Denizcilik sözlüğü

Akü Seçici Şalter

Tanım

Akü seçici şalter, iki veya daha fazla aküden hangisinin sisteme bağlanacağını seçmeye yarayan döner şalterdir. Şalter, aküleri ayrı ayrı veya birlikte kullanma imkânı verir.

Akü Seçici Şalter Nedir?

Klasik akü seçici şalterin dört konumu vardır. Kullanıcı kolu çevirerek akü seçer. Seçilen akü hem motoru çalıştırır hem de tüketicileri besler. Alternatör de seçilen aküyü şarj eder.

Şalter Konumları

Konum	Anlamı
Kapalı (OFF)	Tüm aküler ayrılmıştır
1	Yalnızca 1 numaralı akü bağlıdır
2	Yalnızca 2 numaralı akü bağlıdır
Her İkisi (BOTH)	İki akü paralel bağlıdır

Kullanım Örneği

Motoru 1 numaralı aküyle çalıştırın.
Seyir sırasında "Her İkisi" konumuyla iki aküyü şarj edin.
Demirde 2 numaralı aküyü servis için kullanın.
1 numaralı aküyü marş için korunmuş bırakın.

Bu kullanım, kullanıcının şalteri doğru zamanda çevirmesine bağlıdır.

Kullanım Kuralları

Motor çalışırken şalter "Kapalı" konumdan geçirilmez.
Uzun süre "Her İkisi" konumunda demirde kalınmaz. Bu durumda iki akü de boşalabilir.
Farklı türdeki aküler "Her İkisi" konumunda uzun süre birlikte tutulmaz.

Kapalı konumdan geçiş, alternatörün bağlantısını keser ve diyotlara zarar verebilir. Bazı şalterlerde bu sorunu önleyen alan devresi kesme kontağı bulunur.

Acil Durumda Kullanım

Marş aküsü boşaldığında şalter "Her İkisi" veya servis aküsü konumuna alınır. Servis aküsü motoru çalıştırır. Motor çalıştıktan sonra şalter normal konumuna döndürülür.

Otomatik Sistemlerle Karşılaştırma

Özellik	Akü Seçici Şalter	Otomatik Ayırıcı
Kullanıcı müdahalesi	Gerekir	Gerekmez
Hata riski	Vardır	Düşüktür
Acil paralel bağlama	Kolaydır	Ayrı şalter gerekebilir
Maliyet	Düşüktür	Daha yüksektir

Birçok modern teknede seçici şalter yerine otomatik akü ayırıcı veya DC-DC şarj cihazı kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

"Her İkisi" konumu her zaman kullanılabilir mi?

Seyirde şarj için uygundur. Demirde servis kullanımında marş aküsünün korunması için önerilmez.

Seçici şalter hangi akım değerinde seçilir?

Marş akımı ve sürekli yük toplamına uygun değerde seçilir.

Şalter konumu yanlış bırakılırsa ne olur?

Marş aküsü servis tüketimiyle boşalabilir ve motor çalıştırılamayabilir.

İlgili Terimler

Akü Şalteri, Akü İzolatörü, Akü Ayırıcı, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.

