Denizcilik sözlüğü

Baş Pervanesi

Tanım

Baş pervanesi, teknenin baş bölümünde, gövdeyi enine geçen bir tünelin içine yerleştirilen ve başı sağa veya sola iten pervanedir. İngilizcede bu sisteme "bow thruster" denir.

Baş Pervanesi Nedir?

Baş pervanesi, su hattının altında gövdeyi bir bordadan diğerine geçen tünelde çalışır. Pervane suyu tünelin bir ucundan diğerine iter. Bu itiş, teknenin başını ters yöne kaydırır. Sistem, düşük hızda dümenin yetersiz kaldığı manevralarda kullanılır.

Sistemin Bileşenleri

Bileşen	Görevi
Tünel	Gövdeyi enine geçen boru
Pervane	Tünel içinde suyu iter
Ayak ünitesi	Pervaneyi ve dişlileri taşır
Motor	Pervaneyi döndürür
Kumanda paneli	Kaptanın yön komutunu verir
Kontrol ünitesi veya röleler	Motoru çalıştırır

Baş Pervanesi Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Tünel tipi	Gövdeye açılan sabit tünel	En yaygın türdür
Geri çekilebilir tip	Kullanılmadığında gövde içine çekilir	Seyir direncini azaltır
Harici tip	Gövde dışına monte edilir	Tünel açılamayan teknelerde

Güç Kaynağına Göre

Elektrikli baş pervanesi: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır.
Hidrolik baş pervanesi: Motordan tahrikli hidrolik pompayla çalışır. Uzun süre çalışabilir.

İtiş Gücü Seçimi

Baş pervanesinin gücü genellikle kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden itiş olarak verilir. Gerekli itiş; teknenin boyuna, rüzgâr yüzeyine ve ağırlığına bağlıdır. Üreticiler, tekne boyuna ve rüzgâr koşuluna göre seçim tabloları yayımlar.

Çalışma Süresi

Elektrikli baş pervaneleri sürekli çalışma için tasarlanmaz. Üretici, kesintisiz çalışma süresini dakika olarak belirtir. Bu süre aşılırsa motor aşırı ısınır. Birçok modelde termal koruma, motoru otomatik olarak durdurur.

Kullanım Kuralları

Pervaneyi kısa darbelerle kullanın.
Yön değiştirirken kısa bir bekleme yapın.
Yüksek hızda kullanmayın; etkisi azalır.
Suda insan varken çalıştırmayın.

Bakım

Tünel ve pervaneyi deniz canlılarından temizleyin.
Tünel içindeki anodu değiştirin.
Pervane emniyet pimini kontrol edin.
Motor bölmesini kuru tutun.

Sık Sorulan Sorular

Baş pervanesi hangi hızda etkilidir?

Tekne dururken veya çok yavaş hareket ederken etkilidir. Hız arttıkça tünel ağzındaki akış itişi azaltır.

Emniyet pimi ne işe yarar?

Pervaneye cisim takıldığında pim kırılır. Böylece motor ve dişliler korunur.

Baş pervanesi tekneye sonradan takılabilir mi?

Evet. Gövdeye tünel açılır ve güçlendirilir. İşlem tersanede yapılır.

İlgili Terimler

Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Baş, Akü Bankası.

