Denizcilik sözlüğü

Halat Gözü

Tanım

Halat gözü, halatın ucunda oluşturulan kalıcı veya geçici halkadır. Göz, halatın baba, halka veya kilide takılmasını sağlar.

Halat Gözü Nedir?

Halat gözü, halat ucunun kendi üzerine katlanıp sabitlenmesiyle oluşur. Sabitleme ekleme, düğüm veya sıkıştırma ile yapılır. Göz, bağlama halatlarında, çapa hatlarında ve yelken halatlarında kullanılır. İngilizcede ekleme ile yapılan göze "eye splice" denir.

Göz Türleri

Tür	Yapım Yöntemi	Özellik
Ekleme göz	Halat kolları halatın içine örülür	Kalıcıdır, dayanım kaybı azdır
Düğüm göz	Kazık bağı gibi düğümle oluşturulur	Geçicidir, çözülebilir
Radansalı göz	Gözün içine metal veya plastik radansa konur	Halatı aşınmadan korur
Dikişli göz	Halat endüstriyel dikişle dikilir	Fabrika üretimidir
Sıkıştırmalı göz	Metal yüksükle preslenir	Tel halatlarda kullanılır

Radansa

Radansa, halat gözünün içine yerleştirilen oluklu halkadır. Radansa, halatın keskin bir kilit veya halka üzerinde bükülmesini önler. Bu sayede gözdeki aşınma ve dayanım kaybı azalır. Radansa paslanmaz çelik, galvaniz çelik veya naylondan üretilir. İngilizcede bu parçaya "thimble" denir.

Göz Boyutu

Gözün boyutu, kullanılacağı bağlantıya göre seçilir:

Bağlama halatı: Göz, iskeledeki babanın üzerinden rahatça geçmelidir.
Çapa hattı: Göz, radansa ve kilide uygun olmalıdır.
Yelken halatı: Göz, şakıl veya yelken köşesine uyacak küçüklükte olmalıdır.

Göz Ekleme Yapımı

Bükümlü halatta göz ekleme genel olarak şu adımlarla yapılır:

Halat ucunun kollarını belirli uzunlukta ayırın.
Gözün boyutunu belirleyin.
Her kolu halatın gövdesindeki bir kolun altından geçirin.
İşlemi birkaç tur tekrarlayın.
Kol uçlarını kesip eritin.

Örgülü halatlarda ekleme, üreticinin tarif ettiği özel tekniklerle yapılır.

Kontrol Noktaları

Göz içindeki aşınma
Radansanın yerinden çıkması
Ekleme bölgesinde gevşeme
Kolların veya kılıfın açılması

Sık Sorulan Sorular

Göz ekleme neden düğümden tercih edilir?

Ekleme, halatın kopma yükünü düğüme göre daha az düşürür. Ayrıca kalıcıdır ve takılma yapmaz.

Bağlama halatı gözü iskele babasına nasıl takılır?

Göz babaya geçirilir. Halatın diğer ucu teknedeki babaya veya koç boynuzuna bağlanır. Böylece ayar tekne üzerinden yapılır.

İki halatın gözü aynı babaya nasıl takılır?

İkinci gözün ucu, birinci gözün içinden geçirilip babaya takılır. Böylece iki halat birbirinden bağımsız çıkarılabilir.

İlgili Terimler

Halat Ekleme, Bağlama Halatı, Bükümlü Halat, Örgülü Halat, Kilit, Baba.

