Denizcilik sözlüğü

Kablo Kesiti

Tanım

Kablo kesiti, bir elektrik kablosundaki iletkenin kesit alanıdır. Kesit, Avrupa'da milimetre kare (mm²), ABD'de AWG (American Wire Gauge) sistemiyle ifade edilir.

Kablo Kesiti Nedir?

Kesit büyüdükçe kablo daha fazla akım taşır. Büyük kesitli kablonun direnci düşüktür. Düşük direnç, gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Teknelerde düşük gerilimli DC sistemler yüksek akım çektiği için kesit seçimi önemlidir.

Kesit Seçiminde İki Ölçüt

Ölçüt	Açıklama
Akım taşıma kapasitesi	Kablonun aşırı ısınmadan taşıyabileceği akım
Gerilim düşümü	Kablo boyunca kaybolan gerilim

Kesit, iki ölçütten daha büyük sonucu verenine göre seçilir. Uzun hatlarda belirleyici ölçüt genellikle gerilim düşümüdür.

Gerilim Düşümü Hesabı

Formül: Kesit (mm²) ≈ (0,0175 × 2 × L × I) ÷ ΔU

0,0175: Bakırın yaklaşık özdirenci (Ω·mm²/m)
L: Kaynaktan cihaza kablo uzunluğu (m)
2: Gidiş ve dönüş iletkenleri
I: Akım (A)
ΔU: İzin verilen gerilim düşümü (V)

Örnek: 12 V sistemde 8 metre uzaklıktaki 10 A'lık pompa için %3 düşüm hedeflensin.

ΔU = 12 × 0,03 = 0,36 V
Kesit ≈ (0,0175 × 2 × 8 × 10) ÷ 0,36 ≈ 7,8 mm²
Seçilecek standart kesit: 10 mm²

mm² ve AWG Karşılıkları

AWG	Yaklaşık mm²
16	1,3
14	2,1
12	3,3
10	5,3
8	8,4
6	13,3
4	21,2
2	33,6
1/0	53,5

AWG sisteminde sayı küçüldükçe kesit büyür.

Gerilim Düşümü Sınırları

ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri, pompalar ve elektronik gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Kritik olmayan devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir.

Akım Kapasitesini Etkileyen Etkenler

Yalıtımın sıcaklık değeri
Ortam sıcaklığı
Motor bölmesinde döşeme
Aynı demette bulunan kablo sayısı

Motor bölmesinde ve kalabalık demetlerde kablonun akım kapasitesi düşürülerek hesaplanır.

Sık Sorulan Sorular

Gereğinden kalın kablo kullanmak zararlı mıdır?

Elektriksel olarak zararlı değildir. Ancak maliyet ve ağırlık artar.

Kablo uzunluğu neden iki kat alınır?

Akım pozitif kablodan gider, negatif kablodan döner. İki iletkenin toplam uzunluğu hesaba girer.

Sigorta değeri kesitle ilişkili midir?

Evet. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir.

İlgili Terimler

Marin Elektrik Kablosu, Doğru Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre.

İlgili terimler

12 Volt Tekne Sistemi

12 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir. 12 Volt Tekne Sistemi Nedir? 12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır. Akü Gerilim Değerleri Durum Kurşun Asit Akü (yaklaşık) LiFePO4 Akü (yaklaşık) Nominal gerilim 12 V 12,8 V Dinlenmede tam dolu 12,7 V 13,3–13,4 V Şarj sırasında 13,8–14,7 V 14,2–14,6 V Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sistemin Temel Bileşenleri 12 V aküler veya akü bankası 12 V alternatör Ana şalter ve ana sigorta DC dağıtım panosu Kablolar, baralar ve terminaller 12 V tüketiciler Kablo ve Gerilim Düşümü 12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir. ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar. 12 V Sistemin Avantajları Avantaj Açıklama Ekipman çeşitliliği Cihazların çoğu 12 V üretilir Akü bulunabilirliği 12 V aküler her yerde bulunur Basit kurulum Tek akü ile sistem kurulabilir Araç ekipmanıyla uyum Araç aksesuarları kullanılabilir 12 V Sistemin Sınırlamaları Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur. Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar. Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır. Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir. Tüketim Örneği Cihaz Yaklaşık Akım LED seyir fenerleri 1–2 A VHF telsiz (alma) 0,5 A Buzdolabı (çalışırken) 3–5 A Tatlı su pompası 5–8 A Değerler model ve kullanıma göre değişir. Sık Sorulan Sorular 12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi? Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir. Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur? Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir. 12 V priz neden önemlidir? Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir. İlgili Terimler 24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

