Denizcilik sözlüğü

Redresör

Tanım

Redresör, alternatif akımı doğru akıma çeviren elektrik devresi veya cihazıdır. Türkçede redresöre "doğrultucu" da denir. İngilizcede bu devreye "rectifier" denir.

Redresör Nedir?

Alternatif akımın yönü saniyede birçok kez değişir. Redresör, diyotlar kullanarak akımın yalnızca tek yönde geçmesini sağlar. Çıkışta dalgalı bir doğru akım elde edilir. Kondansatör ve filtre devreleri bu dalgalanmayı azaltır.

Redresör Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Yarım dalga redresör	Tek diyot	Dalganın yalnızca yarısını kullanır
Tam dalga redresör	İki diyot ve orta uçlu trafo	Dalganın iki yarısını kullanır
Köprü redresör	Dört diyot	Trafo orta ucu gerektirmez
Üç fazlı redresör	Altı diyot	Alternatörlerde kullanılır

Diyot Köprüsü

Köprü redresör, dört diyotun özel bir düzenle bağlanmasıyla oluşur. Akımın yönü değiştiğinde farklı diyot çiftleri iletime geçer. Böylece çıkıştaki akım her zaman aynı yönde akar. Köprü redresörler küçük ve hazır modüller hâlinde üretilir.

Teknede Kullanım Alanları

Kullanım	Açıklama
Alternatör	Üç fazlı alternatif akımı doğru akıma çevirir
Akü şarj cihazı	Kıyı elektriğini akü şarjına uygun hâle getirir
Güç kaynakları	Elektronik cihazlara doğru akım sağlar
Rüzgâr jeneratörü	Ürettiği alternatif akımı doğrultur

Redresör ve Şarj Cihazı Farkı

Eski tip akü şarj cihazları, trafo ve redresörden oluşan basit devrelerdir. Bu cihazlar halk arasında da "redresör" olarak anılır. Basit redresör, akünün durumuna göre gerilimi ayarlamaz. Modern şarj cihazları ise redresöre ek olarak kademeli şarj kontrolü içerir.

Alternatördeki Diyotlar

Alternatörün içinde genellikle altı veya daha fazla diyottan oluşan bir redresör bulunur. Diyotlardan biri arızalandığında alternatörün çıkışı düşer. Arızalı diyot, akü geriliminde dalgalanmaya ve elektronik cihazlarda parazite yol açabilir.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Çıkış gerilimi düşük	Bir veya daha fazla diyot arızası
Uğultu veya parazit	Dalgalanmanın artması
Isınma	Diyot kayıpları veya yetersiz soğutma
Akü boşalıyor	Diyot kaçağı

Sık Sorulan Sorular

Redresör ile inverter arasındaki fark nedir?

Redresör AC'yi DC'ye çevirir. İnverter DC'yi AC'ye çevirir.

Alternatörde neden redresör bulunur?

Alternatör alternatif akım üretir. Aküler doğru akımla şarj olur. Bu nedenle akım doğrultulur.

Redresör tek başına aküyü güvenle şarj edebilir mi?

Kontrolsüz redresör aküyü aşırı şarj edebilir. Kademeli kontrolü olan şarj cihazları tercih edilir.

İlgili Terimler

Alternatör, Akü Şarj Cihazı, Alternatif Akım, Doğru Akım, İnverter, Konvertör.

