Denizcilik sözlüğü

Silindir Kapağı

Tanım

Silindir kapağı, motor bloğunun üstünü kapatan ve yanma odasını oluşturan motor parçasıdır. Silindir kapağı; supapları, emme ve egzoz kanallarını, buji veya enjektörleri taşır.

Silindir Kapağı Nedir?

Silindir kapağı, cıvatalarla motor bloğuna sabitlenir. Kapak ile blok arasında silindir kapağı contası bulunur. Kapak, silindirlerin üst yüzeyini kapatarak yanma odasını tamamlar. Kapağın içinde soğutma suyu kanalları da yer alır.

Silindir Kapağının Bölümleri

Bölüm	Görevi
Yanma odası	Yakıtın yandığı boşluğun üst kısmı
Emme supabı	Hava veya karışımın silindire girişini kontrol eder
Egzoz supabı	Yanmış gazların çıkışını kontrol eder
Supap yayları	Supapları kapalı konuma getirir
Emme ve egzoz kanalları	Gazların akış yolları
Buji veya enjektör yuvası	Ateşleme veya yakıt püskürtme noktası
Su kanalları	Kapağı soğutur

Malzemeler

Malzeme	Özellik
Dökme demir	Dayanıklıdır, dizel motorlarda yaygındır
Alüminyum alaşım	Hafiftir, ısıyı hızlı iletir

Silindir Kapağı Contası

Silindir kapağı contası, kapak ile blok arasındaki sızdırmazlığı sağlar. Conta üç ayrı akışkanı birbirinden ayırır:

Yanma gazları
Soğutma suyu
Motor yağı

Conta hasar gördüğünde bu akışkanlar birbirine karışabilir.

Conta Arızası Belirtileri

Belirti	Olası Anlamı
Egzozdan beyaz duman	Soğutma suyu yanma odasına geçiyor
Yağda süt kıvamı	Su yağa karışıyor
Soğutma suyunda kabarcık	Yanma gazları soğutma sistemine kaçıyor
Soğutma suyu eksilmesi	İç veya dış kaçak
Aşırı ısınma	Soğutma sisteminde basınç kaybı

Aşırı Isınmanın Etkisi

Aşırı ısınma, alüminyum kapakta çarpılmaya yol açabilir. Çarpılmış kapak contayı düzgün sıkıştıramaz. Onarımda kapak yüzeyi düzlenir ve conta yenilenir.

Kapak Cıvatalarının Sıkılması

Kapak cıvataları üreticinin belirttiği sırayla ve torkla sıkılır. Yanlış sıkma, contada sızıntıya ve kapakta çarpılmaya neden olur. Sıkma sırası genellikle ortadan dışa doğrudur.

Sık Sorulan Sorular

Silindir kapağı contası neden yanar?

En yaygın neden aşırı ısınmadır. Yanlış cıvata torku ve motor vuruntusu da contaya zarar verebilir.

Beyaz duman her zaman conta arızasını mı gösterir?

Soğuk havada çalıştırma sonrası kısa süreli beyaz buhar normal olabilir. Sürekli beyaz duman ise kontrol gerektirir.

Silindir kapağı sökülünce conta yeniden kullanılır mı?

Hayır. Silindir kapağı contası tek kullanımlıktır. Kapak her söküldüğünde yeni conta takılır.

İlgili Terimler

Motor Bloğu, Silindir, Eksantrik Mili, Enjektör, Motor Hararet Yapması, Motor Soğutma Sistemi.

