Denizcilik sözlüğü

Krank Mili

Tanım

Krank mili, pistonların doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren motor milidir. Krank milinin dönüşü, şanzıman ve şaft üzerinden pervaneye iletilir.

Krank Mili Nedir?

Krank mili, motor bloğunun alt bölümündeki ana yataklarda döner. Milin üzerinde eksenden kaçık muylular bulunur. Her muyluya bir biyel kolu bağlanır. Piston aşağı itildiğinde biyel kolu muyluyu iter ve mil döner. Motor devri, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır.

Krank Milinin Bölümleri

Bölüm	Görevi
Ana muylular	Milin blok içindeki ana yataklarda döndüğü bölümler
Biyel muyluları	Biyel kollarının bağlandığı eksenden kaçık bölümler
Karşı ağırlıklar	Dönme dengesini sağlar
Yağ kanalları	Muylulara yağ taşır
Ön uç	Kasnak ve kayış düzenine bağlanır
Arka flanş	Volan ve şanzımana bağlanır

Krank Milinin Bağlantıları

Volan: Arka uçta bulunur. Dönüşü dengeler ve marş motoru dişlisine bağlanır.
Kasnak: Ön uçta bulunur. Kayışla su pompası ve alternatörü döndürür.
Eksantrik mili tahriki: Kayış, zincir veya dişliyle eksantrik milini döndürür.
Şanzıman: Gücü pervane şaftına iletir.

Yataklar

Krank mili, ince yatak kusinetleri üzerinde döner. Kusinetler ile mil arasında basınçlı yağ filmi bulunur. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önler. Yağ basıncı düştüğünde yataklar hızla aşınır.

Krank Mili Malzemeleri

Malzeme	Kullanım
Dövme çelik	Yüksek yüklü motorlar
Dökme sfero demir	Standart motorlar

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Derin vuruntu sesi	Ana veya biyel yatağı aşınması
Düşük yağ basıncı	Yatak boşluğunun artması
Ön keçeden yağ kaçağı	Keçe aşınması
Titreşim	Dengesizlik veya mil hasarı

Yağlamanın Önemi

Yağ kalitesi ve seviyesi krank milinin ömrünü belirler. Kirli yağ, yataklarda çizik oluşturur. Düşük yağ seviyesi, yağ filminin kopmasına yol açar. Motor yağı ve filtresi üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilir.

Sık Sorulan Sorular

Krank mili ile eksantrik mili arasındaki fark nedir?

Krank mili pistonların gücünü alır ve motoru döndürür. Eksantrik mili supapları açıp kapatır.

Krank mili onarılabilir mi?

Aşınmış muylular taşlanarak alt ölçüye getirilebilir. Bu durumda uygun ölçüde yatak kusinetleri kullanılır.

Krank mili neden kırılır?

Aşırı yük, yağsız çalışma, motorun su yutması veya malzeme yorulması kırılmaya yol açabilir.

İlgili Terimler

Piston, Eksantrik Mili, Motor Bloğu, Motor Devri, Motor Yağı, Marş Motoru.

İlgili terimler

Eksantrik Mili

Eksantrik mili , üzerindeki kamlar aracılığıyla motor supaplarını belirli zamanlarda açıp kapatan mildir. İngilizcede bu mile "camshaft" denir. Eksantrik Mili Nedir? Eksantrik mili, krank miline zamanlama düzeniyle bağlıdır. Mil döndükçe kamlar supap düzeneğini iter. Supap açılır ve hava veya egzoz gazı geçer. Kam geçtikten sonra yay supabı kapatır. Bu düzen, emme ve egzoz zamanlarının doğru sırayla gerçekleşmesini sağlar. Eksantrik Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Kamlar Supapları iten eksenden kaçık çıkıntılar Muylular Milin yataklarda döndüğü bölümler Zamanlama dişlisi Krank milinden hareket alır Yağ kanalları Kam yüzeylerini yağlar Krank Mili ile Zamanlama Dört zamanlı motorda her supap, krank milinin iki turunda bir kez açılır. Bu nedenle eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. İki mil arasındaki bağlantı şu yöntemlerle yapılır: Yöntem Özellik Triger kayışı Sessizdir, belirli aralıklarla değiştirilir Triger zinciri Dayanıklıdır, gergi kontrolü gerekir Dişli düzeni Ağır dizel motorlarda yaygındır Eksantrik Mili Düzenleri OHV (Overhead Valve): Eksantrik mili blokta, supaplar kapaktadır. Supaplar itici çubuklarla açılır. SOHC (Single Overhead Cam): Tek eksantrik mili silindir kapağındadır. DOHC (Double Overhead Cam): İki eksantrik mili kapaktadır. Biri emme, diğeri egzoz supaplarını kontrol eder. Triger Kayışının Önemi Triger kayışı koparsa supaplar ile pistonlar arasındaki zamanlama bozulur. Bazı motorlarda piston supaplara çarpar. Bu tür motorlara "girişimli motor" denir. Bu nedenle üreticinin belirttiği kayış değişim aralığına uyulur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tıkırtı sesi Supap boşluğu ayarsız veya kam aşınmış Güç kaybı Kam profili aşınmış Motor çalışmıyor Triger kayışı veya zinciri kopmuş Düzensiz rölanti Zamanlama kaymış Supap Boşluğu Supap ile itici arasındaki küçük mesafeye supap boşluğu denir. Bu boşluk, ısındığında genleşen parçalara pay bırakır. Bazı motorlarda boşluk belirli aralıklarla ayarlanır. Bazı motorlarda hidrolik iticiler boşluğu kendiliğinden ayarlar. Sık Sorulan Sorular Triger kayışı ne zaman değiştirilir? Değişim aralığı üretici tarafından çalışma saati veya yıl olarak belirtilir. Eksantrik mili ile krank mili aynı hızda mı döner? Hayır. Dört zamanlı motorda eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. Dizel motorda eksantrik mili farklı mıdır? Bazı dizel motorlarda eksantrik mili, mekanik yakıt pompasını da tahrik eder. İlgili Terimler Krank Mili, Silindir Kapağı, Piston, Motor Bloğu, Motor Bakımı, Motor Devri.

