Denizcilik sözlüğü

Jelkot

Tanım

Jelkot, fiberglas teknenin dış yüzeyini oluşturan, pigmentli ve kıvamlaştırılmış reçine katmanıdır. Jelkot, teknenin rengini ve parlaklığını sağlar ve alttaki laminatı korur.

Jelkot Nedir?

Jelkot, kalıplama sırasında kalıba ilk uygulanan katmandır. Jelkot kısmen sertleştikten sonra arkasına cam elyaf ve reçine yatırılır. Tekne kalıptan çıkarıldığında jelkot dış yüzeyde yer alır. Jelkot genellikle polyester veya vinilester esaslıdır.

Jelkotun Görevleri

Görev	Açıklama
Görünüm	Renk ve parlaklık sağlar
UV koruması	Laminatı güneş ışığından korur
Su direnci	Laminatın suyla temasını sınırlar
Aşınma direnci	Yüzeyi sürtünmeye karşı korur

Jelkot Türleri

Tür	Kullanım
İzoftalik jelkot	Genel kullanım
İzoftalik NPG jelkot	Daha yüksek su ve UV direnci
Vinilester jelkot	Su hattı altı, ozmoz direnci
Zımparalanabilir jelkot	Onarım ve boyama öncesi
Parafinli jelkot (flowcoat)	Hava ile temasta yüzeyde sertleşir

Kalınlık

Jelkot katmanı ince bir tabakadır. Üretimde belirli bir film kalınlığı hedeflenir. Fazla ince jelkot, laminat desenini gösterir ve koruma sağlamaz. Fazla kalın jelkot, darbe ve esnemede çatlamaya eğilimlidir.

Jelkot Sorunları

Sorun	Neden
Oksitlenme	UV ışını, matlaşma ve tozlanma
Örümcek ağı çatlaklar	Darbe veya esneme
Kabarcıklar	Ozmoz
Sararma	UV ve yaşlanma
Çizik ve oyuk	Mekanik hasar

Oksitlenme

Güneş ışığı, jelkotun yüzeyindeki reçineyi parçalar. Yüzey matlaşır ve dokunulduğunda renkli toz bırakır. Hafif oksitlenme pasta ve cila ile giderilir. Ağır oksitlenmede ince zımpara gerekebilir.

Bakım

Yüzeyi tatlı suyla düzenli yıkayın.
Tekne şampuanı kullanın.
Düzenli aralıklarla cila uygulayın.
Çatlakları erken onarın.

Onarılmayan çatlaklardan laminata su girebilir.

Sık Sorulan Sorular

Jelkot boyanabilir mi?

Evet. Ağır yıpranmış jelkot, uygun hazırlıkla poliüretan boya ile boyanabilir.

Jelkot rengi neden solar?

Pigment ve reçine UV ışınında bozulur.

Jelkot ile boya arasındaki fark nedir?

Jelkot, üretimde kalıba uygulanır ve laminatla bütünleşir. Boya, sonradan yüzeye sürülür.

Jelkot kalınlığı nasıl ölçülür?

Üretimde ıslak film tarağı kullanılır. Mevcut teknede ultrasonik ölçüm cihazları kullanılabilir.

Jelkot çatlakları neden yayılır?

Altındaki laminat esnedikçe çatlak ilerler. Esneme nedeni giderilir.

İlgili Terimler

Jelkot Tamiri, Fiberglas, Polyester Reçine, Tekne Cilası, Ozmoz, Tekne Boyası.