İlgili terimler

Eksantrik Mili

Eksantrik mili , üzerindeki kamlar aracılığıyla motor supaplarını belirli zamanlarda açıp kapatan mildir. İngilizcede bu mile "camshaft" denir. Eksantrik Mili Nedir? Eksantrik mili, krank miline zamanlama düzeniyle bağlıdır. Mil döndükçe kamlar supap düzeneğini iter. Supap açılır ve hava veya egzoz gazı geçer. Kam geçtikten sonra yay supabı kapatır. Bu düzen, emme ve egzoz zamanlarının doğru sırayla gerçekleşmesini sağlar. Eksantrik Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Kamlar Supapları iten eksenden kaçık çıkıntılar Muylular Milin yataklarda döndüğü bölümler Zamanlama dişlisi Krank milinden hareket alır Yağ kanalları Kam yüzeylerini yağlar Krank Mili ile Zamanlama Dört zamanlı motorda her supap, krank milinin iki turunda bir kez açılır. Bu nedenle eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. İki mil arasındaki bağlantı şu yöntemlerle yapılır: Yöntem Özellik Triger kayışı Sessizdir, belirli aralıklarla değiştirilir Triger zinciri Dayanıklıdır, gergi kontrolü gerekir Dişli düzeni Ağır dizel motorlarda yaygındır Eksantrik Mili Düzenleri OHV (Overhead Valve): Eksantrik mili blokta, supaplar kapaktadır. Supaplar itici çubuklarla açılır. SOHC (Single Overhead Cam): Tek eksantrik mili silindir kapağındadır. DOHC (Double Overhead Cam): İki eksantrik mili kapaktadır. Biri emme, diğeri egzoz supaplarını kontrol eder. Triger Kayışının Önemi Triger kayışı koparsa supaplar ile pistonlar arasındaki zamanlama bozulur. Bazı motorlarda piston supaplara çarpar. Bu tür motorlara "girişimli motor" denir. Bu nedenle üreticinin belirttiği kayış değişim aralığına uyulur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Tıkırtı sesi Supap boşluğu ayarsız veya kam aşınmış Güç kaybı Kam profili aşınmış Motor çalışmıyor Triger kayışı veya zinciri kopmuş Düzensiz rölanti Zamanlama kaymış Supap Boşluğu Supap ile itici arasındaki küçük mesafeye supap boşluğu denir. Bu boşluk, ısındığında genleşen parçalara pay bırakır. Bazı motorlarda boşluk belirli aralıklarla ayarlanır. Bazı motorlarda hidrolik iticiler boşluğu kendiliğinden ayarlar. Sık Sorulan Sorular Triger kayışı ne zaman değiştirilir? Değişim aralığı üretici tarafından çalışma saati veya yıl olarak belirtilir. Eksantrik mili ile krank mili aynı hızda mı döner? Hayır. Dört zamanlı motorda eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. Dizel motorda eksantrik mili farklı mıdır? Bazı dizel motorlarda eksantrik mili, mekanik yakıt pompasını da tahrik eder. İlgili Terimler Krank Mili, Silindir Kapağı, Piston, Motor Bloğu, Motor Bakımı, Motor Devri.

