Denizcilik sözlüğü

Irgat Rölesi

Tanım

Irgat rölesi, kumandadan gelen düşük akımlı sinyalle ırgat motorunun yüksek akımlı devresini açıp kapatan elektromanyetik anahtardır. İngilizcede bu parçaya "solenoid" veya "contactor" da denir.

Irgat Rölesi Nedir?

Irgat motoru yüksek akım çeker. Bu akımı doğrudan kumanda düğmesinden geçirmek mümkün değildir. Röle, bu sorunu çözer. Düğme, rölenin bobinine küçük bir akım gönderir. Bobin, büyük kontakları kapatır ve motor çalışır.

Rölenin Bölümleri

Bölüm	Görevi
Bobin	Kumanda sinyaliyle manyetik alan oluşturur
Ana kontaklar	Yüksek akımı motora iletir
Kumanda terminalleri	Düğme ve kumanda kablolarının bağlandığı uçlar
Güç terminalleri	Akü ve motor kablolarının bağlandığı uçlar
Gövde	Kontakları nemden ve tozdan korur

Yön Değiştirme

Irgat, zinciri hem toplar hem bırakır. Bu nedenle motorun iki yönde dönmesi gerekir. Yön değişimi iki şekilde sağlanır:

Çift röle sistemi: Her yön için ayrı röle bulunur.
Ters çevirici röle kutusu: Tek gövde içinde iki yönlü anahtarlama yapılır.

Motor türü, gereken röle türünü belirler. Sabit mıknatıslı motor iki uçlu, seri sargılı motor çok uçlu bağlantı kullanır.

Rölenin Konumu

Röle, motora yakın ve kuru bir yere monte edilir. Kısa güç kablosu gerilim düşümünü azaltır. Röle, zincirlikten sıçrayan suya karşı korunmalıdır.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Düğmeye basınca tık sesi geliyor, motor dönmüyor	Ana kontaklar aşınmış
Hiç ses gelmiyor	Bobin arızası veya kumanda kablosu kopuk
Motor durmuyor	Kontaklar yapışmış
Tek yönde çalışıyor	Bir yönün rölesi veya bobini arızalı

Kontakların yapışması tehlikelidir. Motor kontrolsüz çalışır. Bu durumda ana şalter veya devre kesici hemen kapatılır.

Kontrol Yöntemi

Ana şalteri kapatın.
Terminallerde oksitlenme ve gevşeklik olup olmadığına bakın.
Ana şalteri açın ve düğmeye basarken bobin terminalinde gerilimi ölçün.
Gerilim varsa ve motor dönmüyorsa rölenin çıkış terminalini ölçün.

Sık Sorulan Sorular

Irgat rölesi neden arızalanır?

Nem, kontaklarda oksitlenme yapar. Yüksek akım, her açma-kapamada kontaklarda kıvılcım oluşturur. Bu kıvılcım kontak yüzeyini zamanla aşındırır.

Röle değiştirirken nelere dikkat edilir?

Yeni rölenin gerilimi, akım kapasitesi ve motor türüne uygunluğu kontrol edilir.

Röle ile devre kesici aynı işi mi yapar?

Hayır. Röle motoru çalıştırır ve durdurur. Devre kesici, aşırı akımda devreyi korumak için keser.

İlgili Terimler

Elektrikli Irgat, Irgat Motoru, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Akü Şalteri, Doğru Akım.