İlgili terimler

Akü Bankası

Akü bankası , birden fazla akünün seri, paralel veya karma bağlantıyla tek bir enerji kaynağı olarak çalışacak şekilde birleştirilmesidir. Teknelerde servis aküleri genellikle bir akü bankası oluşturur. Akü Bankası Nedir? Tek bir akü, teknenin enerji ihtiyacını karşılamayabilir. Birden fazla akü birleştirilerek kapasite veya gerilim artırılır. Banka, sistem açısından tek bir büyük akü gibi davranır. Bankanın sağlıklı çalışması, akülerin birbirine uyumlu olmasına bağlıdır. Bağlantı Türleri Bağlantı Yöntem Sonuç Paralel Artı kutuplar birbirine, eksi kutuplar birbirine Kapasite toplanır, gerilim aynı kalır Seri Bir akünün artısı diğerinin eksisine Gerilim toplanır, kapasite aynı kalır Seri-paralel İki yöntem birlikte Hem gerilim hem kapasite artar Bağlantı Örnekleri Düzen Sonuç 2 × 12 V 100 Ah paralel 12 V 200 Ah 2 × 12 V 100 Ah seri 24 V 100 Ah 4 × 12 V 100 Ah seri-paralel 24 V 200 Ah Uyum Kuralları Aynı kimya ve tür akü kullanın. Aynı kapasite ve marka tercih edin. Aynı yaşta aküler kullanın. Eski bir bankaya yeni akü eklemekten kaçının. Uyumsuz aküler farklı hızda şarj ve deşarj olur. Bu durum zayıf akünün ömrünü kısaltır ve bankanın tamamını etkiler. Çapraz Kablolama Paralel bankada yük ve şarj kablosu aynı aküye bağlanırsa o akü daha çok çalışır. Dengeli kullanım için pozitif kablo bankanın bir ucundaki aküye, negatif kablo diğer ucundaki aküye bağlanır. Bu yönteme çapraz kablolama denir. Bağlantı kabloları eşit uzunlukta ve kesitte seçilir. Bara Kullanımı Büyük bankalarda tüm akülerin artı ve eksi uçları ayrı baralara bağlanabilir. Bara, akımın aküler arasında eşit dağılmasına yardım eder. Her akü kolu ayrı sigortayla korunabilir. Koruma Bankanın çıkışına yakın ana sigorta takın. Bankayı ana şalterle ayrılabilir yapın. Aküleri sabitleyin. Kutup başlarını yalıtım kapaklarıyla örtün. Sık Sorulan Sorular Bankadaki bir akü bozulursa ne olur? Bozuk akü diğerlerinden akım çekebilir. Banka kapasitesi düşer. Arızalı akü tespit edilip değiştirilir. Lityum akülerden banka kurulabilir mi? Kurulabilir. Üreticinin seri ve paralel bağlantı sınırları ile BMS uyumu dikkate alınır. Banka ne zaman yenilenir? Toplam kapasite belirgin biçimde düştüğünde aküler birlikte yenilenir. İlgili Terimler Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bara, Akü Şalteri, Marin Sigorta, Tekne Aküsü.

Baş

Baş , teknenin ön ucudur. Denizcilikte baş bölümüne "pruva" da denir. İngilizcede bu bölüme "bow" denir. Baş Nedir? Baş, teknenin seyir yönünde öne bakan ucudur. Baş, suyu ve dalgayı ilk karşılayan bölümdür. Baş bölümünün şekli, teknenin dalgadaki davranışını etkiler. Baş Bölümündeki Kısımlar Kısım Tanım Baş bodoslama Başın en önündeki dikey veya eğimli kenar Baş omuzluk Başın bordalarla birleştiği yuvarlak bölüm Baş güverte Başın üzerindeki güverte alanı Baş kamara Baş bölümündeki iç yaşam alanı Zincirlik Çapa zincirinin depolandığı bölme Baş pik Başın en önündeki su geçirmez bölme Baş Şekilleri Dik baş: Bodoslama dikeye yakındır. Su hattı boyunu artırır. Eğimli baş: Bodoslama öne doğru eğimlidir. Dalgada güverteyi kuru tutar. Ters baş: Bodoslama geriye doğru eğimlidir. Dalgayı yararak geçer. Balb baş: Su hattı altında topuz biçimli bir çıkıntıdır. Büyük gemilerde dalga direncini azaltır. Başa Göre Yön İfadeleri İfade Anlamı Baştan Teknenin önünden Baş omuzluktan Baş ile borda arasındaki yönden Başa doğru Teknenin ön ucuna doğru Baş üstü Tam ileri yön Baş Bölümündeki Donanımlar Çapa makarası Irgat Baş pervanesi (bazı teknelerde) Baş vardavelası Babalar ve koç boynuzları Baş Pik ve Çatışma Perdesi Baş pik, başın önündeki su geçirmez bölmedir. Teknenin çarpışma durumunda başı hasar görür. Su geçirmez perde, suyun diğer bölmelere geçmesini engeller. Bu perdeye çatışma perdesi denir. Sık Sorulan Sorular Pruva ile baş aynı şey midir? Evet. Pruva, İtalyanca "prua" kelimesinden gelir ve teknenin başını ifade eder. Baş neden dalgaya karşı yönlendirilir? Baş, dalgayı yaracak şekilde tasarlanır. Teknenin bordadan dalga alması, yana yatmayı ve devrilme riskini artırır. Baş pervanesi ne işe yarar? Baş pervanesi, baş bölümün altındaki tünele yerleştirilen yatay pervanedir. Teknenin başını sağa veya sola iter. Dar marinalarda yanaşmayı kolaylaştırır. Baş neden kıçtan daha yüksek tasarlanır? Yüksek baş, dalganın güverteye girmesini azaltır. Bu yapı, baş güverteyi ve kamarayı kuru tutar. Baş kamarada yatak neden V biçimlidir? Gövde, başa doğru daralır. V biçimli yatak, bu daralan alana uyacak şekilde yapılır. İlgili Terimler Kıç, Baş Bodoslama, Baş Güverte, Baş Pervanesi, Sancak, İskele.