İlgili terimler

Akü Ayırıcı

Akü ayırıcı , şarj sırasında aküleri otomatik olarak birbirine bağlayan, şarj kesildiğinde ise ayıran gerilim duyarlı röledir. İngilizcede bu cihaza "Voltage Sensitive Relay" (VSR) denir. Akü Ayırıcı Nedir? Akü ayırıcı, marş ve servis aküleri arasına bağlanır. Cihaz, akü gerilimini sürekli ölçer. Gerilim, şarj olduğunu gösteren bir eşiğin üzerine çıkınca röle kapanır. İki akü birleşir ve birlikte şarj olur. Şarj kesilip gerilim düşünce röle açılır. Aküler yeniden ayrılır. Çalışma Eşikleri Durum Açıklama Bağlanma eşiği Şarj gerilimi algılandığında röle kapanır Ayrılma eşiği Gerilim düştüğünde röle açılır Gecikme süresi Kısa gerilim dalgalanmalarında rölenin gereksiz çalışmasını önler Eşik değerleri üreticiye ve modele göre değişir. Değerler teknik belgede yer alır. Akü Ayırıcı Türleri Tür Özellik Tek yönlü ayırıcı Yalnızca marş aküsü tarafındaki şarjı algılar Çift yönlü ayırıcı Her iki taraftaki şarjı algılar Acil paralel girişli ayırıcı Düğmeyle aküleri elle birleştirir Marş kilitlemeli ayırıcı Marş sırasında aküleri ayırır Çift yönlü ayırıcı, kıyı şarj cihazı servis aküsüne bağlıyken marş aküsünün de şarj olmasını sağlar. Avantajlar Kullanıcı müdahalesi gerektirmez. Röle kapalıyken gerilim düşümü çok düşüktür. Basit kurulum gerektirir. Marş aküsünü servis tüketiminden korur. Sınırlamalar Farklı kimyadaki aküleri birlikte şarj ettiğinde uygun profil sağlayamaz. Lityum servis aküsüyle kullanımda alternatörü aşırı yükleyebilir. Röle kontakları zamanla aşınabilir. Bu nedenle lityum akülü sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir. Kurulum Ayırıcıyı akülere yakın ve kuru bir yere monte edin. Her iki akü bağlantısına uygun sigorta takın. Negatif bağlantıyı yapın. Kablo kesitini alternatör akımına göre seçin. Durum ışığının çalıştığını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Akü ayırıcı ile akü izolatörü arasındaki fark nedir? Ayırıcı röleyle çalışır ve gerilim düşümü yok denecek kadar azdır. İzolatör diyotla çalışır ve gerilim düşümü oluşturur. Akü ayırıcı aküleri sürekli bağlı tutar mı? Hayır. Yalnızca şarj gerilimi algılandığında bağlar. Ayırıcı arızalanırsa ne olur? Röle açık kalırsa servis aküsü şarj olmaz. Kapalı kalırsa aküler sürekli birleşik kalır. İlgili Terimler Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü, Alternatör.

Akü İzolatörü

Akü izolatörü , tek bir şarj kaynağının birden fazla aküyü şarj etmesini sağlarken aküler arasında akım geçişini engelleyen cihazdır. İzolatör, akülerin birbirini boşaltmasını önler. Akü İzolatörü Nedir? Teknede alternatör, marş ve servis akülerini birlikte şarj eder. İzolatör, alternatör akımını her aküye ayrı çıkışlardan iletir. Ancak akım bir aküden diğerine geri geçemez. Bu sayede servis aküsü boşaldığında marş aküsü dolu kalır. Çalışma İlkesi İzolatörün içinde her akü için tek yönlü bir eleman bulunur. Bu eleman, akımın yalnızca şarj kaynağından aküye geçmesine izin verir. Ters yöndeki akış engellenir. Klasik izolatörlerde bu eleman bir diyottur. İzolatör Türleri Tür Eleman Gerilim Düşümü Silikon diyotlu izolatör Silikon diyot Yaklaşık 0,6–0,8 V Schottky diyotlu izolatör Schottky diyot Yaklaşık 0,3–0,5 V FET izolatör Alan etkili transistör Çok düşük Gerilim Düşümü Sorunu Diyotlar, üzerinden geçen akımda gerilim düşümü oluşturur. Bu düşüm, akülere ulaşan şarj gerilimini azaltır. Düşük gerilim, akülerin tam şarj olmasını engelleyebilir. Bu sorun için şu yöntemler kullanılır: Alternatör regülatörünün akü gerilimini algılaması Düşük gerilim düşümlü FET izolatör kullanılması Alternatör çıkış geriliminin artırılması İzolatör ve Akü Ayırıcı Farkı Özellik İzolatör Akü Ayırıcı (VSR) Çalışma Sürekli tek yönlü akış Gerilime göre aküleri bağlar ve ayırır Gerilim düşümü Diyot türüne göre var Röle kapalıyken yok denecek kadar azdır Hareketli parça Yoktur Röle vardır Çift yönlü şarj Yoktur Bazı modellerde vardır VSR, İngilizce "Voltage Sensitive Relay" (gerilim duyarlı röle) ifadesinin kısaltmasıdır. Montaj Notları İzolatörü alternatör ile aküler arasına yerleştirin. Isı dağılımı için havadar bir yere monte edin. Kabloları akım değerine göre seçin. Alternatör uyarı devresinin uyumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular İzolatör lityum akülerle kullanılabilir mi? Lityum akülerin şarj ihtiyacı farklıdır. Bu sistemlerde genellikle DC-DC şarj cihazı tercih edilir. İzolatör neden ısınır? Diyotlar gerilim düşümü nedeniyle ısı üretir. Isı, akımla birlikte artar. İzolatör arızası nasıl anlaşılır? Bir akü şarj olurken diğeri şarj olmuyorsa izolatör çıkışları kontrol edilir. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, DC-DC Şarj Cihazı, Alternatör, Akü Seçici Şalter, Marş Aküsü, Servis Aküsü.