İlgili terimler

Fiberglas

Fiberglas , cam elyafın polyester, vinilester veya epoksi reçine ile birleştirilmesiyle elde edilen kompozit malzemedir. Teknik adı "cam elyaf takviyeli plastik" (CTP) veya İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) olarak geçer. Fiberglas Nedir? Cam elyaf, eritilmiş camın ince liflere çekilmesiyle üretilir. Lifler çekme kuvvetine dayanır. Reçine, lifleri bir arada tutar ve yükü lifler arasında dağıtır. İki malzeme birlikte hafif, dayanıklı ve korozyona uğramayan bir yapı oluşturur. Günümüzde gezi teknelerinin büyük bölümü fiberglastan üretilir. Cam Elyaf Türleri Tür Özellik Keçe (CSM) Rastgele yönlü kısa lifler, kolay şekil alır Dokuma (woven roving) Kalın lifler dokunmuş, yüksek dayanım Çok eksenli kumaş Farklı yönlerde dikilmiş lifler Tek yönlü kumaş Lifler tek yönde, belirli yük yolları için Yüzey tülü İnce, yüzey kalitesi için Üretim Yöntemleri Yöntem Açıklama El yatırması Elyaf kalıba serilir ve reçine rulo ile emdirilir Püskürtme Kesilmiş elyaf ve reçine birlikte püskürtülür Vakum infüzyon Reçine, vakumla kuru elyafın içine çekilir RTM Kapalı kalıba basınçla reçine enjekte edilir Vakum infüzyon, reçine oranını azaltır ve daha hafif laminat üretir. Sandviç Yapı Sandviç yapıda iki fiberglas katmanı arasına hafif bir çekirdek yerleştirilir. Bu yapı, ağırlığı artırmadan sertliği yükseltir. Çekirdek Malzemesi Özellik PVC köpük Su emişi düşük, yaygın Balsa Yüksek basma dayanımı, ıslanırsa çürüyebilir PET köpük Geri dönüştürülebilir Petek yapı Çok hafif Laminat Katmanları Jelkot (dış yüzey) Yüzey tülü veya bariyer katmanı Yapısal elyaf katmanları Çekirdek (sandviç yapıda) İç yapısal katmanlar Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Korozyona uğramaz Ozmoz riski Kalıpla seri üretim UV ile jelkot yıpranması Onarımı mümkündür Çekirdeğe su girebilir Sık Sorulan Sorular Fiberglas tekne ne kadar dayanır? Ömür, üretim kalitesine ve bakıma bağlıdır. Fiberglas onarımı zor mudur? Küçük onarımlar uygun malzemeyle yapılabilir. Yapısal onarımlar uzmanlık gerektirir. Balsa çekirdeğe su girerse ne olur? Balsa çürüyebilir ve laminattan ayrılabilir. Islak bölge açılarak onarılır. Fiberglas gövde kaplama gerektirir mi? Su hattı altı antifouling ile korunur. İlgili Terimler Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Jelkot Tamiri, Tekne Bakımı.