Enjektör

Enjektör , yakıtı belirli basınç, zaman ve miktarda silindirin veya emme kanalının içine püskürten parçadır. Enjektör, yakıtı ince damlacıklara ayırarak yanmayı kolaylaştırır. Enjektör Nedir? Dizel motorlarda enjektör, yakıtı doğrudan yanma odasına püskürtür. Benzinli enjeksiyonlu motorlarda enjektör, yakıtı genellikle emme kanalına veya doğrudan silindire püskürtür. Püskürtmenin biçimi ve zamanı, motorun gücünü, yakıt tüketimini ve emisyonunu belirler. Enjektörün Bölümleri Bölüm Görevi Meme (nozul) Yakıtı küçük deliklerden püskürtür İğne Memeyi açar ve kapatır Yay veya selenoid İğnenin hareketini kontrol eder Yakıt girişi Yüksek basınçlı yakıtı alır Dönüş hattı bağlantısı Fazla yakıtı geri gönderir Enjektör Türleri Tür Kontrol Kullanım Mekanik enjektör Yakıt basıncı yayı iterek iğneyi açar Eski ve mekanik dizel motorlar Common rail enjektörü Elektronik ünite selenoid veya piezo elemanı sürer Modern dizel motorlar Pompa-enjektör ünitesi Pompa ve enjektör tek gövdede Bazı dizel motorlar Benzinli enjektör Elektronik ünite selenoidi sürer Enjeksiyonlu benzinli motorlar Püskürtme Kalitesi İyi bir enjektör yakıtı ince ve düzenli bir sis biçiminde püskürtür. Aşınmış veya kirlenmiş meme yakıtı damla hâlinde bırakır. Damla hâlindeki yakıt tam yanmaz. Eksik yanma kurum, duman ve güç kaybı oluşturur. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Siyah duman Kötü püskürtme, fazla yakıt Vuruntu sesi Hatalı zamanlama veya damlatma Düzensiz rölanti Silindirler arasında yakıt dengesizliği Zor çalışma Meme tıkanması Yakıt tüketiminde artış Eksik yanma Test Yöntemleri Basınç testi: Mekanik enjektör test cihazına bağlanır. Açılma basıncı ölçülür. Püskürtme gözlemi: Test cihazında püskürtme biçimi incelenir. Elektronik test: Common rail enjektörlerinde dönüş miktarı ve elektriksel değerler ölçülür. Enjektör testleri genellikle yetkili servislerde yapılır. Enjektörü Koruma Temiz yakıt kullanın. Su ayırıcı filtreyi düzenli boşaltın. Yakıt filtrelerini zamanında değiştirin. Uzun bekleme öncesi yakıt sistemini üreticinin önerisine göre hazırlayın. Sık Sorulan Sorular Enjektör temizlenebilir mi? Mekanik enjektörlerin memeleri servislerde temizlenip ayarlanabilir. Common rail enjektörleri genellikle özel cihazlarla test edilir ve gerekirse değiştirilir. Enjektör contası neden önemlidir? Conta, yanma gazlarının enjektör yuvasından sızmasını önler. Kaçak, yuvada kurum birikmesine yol açar. Yakıta katkı maddesi enjektörü korur mu? Bazı katkılar yağlayıcılık ve temizlik sağlar. Kullanım, motor üreticisinin önerisine göre yapılır. İlgili Terimler Yakıt Pompası, Yakıt Filtresi, Dizel Tekne Motoru, Silindir Kapağı, Su Ayırıcı Filtre, Silindir.

Motor Bloğu

Motor bloğu , içten yanmalı motorun silindirleri, krank milini ve soğutma kanallarını barındıran ana gövdesidir. Motorun diğer parçaları bloğa bağlanır. Motor Bloğu Nedir? Motor bloğu, döküm yöntemiyle üretilen tek parça bir yapıdır. Blok, silindirlerin içinde pistonların hareket etmesini sağlar. Alt bölümünde krank mili yatakları yer alır. Silindir çevresindeki boşluklarda soğutma suyu dolaşır. Bloğun üstüne silindir kapağı, altına karter bağlanır. Motor Bloğunun Bölümleri Bölüm Görevi Silindirler Pistonların hareket ettiği silindirik boşluklar Su ceketleri Silindirlerin çevresinde soğutma suyu kanalları Ana yataklar Krank milini taşır Yağ kanalları Yağı motor parçalarına dağıtır Karter yüzeyi Yağ karterinin bağlandığı alt yüzey Kapak yüzeyi Silindir kapağının oturduğu üst yüzey Blok Malzemeleri Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklı ve ağırdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir, dıştan takma motorlarda yaygındır Alüminyum bloklarda silindir yüzeyi genellikle çelik veya dökme demir gömlekle kaplanır. Silindir Gömlekleri Gömlek Türü Yapı Kuru gömlek Soğutma suyuyla doğrudan temas etmez Islak gömlek Dış yüzeyi doğrudan soğutma suyuyla çevrilidir Islak gömlekli motorlarda gömlek değiştirilerek silindir yenilenebilir. Silindir Düzenine Göre Bloklar Sıralı blok: Silindirler tek sırada dizilidir. V blok: Silindirler iki sıra hâlinde V biçiminde dizilidir. Boksör blok: Silindirler karşılıklı yatay dizilidir. Deniz Ortamında Blok Hasarları Hasar Neden Donma çatlağı Kışın blokta kalan suyun donması Korozyon Açık devre soğutmada deniz suyunun teması Aşırı ısınma çarpılması Soğutma arızası Su ceketi tıkanması Tuz ve kireç birikimi Kışlama ve Blok Koruması Soğuk iklimlerde blok içindeki su boşaltılır veya antifriz ile değiştirilir. Donan su genleşir ve bloğu çatlatabilir. Çatlak blok çoğunlukla onarılamaz. Sık Sorulan Sorular Motor bloğu çatlarsa ne olur? Soğutma suyu yağa veya dışarıya karışır. Motor aşırı ısınabilir ve çalışamaz hâle gelebilir. Blok numarası nerede bulunur? Seri numarası genellikle bloğun üzerindeki plakada veya dökümde yer alır. Alüminyum blok deniz suyuna dayanıklı mıdır? Alüminyum blok deniz suyunda korozyona açıktır. Bu nedenle kapalı devre soğutma ve anot koruması uygulanır. İlgili Terimler Silindir, Piston, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Kışlama.

