Denizcilik sözlüğü

Tekne Kapasitesi

Tanım

Tekne kapasitesi, bir teknenin güvenle taşıyabileceği azami kişi sayısı ve yük miktarıdır. Kapasite değerlerini üretici belirler.

Tekne Kapasitesi Nedir?

Kapasite, teknenin stabilite ve yüzerlik sınırları içinde kalmasını sağlar. Sınırın aşılması fribordu azaltır ve devrilme riskini artırır. Kapasite değerleri tekne üzerindeki üretici plakasında yazar.

Kapasite Türleri

Tür	Tanım
Azami kişi sayısı	Seyir sırasında teknede bulunabilecek en fazla kişi
Azami yük	Kişiler, ekipman, kumanya ve sıvıların toplam kütlesi
Azami motor gücü	Teknede kullanılabilecek en yüksek motor gücü
Yatak sayısı	Konaklama için yatak kapasitesi

Yatak sayısı ile azami kişi sayısı farklı değerlerdir. Bir tekne 6 kişilik yatağa ve 10 kişilik seyir kapasitesine sahip olabilir.

İlgili Standartlar

ISO 14946: Küçük teknelerde azami yük kapasitesinin belirlenmesini düzenler. Hesapta kişi başına 75 kg kütle kullanılır.
ISO 14945: Üretici plakasında yer alacak bilgileri belirler.
ISO 12217: Stabilite değerlendirmesini, kapasite sınırlarıyla birlikte yapar.

Üretici Plakasındaki Bilgiler

ISO 14945'e göre plakada şu bilgiler bulunur:

Üretici adı
CE tasarım kategorisi
Azami kişi sayısı
Azami yük
Azami motor gücü (motorlu teknelerde)

Azami Yük Hesap Örneği

Bir teknenin azami yükü 800 kg olsun. Teknede 6 kişi bulunsun. Kişi başına 75 kg ile kişilerin toplamı 450 kg eder. Kalan 350 kg; yakıt, su ve ekipmana ayrılır. Dolu yakıt ve su tankları bu payın büyük bölümünü kullanabilir.

Ticari Teknelerde Kapasite

Ücretli yolcu taşıyan teknelerde yolcu kapasitesini idare belirler. Türkiye'de bu kapasite, liman başkanlığının düzenlediği belgelerde yer alır. Kapasite, üreticinin değerinden düşük belirlenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Azami kişi sayısı aşılırsa ne olur?

Tekne daha derine batar ve fribord azalır. Kişilerin bir tarafta toplanması teknenin yatmasına yol açar. Kaza durumunda sigorta kapsamı da etkilenebilir.

Çocuklar azami kişi sayısına dahil midir?

Evet. Azami kişi sayısı yaş ayrımı yapmaz. Her birey bir kişi olarak sayılır.

Azami motor gücünü aşmak neden risklidir?

Ağır motor kıçı batırır. Yüksek güç, gövdenin tasarım sınırlarını aşan hızlara ulaşılmasına yol açar.

İlgili Terimler

Tekne Ağırlığı, Fribord, CE Belgesi, CE Kategorisi, Deplasman, Motor Gücü.

