Denizcilik sözlüğü

Pervane Çapı

Tanım

Pervane çapı, pervane döndüğünde kanat uçlarının çizdiği dairenin çapıdır. Pervane çapı genellikle inç cinsinden ifade edilir.

Pervane Çapı Nedir?

Pervane çapı, pervanenin suyla etkileştiği disk alanını belirler. Büyük çaplı pervane, daha büyük bir su kütlesini iter. Pervane ölçü gösteriminde çap ilk sayıdır. Örnek: 14 × 19 pervanenin çapı 14 inçtir. 14 inç yaklaşık 35,6 cm'ye eşittir.

Ölçüm Yöntemi

Üç kanatlı pervanede:

Göbeğin merkezinden bir kanat ucuna olan mesafeyi ölçün.
Bu değeri iki ile çarpın.

Çift kanatlı pervanede:

Karşılıklı iki kanadın uçları arasındaki mesafeyi doğrudan ölçün.

Pervanelerin çoğunda çap değeri göbeğe damgalanmıştır.

Çapı Belirleyen Etkenler

Etken	Etkisi
Motor gücü	Yüksek güç daha büyük çap gerektirebilir
Şaft devri	Düşük şaft devri daha büyük çapa izin verir
Gövde açıklığı	Pervane ile gövde arasında yeterli mesafe gerekir
Draft sınırı	Büyük çap draftı artırabilir
Tekne türü	Ağır deplasman tekneleri büyük çaptan yararlanır

Gövde Açıklığı

Pervane kanat ucu ile gövde arasında belirli bir açıklık bırakılır. Yetersiz açıklık, kanat uçlarının geçişinde basınç darbelerine yol açar. Bu darbeler titreşim ve ses olarak hissedilir. Gerekli açıklığı pervane ve tekne tasarımcıları belirler.

Çap ve Hatve İlişkisi

Çap ve hatve, motorun yükünü birlikte belirler. Çap artırılırsa pervane daha fazla su iter ve motor zorlanır. Bu durumda hatve azaltılarak denge sağlanabilir. Dıştan takma motorlarda çap genellikle ayak ünitesine göre sınırlıdır. Bu motorlarda ayar çoğunlukla hatve ile yapılır.

Şaftlı Teknelerde Çap

Şaftlı teknelerde şanzıman oranı şaft devrini belirler. Yüksek dişli oranı şaft devrini düşürür. Düşük şaft devri, daha büyük çaplı pervane kullanımına imkân verir. Büyük çaplı yavaş dönen pervane, ağır teknelerde verimli itiş sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Pervane çapı neden kendi başına değiştirilmez?

Çap değişimi motor yükünü ve gövde açıklığını etkiler. Değişiklik, hatve ve dişli oranıyla birlikte değerlendirilir.

Pervane çapı metrik olarak verilir mi?

Bazı üreticiler milimetre kullanır. Pervane sektöründe inç yaygındır.

Kanat ucu aşınırsa çap değişir mi?

Evet. Aşınma ve hasar çapı küçültebilir ve dengeyi bozabilir.

İlgili Terimler

Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Pervane, Pervane Şaftı, Motor Gücü, Draft.

