Denizcilik sözlüğü

Zincir Stoperi

Tanım

Zincir stoperi, çapa zincirini ırgattan bağımsız olarak güvertede sabitleyen donanımdır. Stoper, demirleme yükünün ırgata binmesini önler.

Zincir Stoperi Nedir?

Demirdeki tekne, rüzgâr ve dalga nedeniyle zincire sürekli yük bindirir. Bu yük ırgatta kalırsa dişli, mil ve motor zarar görebilir. Zincir stoperi, yükü doğrudan güverteye aktarır. Stoper ayrıca seyirde zincirin ve çapanın kaymasını engeller.

Zincir Stoperi Türleri

Tür	Çalışma Şekli
Mandallı stoper	Mandal, bir baklanın arkasına düşer ve zinciri tutar
Makaralı stoper	Zincir makaradan geçer, mandal kapatılınca kilitlenir
Kol tipi stoper	Kol, zincir kanalına indirilerek baklayı kilitler
Pençe tipi stoper	Pençe biçimli parça bir baklaya takılır ve güverteye bağlanır

Pençe tipi stopere İngilizcede "devil's claw" denir.

Konumu

Zincir stoperi, çapa makarası ile ırgat arasına monte edilir. Zincir önce stoperden, sonra ırgattan geçer. Stoper, ırgatla aynı hatta bulunmalıdır. Hat dışı montaj zincirin sıkışmasına neden olur.

Kullanım Adımları

Demirlerken:

Stoperi açın.
Zinciri ırgatla suya verin.
Yeterli kaloma verildikten sonra stoperi kapatın.
Irgatı hafifçe gevşeterek yükü stopere aktarın.

Demir alırken:

Irgatla zinciri hafifçe toplayarak stoperdeki yükü alın.
Stoperi açın.
Zinciri toplayın.
Çapa yerine oturunca stoperi kapatın.

Zincir Gergisi ile Farkı

Zincir gergisi (snubber), zincire bağlanan esnek bir halattır. Gergi, dalga darbelerini sönümler. Stoper ise yükü sabit noktada tutar. İki donanım birlikte kullanılabilir.

Montaj Gereksinimleri

Stoper, demirleme yükünü taşıyacak güçlendirilmiş bir güverteye bağlanır.
Güverte altına arkalık plakası konur.
Stoperin kanal ölçüsü zincir kalınlığına uygun seçilir.

Sık Sorulan Sorular

Zincir stoperi her teknede gerekli midir?

Irgatlı teknelerde yükü ırgattan almak için kullanılır. Irgatsız küçük teknelerde zincir, baba veya koç boynuzuna bağlanabilir.

Stoper kapalıyken ırgat çalıştırılırsa ne olur?

Zincir stopere dayanır ve sıkışır. Irgat motoru aşırı yüklenir. Devre kesici atabilir.

Stoper hangi malzemeden üretilir?

Genellikle paslanmaz çelik veya bronz döküm kullanılır. Mandal yayı da korozyona dayanıklı olmalıdır.

İlgili Terimler

Çapa Irgatı, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Kılavuzu, Çapa Zinciri, Demirleme.