İlgili terimler

CE Belgesi

CE belgesi , bir ürünün Avrupa Birliği mevzuatındaki temel sağlık, güvenlik ve çevre şartlarına uygun olduğunu gösteren belgeler ve işaret sistemidir. Gezi teknelerinde CE işareti, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Direktifi'ne dayanır. CE Belgesi Nedir? CE işareti, üreticinin ürünün ilgili direktife uygun olduğunu beyan ettiğini gösterir. Gezi teknelerinde bu beyan, uygunluk değerlendirmesi sonucunda yapılır. Değerlendirme, teknenin büyüklüğüne ve tasarım kategorisine göre farklı yöntemlerle gerçekleştirilir. Türkiye, bu direktifi ulusal mevzuatına aktarmıştır. 2013/53/AB Direktifinin Kapsamı Ürün Kapsam Gezi tekneleri Gövde boyu 2,5–24 metre Kişisel deniz taşıtları Jet ski gibi araçlar Bileşenler Belirli tekne bileşenleri Tahrik motorları Egzoz ve gürültü emisyonları Yarış tekneleri, kanolar ve kayaklar gibi bazı ürünler kapsam dışındadır. Uygunluk Değerlendirme Modülleri Modül Açıklama A Üreticinin iç üretim kontrolü A1 İç üretim kontrolü ve gözetimli ürün testleri B + C, D, E veya F Onaylanmış kuruluşun tip incelemesi ve üretim kontrolü G Birim doğrulama H Tam kalite güvencesi Hangi modülün kullanılacağı, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine bağlıdır. CE Belgeleri Belge İçerik AB Uygunluk Beyanı Üreticinin direktife uygunluk beyanı Üretici plakası Tasarım kategorisi, azami yük, kişi sayısı, motor gücü Kullanıcı el kitabı Güvenli kullanım bilgileri HIN Tekne kimlik numarası Tekne Kimlik Numarası (HIN) HIN, İngilizce "Hull Identification Number" ifadesinin kısaltmasıdır. Her CE işaretli teknenin gövdesinde 14 karakterlik bir kimlik numarası bulunur. Numara; ülke kodunu, üretici kodunu, seri numarasını ve üretim tarihini içerir. ISO 10087 standardı HIN biçimini tanımlar. Üretici Plakası Üretici plakası, teknenin dümen istasyonuna yakın bir yere sabitlenir. Plakada şu bilgiler yer alır: Üretici adı CE işareti Tasarım kategorisi Azami yük Azami kişi sayısı Sonradan Yapılan Değişiklikler Teknede yapılan büyük değişiklikler uygunluğu etkileyebilir. Örnek: motor gücünü artırmak veya yapıyı değiştirmek. Bu durumda yeniden değerlendirme gerekebilir. Sık Sorulan Sorular CE işareti olmayan tekne kullanılabilir mi? Direktif yürürlüğe girmeden üretilen tekneler için farklı kurallar uygulanabilir. Durum ulusal mevzuata göre değerlendirilir. CE belgesi teknenin ruhsatı mıdır? Hayır. CE belgesi ürün uygunluğunu gösterir. Ruhsat ise kayıt ve kullanım belgesidir. Kendi yaptığım teknede CE gerekir mi? Kişisel kullanım için yapılan teknelere özel kurallar uygulanır. Satış durumunda şartlar değişebilir. İlgili Terimler CE Kategorisi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Tekne Boyu, Denizcilik Ekipmanı, Tekne Güvenliği.

CE Kategorisi

CE kategorisi , bir gezi teknesinin tasarlandığı rüzgâr ve dalga koşullarını gösteren sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmaya "tasarım kategorisi" de denir. Kategoriler, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri Direktifi'nde tanımlanır. CE Kategorisi Nedir? Üretici, teknenin dayanım, stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre teknenin hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini belirler. Sonuç, A, B, C veya D harfiyle gösterilir. Kategori, teknenin üretici plakasında yazar. Tasarım Kategorileri Kategori Rüzgâr Kuvveti (Beaufort) Belirgin Dalga Yüksekliği A 8'i aşabilir 4 metreyi aşabilir B 8'e kadar 4 metreye kadar C 6'ya kadar 2 metreye kadar D 4'e kadar 0,3 metreye kadar, ara sıra 0,5 metre A kategorisinde olağanüstü koşullar kapsam dışıdır. Örnek: kasırga ve tayfun. Kategorilerin Genel Kullanımı Kategori Tipik Kullanım A Okyanus geçişleri ve uzun açık deniz seyirleri B Açık deniz seyirleri C Kıyı suları, büyük koylar, göller ve nehir ağızları D Korunaklı sular, küçük göller ve kanallar Bu tablo genel kullanımı gösterir. Kategori, coğrafi bir bölge değil, koşul sınırıdır. Belirgin Dalga Yüksekliği Belirgin dalga yüksekliği, dalgaların en yüksek üçte birinin ortalama yüksekliğidir. Tek tek dalgalar bu değerin yaklaşık iki katına ulaşabilir. Bu nedenle kategori sınırı, karşılaşılabilecek en büyük dalgayı göstermez. Kategoriyi Etkileyen Unsurlar Gövde ve güverte dayanımı Stabilite ve yüzerlik Su alma yükseklikleri Kokpit tahliyesi Kapak ve pencerelerin dayanımı Denize düşmeyi önleme donanımı Doğru Yorumlama Kategori, teknenin tasarım sınırını gösterir. Kategori sınırına yakın koşullar deneyimli mürettebat gerektirir. Teknenin bakım durumu, gerçek kabiliyeti etkiler. Aşırı yük, teknenin kategorisine uygun davranışını bozar. Tasarım Kategorisi ve Kapasite Bir tekne, farklı yük durumlarında farklı kategorilere sahip olabilir. Örnek: Az kişiyle B, çok kişiyle C kategorisi. Bu bilgi üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yer alır. Sık Sorulan Sorular C kategorisindeki tekne açık denize çıkabilir mi? Hava koşulları C kategorisi sınırları içindeyse kullanılabilir. Ancak koşulların ani değişebileceği bölgelerde risk artar. Kategori sonradan değiştirilebilir mi? Yapısal değişiklik ve yeniden değerlendirme gerekir. Kategori bilgisi nerede yazar? Üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yazar. İlgili Terimler CE Belgesi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Fribord, Tekne Güvenliği, Rüzgâr Göstergesi.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Tüm terimlere dön