Jelkot Tamiri

Jelkot tamiri , fiberglas teknenin dış yüzeyindeki jelkot katmanında oluşan çizik, çatlak, oyuk ve kırıkların onarılmasıdır. Onarımın amacı, yüzeyin su geçirmezliğini ve görünümünü geri kazandırmaktır. Jelkot Tamiri Nedir? Jelkot, darbe, sürtünme ve esneme sonucu hasar görür. Hasar yalnızca jelkotu etkiliyorsa yüzeysel onarım yeterlidir. Hasar laminata ulaşmışsa önce fiberglas onarımı yapılır. Jelkot tamiri, hasarlı bölgenin temizlenmesi, doldurulması ve yüzeyin parlatılması adımlarından oluşur. Hasar Türleri ve Yaklaşım Hasar Onarım Yaklaşımı Yüzeysel çizik Pasta ve cila Derin çizik Jelkot dolgusu ve zımpara Örümcek ağı çatlak Çatlak açılır ve doldurulur Oyuk Dolgu, jelkot ve zımpara Laminata ulaşan kırık Fiberglas onarımı ve jelkot Malzemeler Malzeme Görevi Jelkot onarım macunu Dolgu Sıvı jelkot Son kat Katalizör (MEKP) Sertleştirme Renk pigmenti Renk eşleştirme Hava kesici (PVA veya film) Yüzeyin sertleşmesini sağlar Su zımparası Düzeltme Pasta ve cila Parlatma Onarım Adımları Hasarlı bölgeyi aseton ile temizleyin. Çatlakları V biçiminde açın. Kenarları pürüzlendirin. Renk eşleştirmesini küçük bir örnekle yapın. Jelkotu katalizörle karıştırıp boşluğu hafif fazla doldurun. Yüzeyi film veya PVA ile kapatın. Sertleşmeden sonra yüzeyi kaba zımparadan inceye doğru zımparalayın. Pasta ve cila ile parlatın. Renk Eşleştirme Eski jelkot, UV etkisiyle rengini değiştirir. Fabrika rengi, mevcut yüzeyle birebir uyuşmayabilir. Pigment küçük miktarlarla eklenir. Örnek, sertleştikten sonra karşılaştırılır. Sertleşen jelkotun rengi hafif değişebilir. Zımpara Sırası Aşama Amaç Kaba kum Fazla malzemeyi alır Orta kum Yüzeyi düzeltir İnce kum Çizikleri inceltir Çok ince kum Pastaya hazırlar Su zımparası ısınmayı önler ve tozu azaltır. Örümcek Ağı Çatlaklar Bu çatlaklar genellikle esneme noktalarında oluşur. Neden giderilmeden yapılan onarımda çatlak tekrar ortaya çıkabilir. Gerekirse alttan takviye yapılır. Sık Sorulan Sorular Jelkot tamiri tekne suda iken yapılabilir mi? Su hattı üstündeki küçük onarımlar yapılabilir. Neden onarım bölgesi yapışkan kalır? Polyester jelkot havayla temasta yüzeyde tam sertleşmez. İlgili Terimler Jelkot, Fiberglas, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Tekne Cilası, Tekne Bakımı.

Ozmoz

Ozmoz , suyun yarı geçirgen bir zardan, çözünmüş madde derişimi düşük taraftan derişimi yüksek tarafa doğru geçmesidir. Ozmoz, fizikokimyanın temel kavramlarından biridir. Ozmoz Nedir? Yarı geçirgen zar, su moleküllerini geçirir ancak çözünmüş maddeleri tutar. Zarın iki tarafında farklı derişimde çözeltiler varsa su, derişimi eşitlemeye çalışır. Bu nedenle su, seyreltik taraftan derişik tarafa akar. Akış, iki taraf arasında bir basınç farkı oluşturur. Temel Kavramlar Kavram Tanım Yarı geçirgen zar Yalnızca bazı molekülleri geçiren tabaka Çözücü Çözünen maddeyi taşıyan sıvı, genellikle su Çözünen madde Tuz, şeker gibi çözünmüş maddeler Ozmotik basınç Ozmotik akışı durdurmak için gereken basınç Ozmotik Basınç Ozmotik basınç, çözeltideki çözünmüş madde derişimiyle artar. Seyreltik çözeltiler için van 't Hoff denklemi kullanılır: π = i · M · R · T Simge Anlamı π Ozmotik basınç i van 't Hoff faktörü M Molar derişim R Gaz sabiti T Mutlak sıcaklık (kelvin) Deniz suyunun ozmotik basıncı yaklaşık 25–28 bar düzeyindedir. Ters Ozmoz Ters ozmozda derişik tarafa, ozmotik basıncın üzerinde basınç uygulanır. Bu durumda su, derişik taraftan seyreltik tarafa geçer. Teknelerde kullanılan su yapıcılar bu ilkeyle çalışır. Doğadaki Örnekler Bitki kökleri topraktaki suyu ozmozla alır. Hücre zarları su dengesini ozmozla sağlar. Tuzlu suya konan sebzeler su kaybeder. Fiberglas Teknelerde Ozmoz Tekne sahipleri arasında "ozmoz" terimi, fiberglas gövdede su altında oluşan kabarcıkları ifade eder. Bu olayda jelkot, yarı geçirgen zar gibi davranır. Laminat içindeki çözünebilir maddeler derişik bir sıvı oluşturur. Su, jelkottan bu sıvıya doğru geçer ve kabarcık oluşur. Sık Sorulan Sorular Ozmoz ile difüzyon arasındaki fark nedir? Difüzyon, maddelerin genel yayılmasıdır. Ozmoz, suyun yarı geçirgen zardan geçişidir. Ozmotik basınç sıcaklıkla değişir mi? Evet. Denklemde mutlak sıcaklık doğrudan yer alır. Ozmoz yalnızca suyla mı gerçekleşir? Ozmoz, herhangi bir çözücüyle gerçekleşebilir. En yaygın örnek sudur. Ozmoz nerede kullanılır? Su arıtmada, gıda işlemede ve tıpta kullanılır. İlgili Terimler Tekne Ozmozu, Watermaker, Su Yapıcı, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Jelkot, Fiberglas.

