Denizcilik sözlüğü

Çapa Halatı

Tanım

Çapa halatı, çapa hattında zincirle birlikte veya tek başına kullanılan halattır. Çapa halatı, çapayı tekneye bağlar ve demirleme yükünü taşır.

Çapa Halatı Nedir?

Çapa halatı, zincire göre hafif bir çapa hattı oluşturur. Halat, teknenin baş tarafındaki ağırlığı azaltır. Halat ayrıca esneyerek dalga darbelerini sönümler. Küçük teknelerde ve kombine çapa hatlarında yaygın olarak kullanılır.

Çapa Hattı Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
Tam zincir	Yalnızca zincir	Yatlar, kayalık zemin
Kombine hat	Çapa tarafında zincir, tekne tarafında halat	Küçük ve orta boy tekneler
Tam halat	Yalnızca halat	Kayak, kano, hafif tekneler

Kombine hatta zincir, çapanın yakınında ağırlık ve aşınma dayanımı sağlar.

Halat Malzemesi

Malzeme	Özellik	Çapa Hattına Uygunluk
Naylon (poliamid)	Yüksek esneme	Uygundur
Polyester	Düşük esneme	Sınırlıdır
Polipropilen	Suda yüzer	Uygun değildir

Naylon halat, ani yükleri esneyerek emer. Polipropilen halat suyun yüzeyinde kalır ve pervaneye dolanabilir.

Halat Yapısı

Üç kollu bükümlü halat: Kolay eklenir. Esneme kabiliyeti yüksektir.
Sekiz kollu örgülü halat: Bükülmez ve dolaşmaz. Zincir kuyusuna düzgün yığılır.
Çift örgülü halat: Yüzeyi pürüzsüzdür. Ellerde daha az aşınma yapar.

Zincir-Halat Birleşimi

Zincir ve halat iki yöntemle birleştirilir:

Halat ekleme: Halat kolları zincirin son baklasından geçirilip örülür. Bu ek, ırgat dişlisinden geçebilir.
Göz ve kilit: Halat ucuna kalıplı göz yapılır ve kilitle zincire bağlanır. Bu bağlantı ırgattan geçmez.

Halat-zincir ırgatları, ekli birleşimi tek dişliyle taşıyabilir.

Aşınma Kontrolü

Halatın çapa makarasına değdiği noktayı kontrol edin.
Kayaya sürtünen bölümde kopmuş lifleri arayın.
Sertleşmiş ve rengi atmış bölümleri değiştirin.
Zincir-halat eki çevresindeki lifleri inceleyin.

Sık Sorulan Sorular

Çapa halatı hangi çapta seçilir?

Halat çapı, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Kopma yükü, teknenin demirlemede oluşturduğu yükten fazla olmalıdır. Üretici tabloları seçim için kullanılır.

Halatlı hatta neden daha fazla kaloma verilir?

Halat zincirden hafiftir ve dipte kavis oluşturmaz. Yatay çekme açısı için daha uzun hat gerekir.

Halat zincirliğe nasıl yığılır?

Örgülü halat kendiliğinden düzgün yığılır. Bükümlü halat, dolaşmayı önlemek için elle düzenlenebilir.

İlgili Terimler

Çapa Zinciri, Naylon Halat, Halat Ekleme, Kaloma, Halat Kopma Yükü, Irgat.

