Denizcilik sözlüğü

Akü Ayırıcı

Tanım

Akü ayırıcı, şarj sırasında aküleri otomatik olarak birbirine bağlayan, şarj kesildiğinde ise ayıran gerilim duyarlı röledir. İngilizcede bu cihaza "Voltage Sensitive Relay" (VSR) denir.

Akü Ayırıcı Nedir?

Akü ayırıcı, marş ve servis aküleri arasına bağlanır. Cihaz, akü gerilimini sürekli ölçer. Gerilim, şarj olduğunu gösteren bir eşiğin üzerine çıkınca röle kapanır. İki akü birleşir ve birlikte şarj olur. Şarj kesilip gerilim düşünce röle açılır. Aküler yeniden ayrılır.

Çalışma Eşikleri

Durum	Açıklama
Bağlanma eşiği	Şarj gerilimi algılandığında röle kapanır
Ayrılma eşiği	Gerilim düştüğünde röle açılır
Gecikme süresi	Kısa gerilim dalgalanmalarında rölenin gereksiz çalışmasını önler

Eşik değerleri üreticiye ve modele göre değişir. Değerler teknik belgede yer alır.

Akü Ayırıcı Türleri

Tür	Özellik
Tek yönlü ayırıcı	Yalnızca marş aküsü tarafındaki şarjı algılar
Çift yönlü ayırıcı	Her iki taraftaki şarjı algılar
Acil paralel girişli ayırıcı	Düğmeyle aküleri elle birleştirir
Marş kilitlemeli ayırıcı	Marş sırasında aküleri ayırır

Çift yönlü ayırıcı, kıyı şarj cihazı servis aküsüne bağlıyken marş aküsünün de şarj olmasını sağlar.

Avantajlar

Kullanıcı müdahalesi gerektirmez.
Röle kapalıyken gerilim düşümü çok düşüktür.
Basit kurulum gerektirir.
Marş aküsünü servis tüketiminden korur.

Sınırlamalar

Farklı kimyadaki aküleri birlikte şarj ettiğinde uygun profil sağlayamaz.
Lityum servis aküsüyle kullanımda alternatörü aşırı yükleyebilir.
Röle kontakları zamanla aşınabilir.

Bu nedenle lityum akülü sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir.

Kurulum

Ayırıcıyı akülere yakın ve kuru bir yere monte edin.
Her iki akü bağlantısına uygun sigorta takın.
Negatif bağlantıyı yapın.
Kablo kesitini alternatör akımına göre seçin.
Durum ışığının çalıştığını kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Akü ayırıcı ile akü izolatörü arasındaki fark nedir?

Ayırıcı röleyle çalışır ve gerilim düşümü yok denecek kadar azdır. İzolatör diyotla çalışır ve gerilim düşümü oluşturur.

Akü ayırıcı aküleri sürekli bağlı tutar mı?

Hayır. Yalnızca şarj gerilimi algılandığında bağlar.

Ayırıcı arızalanırsa ne olur?

Röle açık kalırsa servis aküsü şarj olmaz. Kapalı kalırsa aküler sürekli birleşik kalır.

İlgili Terimler

Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.