Akü Şalteri

Akü şalteri , aküyü tekne elektrik sisteminden tamamen ayıran veya bağlayan yüksek akımlı ana anahtardır. Akü şalterine "ana şalter" de denir. Akü Şalteri Nedir? Akü şalteri, akü ile sistem arasındaki ana kablo üzerinde bulunur. Şalter kapatıldığında tüm tüketiciler aküden ayrılır. Şalter, bakım, uzun süreli bekleme ve acil durumlarda kullanılır. Yangın veya kısa devre durumunda enerjinin hızla kesilmesini sağlar. Akü Şalteri Türleri Tür Özellik Döner kollu şalter Açık ve kapalı konumlu kol Anahtarlı şalter Çıkarılabilir anahtarla kullanılır Uzaktan kumandalı şalter Elektrikle açılıp kapanır Seçici şalter Birden fazla aküyü seçmeye yarar Akım Değerleri Değer Anlamı Sürekli akım Şalterin uzun süre taşıyabileceği akım Kısa süreli akım Belirli süre için taşınabilecek yüksek akım Marş akımı Marş motoru için kısa süreli akım Şalter, devrenin en yüksek sürekli akımından yüksek değerde seçilir. Montaj Yeri Aküye mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Kolay ve hızlı erişilebilir olmalıdır. Nemden ve sıçrayan sudan korunmalıdır. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model kullanılır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken marş aküsü şalterini kapatmayın. Bakım öncesi şalteri kapatın. Tekneden ayrılırken gereksiz devreleri kapatın. Sintine pompası gibi sürekli çalışması gereken devreleri şalterden önce bağlayın. Motor çalışırken şalter kapatılırsa alternatör diyotları zarar görebilir. Sürekli Bağlı Devreler Bazı devreler akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Örnek olarak otomatik sintine pompası ve yüksek su alarmı verilebilir. Bu devreler aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Bakım Şalter bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Kontak noktalarında ısınma izi arayın. Kolun rahat ve tam konumlara oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Akü şalteri yangında neden önemlidir? Elektrik kaynağının kesilmesi, kısa devreden kaynaklanan yangının büyümesini sınırlayabilir. Her aküye ayrı şalter gerekir mi? Marş ve servis aküleri için ayrı şalter kullanılması yaygın bir uygulamadır. Şalter ısınırsa ne yapılır? Gevşek bağlantı veya yetersiz akım değeri olabilir. Şalter kontrol edilip gerekirse değiştirilir. İlgili Terimler Akü Seçici Şalter, Tekne Aküsü, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Otomatik Sintine Pompası, Alternatör.

Alternatör

Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.

Tüm terimlere dön