Marş Motoru

Marş motoru , içten yanmalı motoru ilk çalıştırma anında döndüren doğru akımlı elektrik motorudur. Motor kendi gücüyle çalışmaya başladığında marş motoru devreden çıkar. Marş Motoru Nedir? İçten yanmalı motor, çalışmaya başlamak için dışarıdan döndürülmelidir. Marş motoru, aküden aldığı enerjiyle motorun volanını çevirir. Krank mili döner ve silindirlerde sıkıştırma oluşur. Yakıt ateşlendiğinde motor kendi kendine çalışmaya başlar. Marş Motorunun Bölümleri Bölüm Görevi Elektrik motoru Döndürme kuvvetini üretir Solenoid (otomatik) Yüksek akımı açar ve dişliyi ileri iter Bendiks dişlisi Volan dişlisine geçer ve motoru döndürür Kömür fırçalar Motor rotoruna akım iletir Gövde Motoru korur ve bağlantı yüzeyini oluşturur Çalışma Sırası Kontak anahtarı çevrilir veya marş düğmesine basılır. Solenoid, küçük bir kumanda akımıyla tetiklenir. Solenoid, bendiks dişlisini volan dişlisine iter. Solenoid aynı anda ana akım devresini kapatır. Marş motoru döner ve motoru çevirir. Motor çalışınca anahtar bırakılır ve dişli geri çekilir. Akım İhtiyacı Marş motoru, çalışma anında yüksek akım çeker. Bu nedenle marş motoru kalın kablolarla aküye bağlanır. Marş aküsü, kısa sürede yüksek akım verebilecek şekilde seçilir. Akünün soğuk marş akımı (CCA) değeri bu kabiliyeti gösterir. Ateşleme Koruması Benzinli tekne motorlarında marş motoru kıvılcım çıkarabilir. Kıvılcım, motor bölmesindeki benzin buharını ateşleyebilir. ISO 8846 standardı, bu tür elektrikli bileşenlerin yanıcı gazları tutuşturmamasına yönelik şartları belirler. Benzinli tekne motorlarında araç tipi marş motoru kullanılmaz. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tek tık sesi, dönmüyor Zayıf akü, solenoid arızası Hiç ses yok Kablo kopukluğu, kontak arızası Yavaş dönüyor Düşük akü gerilimi, gevşek bağlantı Cızırtı sesi Bendiks dişlisi volana tam geçmiyor Motor çalıştıktan sonra marş dönmeye devam ediyor Solenoid yapışmış Kullanım Kuralları Marş motoru uzun süre kesintisiz çalıştırılmaz. Motor çalışmazsa kısa bir bekleme sonrası yeniden denenir. Motor çalışırken marş düğmesine basılmaz. Sık Sorulan Sorular Marş motoru ıslanırsa çalışır mı? Su, korozyona ve kısa devreye yol açabilir. Islanan marş motoru kurutulup kontrol edilir. Marş motorunda kömür değişimi yapılır mı? Birçok modelde fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Akü dolu iken marş neden yavaş döner? Gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar akımı sınırlar. Kablo uçları temizlenip sıkılır. İlgili Terimler Marş Aküsü, Alternatör, Krank Mili, Akü Şalteri, Kablo Kesiti, Tekne Motoru.