Motor Hararet Yapması

Motor hararet yapması , motor sıcaklığının üreticinin belirlediği çalışma sınırının üzerine çıkmasıdır. Hararet, soğutma sisteminin motor ısısını yeterince uzaklaştıramadığını gösterir. Motor Hararet Yapması Nedir? Motor çalışırken sürekli ısı üretir. Soğutma sistemi bu ısıyı suya aktarır. Sistemde bir aksaklık olursa ısı birikir. Sıcaklık göstergesi yükselir ve uyarı alarmı çalar. Hararet devam ederse silindir kapağı contası, piston ve egzoz hortumu hasar görebilir. Hararetin Nedenleri Neden Açıklama Kapalı deniz suyu vanası Pompaya su gelmez Tıkalı deniz suyu süzgeci Yosun, poşet veya kir akışı keser İmpeller arızası Kırık kanatlar suyu iletemez Eşanjör tıkanması Isı aktarımı azalır Termostat arızası Termostat kapalı konumda takılı kalır Düşük iç devre sıvısı Kapalı devrede sıvı kaybı Gevşek veya kopuk kayış Pompa dönmez Pervaneye takılan cisim Motor aşırı yüklenir Su girişine yapışan poşet Gövde geçişi kapanır Belirtiler Sıcaklık göstergesinin yükselmesi Hararet alarmının çalması Egzozdan su yerine buhar çıkması Egzoz sesinin değişmesi Motor bölmesinde yanık kokusu Motorun güç kaybetmesi Seyirde Yapılacaklar Gazı azaltın ve motoru rölantiye alın. Tekne güvenli konumdaysa motoru durdurun. Egzozdan su çıkışını kontrol edin. Deniz suyu vanasının açık olduğunu doğrulayın. Deniz suyu süzgecini açıp temizleyin. Kayışı ve impelleri kontrol edin. Kapalı devrede motor soğuduktan sonra sıvı seviyesini kontrol edin. Sorun giderilmezse motoru çalıştırmayın ve yardım isteyin. Sıcak motorda genleşme tankı kapağı açılmaz. Basınçlı sıcak sıvı yaralanmaya neden olur. Hararetin Motora Etkileri Etki Sonuç Conta yanması Su ve yağ karışması Kapak çarpılması Sızdırmazlık kaybı Piston genleşmesi Silindir çizilmesi, motor sıkışması Hortum hasarı Egzoz hortumunun erimesi, su girişi Önleme Sezon başında impelleri kontrol edin. Süzgeci düzenli temizleyin. Eşanjörü periyodik olarak temizleyin. Kayış gerginliğini kontrol edin. Her çalıştırmada egzozdan su çıkışını izleyin. Sık Sorulan Sorular Hararet alarmı neden geç çalışabilir? Sensör, sıcaklığın belirli bir noktasını ölçer. Su tamamen kesildiğinde bazı bölgeler sensörden önce ısınabilir. Hararet sonrası motor çalıştırılabilir mi? Neden giderilmeden çalıştırılmaz. Hasar şüphesinde yağ ve soğutma sıvısı kontrol edilir. Sığ suda hararet neden artar? Su girişi kum, çamur veya yosun emebilir. Süzgeç hızla tıkanır. İlgili Terimler Motor Soğutma Sistemi, İmpeller, Deniz Suyu Süzgeci, Termostat, Silindir Kapağı, Kapalı Devre Soğutma.

Tüm terimlere dön