İlgili terimler

Demirleme

Demirleme , teknenin çapa atılarak deniz dibine sabitlenmesi işlemidir. Halk arasında bu işleme "demir atmak" da denir. Demirleme Nedir? Demirleme, teknenin marina veya iskeleye bağlanmadan bir koyda ya da açıkta beklemesini sağlar. Tekne, çapa hattı ile dibe bağlı kalır. Rüzgâr ve akıntı değiştikçe tekne çapa etrafında döner. Demirlemenin Temel Adımları Demir yerini seçin: Korunaklılık, zemin ve derinliği değerlendirin. Derinliği ölçün: Derinlik ölçeri kontrol edin. Kaloma miktarını hesaplayın: Derinliğe göre verilecek zincir uzunluğunu belirleyin. Rüzgâra veya akıntıya karşı yaklaşın: Tekneyi durdurun. Çapayı bırakın: Çapa dibe ulaşınca tekneyi yavaşça geri hareket ettirin. Zinciri verin: Zinciri düzenli olarak bırakın, üst üste yığmayın. Çapayı gömün: Motoru hafif geri viteste çalıştırın. Tutmayı kontrol edin: Kıyıdaki iki sabit noktanın hizasını izleyin. Yükü stopere aktarın: Irgattaki yükü zincir stoperine verin. Kaloma Kaloma, suya verilen çapa hattı uzunluğunun derinliğe oranıdır. Yeterli kaloma, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yetersiz kaloma, çapanın yerinden çıkmasına yol açar. Demirlemede Kullanılan Ekipmanlar Ekipman Görevi Çapa Dibe tutunur Çapa zinciri ve halatı Çapayı tekneye bağlar Irgat Zinciri toplar ve bırakır Zincir stoperi Yükü ırgattan alır Zincir gergisi Dalga darbelerini sönümler Derinlik ölçer Derinliği gösterir COLREG Demir İşaretleri COLREG 1972 Kural 30, demirdeki teknelerin işaretlerini belirler: Gece: Her yönden görünür beyaz demir feneri yakılır. Gündüz: Baş tarafta siyah bir küre asılır. Boyu 7 metreden kısa tekneler, dar kanal ve demir yerleri dışında bu işaretlerden muaftır. Demirde Bekleme Demir alarmı kurulur. GPS cihazı, tekne belirlenen alanın dışına çıkınca uyarır. Hava tahmini düzenli olarak takip edilir. Komşu teknelerle mesafe kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Çapanın tuttuğu nasıl anlaşılır? Motor geri viteste iken zincir gerilir ve tekne geri gitmez. Kıyıdaki iki sabit nokta arasındaki hiza değişmez. Gece demirlemede nelere dikkat edilir? Demir feneri yakılır. Demir alarmı kurulur. Rüzgâr dönüşünde teknenin sığlığa veya kayalara yaklaşmayacağı doğrulanır. Demirleme her yerde serbest midir? Hayır. Liman girişleri, kanallar, kablo ve boru hattı bölgeleri ile koruma alanlarında demirleme yasak olabilir. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Demir Tarama, Salınım Alanı, Demir Feneri, Çapa.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Zincir Kılavuzu

Zincir kılavuzu , çapa zincirinin güvertede ve zincirliğe girişte doğru hatta ilerlemesini sağlayan yönlendirme parçasıdır. Kılavuz, zincirin sürtünmesini ve sıkışmasını azaltır. Zincir Kılavuzu Nedir? Zincir, çapa makarasından zincirliğe kadar belirli bir hatta ilerler. Bu hat üzerinde zincir güverteye, ırgata ve bölme kenarlarına sürtünebilir. Zincir kılavuzu, zinciri bu yüzeylerden uzak tutar. Kılavuz ayrıca zincirin ırgat dişlisine doğru açıyla girmesini sağlar. Zincir Kılavuzu Türleri Tür Görevi Zincir borusu (güverte geçişi) Zinciri güverteden zincirliğe indirir Kılavuz makarası Zincirin yön değiştirdiği noktada sürtünmeyi azaltır Kanal kılavuzu Zinciri güverte üzerinde düz hatta tutar Zincirlik kılavuzu Zincirin zincirlik içinde yığılma yönünü belirler Zincir Borusu Zincir borusu, güverteyi delip zincirliğe inen bir kanaldır. Borunun üst ağzı kapakla kapatılabilir. Kapak, seyirde suyun zincirliğe girmesini azaltır. İngilizcede bu parçaya "deck pipe" veya "hawse pipe" denir. Kılavuz Makarası Kılavuz makarası, zincirin açı değiştirdiği noktaya monte edilir. Makara döner ve zincir üzerinden kayar. Sabit yüzeye göre daha az aşınma oluşur. Makara malzemesi naylon, paslanmaz çelik veya bronzdur. Doğru Zincir Hattının Önemi Zincir, ırgat dişlisine düz girmelidir. Açılı giriş, zincirin dişliden atlamasına yol açar. Zincir, dişliden çıkınca zincirliğe dik düşmelidir. Engel, zincirin yığılıp ırgatı kilitlemesine neden olur. Montajda Dikkat Edilenler Çapa makarası, stoper ve ırgatın aynı hatta olduğunu kontrol edin. Kılavuzun kanal ölçüsünü zincir kalınlığına göre seçin. Güverte geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın. Keskin kenarları yuvarlatın veya koruyucu yüzeyle kaplayın. Bakım Kılavuz yüzeylerinde aşınma izlerini kontrol edin. Makaraların serbest döndüğünü doğrulayın. Zincir borusundaki birikintileri temizleyin. Sık Sorulan Sorular Zincir neden zincirlikte yığılıp sıkışır? Zincirlik sığ ise veya zincir bir noktaya sürekli düşüyorsa yığın oluşur. Yığın, zincirin ırgattan çıkışını engeller. Kılavuz veya bölme tasarımı bu sorunu azaltır. Zincir borusu kapağı neden kullanılır? Kapak, dalga suyunun zincirliğe dolmasını sınırlar. Zincirlikte biriken su korozyonu hızlandırır. Kılavuz makarası zincir dışında halat için de kullanılır mı? Bazı makaralar hem zincir hem halat için uygundur. Uygunluk, makara kanalının şekline bağlıdır. İlgili Terimler Zincir Stoperi, Çapa Makarası, Irgat, Çapa Zinciri, Baş Güverte, Baş Makarası.

