Denizcilik sözlüğü

Mekanik Dümen

Tanım

Mekanik dümen, dümen dolabının hareketini kablo, tel, zincir veya dişli gibi mekanik parçalarla palaya veya motora ileten dümen sistemidir. Mekanik dümen hidrolik yağ veya elektrik kullanmaz.

Mekanik Dümen Nedir?

Mekanik dümende dümenci, palayı veya motoru doğrudan kendi gücüyle döndürür. Dümen kutusu, dolabın dönme hareketini kabloya veya tele aktarır. Kablo veya tel bu hareketi kıça taşır. Sistem basittir ve palanın kuvvetini dümenciye hissettirir.

Mekanik Dümen Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
İtme-çekme kablolu sistem	Kılıf içinde hareket eden çelik kablo	Dıştan takma motorlu tekneler
Tel ve makaralı sistem	Çelik teller, makaralar ve kadran	Yelkenliler
Zincir ve dişli sistem	Dümen dolabında zincir, kadranda tel	Yelkenliler
Dişli tahrikli sistem	Doğrudan dişli bağlantı	Bazı yelkenliler ve iş tekneleri
Mil ve mafsal sistemi	Döner miller ve açılı dişliler	Bazı motorlu tekneler

Dümen Kutusu Türleri

Tür	Çalışma Şekli
Döner dümen kutusu	Kablo, dolabın arkasındaki bir dişliye sarılır
Kremayer dümen kutusu	Dişli, kabloya bağlı düz bir kremayeri iter

Döner kutular küçük hacimlidir. Kremayer kutular daha az sürtünme ile çalışır.

Kullanım Sınırları

İtme-çekme kablolu sistemler, belirli bir motor gücüne kadar kullanılır. Yüksek güçlü motorlarda pervane torku dümen kuvvetini artırır. Bu durum dümeni ağırlaştırır ve sistemi zorlar. Üreticiler, her kablo sisteminin azami motor gücünü belirtir. Bu sınırın üstünde hidrolik sistem tercih edilir.

Avantajlar ve Sınırlamalar

Avantaj	Sınırlama
Basit yapı	Yüksek güçte ağır dümen
Düşük maliyet	Kablo korozyonu
Palanın hissedilmesi	Uzun hatlarda sürtünme
Hidrolik kaçak riski yok	Çoklu dümen istasyonu zordur

Bakım

Kablo ucundaki mili temizleyin ve gresleyin.
Dümeni iki yöne tam çevirerek sertlik kontrolü yapın.
Kablo kılıfında çatlak ve ezilme arayın.
Tel sistemlerinde tel gerginliğini ve makaraları kontrol edin.
Bağlantı pimlerinin emniyetini doğrulayın.

Sık Sorulan Sorular

Mekanik dümen neden sertleşir?

Kablo içindeki korozyon ve kuruyan gres sürtünmeyi artırır.

Mekanik dümen hidrolik sisteme dönüştürülebilir mi?

Evet. Dümen dolabı pompasıyla, kablo ise hortum ve silindirle değiştirilir.

Tel sistemlerde tel neden gevşer?

Teller kullanımla uzar. Periyodik gerginlik ayarı gerekir.

İlgili Terimler

Dümen Teli, Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Dümen Şaftı, Dıştan Takma Motor, Acil Durum Dümeni.