Polyester Reçine

Polyester reçine , katalizör eklendiğinde sertleşen doymamış polyester esaslı termoset reçinedir. Fiberglas teknelerin çoğu, cam elyafın polyester reçine ile emdirilmesiyle üretilir. Polyester Reçine Nedir? Polyester reçine, stiren monomeri içinde çözünmüş polyester zincirlerinden oluşur. Katalizör eklendiğinde zincirler stiren aracılığıyla çapraz bağlanır. Reçine sertleşir ve cam elyafla birlikte kompozit malzeme oluşturur. Bu malzemeye "cam elyaf takviyeli plastik" denir. Polyester Reçine Türleri Tür Özellik Kullanım Ortoftalik polyester Ekonomik, su direnci orta Genel laminasyon İzoftalik polyester Daha yüksek su ve kimyasal direnç Gövde dış katmanları, tanklar Vinilester Polyester ile epoksi arasında özellik Ozmoz bariyeri, yüksek dayanım DCPD esaslı polyester Düşük büzülme, iyi yüzey Gövde laminasyonu Katalizör Polyester reçine, genellikle MEKP (metil etil keton peroksit) ile sertleştirilir. Katalizör oranı küçüktür ve genellikle ağırlıkça yüzde birkaç düzeyindedir. Oran, sıcaklığa ve istenen çalışma süresine göre ayarlanır. Bazı reçineler, hızlandırıcı içeren "ön hızlandırılmış" formdadır. Kullanım Alanları Fiberglas gövde ve güverte üretimi Gövde içi takviyeler Laminat onarımları Jelkotun arkasındaki laminat katmanları Epoksiye Göre Sınırlamalar Özellik Polyester Yapışma Sertleşmiş epoksiye zayıf Su geçirgenliği Epoksiden yüksek Büzülme Sertleşmede belirgin Koku Stiren nedeniyle belirgin Polyester, kendi üzerine ve sertleşmemiş polyester katmanlarına iyi bağlanır. Hava Kuruma Bazı polyester reçineler, hava ile temas eden yüzeyde tam sertleşmez. Yüzey yapışkan kalır. Son katta mum katkılı reçine veya kaplama kullanılır. Bu katkı, yüzeyi havadan ayırarak sertleşmeyi tamamlar. Güvenlik Stiren buharı solunmamalıdır. Çalışma alanı havalandırılır. Organik buhar filtreli maske kullanılır. MEKP göze ve cilde zarar verir, koruyucu gözlük takılır. Sık Sorulan Sorular Polyester reçine ile epoksi birlikte kullanılabilir mi? Epoksi, polyester üzerine uygulanabilir. Tersi önerilmez. Reçine neden sertleşmez? Katalizör oranı yanlıştır veya sıcaklık düşüktür. Polyester reçine nasıl saklanır? Serin ve karanlık bir yerde, kapağı kapalı saklanır. Raf ömrü etikette yazar. Katalizör fazla eklenirse ne olur? Reçine hızlı ısınır ve çatlayabilir. Çalışma süresi kısalır. Vinilester ne zaman tercih edilir? Su direncinin önemli olduğu dış laminat katmanlarında tercih edilir. İlgili Terimler Epoksi Reçine, Fiberglas, Jelkot, Jelkot Tamiri, Ozmoz, Tekne Ozmozu.

Tüm terimlere dön