İlgili terimler

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Motor Gücü

Motor gücü , bir motorun birim zamanda ürettiği iştir. Tekne motorlarında güç, kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) cinsinden ifade edilir. Motor Gücü Nedir? Güç, tork ile devrin çarpımına bağlıdır. Tork, motorun döndürme kuvvetidir. Devir, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Aynı tork daha yüksek devirde üretilirse güç artar. Motor üreticileri, azami gücün elde edildiği devri teknik belgede belirtir. Formül: Güç (kW) = Tork (Nm) × Devir (d/dk) ÷ 9.549 Güç Ölçüm Noktaları Ölçüm Noktası Tanım Krank mili gücü Motorun krank milinden ölçülen güç Pervane şaftı gücü Şanzıman ve iletim kayıplarından sonra ölçülen güç Pervane şaftı gücü, krank mili gücünden düşüktür. Aradaki fark, şanzıman ve dişli kayıplarından kaynaklanır. ISO 8665 Standardı ISO 8665, küçük teknelerde kullanılan pistonlu motorların güç ölçüm ve beyan yöntemini belirler. Standart, ölçüm koşullarını ve hangi aksesuarların motor üzerinde bulunacağını tanımlar. Standarda göre içten takma motorlarda güç genellikle krank milinde, dıştan takma motorlarda pervane şaftında beyan edilir. Güç Birimleri Birim Karşılığı 1 kW 1.000 W 1 HP (mekanik) Yaklaşık 0,7457 kW 1 PS (metrik) Yaklaşık 0,7355 kW Güç ve Tekne Performansı Gereken motor gücü; teknenin ağırlığına, gövde tipine ve hedef hızına bağlıdır. Kızaklayan gövdeler, kızağa çıkmak için yüksek güç gerektirir. Deplasman gövdeler, gövde hızı sınırı nedeniyle daha düşük güçle verimli çalışır. Deplasman teknesinde gücü artırmak, hızı belirgin biçimde artırmaz. Azami Motor Gücü Teknenin üretici plakasında azami motor gücü yazar. Bu değer, gövdenin ve dümen sisteminin dayanımına göre belirlenir. Plakadaki değeri aşan motor takılması güvenlik riski oluşturur. Ayrıca sigorta ve yasal uygunluk sorunlarına yol açabilir. Seçim Ölçütleri Plakadaki azami gücü kontrol edin. Teknenin yüklü ağırlığını belirleyin. Kullanım amacına göre hedef hızı belirleyin. Üreticinin önerdiği güç aralığını inceleyin. Sık Sorulan Sorular Motor gücü yakıt tüketimini nasıl etkiler? Tüketim, motorun ürettiği güçle artar. Aynı motor düşük devirde daha az güç üretir ve daha az yakıt tüketir. İkiz motorlu teknede güç nasıl ifade edilir? Genellikle her motorun gücü ayrı belirtilir. Örnek: "2 × 250 HP". Motor gücü zamanla azalır mı? Aşınma, kirli filtreler ve yanlış pervane seçimi kullanılabilir gücü azaltabilir. İlgili Terimler Beygir Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Tekne Pervanesi, Deplasman, Tekne Kapasitesi.

Pervane

Pervane , bir göbek etrafına yerleştirilmiş kanatların dönerek akışkanı itmesi yoluyla itiş kuvveti üreten düzenektir. Pervaneler deniz araçlarında, uçaklarda ve rüzgâr türbinlerinde kullanılır. Pervane Nedir? Pervanenin her kanadı, eğimli bir kanat profili gibi çalışır. Kanat döndüğünde ön yüzü ile arka yüzü arasında basınç farkı oluşur. Bu fark, suyu geriye iter. Newton'un üçüncü hareket yasasına göre su da pervaneyi ileri iter. Ortaya çıkan kuvvete itiş denir. Kanadın Bölümleri Bölüm Tanım Kanat kökü Kanadın göbeğe bağlandığı bölüm Kanat ucu Kanadın göbekten en uzak noktası Hücum kenarı Kanadın suya ilk giren kenarı Firar kenarı Kanadın sudan ayrıldığı arka kenar Basınç yüzü Kıça bakan yüz Emme yüzü Başa bakan yüz Temel Kavramlar Kavram Tanım Çap Kanat uçlarının çizdiği dairenin çapı Hatve Pervanenin bir turda teorik olarak ilerlediği mesafe Kayma Teorik ilerleme ile gerçek ilerleme arasındaki fark Eğim (rake) Kanatların dikey düzlemle yaptığı açı Kaşık (cup) Firar kenarındaki hafif kıvrım Kanat alanı oranı Kanat alanının pervane disk alanına oranı Kayma Hesabı Kayma, teorik hız ile gerçek hız arasındaki farkın teorik hıza oranıdır. Örnek: Hatvesi 19 inç olan pervane, şaftta 1.500 d/dk dönüyor. Teorik ilerleme: 19 × 1.500 = 28.500 inç/dk Bir deniz mili yaklaşık 72.913 inçtir. Bu değer yaklaşık 23,5 knot eder. Tekne 20 knot gidiyorsa kayma yaklaşık %15 olur. Pervane Türleri Sabit hatveli pervane: Kanat açıları sabittir. Küçük teknelerde yaygındır. Ayarlanabilir hatveli pervane: Kanat açısı çalışma sırasında değiştirilebilir. Gemilerde kullanılır. Kontra dönen pervane: Aynı eksende ters yönde dönen iki pervaneden oluşur. Tünel pervanesi: Gövdeden geçen bir tünelin içinde yanal itiş üretir. Baş pervanelerinde kullanılır. Pervane Verimini Etkileyen Etkenler Kanat yüzeyinin pürüzsüzlüğü Pervane ile gövde arasındaki açıklık Kavitasyon ve ventilasyon Doğru çap ve hatve seçimi Sık Sorulan Sorular Pervane ile tekne pervanesi aynı şey midir? Tekne pervanesi, pervanenin teknelerde kullanılan türüdür. Pervane genel bir mühendislik terimidir. Kayma neden sıfır olmaz? Su, katı bir ortam değildir. Pervane suyu iterken su da bir miktar geriye kayar. Kanat sayısı itişi nasıl etkiler? Kanat sayısı arttıkça toplam kanat alanı artar. Bu durum tutunmayı iyileştirir, ancak sürtünmeyi de artırır. İlgili Terimler Tekne Pervanesi, Pervane Hatvesi, Pervane Çapı, Pervane Kavitasyonu, Baş Pervanesi, Pervane Göbeği.

