Denizcilik sözlüğü

Tutya

Tanım

Tutya, teknelerde metal parçaları korozyondan korumak için kullanılan kurban anodun Türkçedeki yaygın adıdır. Kelime, eski dilde çinko oksit ve çinkoyu ifade eder.

Tutya Nedir?

Denizcilikte tutya, pervane, şaft, gövde ve motor parçalarına takılan aktif metal parçadır. Tutya, deniz suyunda korunan parçadan önce çözünür. Böylece pervane ve şaft gibi pahalı parçalar korozyondan korunur. Geleneksel olarak çinkodan yapıldığı için bu adı almıştır. Günümüzde alüminyum ve magnezyum tutyalar da kullanılır.

Tutya Türleri

Tür	Kullanım Yeri
Şaft tutyası	Pervane şaftına kelepçelenir
Somun tutyası	Pervane somununun yerine veya üzerine takılır
Gövde tutyası	Gövde altına cıvatayla sabitlenir
Motor tutyası	Dıştan takma motor ve sterndrive ayağı
Kalem tutya	Motor soğutma devresi içinde
Asılı tutya	Marinada bağlıyken suya sarkıtılır

Tutya Malzemesi Seçimi

Su Türü	Önerilen Malzeme
Deniz suyu	Çinko veya alüminyum
Acı su	Alüminyum
Tatlı su	Magnezyum

Motor üreticileri, kendi ürünleri için uygun tutya malzemesini belirtir.

Tutya Kontrolü

Tekne karaya çekildiğinde tüm tutyalar incelenir.
Tükenme oranı değerlendirilir.
Bağlantı cıvataları kontrol edilir.
Tutya yüzeyindeki beyaz tabaka temizlenir.

Değişim Kuralları

Tutya yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirilir.
Yeni tutya boyanmaz.
Montaj yüzeyi parlak metal olmalıdır.
Bağlantı vidaları sıkıca takılır.

Tükenme Hızının Anlamı

Durum	Olası Neden
Normal tükenme	Tutya görevini yapıyor
Çok hızlı tükenme	Kaçak akım veya yanlış malzeme
Hiç tükenmeme	Pasifleşme, boya veya bağlantı kopukluğu

Motor İçindeki Tutyalar

Deniz suyu soğutmalı motorlarda eşanjör ve soğutma devresinde kalem biçiminde tutyalar bulunur. Bu tutyalar dışarıdan görünmez. Motor bakım takviminde düzenli kontrol edilir. Tükenmiş kalem tutya parçaları eşanjör borularını tıkayabilir.

Sık Sorulan Sorular

Tutya ile kurban anot aynı şey midir?

Evet. Tutya, kurban anodun Türkçedeki yaygın adıdır.

Tutya takılmazsa ne olur?

Pervane, şaft ve diğer metal parçalar korozyona uğrayabilir.

Tutya değişimi suda yapılabilir mi?

Bazı tutyalar dalgıç tarafından suda değiştirilebilir. Gövde tutyaları genellikle karada değiştirilir.

Asılı tutya ne işe yarar?

Marinada bağlıyken ek koruma sağlar. Teknenin bağlantı sistemine kabloyla bağlanır.

İlgili Terimler

Kurban Anot, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Katodik Koruma, Pervane.

İlgili terimler

Alüminyum Anot

Alüminyum anot , özel alüminyum alaşımından üretilen ve tuzlu ile acı sularda tekne metal parçalarını koruyan kurban anottur. Alüminyum anot, saf alüminyumdan değil, aktifleştirici katkılar içeren alaşımdan yapılır. Alüminyum Anot Nedir? Saf alüminyum, yüzeyinde koruyucu bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka anodun çalışmasını engeller. Alaşıma eklenen indiyum ve çinko, bu tabakanın oluşmasını önler. Böylece anot aktif kalır ve düzenli çözünür. Bu alaşımlara genellikle "Al-Zn-In" alaşımı denir. Özellikler Özellik Açıklama Uygun su Tuzlu ve acı su Potansiyel Yaklaşık −1,10 V (Ag/AgCl referansına göre) Yoğunluk Düşük, hafif Kapasite Birim kütle başına yüksek akım kapasitesi Çinko Anot ile Karşılaştırma Özellik Alüminyum Anot Çinko Anot Ağırlık Daha hafif Daha ağır Akım kapasitesi Daha yüksek Daha düşük Acı suda çalışma Etkili Sınırlı Tatlı suda çalışma Sınırlı Pasifleşir Çevresel etki Kadmiyum içermez Kadmiyum katkısı olabilir Birim kütle başına daha yüksek kapasite, alüminyum anodun daha uzun dayanmasını sağlayabilir. Kullanım Alanları Dıştan takma motorlar ve sterndrive ayakları Pervane şaftları Gövde plakaları Alüminyum gövdeli tekneler Nehir ağızları ve acı sular Birçok motor üreticisi, ürünlerinde alüminyum anot kullanımını önerir. Alüminyum Gövdeli Teknelerde Alüminyum gövdeli teknelerde anot, gövdeden daha aktif olmalıdır. Özel alaşımlı alüminyum anotlar bu farkı sağlar. Çinko anotlar da alüminyum gövdeyi koruyabilir. Seçim, gövde ve motor üreticisinin önerisine göre yapılır. Değişim Kuralları Anot yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirilir. Montaj yüzeyi temizlenir. Anot boyanmaz. Aynı teknede farklı anot malzemeleri karıştırılmaz. Sık Sorulan Sorular Alüminyum anot neden saf alüminyumdan yapılmaz? Saf alüminyum pasifleşir ve koruma sağlamaz. Çinkodan alüminyuma geçilebilir mi? Geçilebilir. Tüm anotların aynı malzemeyle değiştirilmesi önerilir. Alüminyum anot tatlı suda çalışır mı? Tatlı suda verimi düşebilir. Bu ortamda magnezyum tercih edilir. Alüminyum anot ile alüminyum gövde aynı malzeme midir? Hayır. Anot, aktifleştirici katkılı özel bir alaşımdır. Alüminyum anot neden daha uzun dayanabilir? Birim kütle başına daha fazla koruma akımı üretir. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Çinko Anot, Magnezyum Anot, Deniz Tipi Alüminyum, Katodik Koruma.