İlgili terimler

Akü Şalteri

Akü şalteri , aküyü tekne elektrik sisteminden tamamen ayıran veya bağlayan yüksek akımlı ana anahtardır. Akü şalterine "ana şalter" de denir. Akü Şalteri Nedir? Akü şalteri, akü ile sistem arasındaki ana kablo üzerinde bulunur. Şalter kapatıldığında tüm tüketiciler aküden ayrılır. Şalter, bakım, uzun süreli bekleme ve acil durumlarda kullanılır. Yangın veya kısa devre durumunda enerjinin hızla kesilmesini sağlar. Akü Şalteri Türleri Tür Özellik Döner kollu şalter Açık ve kapalı konumlu kol Anahtarlı şalter Çıkarılabilir anahtarla kullanılır Uzaktan kumandalı şalter Elektrikle açılıp kapanır Seçici şalter Birden fazla aküyü seçmeye yarar Akım Değerleri Değer Anlamı Sürekli akım Şalterin uzun süre taşıyabileceği akım Kısa süreli akım Belirli süre için taşınabilecek yüksek akım Marş akımı Marş motoru için kısa süreli akım Şalter, devrenin en yüksek sürekli akımından yüksek değerde seçilir. Montaj Yeri Aküye mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Kolay ve hızlı erişilebilir olmalıdır. Nemden ve sıçrayan sudan korunmalıdır. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model kullanılır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken marş aküsü şalterini kapatmayın. Bakım öncesi şalteri kapatın. Tekneden ayrılırken gereksiz devreleri kapatın. Sintine pompası gibi sürekli çalışması gereken devreleri şalterden önce bağlayın. Motor çalışırken şalter kapatılırsa alternatör diyotları zarar görebilir. Sürekli Bağlı Devreler Bazı devreler akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Örnek olarak otomatik sintine pompası ve yüksek su alarmı verilebilir. Bu devreler aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Bakım Şalter bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Kontak noktalarında ısınma izi arayın. Kolun rahat ve tam konumlara oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Akü şalteri yangında neden önemlidir? Elektrik kaynağının kesilmesi, kısa devreden kaynaklanan yangının büyümesini sınırlayabilir. Her aküye ayrı şalter gerekir mi? Marş ve servis aküleri için ayrı şalter kullanılması yaygın bir uygulamadır. Şalter ısınırsa ne yapılır? Gevşek bağlantı veya yetersiz akım değeri olabilir. Şalter kontrol edilip gerekirse değiştirilir. İlgili Terimler Akü Seçici Şalter, Tekne Aküsü, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Otomatik Sintine Pompası, Alternatör.

Devre Kesici

Devre kesici , aşırı akım veya kısa devre durumunda elektrik devresini otomatik olarak kesen ve yeniden kurulabilen koruma elemanıdır. Halk arasında "otomatik sigorta" veya "şalter" olarak da anılır. Devre Kesici Nedir? Devre kesici, devreden geçen akımı sürekli izler. Akım belirlenen değeri aşınca iç mekanizma kontakları açar. Devre kesilir ve kablo aşırı ısınmaktan korunur. Arıza giderildikten sonra kesici kolu yeniden kurularak devre açılır. Sigortadan farklı olarak değişim gerektirmez. Çalışma İlkeleri Tür Çalışma Şekli Tepki Termik kesici Isınan bimetal şerit eğilerek kontağı açar Uzun süreli aşırı yükte Manyetik kesici Bobin, yüksek akımda kontağı çeker Kısa devrede çok hızlı Termik-manyetik kesici İki mekanizma birlikte Her iki duruma tepki Hidrolik-manyetik kesici Sıvı dolu tüp gecikmeyi ayarlar Sıcaklıktan az etkilenir Teknede Kullanılan Devre Kesiciler Tür Kullanım Panel tipi kesici DC ve AC dağıtım panolarında Yüzey montajlı kesici Irgat, pervane ve inverter hatlarında Ray tipi (DIN) kesici AC panolarda Kaçak akım korumalı kesici AC devrelerde kaçak akım koruması Seçim Ölçütleri Devredeki kablonun taşıyabileceği akımı belirleyin. Kesici değerini bu akımı aşmayacak şekilde seçin. Kesicinin gerilim türüne (AC veya DC) uygunluğunu kontrol edin. Kesme kapasitesinin olası kısa devre akımına uygunluğunu doğrulayın. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model seçin. AC kesiciler DC devrelerde güvenle kullanılamayabilir. DC akım, kontaklar açılırken ark oluşturur. Bu nedenle DC'ye uygun kesici seçilir. Kesici Neden Atar? Kısa devre Aşırı yük Arızalı cihaz Islanan bağlantı Yanlış değerde kesici Yeniden Kurma Kuralları Kesicinin neden attığını araştırın. Arızalı cihazı devreden çıkarın. Kesiciyi yeniden kurun. Kesici yine atarsa devreyi kontrol ettirin. Sürekli atan kesiciyi zorla kurmak kablo ve cihazlara zarar verebilir. Sık Sorulan Sorular Devre kesici sigortadan daha mı güvenlidir? İkisi de doğru seçildiğinde koruma sağlar. Kesici yeniden kurulabilir, sigorta değiştirilir. Kesici anahtar olarak kullanılabilir mi? Bazı panel tipi kesiciler anahtar olarak kullanılmak üzere tasarlanır. Üretici bilgisi kontrol edilir. Kesici kolu sıcak oluyorsa ne anlama gelir? Gevşek bağlantı veya sürekli yüksek yük olabilir. Kontrol edilmelidir. İlgili Terimler Marin Sigorta, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, 220 Volt Tekne Sistemi.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Tüm terimlere dön