Denizcilik sözlüğü

Kaptan Köşkü

Tanım

Kaptan köşkü, teknenin dümen ve seyir cihazlarının bulunduğu kapalı veya yarı kapalı bölümdür. Kaptan, tekneyi buradan yönetir.

Kaptan Köşkü Nedir?

Kaptan köşkü, teknenin seyir merkezidir. Dümen, motor kumandaları ve elektronik cihazlar burada toplanır. İngilizcede bu bölüme "wheelhouse" veya "pilothouse" denir. Büyük gemilerde aynı işlevi "köprüüstü" görür.

Kaptan Köşkünde Bulunan Cihazlar

Cihaz	Görevi
Dümen dolabı	Teknenin yönünü kontrol eder
Motor kumanda kolları	Gaz ve vites kontrolünü sağlar
Chartplotter	Elektronik deniz haritasını ve konumu gösterir
Radar	Diğer tekneleri ve kıyıyı algılar
VHF telsiz	Diğer teknelerle ve kıyıyla iletişim sağlar
Otopilot	Tekneyi belirlenen rotada tutar
Pusula	Teknenin yönünü gösterir
Motor göstergeleri	Devir, sıcaklık ve yağ basıncını gösterir

Kaptan Köşkü Türleri

Kapalı kaptan köşkü: Dört tarafı camla çevrilidir. Trawler ve explorer yatlarda yaygındır.
Hardtop: Üstü kapalı, yanları açık veya kısmen kapalıdır.
Flybridge: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir açık dümen istasyonudur.

Görüş Alanı

Kaptan, dümenden çevreyi engelsiz görebilmelidir. ISO 11591 standardı, küçük teknelerde dümen başından görüş alanı şartlarını belirler. Kör noktalar, çatışma riskini artırır.

Gece Seyri

Gece seyrinde kaptan köşkündeki ışıklar kısılır. Parlak ekranlar ve ışıklar göz uyumunu bozar. Ekranlarda gece modu veya kırmızı ışık kullanılır.

İkinci Dümen İstasyonu

Bazı teknelerde iki dümen istasyonu bulunur. Kaptan köşkü kötü havada kullanılır. Flybridge, iyi havada geniş görüş sağlar. İki istasyon arasında kumanda devri yapılır.

Sık Sorulan Sorular

Kaptan köşkü ile köprüüstü aynı şey midir?

İkisi de seyir yönetim merkezidir. "Köprüüstü" terimi büyük gemiler için kullanılır. "Kaptan köşkü" daha çok tekne ve yatlar için kullanılır.

Flybridge kaptan köşkünün yerini tutar mı?

Flybridge açık bir dümen istasyonudur. Kötü havada ve gece kapalı kaptan köşkü daha korunaklıdır. Bu nedenle iki istasyon birlikte bulunur.

Kaptan köşkünde hangi belgeler bulundurulur?

Tekne ruhsatı, mürettebat belgeleri ve sigorta belgesi kaptan köşkünde erişilebilir yerde tutulur. Kâğıt deniz haritası ve seyir defteri de genellikle burada saklanır.

İlgili Terimler

Dümen, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz, Otopilot, Pusula.

