Denizcilik sözlüğü

Yat

Tanım

Yat, gezi, spor veya dinlenme amacıyla kullanılan ve konaklama alanı bulunan teknedir. Kelime, Felemenkçe "jacht" sözcüğünden gelir.

Yat Nedir?

Yat, yük taşımacılığında kullanılmaz. Kullanıcı yatta seyir yapar, demirler ve konaklar. Yatların çoğunda kamara, mutfak ve tuvalet bulunur. Küçük gezi teknelerinden farkı konaklama imkânıdır.

Tahrik Sistemine Göre Yat Türleri

Tür	İtiş Kaynağı	Örnek
Motoryat	Dizel veya benzinli motor	Flybridge yat, trawler
Yelkenli yat	Yelken ve yardımcı motor	Sloop, ketch
Motorsailer	Yelken ve yüksek güçlü motor	Uzun seyir tekneleri

Gövde Sayısına Göre Yat Türleri

Tek gövdeli yat: Tek bir gövdeye sahiptir.
Katamaran yat: İki paralel gövdeden oluşur.
Trimaran yat: Bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşur.

Kullanım Amacına Göre Yat Türleri

Özel yat: Sahibi ve misafirleri ticari amaç gütmeden kullanır.
Ticari yat: Kiralama (charter) hizmetinde kullanılır. Ticari yatlar ek güvenlik ve personel kurallarına uyar.

Yatın Yaşam Bölümleri

Bölüm	İşlevi
Kamara	Yatak odası olarak kullanılır
Salon	Oturma ve yemek alanıdır
Kuzine	Yemek hazırlanan mutfak bölümüdür
Tuvalet	Marin tuvalet ve lavabo içerir
Kokpit	Güvertedeki açık oturma ve dümen alanıdır

Bölüm sayısı yatın boyuna göre değişir. Örnek: 12 metrelik bir yelkenli yatta genellikle iki veya üç kamara bulunur.

Boyuta Göre Yat Sınıflandırması

Sınıf	Boy Aralığı
Küçük yat	12 metreye kadar
Orta boy yat	12–24 metre
Süperyat	24 metre ve üzeri

Bu sınıflandırma sektörde kullanılan bir uygulamadır. Resmî bir standart değildir. 24 metre sınırı, 2013/53/EU Direktifi'nin kapsam üst sınırıyla örtüşür.

Yatlarla İlgili Düzenlemeler

2013/53/EU Direktifi: Gövde boyu 2,5–24 metre olan gezi teknelerinin Avrupa Birliği pazarına giriş şartlarını belirler. CE işareti bu direktife dayanır.
ISO 12217: Stabilite ve yüzerlik değerlendirmesini tanımlar.
COLREG 1972: Seyir fenerlerini ve yol hakkı kurallarını düzenler.

Yatlarda Bulunan Temel Ekipmanlar

Çapa ve ırgat
Seyir fenerleri
VHF telsiz
Can yeleği ve can salı
Chartplotter (elektronik harita ekranı)
Sintine pompası

İlgili Terimler

Tekne, Motoryat, Yelkenli Tekne, Katamaran, Gulet, CE Kategorisi.

İlgili terimler

CE Kategorisi

CE kategorisi , bir gezi teknesinin tasarlandığı rüzgâr ve dalga koşullarını gösteren sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmaya "tasarım kategorisi" de denir. Kategoriler, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri Direktifi'nde tanımlanır. CE Kategorisi Nedir? Üretici, teknenin dayanım, stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre teknenin hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini belirler. Sonuç, A, B, C veya D harfiyle gösterilir. Kategori, teknenin üretici plakasında yazar. Tasarım Kategorileri Kategori Rüzgâr Kuvveti (Beaufort) Belirgin Dalga Yüksekliği A 8'i aşabilir 4 metreyi aşabilir B 8'e kadar 4 metreye kadar C 6'ya kadar 2 metreye kadar D 4'e kadar 0,3 metreye kadar, ara sıra 0,5 metre A kategorisinde olağanüstü koşullar kapsam dışıdır. Örnek: kasırga ve tayfun. Kategorilerin Genel Kullanımı Kategori Tipik Kullanım A Okyanus geçişleri ve uzun açık deniz seyirleri B Açık deniz seyirleri C Kıyı suları, büyük koylar, göller ve nehir ağızları D Korunaklı sular, küçük göller ve kanallar Bu tablo genel kullanımı gösterir. Kategori, coğrafi bir bölge değil, koşul sınırıdır. Belirgin Dalga Yüksekliği Belirgin dalga yüksekliği, dalgaların en yüksek üçte birinin ortalama yüksekliğidir. Tek tek dalgalar bu değerin yaklaşık iki katına ulaşabilir. Bu nedenle kategori sınırı, karşılaşılabilecek en büyük dalgayı göstermez. Kategoriyi Etkileyen Unsurlar Gövde ve güverte dayanımı Stabilite ve yüzerlik Su alma yükseklikleri Kokpit tahliyesi Kapak ve pencerelerin dayanımı Denize düşmeyi önleme donanımı Doğru Yorumlama Kategori, teknenin tasarım sınırını gösterir. Kategori sınırına yakın koşullar deneyimli mürettebat gerektirir. Teknenin bakım durumu, gerçek kabiliyeti etkiler. Aşırı yük, teknenin kategorisine uygun davranışını bozar. Tasarım Kategorisi ve Kapasite Bir tekne, farklı yük durumlarında farklı kategorilere sahip olabilir. Örnek: Az kişiyle B, çok kişiyle C kategorisi. Bu bilgi üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yer alır. Sık Sorulan Sorular C kategorisindeki tekne açık denize çıkabilir mi? Hava koşulları C kategorisi sınırları içindeyse kullanılabilir. Ancak koşulların ani değişebileceği bölgelerde risk artar. Kategori sonradan değiştirilebilir mi? Yapısal değişiklik ve yeniden değerlendirme gerekir. Kategori bilgisi nerede yazar? Üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yazar. İlgili Terimler CE Belgesi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Fribord, Tekne Güvenliği, Rüzgâr Göstergesi.