İlgili terimler

Akü Şarj Cihazı

Akü şarj cihazı , alternatif akımı doğru akıma çevirerek aküleri kontrollü biçimde şarj eden cihazdır. Teknelerde şarj cihazı genellikle kıyı elektriği veya jeneratörle çalışır. Akü Şarj Cihazı Nedir? Şarj cihazı, 230 V alternatif akımı akünün gerektirdiği doğru akım gerilimine çevirir. Modern şarj cihazları, akünün durumuna göre akım ve gerilimi ayarlar. Bu kontrollü şarj, akü ömrünü uzatır. Denizcilik şarj cihazları nem ve titreşime dayanıklı gövdeyle üretilir. Kademeli Şarj Aşamaları Aşama Açıklama Yükleme (bulk) Cihaz azami akımı verir, gerilim yükselir Emme (absorption) Gerilim sabit tutulur, akım azalır Koruma (float) Akü dolu tutulur, düşük gerilim uygulanır Dengeleme (equalization) Bazı sulu akülerde dönemsel yüksek gerilim uygulanır Dengeleme aşaması AGM, jel ve lityum akülerde genellikle kullanılmaz. Akü Türüne Göre Profiller Her akü türü farklı şarj gerilimi ister. Şarj cihazında akü türü seçilir: Sulu kurşun asit AGM Jel LiFePO4 Yanlış profil, aküde kapasite kaybına veya hasara yol açabilir. Çok Çıkışlı Şarj Cihazları Teknelerde genellikle birden fazla akü bulunur. Çok çıkışlı şarj cihazları, her aküyü ayrı çıkıştan şarj eder. Çıkışlar birbirinden yalıtılmıştır. Bu sayede marş, servis ve baş pervanesi aküleri aynı anda şarj edilir. Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Şarj akımı Akü bankası kapasitesine göre seçilir Çıkış sayısı Teknedeki akü grubu sayısına uygun olmalıdır Akü profilleri Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir Sıcaklık sensörü Şarj gerilimini sıcaklığa göre düzeltir Koruma sınıfı Montaj yerine uygun IP sınıfı Giriş gerilimi Yerel kıyı elektriğine uygun olmalıdır Montaj Şarj cihazını kuru ve havalandırmalı bir yere monte edin. Akülere yakın konumlandırın. Her çıkışa uygun sigorta takın. Sıcaklık sensörünü akü gövdesine yerleştirin. AC girişini ISO 13297 şartlarına uygun bağlayın. Sık Sorulan Sorular Şarj cihazı sürekli açık bırakılabilir mi? Koruma aşaması olan modern cihazlar sürekli bağlı bırakılmak üzere tasarlanır. Araç akü şarj cihazı teknede kullanılabilir mi? Kısa süreli kullanılabilir. Kalıcı montaj için denizcilik tipi cihazlar önerilir. Şarj akımı nasıl seçilir? Akımın akü üreticisinin izin verdiği azami şarj akımını aşmaması gerekir. İlgili Terimler İnverter Şarj Cihazı, DC-DC Şarj Cihazı, Kıyı Elektriği, Akü Kapasitesi, AGM Akü, LiFePO4 Akü.

Alternatif Akım

Alternatif akım , yönü ve şiddeti belirli bir frekansla periyodik olarak değişen elektrik akımıdır. Kısaltması AC'dir (Alternating Current). Alternatif Akım Nedir? Alternatif akımda elektronlar bir yönde, sonra ters yönde hareket eder. Gerilim, sinüs dalgası biçiminde artıp azalır. Saniyedeki tam dalga sayısına frekans denir. Frekansın birimi hertzdir (Hz). Şebeke elektriği alternatif akımdır. Şebeke Değerleri Bölge Gerilim Frekans Türkiye ve Avrupa 230 V 50 Hz ABD ve Kanada 120 V 60 Hz Japonya 100 V 50 Hz veya 60 Hz Türkiye'de tekne tesisatlarında yaygın olarak "220 volt" ifadesi kullanılır. Güncel nominal şebeke gerilimi 230 V'tur. Teknede AC Kaynakları Kaynak Açıklama Kıyı elektriği Marinadaki şebeke bağlantısı Jeneratör Teknede yakıtla AC üretir İnverter Aküden AC üretir Teknede AC Tüketicileri Klima Elektrikli ocak ve fırın Su ısıtıcısı Çamaşır makinesi Akü şarj cihazı Prizler AC Güvenliği Alternatif akım, tekne gibi ıslak ortamlarda elektrik çarpması riski taşır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Kaçak akım rölesi: Kaçak akımda devreyi keser. Topraklama: Cihaz gövdelerini koruma iletkenine bağlar. Galvanik izolatör: Kıyı toprağından gelen galvanik akımları engeller. İzolasyon trafosu: Tekneyi kıyı elektriğinden elektriksel olarak ayırır. ISO 13297 standardı, küçük teknelerde AC tesisat şartlarını belirler. AC ve DC Karşılaştırması Özellik AC DC Yön Periyodik değişir Sabittir Teknedeki kaynak Kıyı elektriği, jeneratör, inverter Aküler Tipik gerilim 230 V 12 V veya 24 V Depolama Doğrudan depolanamaz Akülerde depolanır Sık Sorulan Sorular Farklı ülkenin kıyı elektriği tekneye zarar verir mi? Gerilim ve frekans farkı bazı cihazlara zarar verebilir. Farklı bölgelerde uygun dönüştürücü veya izolasyon trafosu kullanılır. Teknede neden kaçak akım rölesi gerekir? Islak ortamda kaçak akım, elektrik çarpmasına yol açabilir. Röle devreyi milisaniyeler içinde keser. AC akım akülerde depolanabilir mi? Hayır. Önce redresör veya şarj cihazıyla DC'ye çevrilmesi gerekir. Frekans farkı cihazları nasıl etkiler? Motorlu cihazlar ve bazı saatler frekansa göre çalışır. 60 Hz için tasarlanmış bir cihaz 50 Hz'de daha yavaş dönebilir veya ısınabilir. İlgili Terimler Doğru Akım, Kıyı Elektriği, İnverter, 220 Volt Tekne Sistemi, Redresör, Elektrik Panosu.

Alternatör

Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Tüm terimlere dön