Baş Pervanesi Motoru

Baş pervanesi motoru , baş pervanesinin pervanesini döndüren elektrik veya hidrolik motordur. Gezi teknelerinde bu motor çoğunlukla doğru akımla çalışan elektrik motorudur. Baş Pervanesi Motoru Nedir? Motor, tünelin üzerinde, tekne içinde dik konumda monte edilir. Motor mili, ayak ünitesindeki dişlilere bağlanır. Dişliler hareketi pervane miline iletir. Motor, kumanda panelinden gelen komutla röleler veya elektronik sürücü aracılığıyla çalışır. Motor Türleri Tür Özellik Doğru akım fırçalı motor Yaygın, basit yapılı Doğru akım fırçasız motor Daha uzun ömürlü, elektronik sürücü gerektirir Hidrolik motor Uzun süreli çalışma, merkezi hidrolik sistem gerektirir Alternatif akım motoru Büyük yatlarda jeneratörle çalışır Akım İhtiyacı Baş pervanesi motorları kısa sürede çok yüksek akım çeker. Akım, motor gücüne ve sistem gerilimine bağlıdır. Örnek: 3 kW'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 250 A, 24 V'ta yaklaşık 125 A çeker. Bu nedenle büyük motorlarda 24 V sistem tercih edilir. Elektrik Tesisatı Bileşen Görevi Ayrı akü Motorun yakınında enerji kaynağı Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Ana sigorta Aşırı akıma karşı korur Kalın kesitli kablo Gerilim düşümünü sınırlar Röleler veya sürücü Motoru çalıştırır ve yönünü değiştirir Kablo kesiti, akıma ve kablo uzunluğuna göre seçilir. ISO 10133, küçük teknelerde doğru akım tesisatı şartlarını belirler. Termal Koruma Motor gövdesinde sıcaklık sensörü bulunur. Sensör, aşırı ısınmada motoru durdurur. Motor soğuyunca yeniden çalıştırılabilir. Termal koruma, kesintisiz çalışma süresi aşıldığında devreye girer. Ateşleme Koruması Benzinli motor bulunan teknelerde baş pervanesi motorunun kıvılcım çıkarmayan yapıda olması gerekir. ISO 8846, bu şartları belirler. Ateşleme korumalı motorlar etiketlerinde bu bilgiyi taşır. Bakım Motor bölmesini kuru tutun. Kablo bağlantılarını temizleyin ve sıkılığını kontrol edin. Fırçalı motorlarda kömür aşınmasını kontrol edin. Motor ile ayak ünitesi arasındaki kaplini inceleyin. Röle kontaklarının durumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi motoru neden ayrı aküyle beslenir? Kıçtaki akü bankasından gelen uzun kablo, yüksek akımda büyük gerilim düşümü yaratır. Motor çalışmıyor ancak tık sesi geliyorsa ne olabilir? Düşük akü gerilimi veya röle kontaklarının aşınması olası nedenlerdir. Fırçasız motorun avantajı nedir? Fırça aşınması olmadığı için bakım ihtiyacı azalır. Oransal hız kontrolüne uygundur. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, Doğru Akım, Irgat Rölesi.