Gulet

Gulet , Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında üretilen geleneksel ahşap teknedir. Gulet, yelken donanımına sahiptir. Seyrini çoğunlukla dizel motorla yapar. Gulet Nedir? Gulet, geniş güverteli ve kamaralı bir gezi teknesidir. Bodrum, Bozburun, Marmaris ve Fethiye guletlerin üretildiği ve kullanıldığı başlıca yerlerdir. Gulet yapımı, usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir zanaattır. Guletin kökeni, bölgedeki ahşap yük ve sünger avcılığı teknelerine dayanır. Bu tekneler 20. yüzyılın ikinci yarısında gezi teknesine dönüştürüldü. Mavi Yolculuk ile İlişkisi "Mavi Yolculuk", Ege ve Akdeniz kıyılarında tekneyle yapılan çok günlü gezidir. Terim, Azra Erhat'ın 1962 yılında yayımlanan "Mavi Yolculuk" adlı kitabıyla yaygınlaştı. Guletler bu gezilerde kullanılan başlıca teknelerdir. Kıç Tipine Göre Guletler Tür Kıç Şekli Tirhandil Baş ve kıç sivri biter Aynalı kıç gulet Kıçta düz veya yuvarlak bir ayna bulunur Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha geniş alan sağlar. Gulet Yapımında Kullanılan Ağaçlar Ağaç Kullanıldığı Bölüm Kızılçam Eğriler ve kaplama İroko Omurga ve kaplama Maun İç dekorasyon Tik (teak) Güverte kaplaması Dut Eğriler Guletin Bölümleri Kıç güverte: Yemek masası ve oturma alanı bulunur. Baş güverte: Güneşlenme minderleri yer alır. Kamaralar: Ana güverte altında bulunur. Her kamarada genellikle tuvalet ve duş vardır. Kaptan köşkü: Dümen ve seyir cihazları burada yer alır. Mürettebat kamarası: Genellikle baş tarafta bulunur. Arma Yapısı Guletlerin çoğu iki direklidir. Bu yapı ketch armaya benzer. Yelken, bazı guletlerde yalnızca yardımcı itiş veya görsel amaçla kullanılır. Bakım Gereksinimleri Ahşap gövde, her sezon öncesi kalafat ve boya kontrolünden geçer. Tik güverte, düzenli temizlik ve derz bakımı ister. Su hattı altı, antifouling boya ile kaplanır. Ahşapta çürüme ve kurt hasarı kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Gulet ile yelkenli yat arasındaki fark nedir? Gulet ahşap gövdelidir ve geniş güverteye sahiptir. Seyrini çoğunlukla motorla yapar. Modern yelkenli yat genellikle fiber gövdelidir ve yelkenle seyreder. Gulet kiralamada mürettebat bulunur mu? Ticari guletler genellikle kaptan, aşçı ve tayfa ile kiralanır. Bu kiralama türüne mürettebatlı kiralama denir. Ahşap gövde neden düzenli bakım ister? Ahşap, su ve güneşle genleşir ve büzülür. Bu hareket kalafat derzlerini açar. Açılan derzlerden gövdeye su sızar. İlgili Terimler Yat, Yelkenli Tekne, Tik Güverte, Kamaralı Tekne, Kaptan Köşkü, Tekne Kışlama.

Katamaran

Katamaran , birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır. Katamaran Nedir? Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır. Katamaranın Bölümleri Bölüm Açıklama Gövde İki adet; kamara ve tuvalet içerir Köprü güverte İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır Salon Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır Trampolin Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir Katamaran Türleri Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler. Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur. Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir. Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir. Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma Özellik Katamaran Tek Gövdeli Tekne Yana yatma Düşüktür Yelkenlide belirgindir Yaşam alanı Geniş tek katlı plan Gövde içinde dar plan Draft Genellikle sığdır Salma nedeniyle derindir Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina yeri Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar Dar alana sığar Manevra Özelliği Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır. Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler. Köprü Güverte Çarpması Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler. Kullanım Alanları Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır. Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir. Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur. Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı. Ağırlık Hassasiyeti Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir. İlgili Terimler Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.

Motoryat

Motoryat , ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz. Motoryat Nedir? Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir. Gövde Tipine Göre Motoryatlar Gövde Tipi Çalışma Şekli Hız Karakteri Deplasman gövde Suyu yararak ilerler Gövde hızıyla sınırlıdır Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Orta hız Kızaklayan gövde Belirli hızda suyun üstüne çıkar Yüksek hız Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir. Motoryat Türleri Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur. Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır. Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter. Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar. Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir. Tahrik Sistemleri Sistem Açıklama Şaftlı tahrik Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür Kuyruklu tahrik (Z-drive) Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar Pod tahrik Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır Dıştan takma motor Motor kıç aynalığa bağlanır Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir. Yakıt Türü Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir. Seyir Menzili Hesabı Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır: Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir. Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir. Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır. Motoryatlarla İlgili Standartlar ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir. 2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.

Tüm terimlere dön