Çapa Irgatı

Çapa ırgatı , çapa zincirini ve halatını toplamak ve bırakmak için teknenin baş güvertesine monte edilen ırgattır. Çapa ırgatı, demirleme işlemini mekanik olarak yapar. Çapa Irgatı Nedir? Çapa ırgatı, çapa makarasının arkasında yer alır. Zincir, makaradan geçip ırgat dişlisine girer. Dişli döndükçe zincir çekilir ve zincirliğe iner. Ters yönde dönüşte zincir suya verilir. Çapa Irgatı Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Azami çekme kuvveti Irgatın kısa süre için çekebileceği en yüksek yük Çalışma yükü Irgatın sürekli çalışmada taşıdığı yük Zincir uyumu Dişlinin uygun olduğu zincir kalınlığı ve standardı Halat uyumu Halat-zincir dişlisi varsa halat çapı Çekme hızı Dakikada toplanan zincir metresi Güverte kalınlığı Montaj için uygun aralık Çekme Kapasitesi Hesabı Irgatın çalışma yükü, çapanın ve asılı zincirin toplam ağırlığını karşılamalıdır. Örnek: 15 kg çapa ve 40 metre 8 mm zincir asılı olsun. 8 mm galvaniz zincirin metresi yaklaşık 1,4 kg'dır. Toplam asılı ağırlık yaklaşık 71 kg eder. Üreticiler, rüzgâr ve dalga yükü için bu değere ek pay bırakılmasını önerir. Montaj Gereksinimleri Güverte, ırgatın yükünü taşıyacak şekilde güçlendirilir. Güverte altına arkalık plakası konur. Zincir, dişliden zincirliğe dik ve engelsiz düşmelidir. Zincirlik derinliği, zincirin kendi ağırlığıyla yığılmasına izin vermelidir. Montaj delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Güvenli Kullanım Irgatı çalıştırmadan önce zincir stoperini açın. El ve ayakları dişliden ve zincirden uzak tutun. Zinciri toplarken tekneyi motorla çapaya doğru hareket ettirin. Çapa dipten koparken ırgatı zorlamayın. Demirleme sonrası yükü zincir stoperine aktarın. Seyirde çapayı ayrıca sabitleyin. Sık Sorulan Sorular Irgat çapayı dipten koparmak için kullanılır mı? Çapayı koparmak için tekne motorla çapanın üstüne getirilir. Irgat, zinciri dikleştirip toplar. Sıkışmış çapayı ırgatla zorlamak motora ve dişliye zarar verebilir. Çapa ırgatı hangi akımla çalışır? Elektrikli modeller teknenin 12 V veya 24 V doğru akım sistemiyle çalışır. Akım çekişi motor gücüne bağlıdır. Irgatta zincir sayacı gerekli midir? Zorunlu değildir. Sayaç, suya verilen zincir uzunluğunu göstererek doğru kaloma verilmesine yardım eder. İlgili Terimler Irgat, Elektrikli Irgat, Zincir Stoperi, Zincir Sayacı, Çapa Makarası, Kaloma.

Tüm terimlere dön