İlgili terimler

Baba

Baba , halatların bağlandığı dikey, silindirik ve sağlam bağlama elemanıdır. Babalar iskelelerde, rıhtımlarda ve tekne güvertelerinde bulunur. İngilizcede babaya "bollard" denir. Baba Nedir? Baba, yere veya güverteye sabitlenmiş kısa ve kalın bir direktir. Halat gözü babanın üzerine geçirilir veya halat babanın etrafına sarılır. Babanın üst kısmı genellikle genişler. Bu biçim, halatın yukarı kaymasını önler. Baba Türleri Tür Yapı Kullanım Tek baba Tek dikey silindir İskeleler ve küçük tekneler Çift baba Ortak taban üzerinde iki silindir Gemiler ve büyük yatlar Haç baba Silindirin üstünde yatay çubuk Halatın kaymasını önler Gömme baba Güverte içine çekilebilir Yat güverteleri Rıhtım babası Dökme demir veya çelik ağır gövde Ticari limanlar Kullanıldığı Yerler İskele ve rıhtımlar: Teknelerin bağlama halatları babaya takılır. Tekne güverteleri: Baş, kıç ve yan güvertede bağlama noktası oluşturur. Gemiler: Çift babalar, kalın bağlama halatlarını taşır. Römorkörler: Çekme halatları için kullanılır. Malzemeler Malzeme Kullanım Dökme demir Liman ve rıhtım babaları Dökme çelik Ağır hizmet babaları AISI 316 paslanmaz çelik Yat ve tekne babaları Alüminyum Hafif teknelerde Halatın Babaya Bağlanması Göz geçirme: Halat gözü babanın üzerine geçirilir. Sekiz dolama: Çift babada halat iki silindir arasında sekiz biçiminde dolanır. Volta: Halat babaya sarılıp kendi altından geçirilerek kilitlenir. Aynı babaya birden fazla halat gözü takılabilir. İkinci göz, birinci gözün içinden geçirilir. Bu yöntem, halatların birbirinden bağımsız alınmasını sağlar. Güvenli Çalışma Yükü Liman babaları, taşıyabilecekleri yüke göre tasarlanır. Güvenli çalışma yükü genellikle babanın üzerinde ton cinsinden yazılıdır. Yüksek yükler için ağır hizmet babaları kullanılır. Sık Sorulan Sorular Baba ile koç boynuzu arasındaki fark nedir? Baba dikey bir silindirdir. Koç boynuzu ise yatay kollu bir bağlama donanımıdır. Tekne güvertesindeki baba neden genellikle tektir? Küçük teknelerde halat yükleri düşüktür. Tek baba yeterli dayanımı sağlar ve az yer kaplar. Babaya halat nasıl hızla bırakılır? Göz, babanın üzerinden çıkarılır. Volta atılmışsa turlar ters sırayla çözülür. İlgili Terimler Bağlama Babası, Koç Boynuzu, Bağlama Halatı, Halat Gözü, Kurtağzı, İskele Usturmaçası.

Bağlama Halatı

Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.

Bükümlü Halat

Bükümlü halat , lif kollarının birbirine sarmal biçimde bükülmesiyle üretilen halattır. En yaygın türü üç kollu bükümlü halattır. Bükümlü Halat Nedir? Bükümlü halat üç aşamada oluşur. Önce lifler bükülerek iplik yapılır. Sonra iplikler bükülerek kol oluşturulur. Son olarak kollar ters yönde bükülerek halat elde edilir. Her aşamadaki ters büküm, yapıyı dengede tutar ve halatın açılmasını önler. Büküm Yönü Yön Tanım Z büküm (sağ büküm) Kollar, saat yönünde sarmal oluşturur S büküm (sol büküm) Kollar, saat yönünün tersine sarmal oluşturur Denizcilikte kullanılan bükümlü halatların büyük bölümü Z bükümlüdür. Halat sarılırken büküm yönüne uygun olarak saat yönünde sarılır. Bükümlü Halat Türleri Üç kollu halat: Üç kolun bükülmesiyle oluşur. En yaygın türdür. Dört kollu halat: Dört kol bir orta damar etrafında bükülür. Kesiti daha yuvarlaktır. Kablo bükümlü halat: Üç bükümlü halatın yeniden bükülmesiyle oluşur. Büyük gemi halatlarında kullanılır. Büküm Sertliği Sertlik Özellik Sert büküm Aşınmaya dayanıklıdır, esnekliği düşüktür Orta büküm Genel kullanım için dengelidir Yumuşak büküm Elde rahat ve esnektir, şeklini korumaz Örgülü Halatla Karşılaştırma Özellik Bükümlü Örgülü Ekleme kolaylığı Yüksek Özel teknik gerektirir Burulma eğilimi Vardır Yoktur Esneme Genellikle yüksek Yapıya göre değişir Maliyet Genellikle düşük Genellikle yüksek Aşınma kontrolü Kollar görünür, kontrol kolaydır Çekirdek kılıfın altında kalır Kullanım Alanları Çapa halatı Bağlama halatı Balıkçılık halatları Usturmaça halatı Geleneksel tekne armaları Ekleme Kolaylığı Bükümlü halatta kollar elle ayrılabilir. Ayrılan kollar halatın içinden geçirilerek göz veya ek yapılır. Bu işlem özel araç gerektirmez. Bu nedenle bükümlü halat, sahada kolay onarılır. Dolaşma Önleme Bükümlü halat, yanlış yönde sarılırsa kendi üzerine kıvrılır. Kıvrılan halat düğüm benzeri bükümler oluşturur. Halat, büküm yönüne uygun sarılarak ve rahatlatılarak saklanır. Sık Sorulan Sorular Bükümlü halat neden zamanla açılır? Yük altında halat kendi ekseni etrafında dönmeye çalışır. Ucu serbest kalan halatta bu dönme kolların açılmasına yol açar. Üç kollu halat çapa hattında kullanılır mı? Evet. Naylon üç kollu halat yüksek esnemesi nedeniyle çapa hattında yaygın kullanılır. Bükümlü halatın ucu nasıl korunur? Uç eritilir, bantlanır veya geri ekleme yapılarak sonlandırılır. İlgili Terimler Örgülü Halat, Halat Ekleme, Tekne Halatı, Naylon Halat, Halat Çapı, Halat Gözü.