Katodik Koruma

Katodik koruma , korunacak metal yapıyı bir elektrokimyasal hücrenin katodu haline getirerek korozyonunu önleyen yöntemdir. Yöntem; gemilerde, teknelerde, boru hatlarında ve deniz yapılarında kullanılır. Katodik Koruma Nedir? Korozyon, metalin anot bölgelerinden elektron kaybetmesiyle oluşur. Katodik koruma, metale dışarıdan elektron sağlar. Bu durumda metalin tüm yüzeyi katot olur. Katot olan metal çözünmez. Elektron kaynağı, kurban anot veya dış güç kaynağı olabilir. Katodik Koruma Türleri Tür Elektron Kaynağı Kullanım Kurban anotlu sistem Daha aktif metal anot Tekneler, küçük yapılar Dış akımlı sistem (ICCP) Doğru akım güç kaynağı Büyük gemiler, platformlar Kurban Anotlu Sistem Kurban anot, korunan metale bağlanır. Anot, galvanik seride daha aktif olduğu için çözünür. Sistem dış enerji gerektirmez. Anotlar tükendikçe değiştirilir. Dış Akımlı Sistem Dış akımlı sistemde inert anotlar kullanılır. Bir doğrultucu, anotlara akım verir. Referans elektrotlar gövde potansiyelini ölçer. Kontrol ünitesi akımı otomatik ayarlar. Bu sistem, büyük gemilerde tercih edilir. Potansiyel Ölçümü Koruma düzeyi, gövde potansiyeli ölçülerek belirlenir. Ölçümde gümüş/gümüş klorür (Ag/AgCl) referans elektrot kullanılır. Gövde Malzemesi Koruma Aralığı (yaklaşık, Ag/AgCl) Çelik −0,80 ile −1,05 V Alüminyum −0,90 ile −1,10 V ABYC E-2 standardı, teknelerde katodik koruma için bu tür aralıklar tanımlar. Değerler, standartta ve üretici belgelerinde ayrıntılı verilir. Aşırı Koruma Potansiyel çok negatif olursa aşırı koruma oluşur. Katot yüzeyinde hidrojen açığa çıkar. Bu durum boya kabarmasına yol açar. Alüminyum yüzeyde alkali ortam oluşur ve metal zarar görür. Ahşap teknelerde metal bağlantıların çevresi bozulabilir. Bağlantı Sistemi Bazı teknelerde su altındaki metal parçalar bir iletkenle birbirine bağlanır. Bu sisteme "bonding" denir. Bağlantı, tüm parçaların aynı anot sistemiyle korunmasını sağlar. Sık Sorulan Sorular Katodik koruma boyanın yerini tutar mı? Hayır. Boya ve katodik koruma birlikte kullanılır. Gövde potansiyeli nasıl ölçülür? Referans elektrot suya sarkıtılır ve voltmetre ile gövdeye bağlanır. Aşırı koruma nasıl anlaşılır? Potansiyel ölçümü koruma aralığının daha negatifinde çıkar. Boyada kabarmalar görülür. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Galvanik Korozyon, Elektrolitik Korozyon, Korozyon, Çinko Anot.

