Denizcilik sözlüğü

Pusula

Tanım

Pusula, yön belirlemek için kullanılan ve kuzeye göre açıyı gösteren seyir aracıdır. Denizcilikte pusula, teknenin başının hangi yöne baktığını gösterir.

Pusula Nedir?

Pusula, yönü 0° ile 360° arasında gösterir. 0° veya 360° kuzeyi, 90° doğuyu, 180° güneyi, 270° batıyı ifade eder. Teknenin başının pusulada gösterilen yönüne baş açısı veya "heading" denir. Pusula, elektronik cihazlar arızalandığında temel yön kaynağıdır.

Pusula Türleri

Tür	Çalışma İlkesi	Kullanım
Manyetik pusula	Mıknatıslı kart Dünya'nın manyetik alanına yönelir	Tüm teknelerde
Elektronik pusula	Manyetik sensörlerle yön ölçer	Otopilot ve elektronik sistemler
Cayro pusula	Dönen cayroskop gerçek kuzeye yönelir	Gemiler
GPS pusulası	İki GPS anteniyle yön hesaplar	Büyük tekneler ve gemiler
El pusulası	Taşınabilir, kerteriz almak için	Yedek ve kerteriz

Kuzey Kavramları

Kavram	Tanım
Gerçek kuzey	Coğrafi kuzey kutbu yönü
Manyetik kuzey	Dünya'nın manyetik kuzey kutbu yönü
Pusula kuzeyi	Pusulanın teknede gösterdiği kuzey

Varyasyon ve Deviasyon

Varyasyon (manyetik sapma): Gerçek kuzey ile manyetik kuzey arasındaki açıdır. Değer, bölgeye ve yıla göre değişir. Deniz haritasındaki pusula gülünde yazar.
Deviasyon (pusula sapması): Manyetik kuzey ile pusula kuzeyi arasındaki açıdır. Teknedeki metal ve elektrik kaynaklıdır. Baş açısına göre değişir.

Yön Dönüşümü

Gerçek yön = Pusula yönü + Deviasyon + Varyasyon

Doğu yönlü sapmalar pozitif, batı yönlü sapmalar negatif alınır.

Örnek: Pusula 100° gösteriyor. Deviasyon 2° Doğu, varyasyon 4° Doğu. Gerçek yön 106° olur.

Pusula Kullanımında Dikkat Edilenler

Pusula yakınına metal ve mıknatıslı eşya konmaz.
Telefon ve hoparlör gibi cihazlar pusula yakınında tutulmaz.
Deviasyon tablosu hazırlanır ve güncel tutulur.

Sık Sorulan Sorular

GPS varken pusula gerekli midir?

GPS hareket yönünü verir, baş yönünü vermez. Ayrıca elektrik arızasında manyetik pusula çalışmaya devam eder.

Varyasyon değeri nereden öğrenilir?

Deniz haritasındaki pusula gülünde yıl ve yıllık değişimle birlikte yazar.

Deviasyon nasıl azaltılır?

Pusula düzeltme mıknatıslarıyla ayarlanır. Kalan sapmalar tabloya yazılır.

Pusula kerteriz için nasıl kullanılır?

El pusulası sabit bir noktaya doğrultulur ve yön okunur. Bu yön haritaya çizilerek mevki belirlenir.

İlgili Terimler

Manyetik Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Otopilot, GPS.

İlgili terimler

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Elektronik Pusula

Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

GPS

GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

Manyetik Pusula

Manyetik pusula , Dünya'nın manyetik alanına yönelen mıknatıslı bir kart veya iğne ile yön gösteren pusuladır. Manyetik pusula elektrik gerektirmez. Manyetik Pusula Nedir? Manyetik pusulanın kartına mıknatıslar bağlıdır. Mıknatıslar Dünya'nın manyetik alanına göre hizalanır. Kart, manyetik kuzeyi gösterecek şekilde döner. Tekne döndükçe kart sabit kalır ve pusula gövdesi kartın etrafında döner. Gövdedeki çizgi (lubber line), teknenin baş yönünü gösterir. Manyetik Pusulanın Bölümleri Bölüm Görevi Pusula kartı Derece işaretlerini taşır, mıknatıslara bağlıdır Mıknatıslar Manyetik alana yönelir Sıvı Kartın salınımını sönümler Kardan askısı Teknenin yatmasında kartı yatay tutar Baş çizgisi Teknenin baş yönünü gösterir Kubbe Kartı ve sıvıyı korur, büyüteç etkisi yapar Düzeltme mıknatısları Deviasyonu azaltır Aydınlatma Gece okunurluğu sağlar Pusula Sıvısı Pusula gövdesi sıvıyla doldurulur. Sıvı, kartın dalgada sallanmasını yavaşlatır. Sıvı genellikle donmayan bir yağ veya alkol karışımıdır. Sıvıda hava kabarcığı oluşması, sızıntıyı gösterir. Montaj Türleri Tür Konum Gömme pusula Konsol veya bölmeye gömülü Braket pusulası Bir braket üzerinde Dümen dolabı pusulası Dümen dolabının önündeki dikme üzerinde Bölme pusulası Dikey bölmeye monte Montaj Kuralları Pusulayı baş çizgisi teknenin merkez hattına paralel olacak şekilde yerleştirin. Hoparlör, motor, akü ve kablolardan uzak tutun. Pusula aydınlatma kablolarını bükülü çift olarak döşeyin. Dümenciden kolay okunacak bir konum seçin. Bükülü çift kablo, akımın oluşturduğu manyetik alanı azaltır. Deviasyon Düzeltmesi Teknedeki metaller ve elektrik devreleri pusulayı saptırır. Pusula düzeltme işlemi şu adımlarla yapılır: Tekne farklı baş açılarında döndürülür. Pusula değeri bilinen yönlerle karşılaştırılır. Düzeltme mıknatısları ayarlanır. Kalan sapmalar deviasyon tablosuna yazılır. İlgili Standart ISO 25862, küçük teknelerde kullanılan manyetik pusulaların, baş çizgilerinin ve azimut aygıtlarının şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Pusula kartı neden yavaş döner? Sıvı, kartın hareketini sönümler. Bu özellik, dalgada okunmayı kolaylaştırır. Pusulada kabarcık oluşursa ne yapılır? Sıvı eksilmiştir. Üretici talimatına göre doldurulur veya servis ettirilir. Pusula hangi enlemlerde kullanılır? Kart, belirli bir manyetik bölge için dengelenir. Farklı bölgeler için farklı denge ayarlı pusulalar üretilir. İlgili Terimler Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Kaptan Köşkü, Otopilot.

Tüm terimlere dön