İlgili terimler

Akü Seçici Şalter

Akü seçici şalter , iki veya daha fazla aküden hangisinin sisteme bağlanacağını seçmeye yarayan döner şalterdir. Şalter, aküleri ayrı ayrı veya birlikte kullanma imkânı verir. Akü Seçici Şalter Nedir? Klasik akü seçici şalterin dört konumu vardır. Kullanıcı kolu çevirerek akü seçer. Seçilen akü hem motoru çalıştırır hem de tüketicileri besler. Alternatör de seçilen aküyü şarj eder. Şalter Konumları Konum Anlamı Kapalı (OFF) Tüm aküler ayrılmıştır 1 Yalnızca 1 numaralı akü bağlıdır 2 Yalnızca 2 numaralı akü bağlıdır Her İkisi (BOTH) İki akü paralel bağlıdır Kullanım Örneği Motoru 1 numaralı aküyle çalıştırın. Seyir sırasında "Her İkisi" konumuyla iki aküyü şarj edin. Demirde 2 numaralı aküyü servis için kullanın. 1 numaralı aküyü marş için korunmuş bırakın. Bu kullanım, kullanıcının şalteri doğru zamanda çevirmesine bağlıdır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken şalter "Kapalı" konumdan geçirilmez. Uzun süre "Her İkisi" konumunda demirde kalınmaz. Bu durumda iki akü de boşalabilir. Farklı türdeki aküler "Her İkisi" konumunda uzun süre birlikte tutulmaz. Kapalı konumdan geçiş, alternatörün bağlantısını keser ve diyotlara zarar verebilir. Bazı şalterlerde bu sorunu önleyen alan devresi kesme kontağı bulunur. Acil Durumda Kullanım Marş aküsü boşaldığında şalter "Her İkisi" veya servis aküsü konumuna alınır. Servis aküsü motoru çalıştırır. Motor çalıştıktan sonra şalter normal konumuna döndürülür. Otomatik Sistemlerle Karşılaştırma Özellik Akü Seçici Şalter Otomatik Ayırıcı Kullanıcı müdahalesi Gerekir Gerekmez Hata riski Vardır Düşüktür Acil paralel bağlama Kolaydır Ayrı şalter gerekebilir Maliyet Düşüktür Daha yüksektir Birçok modern teknede seçici şalter yerine otomatik akü ayırıcı veya DC-DC şarj cihazı kullanılır. Sık Sorulan Sorular "Her İkisi" konumu her zaman kullanılabilir mi? Seyirde şarj için uygundur. Demirde servis kullanımında marş aküsünün korunması için önerilmez. Seçici şalter hangi akım değerinde seçilir? Marş akımı ve sürekli yük toplamına uygun değerde seçilir. Şalter konumu yanlış bırakılırsa ne olur? Marş aküsü servis tüketimiyle boşalabilir ve motor çalıştırılamayabilir. İlgili Terimler Akü Şalteri, Akü İzolatörü, Akü Ayırıcı, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.

Akü İzolatörü

Akü izolatörü , tek bir şarj kaynağının birden fazla aküyü şarj etmesini sağlarken aküler arasında akım geçişini engelleyen cihazdır. İzolatör, akülerin birbirini boşaltmasını önler. Akü İzolatörü Nedir? Teknede alternatör, marş ve servis akülerini birlikte şarj eder. İzolatör, alternatör akımını her aküye ayrı çıkışlardan iletir. Ancak akım bir aküden diğerine geri geçemez. Bu sayede servis aküsü boşaldığında marş aküsü dolu kalır. Çalışma İlkesi İzolatörün içinde her akü için tek yönlü bir eleman bulunur. Bu eleman, akımın yalnızca şarj kaynağından aküye geçmesine izin verir. Ters yöndeki akış engellenir. Klasik izolatörlerde bu eleman bir diyottur. İzolatör Türleri Tür Eleman Gerilim Düşümü Silikon diyotlu izolatör Silikon diyot Yaklaşık 0,6–0,8 V Schottky diyotlu izolatör Schottky diyot Yaklaşık 0,3–0,5 V FET izolatör Alan etkili transistör Çok düşük Gerilim Düşümü Sorunu Diyotlar, üzerinden geçen akımda gerilim düşümü oluşturur. Bu düşüm, akülere ulaşan şarj gerilimini azaltır. Düşük gerilim, akülerin tam şarj olmasını engelleyebilir. Bu sorun için şu yöntemler kullanılır: Alternatör regülatörünün akü gerilimini algılaması Düşük gerilim düşümlü FET izolatör kullanılması Alternatör çıkış geriliminin artırılması İzolatör ve Akü Ayırıcı Farkı Özellik İzolatör Akü Ayırıcı (VSR) Çalışma Sürekli tek yönlü akış Gerilime göre aküleri bağlar ve ayırır Gerilim düşümü Diyot türüne göre var Röle kapalıyken yok denecek kadar azdır Hareketli parça Yoktur Röle vardır Çift yönlü şarj Yoktur Bazı modellerde vardır VSR, İngilizce "Voltage Sensitive Relay" (gerilim duyarlı röle) ifadesinin kısaltmasıdır. Montaj Notları İzolatörü alternatör ile aküler arasına yerleştirin. Isı dağılımı için havadar bir yere monte edin. Kabloları akım değerine göre seçin. Alternatör uyarı devresinin uyumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular İzolatör lityum akülerle kullanılabilir mi? Lityum akülerin şarj ihtiyacı farklıdır. Bu sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir. İzolatör neden ısınır? Diyotlar gerilim düşümü nedeniyle ısı üretir. Isı, akımla birlikte artar. İzolatör arızası nasıl anlaşılır? Bir akü şarj olurken diğeri şarj olmuyorsa izolatör çıkışları kontrol edilir. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, DC-DC Şarj Cihazı, Alternatör, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü.