İlgili terimler

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Dümen

Dümen , teknenin yönünü değiştirmeye ve kontrol etmeye yarayan sistemdir. Denizcilikte "dümen" kelimesi hem su altındaki dümen palasını hem de dümenciye ait kumanda donanımını ifade eder. Dümen Nedir? Dümen palası, su altında dikey bir kanat olarak çalışır. Pala bir yana döndürüldüğünde su akışı palaya çarpar. Bu akış, kıça yanal bir kuvvet uygular. Kıç bir yana itilir ve teknenin başı ters yöne döner. Dümenin etkisi, palanın üzerinden geçen suyun hızına bağlıdır. Dümen Kelimesinin Kullanımları Kullanım Anlamı Örnek Dümen palası Su altındaki yön kanadı "Dümen palası hasar gördü." Dümen dolabı Dümenciye ait çark "Dümene geç." Dümen sistemi Pala ile kumanda arasındaki tüm düzenek "Hidrolik dümen sistemi" Dümen Palası Türleri Tür Yapı Kullanım Asılı dümen Pala yalnızca dümen şaftından asılıdır Modern yelkenliler Skeg destekli dümen Pala önündeki sabit bir çıkıntıya menteşelidir Seyir yelkenlileri Omurgaya menteşeli dümen Pala omurganın arka kenarına bağlıdır Uzun omurgalı tekneler Aynalığa asılı dümen Pala kıç aynalığın dışına asılıdır Küçük tekneler Dengeli dümen Pala alanının bir kısmı şaftın önündedir Motoryatlar, yelkenliler Dümen Kumandası Yeke: Dümen palasına doğrudan bağlı kol. Küçük yelkenlilerde kullanılır. Dümen dolabı: Çark biçimli kumanda. Mekanik veya hidrolik sistemle palaya bağlanır. Otopilot: Elektronik kontrolle dümeni otomatik çevirir. Joystick: Pod ve çoklu tahrik sistemlerinde yönlendirme yapar. Motorlu Teknelerde Yön Kontrolü Dıştan takma, kuyruklu ve pod sistemlerde ayrı bir dümen palası bulunmaz. Tahrik ünitesi dönerek itiş yönünü değiştirir. Bu sistemlerde yön kontrolü itişle birlikte gerçekleşir. Dümen Etkisi ve Hız Dümen palası, üzerinden geçen su akışıyla çalışır. Düşük hızda dümen etkisi azalır. Şaftlı teknelerde pervanenin itiş akımı dümeni doğrudan beslediği için manevrada kısa gaz verilmesi dümen etkisini artırır. Sık Sorulan Sorular Dümen palası kırılırsa tekne nasıl yönlendirilir? Acil durum dümeni, motorların farklı kullanımı veya yelkenlerin dengelenmesi yöntemleriyle yönlendirme yapılır. Dümen neden geri viteste farklı davranır? Geri viteste pervane akımı dümen palasını beslemez. Dümen etkisi hızla azalır. Dengeli dümenin avantajı nedir? Pala alanının bir kısmı şaftın önünde olduğu için dümeni çevirmek daha az kuvvet gerektirir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Acil Durum Dümeni.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Pusula

Pusula , yön belirlemek için kullanılan ve kuzeye göre açıyı gösteren seyir aracıdır. Denizcilikte pusula, teknenin başının hangi yöne baktığını gösterir. Pusula Nedir? Pusula, yönü 0° ile 360° arasında gösterir. 0° veya 360° kuzeyi, 90° doğuyu, 180° güneyi, 270° batıyı ifade eder. Teknenin başının pusulada gösterilen yönüne baş açısı veya "heading" denir. Pusula, elektronik cihazlar arızalandığında temel yön kaynağıdır. Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Kullanım Manyetik pusula Mıknatıslı kart Dünya'nın manyetik alanına yönelir Tüm teknelerde Elektronik pusula Manyetik sensörlerle yön ölçer Otopilot ve elektronik sistemler Cayro pusula Dönen cayroskop gerçek kuzeye yönelir Gemiler GPS pusulası İki GPS anteniyle yön hesaplar Büyük tekneler ve gemiler El pusulası Taşınabilir, kerteriz almak için Yedek ve kerteriz Kuzey Kavramları Kavram Tanım Gerçek kuzey Coğrafi kuzey kutbu yönü Manyetik kuzey Dünya'nın manyetik kuzey kutbu yönü Pusula kuzeyi Pusulanın teknede gösterdiği kuzey Varyasyon ve Deviasyon Varyasyon (manyetik sapma): Gerçek kuzey ile manyetik kuzey arasındaki açıdır. Değer, bölgeye ve yıla göre değişir. Deniz haritasındaki pusula gülünde yazar. Deviasyon (pusula sapması): Manyetik kuzey ile pusula kuzeyi arasındaki açıdır. Teknedeki metal ve elektrik kaynaklıdır. Baş açısına göre değişir. Yön Dönüşümü Gerçek yön = Pusula yönü + Deviasyon + Varyasyon Doğu yönlü sapmalar pozitif, batı yönlü sapmalar negatif alınır. Örnek: Pusula 100° gösteriyor. Deviasyon 2° Doğu, varyasyon 4° Doğu. Gerçek yön 106° olur. Pusula Kullanımında Dikkat Edilenler Pusula yakınına metal ve mıknatıslı eşya konmaz. Telefon ve hoparlör gibi cihazlar pusula yakınında tutulmaz. Deviasyon tablosu hazırlanır ve güncel tutulur. Sık Sorulan Sorular GPS varken pusula gerekli midir? GPS hareket yönünü verir, baş yönünü vermez. Ayrıca elektrik arızasında manyetik pusula çalışmaya devam eder. Varyasyon değeri nereden öğrenilir? Deniz haritasındaki pusula gülünde yıl ve yıllık değişimle birlikte yazar. Deviasyon nasıl azaltılır? Pusula düzeltme mıknatıslarıyla ayarlanır. Kalan sapmalar tabloya yazılır. Pusula kerteriz için nasıl kullanılır? El pusulası sabit bir noktaya doğrultulur ve yön okunur. Bu yön haritaya çizilerek mevki belirlenir. İlgili Terimler Manyetik Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Otopilot, GPS.

Tüm terimlere dön