Denizcilik sözlüğü

Tekne Eni

Tanım

Tekne eni, teknenin en geniş noktasındaki sancak ve iskele bordaları arasındaki yatay mesafedir. İngilizcede bu ölçüye "beam" denir.

Tekne Eni Nedir?

Tekne eni, gövdenin genişliğini ifade eder. En geniş nokta genellikle teknenin ortasına yakındır. Tekne eni; stabiliteyi, iç hacmi ve marina yerini doğrudan etkiler.

En Ölçüm Türleri

Ölçü	Kısaltma	Tanım
Azami en	BOA	Tüm çıkıntılar dahil en geniş nokta
Gövde eni	BH	Gövdenin en geniş noktası
Su hattı eni	BWL	Su hattı üzerindeki en geniş nokta

BOA, İngilizce "Beam Overall" ifadesinin kısaltmasıdır. ISO 8666 standardı bu ölçülerin yöntemini tanımlar.

Tekne Eninin Etkileri

Özellik	Geniş En	Dar En
Başlangıç stabilitesi	Yüksektir	Düşüktür
İç hacim	Fazladır	Azdır
Su direnci	Artar	Azalır
Marina yeri	Daha geniş yer gerekir	Dar yere sığar
Dalgada hareket	Sert ve hızlı salınım	Yumuşak salınım

Boy/En Oranı

Boy/en oranı, tekne boyunun enine bölünmesiyle bulunur. Örnek: 12 metre boy ve 4 metre en, 3,0 oran verir. Yüksek oran dar ve uzun gövdeyi gösterir. Düşük oran geniş ve kısa gövdeyi gösterir. Katamaranlarda toplam en, iki gövdenin dış kenarları arasında ölçülür.

Karayolunda Taşıma

Tekne römorkla taşınırken en değeri belirleyicidir. Türkiye'de Karayolları Trafik Yönetmeliği, araçların azami genişliğini 2,55 metre olarak belirler. Bu sınırı aşan tekneler özel izinle taşınır. Taşıma sırasında güvenlik aracı gerekebilir.

Marina ve Bağlama

Marinalar, bağlama yerlerini boy ve en değerine göre ayırır. Geniş teknelerin iki komşu tekne arasına sığması gerekir. Usturmaçalar da bu genişliğe eklenir.

Sık Sorulan Sorular

Tekne eni stabiliteyi nasıl etkiler?

Geniş gövde, tekne yattığında daha fazla kaldırma kuvvetini yana kaydırır. Bu durum teknenin dik konuma dönme eğilimini artırır. Bu etkiye form stabilitesi denir.

Azami en neden gövde eninden fazla olabilir?

Usturmaça profili, küpeşte ve yan platformlar gövdeden dışarı taşabilir. Bu çıkıntılar azami ene dahil edilir.

Katamaran eni marina ücretini etkiler mi?

Katamaranlar aynı boydaki tek gövdeli teknelerden daha geniştir. Bazı marinalar geniş tekneler için ek ücret uygular.

İlgili Terimler

Tekne Boyu, Su Hattı Boyu, Katamaran, Deplasman, Tekne Ağırlığı, Fribord.

İlgili terimler

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Katamaran

Katamaran , birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır. Katamaran Nedir? Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır. Katamaranın Bölümleri Bölüm Açıklama Gövde İki adet; kamara ve tuvalet içerir Köprü güverte İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır Salon Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır Trampolin Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir Katamaran Türleri Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler. Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur. Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir. Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir. Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma Özellik Katamaran Tek Gövdeli Tekne Yana yatma Düşüktür Yelkenlide belirgindir Yaşam alanı Geniş tek katlı plan Gövde içinde dar plan Draft Genellikle sığdır Salma nedeniyle derindir Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina yeri Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar Dar alana sığar Manevra Özelliği Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır. Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler. Köprü Güverte Çarpması Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler. Kullanım Alanları Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır. Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir. Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur. Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı. Ağırlık Hassasiyeti Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir. İlgili Terimler Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.

Su Hattı Boyu

Su hattı boyu , teknenin su hattı üzerindeki en ön ve en arka noktaları arasındaki yatay mesafedir. Su hattı boyunun kısaltması LWL'dir. Su Hattı Boyu Nedir? LWL, İngilizce "Length Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. Su hattı boyu, teknenin suyla temas eden bölümünün uzunluğunu gösterir. Değer, teknenin yüküne göre değişir. Üreticiler genellikle tasarım yükündeki değeri verir. Su Hattı Boyu ve Toplam Boy Farkı Ölçü Kapsamı Toplam boy (LOA) Tüm çıkıntılar dahil en uç noktalar Gövde boyu (LH) Sökülebilir parçalar hariç gövde uçları Su hattı boyu (LWL) Yalnızca su hattı üzerindeki uçlar Su hattı boyu, çoğu teknede toplam boydan kısadır. Eğimli bodoslama ve aynalık bu farkı oluşturur. Gövde Hızı Deplasman gövdeli tekne ilerlerken bir dalga sistemi oluşturur. Dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde tekne kendi dalgasının içinde kalır. Bu noktadaki hıza gövde hızı denir. Yaklaşık formül: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √LWL (feet) Gövde Hızı Hesap Örnekleri Su Hattı Boyu Yaklaşık Gövde Hızı 16 ft (4,9 m) 5,4 knot 25 ft (7,6 m) 6,7 knot 36 ft (11,0 m) 8,0 knot 49 ft (14,9 m) 9,4 knot Kızaklayan gövdeler bu sınırı aşar. Gövde suyun üstüne çıktığında dalga sisteminden kurtulur. Su Hattı Boyunu Etkileyen Etkenler Yük: Tekne battıkça su hattı uzayabilir. Yatma açısı: Yelkenli yattığında bazı gövdelerde su hattı uzar. Trim: Baş veya kıçtan batma su hattı boyunu değiştirir. Gövde şekli: Dik bodoslama ve dik aynalık, su hattı boyunu toplam boya yaklaştırır. Kullanım Alanları Deplasman teknelerinde hız tahmini Deplasman/boy oranı hesabı Yarış yelkenlilerinde handikap hesabı Gövde direnci hesapları Sık Sorulan Sorular Uzun su hattı neden hız avantajı sağlar? Gövde hızı su hattı boyunun karekökü ile artar. Bu nedenle aynı tipteki iki deplasman teknesinden su hattı uzun olanın teorik hız sınırı daha yüksektir. Gövde hızı kesin bir sınır mıdır? Hayır. Formül yaklaşık bir değer verir. Hafif ve dar gövdeli tekneler bu değeri bir miktar aşabilir. Su hattı boyu nasıl ölçülür? Tekne suda iken baş ve kıçta su yüzeyinin gövdeye değdiği noktalar işaretlenir. İki nokta arasındaki yatay mesafe ölçülür. İlgili Terimler Tekne Boyu, Su Hattı, Deplasman, Tekne Gövdesi, Baş Bodoslama, Tekne Eni.

Tüm terimlere dön