İlgili terimler

Halat Ekleme

Halat ekleme , halatın kol veya liflerinin birbirinin içinden geçirilerek kalıcı bir bağlantı oluşturulmasıdır. İngilizcede bu işleme "splicing" denir. Halat Ekleme Nedir? Ekleme, düğüm kullanmadan iki halatı birleştirir veya halat ucunda göz oluşturur. Ekleme, halatın kendi yapısını kullanır. Bu nedenle bağlantı bölgesinde keskin bükülme oluşmaz. Ekleme sonrası halat, makaralardan ve kilitlerden daha rahat geçer. Ekleme Türleri Tür Amaç Özellik Göz ekleme Halat ucunda göz oluşturur En yaygın türdür Kısa ekleme İki halat ucunu birleştirir Bağlantı bölgesi kalınlaşır Uzun ekleme İki halat ucunu birleştirir Çap değişmez, makaradan geçer Geri ekleme Halat ucunu açılmaya karşı sonlandırır Uç kalınlaşır Zincir-halat ekleme Halatı zincire bağlar Irgat dişlisinden geçebilir Halat Yapısına Göre Ekleme Bükümlü halat: Kollar elle ayrılır ve halatın içine örülür. 8 kollu örgülü halat: Kol çiftleri ayrılarak örülür. 12 kollu örgülü halat: Halat ucu, halatın gövdesinin içine sokulur. Çift örgülü halat: Çekirdek ve kılıf ayrı ayrı işlenir. Kullanılan Araçlar Araç Görevi Ekleme iğnesi (fid) Kolları açar ve halatın içinden geçirir Tel iğne İnce halatlarda kolu çeker Keskin bıçak Kol uçlarını keser Halat eritici Sentetik uçları eritir Bant Kolların açılmasını geçici olarak önler Ekleme ve Düğüm Farkı Özellik Ekleme Düğüm Dayanım kaybı Düşüktür Belirgindir Kalıcılık Kalıcıdır Çözülebilir Uygulama süresi Uzundur Kısadır Makara geçişi Mümkündür Genellikle mümkün değildir Ekleme Kalitesini Etkileyen Etkenler Yeterli tur sayısı Kolların düzgün gerilmesi Halat yapısına uygun teknik Kılıf ve çekirdeğin doğru konumlandırılması Yetersiz ekleme yük altında açılabilir. Üreticiler, her halat türü için tur sayısını ve uzunluğu belirtir. Sık Sorulan Sorular Her halat eklenebilir mi? Çoğu halat eklenebilir. Ancak bazı kaplamalı veya sert örgülü halatlarda ekleme zordur. Zincir-halat eklemesi nasıl yapılır? Halat kolları zincirin son baklasından geçirilir ve halatın gövdesine geri örülür. Ek, ince ve yuvarlak kalır. Ekleme bilgisi nereden öğrenilir? Halat üreticileri ekleme kılavuzları yayımlar. Yelken ve denizcilik okulları uygulamalı eğitim verir. İlgili Terimler Halat Gözü, Bükümlü Halat, Örgülü Halat, Çapa Halatı, Dyneema Halat, Halat Kopma Yükü.

Halat Kopma Yükü

Halat kopma yükü , bir halatın kopmadan dayanabildiği en yüksek çekme kuvvetidir. Değer, kilonewton (kN), dekanewton (daN) veya kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden verilir. Halat Kopma Yükü Nedir? Kopma yükü, halatın laboratuvarda koparılmasıyla ölçülür. Test, ISO 2307 standardındaki yönteme göre yapılır. Üreticiler, ürünün asgari kopma yükünü teknik belgede belirtir. Bu değere İngilizcede "Minimum Breaking Strength" (MBS) denir. Temel Kavramlar Kavram Tanım Asgari kopma yükü (MBS) Üreticinin garanti ettiği en düşük kopma değeri Ortalama kopma yükü Testlerdeki ortalama kopma değeri Çalışma yükü sınırı (WLL) Halata sürekli uygulanabilecek güvenli yük Güvenlik katsayısı MBS'nin WLL'ye oranı Çalışma Yükü Hesabı Çalışma yükü, kopma yükünün güvenlik katsayısına bölünmesiyle bulunur. Örnek: MBS değeri 20 kN olan bir halat, 5 güvenlik katsayısıyla kullanılsın. Çalışma yükü 20 ÷ 5 = 4 kN olur. Güvenlik katsayısı; kullanım alanına, yük türüne ve ilgili mevzuata göre belirlenir. Birim Dönüşümleri Birim Yaklaşık Karşılık 1 kN 102 kgf 1 daN 1,02 kgf 1 ton-kuvvet 9,81 kN Kopma Yükünü Azaltan Etkenler Düğüm: Düğüm, halatın keskin bükülmesine neden olur ve dayanımı belirgin biçimde düşürür. Ekleme: Doğru yapılmış ekleme, düğüme göre dayanımı daha az düşürür. Aşınma: Kopan lifler taşıyıcı kesiti azaltır. UV bozulması: Güneş ışığı lifleri zayıflatır. Islanma: Naylon halat ıslandığında dayanım kaybeder. Keskin kenarlar: Küçük yarıçaplı makara ve kenarlar dayanımı düşürür. Isı: Sürtünme ısısı sentetik lifleri zayıflatır. Ani Yük Dalga, rüzgâr ve düşme, halata kısa süreli yüksek yük bindirir. Bu yük, statik yükün birkaç katına ulaşabilir. Esneyen halat ani yükü azaltır. Esnemeyen halat yükü doğrudan bağlantı noktasına iletir. Sık Sorulan Sorular Kopma yükü değeri yeni halat için mi geçerlidir? Evet. Belgedeki değer yeni ve kuru halat içindir. Kullanılmış halatın dayanımı daha düşüktür. Halat hangi yük altında değiştirilmelidir? Kopma yüküne yakın yük almış halat iç hasar görmüş olabilir. Bu tür halatların değiştirilmesi önerilir. Kopma yükü halatın üzerinde yazar mı? Bazı halatlarda iç işaret bandı bulunur. Değer genellikle ambalajda ve teknik belgede yer alır. İlgili Terimler Halat Çapı, Halat Esnemesi, Halat Ekleme, Tekne Halatı, Kilit, Naylon Halat.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Kaloma

Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

Tüm terimlere dön