İlgili terimler

Acil Durum Dümeni

Acil durum dümeni , ana dümen sistemi arızalandığında teknenin yönünü kontrol etmek için kullanılan yedek dümen düzeneğidir. Teknelerde en yaygın acil durum dümeni, dümen şaftına doğrudan takılan acil yekedir. Acil Durum Dümeni Nedir? Dümen dolabı, kablo, hidrolik hortum veya dümen pompası arızalanabilir. Bu durumda dümen palası sağlam olsa bile kumanda edilemez. Acil yeke, dümen şaftının üst ucuna takılır. Dümenci yekeyi hareket ettirerek palayı doğrudan çevirir. Acil Durum Dümeni Türleri Tür Kullanım Acil yeke Dümen şaftına doğrudan takılır Hidrolik sistem baypası Hidrolik dümende elle yönlendirme sağlar Rüzgâr dümeni Bazı modeller yedek dümen palası içerir Sürüklenen dümen Kıçtan çekilen düzenekle yön verme Motor yönlendirmesi Çift motorlu teknede motorlarla yön verme Acil Yekenin Kurulumu Dümen şaftının üst ucuna ulaşmak için güverte kapağını açın. Kapağın anahtarını veya aletini hazır bulundurun. Acil yekeyi şaftın kare veya kamalı ucuna takın. Hidrolik sistemde baypas vanasını açın. Yekeyi hareket ettirerek palayı yönlendirin. Hidrolik dümende baypas vanası açılmazsa yağ hareketi engeller ve yeke dönmez. Kullanım Zorlukları Acil yeke genellikle kısa olduğu için dümen kuvveti yüksektir. Yeke çoğunlukla kıç kamaranın üstünde veya dar bir bölmede kullanılır. Dümenci pusulayı ve çevreyi görmekte zorlanabilir. Ağır havada yekeyi tutmak için palanga kullanılabilir. Dümen Palası Kaybı Dümen palası koparsa acil yeke işe yaramaz. Bu durumda şu yöntemler kullanılır: Yöntem Açıklama Yelken dengesi Ön ve ana yelken ayarıyla yön verme Sürüklenen cisim Kıçtan bir yandan çekilen halat veya deniz çapası Doğaçlama dümen Kürek veya tahta ile yapılan dümen Çift motor Motorların farklı devirlerde kullanılması Tatbikat Acil durum dümeni sakin havada önceden denenir. Tatbikat şu bilgileri sağlar: Kapağın ve yekenin yeri Takma süresi Yekenin gerektirdiği kuvvet Dümencinin görüş sorunu Sık Sorulan Sorular Acil yeke her teknede bulunur mu? Birçok yelkenlide ve motoryatta bulunur. Kurallar ve tasarım tekneye göre değişir. Acil yeke nerede saklanır? Dümen şaftına yakın ve kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. Kuyruklu ve dıştan takma motorda acil dümen nasıl yapılır? Motor doğrudan elle döndürülerek yön verilebilir. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Dümen Palası, Tekne Güvenliği.

Dümen Sistemi

Dümen sistemi , dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur. Dümen Sistemi Nedir? Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir. Dümen Sistemi Türleri Tür İletim Şekli Yaygın Kullanım Yeke Palaya doğrudan bağlı kol Küçük yelkenliler, kayıklar Mekanik kablolu sistem İtme-çekme kablosu Dıştan takma motorlu küçük tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik tel ve makaralar Yelkenliler Hidrolik sistem Hidrolik yağ ve silindir Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar Elektronik sistem Elektrik sinyali ve aktüatör Pod ve çoklu motorlu sistemler Sistem Bileşenleri Bölüm Örnek Parçalar Kumanda Dümen dolabı, yeke, joystick İletim Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu Uygulama Kadran, silindir, motor dümen kolu Geri bildirim Dümen açısı göstergesi İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 8848 Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri ISO 10592 Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar. Dümen Açısı Göstergesi Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez. Otopilot Bağlantısı Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır. Kontrol Noktaları Dümen dolabında boşluk ve sertlik Kablo ve tellerde aşınma Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı Bağlantı cıvatalarının sıkılığı Acil durum dümeninin erişilebilirliği Sık Sorulan Sorular Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir? Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır. Dümen sistemi neden sertleşir? Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar. Dümen sistemi arızasında ne yapılır? Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.

