı polimer banttır. Ahşap teknelerde bakır veya pirinç kaplama: Geleneksel koruma yöntemidir. Hasar Kontrolü Bodoslamada şu belirtiler kontrol edilir: Jelkotta çatlak veya dökülme Ahşapta çürüme veya ayrılma Bağlantı cıvatalarında korozyon Bodoslama ile gövde birleşim yerinde sızıntı Sık Sorulan Sorular Baş bodoslama ile baş arasındaki fark nedir? Baş, teknenin ön bölümünün tamamıdır. Baş bodoslama, bu bölümün en öndeki yapı elemanıdır. Baş bodoslama hasarı nasıl onarılır? Fiber teknelerde hasarlı laminat temizlenir. Bölge yeni cam elyaf ve reçineyle laminlenir. Son katta jelkot uygulanır. Bodoslama şekli hızı etkiler mi? Bodoslama şekli su hattı boyunu etkiler. Deplasman teknelerinde su hattı boyu, gövde hızını belirleyen etkenlerden biridir. İlgili Terimler Baş, Kıç Bodoslama, Tekne Omurgası, Çapa Makarası, Su Hattı Boyu, Tekne Gövdesi.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Karina

Karina , teknenin su hattının altında kalan gövde bölümüdür. Karina, sürekli suyla temas hâlindedir. Karina Nedir? Karina, teknenin yüzerliğini sağlayan bölümdür. Suyun kaldırma kuvveti karinaya etki eder. Karinanın şekli ve yüzey durumu, teknenin hızını ve yakıt tüketimini etkiler. Türkçede "karina" kelimesi, teknenin karaya çekilip su altı bölümünün bakımının yapılması anlamında da kullanılır. Örnek: "Tekne karinaya alındı." Karinada Bulunan Elemanlar Eleman Görevi Omurga Yapısal dayanım ve yön kararlılığı sağlar Pervane Tekneyi iter Şaft Motor gücünü pervaneye iletir Dümen palası Teknenin yönünü değiştirir Transdüser Derinlik ve sonar verisi toplar Gövde geçişleri Suyun giriş ve çıkışını sağlar Kurban anot Metal parçaları korozyondan korur Karinada Oluşan Sorunlar Deniz canlısı tutunması: Midye, yosun ve kabuklu canlılar yüzeye yapışır. Bu canlılar sürtünmeyi artırır. Ozmoz: Fiber gövdede su laminata sızar ve kabarcık oluşturur. Galvanik korozyon: Farklı metaller arasında elektrik akımı oluşur. Metal parçalar aşınır. Darbe hasarı: Karaya oturma veya yüzen cisimler gövdeye zarar verir. Karina Bakımı Karina bakımı için tekne sudan çıkarılır. Bakımın temel adımları şunlardır: Tekneyi travel lift veya vinçle karaya alın. Karinayı basınçlı suyla yıkayın. Eski boyanın durumunu kontrol edin. Yüzeyi zımparalayın. Gerekirse astar uygulayın. Antifouling boyayı sürün. Kurban anotları yenileyin. Pervane, şaft ve gövde geçişlerini kontrol edin. Antifouling Boya Antifouling, deniz canlılarının karinaya tutunmasını engelleyen boyadır. Boyalar biyosit içerir. Biyositlerin kullanımı ülkelere göre düzenlenir. Avrupa Birliği'nde bu ürünler Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamındadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2001 yılında AFS Sözleşmesi'ni kabul etti. Bu sözleşme, tributiltin (TBT) içeren boyaları yasakladı. Bakım Sıklığı Bakım sıklığını kullanılan boya, suyun sıcaklığı ve teknenin kullanım yoğunluğu belirler. Boya üreticisi, ürünün etkili kalma süresini teknik belgede belirtir. Sık Sorulan Sorular Karina ile su hattı arasındaki fark nedir? Su hattı, suyun gövdeye değdiği çizgidir. Karina, bu çizginin altında kalan gövde bölümüdür. Tekne hangi durumlarda karinaya alınır? Tekne şu durumlarda karinaya alınır: Antifouling boyanın etkisi azaldığında Kurban anotlar aşındığında Gövdede darbe hasarından şüphelenildiğinde Pervane veya şaft bakımı gerektiğinde İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Gövdesi, Antifouling, Ozmoz, Kurban Anot, Galvanik Korozyon.

Tüm terimlere dön