Halat Ekleme

Halat ekleme , halatın kol veya liflerinin birbirinin içinden geçirilerek kalıcı bir bağlantı oluşturulmasıdır. İngilizcede bu işleme "splicing" denir. Halat Ekleme Nedir? Ekleme, düğüm kullanmadan iki halatı birleştirir veya halat ucunda göz oluşturur. Ekleme, halatın kendi yapısını kullanır. Bu nedenle bağlantı bölgesinde keskin bükülme oluşmaz. Ekleme sonrası halat, makaralardan ve kilitlerden daha rahat geçer. Ekleme Türleri Tür Amaç Özellik Göz ekleme Halat ucunda göz oluşturur En yaygın türdür Kısa ekleme İki halat ucunu birleştirir Bağlantı bölgesi kalınlaşır Uzun ekleme İki halat ucunu birleştirir Çap değişmez, makaradan geçer Geri ekleme Halat ucunu açılmaya karşı sonlandırır Uç kalınlaşır Zincir-halat ekleme Halatı zincire bağlar Irgat dişlisinden geçebilir Halat Yapısına Göre Ekleme Bükümlü halat: Kollar elle ayrılır ve halatın içine örülür. 8 kollu örgülü halat: Kol çiftleri ayrılarak örülür. 12 kollu örgülü halat: Halat ucu, halatın gövdesinin içine sokulur. Çift örgülü halat: Çekirdek ve kılıf ayrı ayrı işlenir. Kullanılan Araçlar Araç Görevi Ekleme iğnesi (fid) Kolları açar ve halatın içinden geçirir Tel iğne İnce halatlarda kolu çeker Keskin bıçak Kol uçlarını keser Halat eritici Sentetik uçları eritir Bant Kolların açılmasını geçici olarak önler Ekleme ve Düğüm Farkı Özellik Ekleme Düğüm Dayanım kaybı Düşüktür Belirgindir Kalıcılık Kalıcıdır Çözülebilir Uygulama süresi Uzundur Kısadır Makara geçişi Mümkündür Genellikle mümkün değildir Ekleme Kalitesini Etkileyen Etkenler Yeterli tur sayısı Kolların düzgün gerilmesi Halat yapısına uygun teknik Kılıf ve çekirdeğin doğru konumlandırılması Yetersiz ekleme yük altında açılabilir. Üreticiler, her halat türü için tur sayısını ve uzunluğu belirtir. Sık Sorulan Sorular Her halat eklenebilir mi? Çoğu halat eklenebilir. Ancak bazı kaplamalı veya sert örgülü halatlarda ekleme zordur. Zincir-halat eklemesi nasıl yapılır? Halat kolları zincirin son baklasından geçirilir ve halatın gövdesine geri örülür. Ek, ince ve yuvarlak kalır. Ekleme bilgisi nereden öğrenilir? Halat üreticileri ekleme kılavuzları yayımlar. Yelken ve denizcilik okulları uygulamalı eğitim verir. İlgili Terimler Halat Gözü, Bükümlü Halat, Örgülü Halat, Çapa Halatı, Dyneema Halat, Halat Kopma Yükü.

Tüm terimlere dön