Pervane Hatvesi

Pervane hatvesi , pervanenin kayma olmadan bir tam turda teorik olarak ilerleyeceği mesafedir. Hatve genellikle inç cinsinden ifade edilir. İngilizcede hatveye "pitch" denir. Pervane Hatvesi Nedir? Hatve, kanatların açısını tanımlar. Kanat açısı büyüdükçe pervane bir turda daha fazla mesafe ilerler. Pervane ölçü gösteriminde hatve ikinci sayıdır. Örnek: 14 × 19 pervanenin hatvesi 19 inçtir. Bu pervane, teorik olarak bir turda 19 inç (yaklaşık 48 cm) ilerler. Bu kavram, bir vidanın bir turda ilerlemesine benzetilir. Hatve ile Motor Devri İlişkisi Hatve Değişimi Motor Üzerindeki Etkisi Hatve artırılır Motor zorlanır, tam gaz devri düşer Hatve azaltılır Motor rahatlar, tam gaz devri yükselir Doğru hatve, motorun tam gazda üreticinin belirttiği devir aralığına ulaşmasını sağlar. Hatvenin Performansa Etkisi Durum Düşük Hatve Yüksek Hatve Kalkış Hızlı Yavaş Azami hız Sınırlı olabilir Daha yüksek olabilir Ağır yük Daha uygun Motoru zorlayabilir Su kayağı çekme Daha uygun Daha az uygun Hatve Türleri Sabit hatve: Kanat boyunca hatve aynıdır. Değişken hatve: Hatve, kanadın kökünden ucuna veya hücum kenarından firar kenarına doğru değişir. Ayarlanabilir hatve: Kanat açısı mekanik olarak ayarlanabilir. Gemilerde ve bazı yelkenli pervanelerinde kullanılır. Hatve Seçim Adımları Teknenin tipik yüküyle deneme seyrine çıkın. Tam gazda ulaşılan devri okuyun. Değeri üreticinin tam gaz devir aralığıyla karşılaştırın. Devir düşükse daha düşük hatveli pervane seçin. Devir yüksekse daha yüksek hatveli pervane seçin. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motora ve tekneye göre farklılık gösterir. Hatve ve Hız Hesabı Teorik hız, hatve ile şaft devrinin çarpımından bulunur. Gerçek hız, kayma nedeniyle teorik hızdan düşüktür. Hız hesabında şanzıman oranı dikkate alınır. Sık Sorulan Sorular Yüksek hatve her zaman daha hızlı mıdır? Hayır. Motor yeterli devre ulaşamazsa güç düşer ve hız azalabilir. Hatve değeri nerede yazar? Hatve, genellikle pervane göbeğinde çap değeriyle birlikte damgalıdır. Yük değişince hatve değiştirilmeli mi? Sürekli ağır yükle kullanılan teknelerde daha düşük hatve gerekebilir. İlgili Terimler Pervane Çapı, Motor Devri, Tekne Pervanesi, Pervane, Motor Gücü, Üç Kanatlı Pervane.

Tüm terimlere dön