Bara

Bara , birden fazla kablonun ortak bir elektrik noktasında birleştirildiği iletken metal çubuktur. İngilizcede baraya "busbar" denir. Bara Nedir? Bara, genellikle bakır veya kalaylı bakırdan üretilir. Üzerinde kabloların bağlandığı cıvatalı veya vidalı terminaller bulunur. Bara, aynı potansiyeldeki çok sayıda bağlantıyı düzenli şekilde toplar. Böylece akü kutup başında çok sayıda kablo üst üste yığılmaz. Bara Türleri Tür Görevi Pozitif bara Pozitif besleme kablolarını toplar Negatif bara Tüketicilerin negatif dönüşlerini toplar Toprak barası AC koruma iletkenlerini toplar Sigortalı bara Her çıkışta sigorta yuvası bulunur Kullanım Alanları Akü bankası çıkışı Elektrik panosu arkası Motor bölmesindeki dağıtım noktaları Elektronik cihazların negatif dönüşleri Akü Kutup Başında Kablo Yığılması Akü kutup başına çok sayıda kablo bağlamak önerilmez. Kablo pabuçları üst üste yığılınca temas zayıflar. Gevşeyen bağlantı ısınır. Bu nedenle akü çıkışı bir baraya alınır. Tüketiciler bu baradan beslenir. Akım Değeri Her baranın taşıyabileceği sürekli akım belirtilir. Bara, bağlı tüm kabloların toplam akımına uygun seçilir. Yüksek akım taşıyan baralar daha kalın kesitli ve daha büyük cıvatalıdır. Malzeme Malzeme Özellik Kalaylı bakır Korozyona dayanıklı, iletkenliği yüksek Çıplak bakır İletkenliği yüksek, zamanla oksitlenir Pirinç Daha düşük iletkenlik, düşük akımlı uygulamalar Bağlantı cıvataları ve pullar paslanmaz çelik veya kalaylı pirinçten seçilir. Montaj Kuralları Barayı yalıtkan bir taban üzerine monte edin. Pozitif barayı yalıtım kapağıyla örtün. Kablo pabuçlarını cıvata ölçüsüne göre seçin. Cıvataları üreticinin belirttiği torkla sıkın. Her bağlantıyı etiketleyin. Bakım Cıvata sıkılığını kontrol edin. Oksitlenmiş yüzeyleri temizleyin. Isınma izi görülen bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Negatif bara neden gereklidir? Tüm tüketicilerin negatif dönüşleri tek bir noktada toplanır. Bu düzen, arıza tespitini ve akım ölçümünü kolaylaştırır. Akü monitörü şöntü baraya göre nereye takılır? Şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına takılır. Böylece tüm akım şöntten geçer. Bara ile terminal bloğu aynı şey midir? Bara tüm bağlantıları ortak potansiyelde birleştirir. Terminal bloğunda her bağlantı genellikle ayrıdır. İlgili Terimler Terminal Bloğu, Akü Bankası, Sigorta Paneli, Akü Monitörü, Elektrik Panosu, Marin Elektrik Kablosu.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Marin Elektrik Kablosu

Marin elektrik kablosu , teknelerde kullanılmak üzere üretilen, kalaylı ve çok telli bakır iletkenden oluşan elektrik kablosudur. Kablo, nem, tuz, yağ ve titreşime dayanacak şekilde tasarlanır. Marin Elektrik Kablosu Nedir? Marin kablonun iletkeni çok sayıda ince bakır telden oluşur. Her tel kalayla kaplanır. Kalay, bakırı nemden ve oksitlenmeden korur. İletkenin üzeri yağa, ısıya ve neme dayanıklı bir yalıtımla kaplanır. Marin Kablonun Özellikleri Özellik Açıklama Kalaylı teller Korozyonun kablo içinde ilerlemesini sınırlar İnce çok telli yapı Titreşime ve bükülmeye dayanır Yalıtım Yağa, yakıta ve neme dayanıklı Sıcaklık değeri Motor bölmesi koşullarına uygun Renk kodu Devre türünü gösterir Kalaysız Kablonun Sorunu Kalaysız bakır kabloya nem girdiğinde teller oksitlenir. Oksitlenme, kablonun içinde uç noktadan ilerler. Kablo siyahlaşır ve direnci artar. Direnç artınca kablo ısınır ve gerilim düşer. Kalaylı kablo bu süreci yavaşlatır. Kablo Türleri Tür Kullanım Tek damarlı kablo Akü kabloları ve dağıtım hatları Çift damarlı yassı kablo Fenerler ve pompalar Çok damarlı kablo Elektronik ve sensör bağlantıları Akü kablosu Yüksek akımlı marş ve ana hatlar Renk Kodları (DC) İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Bağlantı (bonding) Yeşil veya yeşil-sarı AC kabloları ayrı renk düzenine sahiptir. Renk kuralları ilgili standartlarda belirtilir. İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 10133 Küçük teknelerde DC tesisat ve kablo şartları ISO 13297 Küçük teknelerde AC tesisat şartları ABYC E-11 ABD'de tekne elektrik tesisatı önerileri UL 1426 ABD'de tekne kablosu ürün standardı Döşeme Kuralları Kabloları sintine suyu seviyesinin üzerinde döşeyin. Belirli aralıklarla destekleyin ve sabitleyin. Keskin kenarlarda kablo koruyucu kullanın. Sıcak yüzeylerden uzak tutun. Bölme geçişlerinde kablo rakoru kullanın. Sık Sorulan Sorular Ev tipi kablo teknede kullanılabilir mi? Ev tipi kablo tek telli veya kalaysız olabilir. Titreşim ve nem nedeniyle teknede önerilmez. Kablo kesiti nasıl ifade edilir? Avrupa'da mm², ABD'de AWG ile ifade edilir. Kablo uçları nasıl korunur? Sıkma pabucu takılır ve yapıştırıcılı ısıyla daralan makaronla kaplanır. İlgili Terimler Kablo Kesiti, Kablo Rakoru, Marin Elektrik, Terminal Bloğu, Bara, Tekne Elektrik Sistemi.

Tüm terimlere dön