Denizcilik sözlüğü

Seyir Haritası

Tanım

Seyir haritası, teknenin rotasını planlamak ve seyir sırasında konumunu işaretlemek için kullanılan deniz haritasıdır. Seyir haritası, navigatörün çalışma belgesidir.

Seyir Haritası Nedir?

Seyir haritası üzerinde rota çizilir, konumlar işaretlenir ve hesaplar yapılır. Navigatör harita üzerinde kurşun kalemle çalışır. Bu sayede işaretler silinip yeniden kullanılabilir. Seyir haritaları, kullanım amacına göre farklı ölçeklerde seçilir.

Seyir Haritası Türleri

Tür	Kullanım
Genel harita	Uzun mesafe rota planlaması
Kıyı haritası	Kıyı boyunca seyir
Yaklaşma haritası	Liman ve koy girişleri
Liman haritası	Liman içi manevra
Küçük tekne harita seti	Gezi teknelerine yönelik bölgesel setler

Rota Çizimi

Başlangıç ve varış noktalarını işaretleyin.
Tehlikelerden güvenli mesafede ara noktalar belirleyin.
Noktaları cetvelle birleştirin.
Her rota bacağının yönünü pusula gülünden ölçün.
Her bacağın mesafesini enlem ölçeğinden ölçün.
Rota yönlerini ve mesafeleri haritaya yazın.

Mevki Koyma Yöntemleri

Yöntem	Açıklama
GPS mevkii	GPS'ten okunan konumun haritaya işlenmesi
Kerteriz mevkii	İki veya üç sabit noktanın pusula yönlerinin kesişimi
Mesafe ve kerteriz	Bir noktanın yönü ve radar mesafesi
Parakete mevkii	Rota, hız ve süreden hesaplanan konum

Kerteriz, sabit bir noktanın tekneden görüldüğü yöndür.

Kullanılan Araçlar

Paralel cetvel veya navigasyon gönyesi
Pergel ve ayırıcı (iki uçlu pergel)
Kurşun kalem ve silgi
El pusulası (kerteriz için)
Seyir defteri

Haritaya Yazılan Bilgiler

Konum ve saat
Rota yönü ve hız
Önemli olaylar
Hava değişiklikleri

Kayıtlar seyir defterine de işlenir. Bu kayıtlar, elektronik sistem arızasında son bilinen konumu korur.

Kâğıt ve Elektronik Harita

Elektronik haritalar hızlı ve pratiktir. Kâğıt seyir haritası ise elektrik gerektirmez. Birçok kaptan iki yöntemi birlikte kullanır. Elektronik konum düzenli aralıklarla kâğıt haritaya işlenir.

Sık Sorulan Sorular

Seyir haritasına neden kurşun kalemle yazılır?

Harita yeniden kullanılabilir. Eski işaretler silinir ve yeni rota çizilir.

Mevki ne sıklıkla haritaya işlenir?

Sıklık, seyir bölgesine ve koşullara göre değişir. Kıyıya yakın ve tehlikeli bölgelerde daha sık işlenir.

Deniz mili haritada nereden ölçülür?

Rotanın bulunduğu enleme yakın yan kenar ölçeğinden ölçülür.

İlgili Terimler

Deniz Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Manyetik Pusula, GPS.

İlgili terimler

Deniz Haritası

Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Elektronik Deniz Haritası

Elektronik deniz haritası , deniz haritası bilgilerinin dijital olarak saklandığı ve elektronik ekranda gösterildiği haritadır. Elektronik haritalar chartplotter, çok fonksiyonlu ekran ve ECDIS cihazlarında kullanılır. Elektronik Deniz Haritası Nedir? Elektronik deniz haritası; kıyı çizgisini, derinlikleri, şamandıraları, fenerleri ve tehlikeleri dijital veri olarak içerir. Cihaz, bu veriyi teknenin konumuyla birlikte gösterir. Kullanıcı haritayı yakınlaştırabilir, uzaklaştırabilir ve nesneler hakkında bilgi alabilir. Harita Türleri Tür Yapı Özellik Raster harita Kâğıt haritanın taranmış görüntüsü Görünüm kâğıt haritaya benzer Vektör harita Nesnelerin ayrı veri katmanları Yakınlaştırmada keskin kalır, sorgulanabilir Vektör haritalarda her nesne ayrı bir kayıttır. Örnek: Bir şamandıraya dokunulduğunda adı, rengi ve ışık karakteri görüntülenir. Resmî ve Ticari Haritalar Tür Kaynak Kullanım ENC (Electronic Navigational Chart) Ulusal hidrografi daireleri ECDIS ve resmî kullanım Ticari vektör haritalar Navionics, C-MAP gibi sağlayıcılar Gezi tekneleri Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. İlgili Standartlar Standart Kapsam IHO S-57 ENC veri aktarım standardı IHO S-63 ENC veri koruma ve şifreleme IHO S-52 ENC görüntüleme kuralları IHO S-101 S-100 çerçevesindeki yeni nesil ENC standardı IHO, Uluslararası Hidrografi Örgütü'nün (International Hydrographic Organization) kısaltmasıdır. Ölçek ve Ayrıntı Elektronik haritalar farklı ölçeklerde veri hücrelerinden oluşur. Liman yaklaşımı için ayrıntılı, açık deniz için genel hücreler kullanılır. Haritayı aşırı yakınlaştırmak yeni ayrıntı eklemez. Bu durum, verinin olduğundan daha hassas görünmesine yol açabilir. Güncelleme Deniz haritaları sürekli değişir. Yeni şamandıralar eklenir, fenerler değişir, derinlikler güncellenir. Resmî ENC'ler düzenli güncellemelerle yenilenir. Ticari haritalar abonelik veya satın alma ile güncellenir. Denizcilere İlanlar, kâğıt haritaların güncel tutulması için yayımlanır. Sınırlamalar Bazı bölgelerde ölçüm verileri eskidir. Harita doğruluğu, kaynak verinin kalitesine bağlıdır. Ekranda gösterilmeyen katmanlar tehlikeleri gizleyebilir. Sık Sorulan Sorular Elektronik harita kâğıt haritanın yerini tutar mı? ECDIS kullanan gemilerde onaylı ENC kâğıt haritanın yerini tutabilir. Gezi teknelerinde kâğıt harita yedek olarak önerilir. Vektör harita neden daha esnektir? Nesneler ayrı katmanlarda olduğu için gösterim ayarlanabilir ve bilgi sorgulanabilir. Haritadaki derinlikler hangi seviyeye göredir? Harita datumu adı verilen referans seviyesine göredir. İlgili Terimler Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Harita Çizici, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran.

GPS

GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

Tüm terimlere dön