Kurban Anot

Kurban anot , korunması istenen metal parçadan daha aktif bir metalden yapılan ve onun yerine çözünen parçadır. Teknelerde kurban anotlar pervane, şaft, gövde ve motor parçalarını korur. Kurban Anot Nedir? Kurban anot, galvanik korozyon ilkesini koruma amacıyla kullanır. Anot, korunan parçaya elektriksel olarak bağlanır. Deniz suyunda bir galvanik pil oluşur. Anot, galvanik seride daha aktif olduğu için çözünür. Korunan metal katot olur ve korozyona uğramaz. Türkçede kurban anota "tutya" da denir. Anot Malzemeleri Malzeme Uygun Su Not Çinko Tuzlu su Tatlı suda pasifleşebilir Alüminyum alaşımı Tuzlu ve acı su Daha hafif, daha uzun ömür Magnezyum Tatlı su Tuzlu suda çok hızlı çözünür Alüminyum anotlar, indiyum ve çinko katkılı özel alaşımlardan üretilir. Anot Türleri Tür Takıldığı Yer Şaft anodu Pervane şaftı Pervane somunu anodu Pervane göbeği Gövde anodu Gövde altına cıvatalı plaka Dıştan takma motor anodu Motor ayağı ve trim Motor içi anot Eşanjör ve soğutma devresi Flap anodu Trim flapları Baş itici anodu Baş itici pervanesi Montaj Kuralları Anodu yalnızca temiz metal yüzeye bağlayın. Anodu boyamayın. Bağlantı noktasının elektriksel sürekliliğini kontrol edin. Anodu üreticinin belirttiği konuma takın. Boyanan anot suyla temas edemez ve çalışmaz. Değişim Ölçütü Durum İşlem Yaklaşık yarısı tükenmiş Değiştirilir Hiç tükenmemiş Bağlantı ve malzeme kontrol edilir Çok hızlı tükenmiş Kaçak akım araştırılır Birçok üretici, anot hacminin yaklaşık yarısı tükendiğinde değişimi önerir. Malzemelerin Karıştırılması Aynı tekne üzerinde farklı anot malzemeleri birlikte kullanılmaz. Farklı anotlar birbirini etkileyebilir. Üreticinin önerdiği malzeme tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Anot neden hiç tükenmez? Anot boyanmış, pasifleşmiş veya bağlantısı kopmuş olabilir. Anot ne sıklıkla değiştirilir? Genellikle karaya çekmede kontrol edilir ve gerektiğinde değiştirilir. Tatlı suda çinko anot kullanılır mı? Çinko tatlı suda pasifleşebilir. Magnezyum veya alüminyum tercih edilir. Anot neden yüzeye sıkıca bağlanır? Gevşek bağlantı elektrik akışını keser. Bu durumda anot korumaz. Anot boyutu nasıl seçilir? Boyut, korunan alana ve üretici önerisine göre seçilir. İlgili Terimler Tutya, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Magnezyum Anot, Katodik Koruma, Galvanik Korozyon.

Magnezyum Anot

Magnezyum anot , magnezyum alaşımından üretilen ve tatlı sularda tekne metal parçalarını koruyan kurban anottur. Magnezyum, tekne anotlarında kullanılan en aktif metaldir. Magnezyum Anot Nedir? Tatlı su, deniz suyuna göre elektriği daha zayıf iletir. Bu nedenle anodun daha güçlü bir potansiyel farkı oluşturması gerekir. Magnezyum, galvanik seride çinko ve alüminyumdan daha aktiftir. Bu özellik, tatlı suda da yeterli koruma akımı üretmesini sağlar. Özellikler Özellik Açıklama Uygun su Tatlı su Potansiyel Yaklaşık −1,50 ile −1,70 V (Ag/AgCl referansına göre) Yoğunluk Çok düşük, en hafif anot Çözünme hızı Yüksek Tuzlu Sudaki Riskler Magnezyum anot, tuzlu suda çok hızlı çözünür. Kısa sürede tükenir ve koruma sona erer. Ayrıca aşırı koruma oluşturabilir. Aşırı koruma, korunan yüzeyde hidrojen oluşumuna yol açar. Risk Sonuç Hızlı tükenme Koruma kısa sürede biter Boya kabarması Katot yüzeyinde boya ayrılır Alüminyumda aşırı koruma Alkali ortam alüminyuma zarar verir Ahşapta hasar Anot çevresinde ahşap bozulur Kullanım Alanları Göl ve nehirlerde kullanılan tekneler Tatlı sudaki iskeleler Dıştan takma motorlar Su ısıtıcı tankları Tuzlu Suya Geçiş Tatlı sudan tuzlu suya geçen teknelerde magnezyum anot değiştirilir. Yerine çinko veya alüminyum anot takılır. Kısa süreli geçişlerde üretici önerisine bakılır. Değişim Kuralları Anodu düzenli olarak kontrol edin. Yaklaşık yarısı tükendiğinde değiştirin. Montaj yüzeyini temizleyin. Anodu boyamayın. Seçim Tablosu Su Türü Anot Malzemesi Tatlı su Magnezyum Acı su Alüminyum Tuzlu su Çinko veya alüminyum Sık Sorulan Sorular Magnezyum anot tuzlu suda kullanılabilir mi? Kullanılması önerilmez. Hızla tükenir ve aşırı korumaya yol açabilir. Magnezyum anot neden tatlı suda tercih edilir? Yüksek potansiyeli, düşük iletkenlikteki suda yeterli akım üretir. Magnezyum anot ne kadar dayanır? Ömür, su koşullarına ve korunan alana bağlıdır. Magnezyum anot nasıl tanınır? Anot üzerinde genellikle malzeme işareti bulunur. Ağırlığı benzer boyuttaki çinko anoda göre belirgin şekilde düşüktür. İlgili Terimler Kurban Anot, Tutya, Çinko Anot, Alüminyum Anot, Katodik Koruma, Galvanik Korozyon.

Tüm terimlere dön