Alternatör

Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.

DC-DC Şarj Cihazı

DC-DC şarj cihazı , bir doğru akım kaynağından aldığı enerjiyi başka bir aküye uygun şarj profiliyle aktaran cihazdır. Teknelerde genellikle alternatör ile servis aküsü arasında kullanılır. DC-DC Şarj Cihazı Nedir? DC-DC şarj cihazının girişi marş aküsüne veya alternatöre bağlanır. Çıkışı servis aküsüne bağlanır. Cihaz, giriş gerilimini servis aküsünün ihtiyacına göre düzenler. Şarj akımını sınırlar ve kademeli şarj uygular. Böylece iki farklı akü türü aynı alternatörle doğru şekilde şarj edilir. Kullanım Nedenleri Neden Açıklama Farklı akü kimyaları Marş aküsü kurşun asit, servis aküsü lityum olabilir Alternatör koruması Lityum akünün yüksek şarj kabulü alternatörü aşırı yükleyebilir Uzun kablo mesafesi Gerilim düşümünü telafi eder Farklı gerilimler 12 V sistemden 24 V aküyü şarj edebilir Kontrollü şarj Kademeli şarj profili uygular Lityum Akülerde Önemi Lityum aküler düşük iç dirence sahiptir. Boş bir lityum akü, alternatörden çok yüksek akım çekebilir. Alternatör bu akımda uzun süre çalışırsa aşırı ısınır. DC-DC şarj cihazı, akımı belirlenen değerle sınırlar. Bu sınır alternatörü korur. Çalışma Aşamaları Cihaz, giriş tarafında motorun çalıştığını gerilimden algılar. Şarj işlemini başlatır. Servis aküsünü seçilen profile göre şarj eder. Motor durunca girişten akım çekmeyi keser. Bazı modeller, motor çalışma sinyalini ayrı bir kablodan alır. Seçim Ölçütleri Çıkış akımı: Servis aküsü kapasitesine ve alternatör kapasitesine göre seçilir. Giriş ve çıkış gerilimi: 12-12, 12-24 veya 24-12 seçenekleri bulunur. Akü profilleri: Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir. Güneş girişi: Bazı modeller güneş paneli girişi içerir. Isıl yönetim: Yüksek akımlı modellerde soğutma önemlidir. Kurulum Cihazı servis aküsüne yakın monte edin. Giriş ve çıkış kablolarına uygun sigorta takın. Kablo kesitini giriş akımına göre seçin. Akü profilini ayarlayın. Sıcaklık sensörünü varsa aküye yerleştirin. Sık Sorulan Sorular Birden fazla DC-DC şarj cihazı paralel kullanılabilir mi? Bazı modeller paralel çalışmayı destekler. Üreticinin önerisi dikkate alınır. DC-DC şarj cihazı marş aküsünü boşaltır mı? Motor durduğunda cihaz şarjı keser. Doğru kurulumda marş aküsü korunur. Akü ayırıcı yerine DC-DC şarj cihazı neden seçilir? DC-DC şarj cihazı, servis aküsüne uygun şarj profili uygular ve akımı sınırlar. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, Akü İzolatörü, LiFePO4 Akü, Alternatör, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı.

Tüm terimlere dön