Dümen Teli

Dümen teli , mekanik dümen sistemlerinde dümen dolabının hareketini palaya veya motora ileten kablo ya da çelik teldir. Motorlu teknelerde dümen teli genellikle itme-çekme kablosudur. Dümen Teli Nedir? İtme-çekme kablosu, sabit bir dış kılıf ve içinde hareket eden çelik çekirdekten oluşur. Çekirdek, dümen kutusundan gelen hareketle kılıf içinde ileri geri kayar. Kablonun ucundaki mil, motor dümen koluna bağlanır. Yelkenlilerde ise kadrana bağlı açık çelik teller kullanılır. Dümen Teli Türleri Tür Yapı Kullanım İtme-çekme kablosu Kılıf içinde spiral çekirdek Dıştan takma ve kuyruklu motorlar Çelik tel Örgülü paslanmaz çelik tel Yelkenlilerde tel ve makaralı sistem Çift kablolu sistem İki kablo paralel çalışır Yüksek güçlü motorlar Kablonun Bölümleri Bölüm Görevi Dış kılıf Çekirdeği korur ve yönlendirir Çekirdek Hareketi iletir Uç mili Motor dümen koluna bağlanır Uç kovanı Mili korur ve yataklar Dümen kutusu bağlantısı Kabloyu dümen kutusuna bağlar Uzunluk Ölçümü İtme-çekme kablosu uzunluğu, belirli bir yöntemle ölçülür: Dümen kutusunun merkezinden başlayın. Kablonun izleyeceği yolu boyunca motorun dümen bağlantısına kadar ölçün. Üreticinin önerdiği payı ekleyin. En yakın standart kablo boyunu seçin. Kablo, keskin bükülme olmadan döşenmelidir. Her üretici, en küçük bükülme yarıçapını belirtir. Değişim Belirtileri Dümende sertleşme Dümende boşluk Kılıfta çatlak veya şişme Uç milinde korozyon Kablonun tam açıya ulaşmaması Değişim Adımları Motoru düz konuma getirin. Eski kablonun motor bağlantısını sökün. Kabloyu dümen kutusundan ayırın. Yeni kabloyu aynı yoldan geçirin. Dümen kutusuna ve motora bağlayın. Dümeni iki yöne tam çevirerek kontrol edin. Bakım Uç milini temizleyin ve deniz tipi gresle yağlayın. Kablo ucu kovanının kapağını kontrol edin. Kablonun döşeme yolunda sürtünme noktası olup olmadığına bakın. Sık Sorulan Sorular Dümen teli neden içten paslanır? Su, uç kovanından kılıfa sızar. Çekirdek korozyona uğrar ve sertleşir. Kablo boyu kısa seçilirse ne olur? Kablo gergin kalır ve motor tam açıya dönemez. Yelkenlilerde dümen teli nasıl ayarlanır? Teller kadrana bağlı gergi vidalarıyla ayarlanır. İlgili Terimler Mekanik Dümen, Dümen Sistemi, Dıştan Takma Motor, Hidrolik Dümen, Dümen Şaftı, Paslanmaz Çelik.

Dümen Şaftı

Dümen şaftı , dümen palasını teknenin içindeki dümen kumanda sistemine bağlayan dikey mildir. İngilizcede bu mile "rudder stock" denir. Dümen Şaftı Nedir? Dümen şaftı, palanın üst ucundan başlar ve gövdeden geçerek tekne içine girer. Şaftın üst ucuna dümen kolu veya kadran bağlanır. Dümenci dümeni çevirdiğinde hareket kadrana, oradan şafta ve palaya iletilir. Şaft, dalga ve su akışının palaya uyguladığı kuvvetleri taşır. Dümen Şaftının Bölümleri ve Bağlantıları Bölüm Görevi Alt yatak Şaftı gövde geçişinde taşır Üst yatak Şaftı güverte veya iç yapıda hizalar Dümen kovanı Şaftın gövdeden geçtiği tüp Keçe veya salmastra Su girişini önler Kadran veya dümen kolu Kumanda sistemini şafta bağlar Acil durum yekesi bağlantısı Arızada elle dümen sağlar Kadran Kadran, şaftın üst ucuna takılan çeyrek daire biçimli parçadır. Mekanik tel sistemlerinde teller kadranın kanalından geçer. Hidrolik sistemlerde silindir, kadrana veya dümen koluna bağlanır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve korozyona dayanıklı Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım Karbon fiber Hafif, yarış teknelerinde Bronz Geleneksel teknelerde Yük Durumu Dümen şaftı eğilme ve burulma yükleri taşır. Asılı dümenlerde tüm pala yükü şaftın gövdeden çıktığı noktada toplanır. Bu nedenle asılı dümen şaftları kalın çaplıdır. Şaft hasarı, dümen kaybına yol açabilir. Kontrol Noktaları Palayı elle iki yana oynatarak yatak boşluğunu kontrol edin. Şaftın gövdeden çıktığı noktada çatlak arayın. Keçe veya salmastra bölgesinde su sızıntısı kontrol edin. Kadran bağlantı vidalarının sıkılığını doğrulayın. Acil durum yekesinin şafta uyduğunu deneyin. Yatak Aşınması Dümen yatakları zamanla aşınır. Aşınma, palada boşluk ve seyirde vuruntu sesi yapar. Yataklar genellikle plastik veya kompozit malzemelerden üretilir. Aşınan yataklar karinada değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Dümen şaftından su sızarsa ne yapılır? Keçe veya salmastra kontrol edilir. Sızıntı artarsa tekne karaya alınarak onarılır. Dümen palası şaftı neden sökülür? Yatak değişimi, keçe değişimi ve şaft kontrolü için sökülür. Şaft eğilirse ne olur? Pala zor döner veya sıkışır. Eğik şaft değiştirilir veya uzman serviste düzeltilir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Hidrolik Dümen, Acil Durum Dümeni, Salmastra.

Tüm terimlere dön