Joystick Manevra Sistemi

Joystick manevra sistemi , teknenin tek bir kumanda koluyla ileri, geri, yana ve yerinde dönme hareketlerini yapmasını sağlayan elektronik kontrol sistemidir. Joystick Manevra Sistemi Nedir? Sistem, kaptanın joystick hareketini algılar. Kontrol ünitesi bu hareketi motorlar, tahrik üniteleri ve manevra pervaneleri için ayrı komutlara çevirir. Her ünitenin itiş yönü ve gücü otomatik olarak ayarlanır. Sonuçta tekne, joystick'in gösterdiği yöne hareket eder. Çalışma İlkesi Joystick Hareketi Teknenin Hareketi İleri itme İleri gider Geri çekme Geri gider Yana itme Yana kayar Çapraz itme Çapraz yönde hareket eder Topuzu çevirme Yerinde döner Uygulama Türleri Tahrik Sistemi Joystick Uygulaması Pod tahrik Ünitelerin açıları ve devirleri ayrı ayrı kontrol edilir Çoklu dıştan takma motor Motorlar farklı açılara döndürülür Kuyruklu motor Ayak üniteleri ve vitesler koordine edilir Şaftlı tahrik ve manevra pervaneleri Şanzımanlar ve baş-kıç pervaneleri koordine edilir Volvo Penta, IPS pod sistemlerinde joystick kontrolü sunar. Mercury, dıştan takma ve kuyruklu motorlar için Joystick Piloting adlı sistemi sunar. Konum Tutma Bazı joystick sistemleri GPS ve pusula sensörleriyle donatılır. Bu sistemler, tekneyi belirlenen konumda ve baş açısında otomatik olarak tutar. Tekne, rüzgâr ve akıntıya karşı motorlarla dengelenir. Bu işlev, yakıt iskelesi veya köprü açılışı beklerken kullanılır. Volvo Penta bu işlevi "Dynamic Positioning System", Mercury ise "Skyhook" adıyla sunar. Avantajlar Manevra için tek kumanda kolu yeterlidir. Dar alanlarda hassas hareket sağlar. Rüzgâr ve akıntıda kontrolü kolaylaştırır. Konum tutma işleviyle bekleme kolaylaşır. Sınırlamalar Sistem elektronik sensörlere ve yazılıma bağlıdır. Kuvvetli rüzgârda itiş yetersiz kalabilir. Sistem arızasında kaptan geleneksel kumandaları kullanmalıdır. Kullanım Kuralları Joystick moduna yalnızca düşük hızda geçin. Hareketleri kademeli olarak verin. Çevredeki tekneleri ve yüzücüleri izleyin. Sistem uyarılarını dikkate alın. Sık Sorulan Sorular Joystick sistemi her tekneye eklenebilir mi? Sistem, uyumlu elektronik motorlar ve tahrik üniteleri gerektirir. Eski mekanik sistemlere eklenmesi sınırlıdır. Joystick yüksek hızda kullanılır mı? Hayır. Joystick modu düşük hızlı manevralar içindir. Konum tutma çapanın yerine kullanılabilir mi? Kısa süreli bekleme için kullanılır. Motorlar çalıştığı için uzun süreli demirlemenin yerini tutmaz. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Dıştan Takma Motor, GPS, Dümen Sistemi.

Tüm terimlere dön