Motor Bloğu

Motor bloğu , içten yanmalı motorun silindirleri, krank milini ve soğutma kanallarını barındıran ana gövdesidir. Motorun diğer parçaları bloğa bağlanır. Motor Bloğu Nedir? Motor bloğu, döküm yöntemiyle üretilen tek parça bir yapıdır. Blok, silindirlerin içinde pistonların hareket etmesini sağlar. Alt bölümünde krank mili yatakları yer alır. Silindir çevresindeki boşluklarda soğutma suyu dolaşır. Bloğun üstüne silindir kapağı, altına karter bağlanır. Motor Bloğunun Bölümleri Bölüm Görevi Silindirler Pistonların hareket ettiği silindirik boşluklar Su ceketleri Silindirlerin çevresinde soğutma suyu kanalları Ana yataklar Krank milini taşır Yağ kanalları Yağı motor parçalarına dağıtır Karter yüzeyi Yağ karterinin bağlandığı alt yüzey Kapak yüzeyi Silindir kapağının oturduğu üst yüzey Blok Malzemeleri Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklı ve ağırdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir, dıştan takma motorlarda yaygındır Alüminyum bloklarda silindir yüzeyi genellikle çelik veya dökme demir gömlekle kaplanır. Silindir Gömlekleri Gömlek Türü Yapı Kuru gömlek Soğutma suyuyla doğrudan temas etmez Islak gömlek Dış yüzeyi doğrudan soğutma suyuyla çevrilidir Islak gömlekli motorlarda gömlek değiştirilerek silindir yenilenebilir. Silindir Düzenine Göre Bloklar Sıralı blok: Silindirler tek sırada dizilidir. V blok: Silindirler iki sıra hâlinde V biçiminde dizilidir. Boksör blok: Silindirler karşılıklı yatay dizilidir. Deniz Ortamında Blok Hasarları Hasar Neden Donma çatlağı Kışın blokta kalan suyun donması Korozyon Açık devre soğutmada deniz suyunun teması Aşırı ısınma çarpılması Soğutma arızası Su ceketi tıkanması Tuz ve kireç birikimi Kışlama ve Blok Koruması Soğuk iklimlerde blok içindeki su boşaltılır veya antifriz ile değiştirilir. Donan su genleşir ve bloğu çatlatabilir. Çatlak blok çoğunlukla onarılamaz. Sık Sorulan Sorular Motor bloğu çatlarsa ne olur? Soğutma suyu yağa veya dışarıya karışır. Motor aşırı ısınabilir ve çalışamaz hâle gelebilir. Blok numarası nerede bulunur? Seri numarası genellikle bloğun üzerindeki plakada veya dökümde yer alır. Alüminyum blok deniz suyuna dayanıklı mıdır? Alüminyum blok deniz suyunda korozyona açıktır. Bu nedenle kapalı devre soğutma ve anot koruması uygulanır. İlgili Terimler Silindir, Piston, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Kışlama.

Motor Devri

Motor devri , krank milinin bir dakikada yaptığı tam dönüş sayısıdır. Birimi devir/dakika (d/dk) veya İngilizce kısaltmasıyla RPM'dir (revolutions per minute). Motor Devri Nedir? Motor devri, motorun çalışma hızını gösterir. Gaz kolu ileri itildikçe motor devri artar. Devir, kaptan köşkündeki takometre (devir göstergesi) ile izlenir. Devir, güç, yakıt tüketimi ve motor ömrüyle doğrudan ilişkilidir. Devir Türleri Tür Tanım Rölanti devri Motor boşta çalışırken oluşan en düşük kararlı devir Seyir devri Uzun süreli seyirde kullanılan devir Tam gaz devri (WOT) Gaz kolu tamamen açıkken ulaşılan devir Azami devir sınırı Motoru korumak için elektronik olarak sınırlanan devir WOT, İngilizce "Wide Open Throttle" ifadesinin kısaltmasıdır. Tam Gaz Devir Aralığı Motor üreticisi, tam gazda ulaşılması gereken devir aralığını belirtir. Örnek: "5.000–6.000 d/dk". Tekne tam yükte ve tam gazda bu aralığa ulaşmalıdır. Durum Anlamı Olası Neden Aralığın altında Motor aşırı yükleniyor Hatvesi yüksek pervane, fazla yük Aralıkta Motor doğru yükte Doğru pervane Aralığın üstünde Motor fazla devirleniyor Hatvesi düşük pervane Pervane ile İlişkisi Pervane hatvesi, motorun ulaşabileceği devri belirler. Hatve arttıkça pervane her turda daha fazla su iter ve motor zorlanır. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motor ve tekneye göre farklılık gösterir. Seyir Devri Seyir devri, verimli ve uzun süreli çalışma için seçilen devirdir. Üreticiler genellikle tam gaz devrinin altında bir seyir devri önerir. Seyir devri, yakıt tüketimi ile hız arasında denge kurar. Devir Göstergesi Takometre, motorun alternatöründen veya elektronik kontrol ünitesinden sinyal alır. Modern motorlarda devir bilgisi NMEA 2000 ağıyla çok fonksiyonlu ekranlara aktarılır. Sık Sorulan Sorular Motor sürekli tam gazda çalıştırılabilir mi? Üreticiler, tam gazda çalışma süresini sınırlayabilir. Uzun süreli çalışma için seyir devri önerilir. Devir neden dalgalanır? Yakıt beslemesindeki sorun, kirli filtreler veya pervanenin hava emmesi devirde dalgalanmaya yol açabilir. Devir ile hız arasındaki ilişki nedir? Devir arttıkça pervane daha hızlı döner ve tekne hızlanır. Ancak kayma, yük ve gövde direnci bu ilişkiyi değiştirir. İlgili Terimler Rölanti Devri, Motor Gücü, Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Krank Mili, NMEA 2000.

Tüm terimlere dön