Denizcilik sözlüğü

Fribord

Tanım

Fribord, su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir.

Fribord Nedir?

Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir.

Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir.

Fribordun Görevleri

Görev	Açıklama
Yedek yüzerlik	Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar
Su girişini önleme	Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır
Stabilite	Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir
İç hacim	Gövde içinde yaşam alanı oluşturur

Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri

Özellik	Yüksek Fribord	Alçak Fribord
Güverteye su girişi	Azdır	Fazladır
Rüzgâr yüzeyi	Büyüktür	Küçüktür
Rüzgârla sürüklenme	Belirgindir	Azdır
İç hacim	Fazladır	Azdır
Sudan tekneye çıkış	Zordur	Kolaydır

Su Alma Yüksekliği

ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler.

Gemilerde Fribord

1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır.

Fribordu Etkileyen Durumlar

Fazla kişi veya yük taşıma
Sintinede su birikmesi
Tankların tamamen dolu olması
Ağırlığın tek bir bordada toplanması

Sık Sorulan Sorular

Fribord nasıl ölçülür?

Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır.

Fribord azalırsa ne olur?

Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır.

Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir?

Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır.

Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir?

Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır.

İlgili Terimler

Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

İlgili terimler

Borda

Borda , tekne gövdesinin yan yüzeyidir. Her teknede iki borda bulunur: sancak borda ve iskele borda. Borda Nedir? Borda, su hattından güverte kenarına kadar uzanan yan duvardır. Borda, dalgaya ve rüzgâra karşı gövdeyi korur. Teknenin başını kıçına bağlayan yüzeydir. İngilizcede bordaya "side" veya "topsides" denir. "Topsides" terimi bordanın su hattı üstündeki bölümünü ifade eder. Borda ile İlgili Terimler Terim Anlamı Sancak borda Sağ yan yüzey İskele borda Sol yan yüzey Borda fenerleri Yan yüzeylerdeki kırmızı ve yeşil fenerler Bordaya yanaşma Tekneyi yan yüzeyiyle iskeleye veya başka tekneye yaklaştırma Bordadan Teknenin yanından, kirişe dik yönden Borda iskelesi Tekneye yandan biniş için kullanılan merdiven Bordaya Yanaşma Bordaya yanaşmada tekne, yan yüzeyiyle iskeleye bağlanır. Bu yöntem, kanal ve nehir limanlarında yaygındır. Bordaya yanaşmada şu halatlar kullanılır: Baş halatı: Baştan ileriye doğru verilir. Kıç halatı: Kıçtan geriye doğru verilir. Baş spring: Baştan geriye doğru verilir. Kıç spring: Kıçtan ileriye doğru verilir. Spring halatları, teknenin ileri-geri hareketini sınırlar. Borda Koruması Yanaşma sırasında borda, iskeleye veya başka bir tekneye sürtünür. Bordayı korumak için şu donanımlar kullanılır: Usturmaça: Borda ile iskele arasında tampon görevi görür. Borda profili (rub rail): Güverte kenarı boyunca uzanan kauçuk veya plastik şerittir. Usturmaça tahtası: Usturmaçaların önüne asılan yatay tahtadır. Borda Yüksekliği Bordanın su hattı üzerindeki yüksekliği fribordu belirler. Yüksek borda, dalganın güverteye girmesini zorlaştırır. Yüksek borda ayrıca rüzgâr yüzeyini artırır. Rüzgâr yüzeyi, manevrada teknenin sürüklenmesine neden olur. Bordada Bulunan Elemanlar Lumbozlar ve gövde pencereleri Egzoz ve tahliye çıkışları Borda fenerleri Bağlama yuvaları Sık Sorulan Sorular Borda ile küpeşte arasındaki fark nedir? Borda, gövdenin yan yüzeyinin tamamıdır. Küpeşte, bordanın üst kenarındaki korkuluk veya kenar elemanıdır. Borda feneri hangi renklerdedir? Sancak borda feneri yeşil, iskele borda feneri kırmızıdır. Kuralları COLREG 1972 Kural 21 belirler. Bordadan dalga almak neden risklidir? Dalga bordaya dik çarptığında tekne yana yatar. Büyük dalgada bu durum devrilme riskini artırır. İlgili Terimler Sancak, İskele, Küpeşte, Fribord, Usturmaça, Bağlama Halatı.

CE Kategorisi

CE kategorisi , bir gezi teknesinin tasarlandığı rüzgâr ve dalga koşullarını gösteren sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmaya "tasarım kategorisi" de denir. Kategoriler, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri Direktifi'nde tanımlanır. CE Kategorisi Nedir? Üretici, teknenin dayanım, stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre teknenin hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini belirler. Sonuç, A, B, C veya D harfiyle gösterilir. Kategori, teknenin üretici plakasında yazar. Tasarım Kategorileri Kategori Rüzgâr Kuvveti (Beaufort) Belirgin Dalga Yüksekliği A 8'i aşabilir 4 metreyi aşabilir B 8'e kadar 4 metreye kadar C 6'ya kadar 2 metreye kadar D 4'e kadar 0,3 metreye kadar, ara sıra 0,5 metre A kategorisinde olağanüstü koşullar kapsam dışıdır. Örnek: kasırga ve tayfun. Kategorilerin Genel Kullanımı Kategori Tipik Kullanım A Okyanus geçişleri ve uzun açık deniz seyirleri B Açık deniz seyirleri C Kıyı suları, büyük koylar, göller ve nehir ağızları D Korunaklı sular, küçük göller ve kanallar Bu tablo genel kullanımı gösterir. Kategori, coğrafi bir bölge değil, koşul sınırıdır. Belirgin Dalga Yüksekliği Belirgin dalga yüksekliği, dalgaların en yüksek üçte birinin ortalama yüksekliğidir. Tek tek dalgalar bu değerin yaklaşık iki katına ulaşabilir. Bu nedenle kategori sınırı, karşılaşılabilecek en büyük dalgayı göstermez. Kategoriyi Etkileyen Unsurlar Gövde ve güverte dayanımı Stabilite ve yüzerlik Su alma yükseklikleri Kokpit tahliyesi Kapak ve pencerelerin dayanımı Denize düşmeyi önleme donanımı Doğru Yorumlama Kategori, teknenin tasarım sınırını gösterir. Kategori sınırına yakın koşullar deneyimli mürettebat gerektirir. Teknenin bakım durumu, gerçek kabiliyeti etkiler. Aşırı yük, teknenin kategorisine uygun davranışını bozar. Tasarım Kategorisi ve Kapasite Bir tekne, farklı yük durumlarında farklı kategorilere sahip olabilir. Örnek: Az kişiyle B, çok kişiyle C kategorisi. Bu bilgi üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yer alır. Sık Sorulan Sorular C kategorisindeki tekne açık denize çıkabilir mi? Hava koşulları C kategorisi sınırları içindeyse kullanılabilir. Ancak koşulların ani değişebileceği bölgelerde risk artar. Kategori sonradan değiştirilebilir mi? Yapısal değişiklik ve yeniden değerlendirme gerekir. Kategori bilgisi nerede yazar? Üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yazar. İlgili Terimler CE Belgesi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Fribord, Tekne Güvenliği, Rüzgâr Göstergesi.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Tüm terimlere dön