Denizcilik sözlüğü

Akü Monitörü

Tanım

Akü monitörü, akü bankasına giren ve çıkan akımı sürekli ölçerek kalan kapasiteyi ve şarj durumunu hesaplayan cihazdır. Monitör, servis aküsünün durumunu izlemek için kullanılır.

Akü Monitörü Nedir?

Akü monitörü bir şönt ve gösterge ünitesinden oluşur. Şönt, akünün negatif kutbuna bağlanır. Tüm akım şöntten geçer. Monitör, akımı zamanla çarparak çekilen ve eklenen amper-saati sayar. Bu yönteme "Coulomb sayımı" denir.

Gösterilen Değerler

Değer	Açıklama
Şarj durumu (SoC)	Kalan kapasitenin yüzdesi
Anlık akım	Şarj veya deşarj akımı
Gerilim	Akü gerilimi
Tüketilen Ah	Tam şarjdan sonra çekilen yük
Kalan süre	Mevcut tüketimle aküyü boşaltma süresi
Güç	Anlık watt değeri

SoC, İngilizce "State of Charge" ifadesinin kısaltmasıdır.

Neden Gerekli?

Voltmetre, özellikle yük altında kalan kapasiteyi doğru göstermez. Lityum akülerde gerilim eğrisi düz olduğu için gerilim neredeyse hiç bilgi vermez. Akü monitörü, akım sayımıyla daha doğru bilgi sağlar.

Kurulum Adımları

Şöntü akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirin.
Akü negatif kutbunda başka hiçbir kablo bırakmayın.
Şöntün ölçüm kablolarını gösterge ünitesine bağlayın.
Pozitif ölçüm kablosunu sigortalı olarak akü pozitifine bağlayın.
Akü kapasitesini, türünü ve şarj parametrelerini ayarlayın.

Senkronizasyon

Akım sayımı zamanla küçük hatalar biriktirir. Monitör, akü tam şarj olduğunda kendini yeniden %100'e ayarlar. Bu işleme senkronizasyon denir. Senkronizasyon, ayarlanan şarj gerilimi ve kuyruk akımı koşulları sağlandığında gerçekleşir. Akü uzun süre tam dolmazsa hata artabilir.

Peukert ve Verim Ayarları

Kurşun asit akülerde monitör, Peukert katsayısı ve şarj verimi ayarlarını kullanır. Bu ayarlar, yüksek akımda kapasite kaybını ve şarj kayıplarını hesaba katar. Lityum aküler için bu değerler farklı ayarlanır.

Markalar

Victron Energy BMV ve SmartShunt serileri, akü monitörlerine örnektir. Birçok üretici benzer cihazlar sunar.

Sık Sorulan Sorular

Akü monitörü marş aküsünü de izler mi?

Bazı modellerde ikinci akü için gerilim girişi bulunur. Akım sayımı genellikle yalnızca ana bankada yapılır.

Şönt neden negatif kutba bağlanır?

Negatif hat ortak dönüş yoludur. Tüm akım bu noktadan geçer.

Monitör yanlış değer gösterirse ne yapılır?

Akü tam şarj edilerek senkronizasyon sağlanır. Kapasite ve parametre ayarları kontrol edilir.

İlgili Terimler

Ampermetre, Voltmetre, Akü Kapasitesi, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Bara.

İlgili terimler

Akü Kapasitesi

Akü kapasitesi , bir akünün tam şarjlı durumdan belirli koşullarda verebileceği elektrik yükü miktarıdır. Kapasite genellikle amper-saat (Ah) cinsinden ifade edilir. Akü Kapasitesi Nedir? Amper-saat, aküden bir saat boyunca çekilebilen akımı ifade eder. Örnek: 100 Ah kapasiteli akü teorik olarak 5 A akımı 20 saat boyunca verebilir. Kapasite değeri, belirli bir deşarj süresi ve sıcaklık için ölçülür. Kapasite Birimleri Birim Tanım Hesap Amper-saat (Ah) Elektrik yükü Akım × Süre Watt-saat (Wh) Enerji Ah × Gerilim Kilowatt-saat (kWh) Enerji Wh ÷ 1.000 Örnek: 12,8 V ve 200 Ah bir akü yaklaşık 2.560 Wh (2,56 kWh) enerji depolar. Farklı gerilimdeki aküleri karşılaştırmak için watt-saat kullanılır. Deşarj Oranı Kurşun asit akülerin kapasitesi genellikle 20 saatlik deşarj oranında (C20) verilir. Bu, akünün 20 saatte tamamen boşalacağı akımla ölçüm yapıldığını gösterir. Daha yüksek akım çekildiğinde kullanılabilir kapasite azalır. Peukert Etkisi Kurşun asit akülerde deşarj akımı arttıkça etkin kapasite düşer. Bu ilişkiyi Alman bilim insanı Wilhelm Peukert tanımladı. Lityum akülerde bu etki çok daha azdır. Kullanılabilir Kapasite Akü Türü Kullanılabilir Kapasite Kurşun asit (sulu, AGM, jel) Ömrü korumak için genellikle yaklaşık yarısı LiFePO4 Nominal kapasitenin büyük bölümü Kullanılabilir kapasite, akünün ömrünü kısaltmadan kullanılabilecek bölümdür. Kapasiteyi Etkileyen Etkenler Sıcaklık: Soğuk havada kapasite düşer. Yaş: Akü yaşlandıkça kapasite azalır. Deşarj akımı: Yüksek akım etkin kapasiteyi düşürür. Şarj durumu: Kısmi şarjda bekleyen kurşun asit akülerde sülfatlanma oluşur. Kapasite Hesabı Her cihazın akımını belirleyin. Günlük kullanım süresiyle çarpın. Tüm cihazların toplamını alın. Şarj olmadan geçecek gün sayısıyla çarpın. Akü türünün kullanılabilir kapasite oranına bölün. Sık Sorulan Sorular Kapasite testi nasıl yapılır? Akü tam şarj edilir. Sabit bir yükle deşarj edilerek gerilim sınıra düşene kadar geçen süre ölçülür. Paralel bağlantı kapasiteyi artırır mı? Evet. Aynı gerilimdeki aküler paralel bağlanınca Ah kapasitesi toplanır. Seri bağlantı kapasiteyi artırır mı? Seri bağlantı gerilimi artırır. Ah değeri aynı kalır, toplam enerji artar. İlgili Terimler Akü Bankası, Servis Aküsü, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, Tekne Aküsü, Ampermetre.

Ampermetre

Ampermetre , bir devreden geçen elektrik akımını amper (A) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde ampermetre, şarj akımını ve tüketimi izlemek için kullanılır. Ampermetre Nedir? Ampermetre, ölçülecek akımın geçtiği hatta seri bağlanır. Cihazın iç direnci çok düşüktür. Böylece akım ölçüm sırasında neredeyse değişmez. Yüksek akımlı devrelerde ampermetre doğrudan hatta konmaz. Bunun yerine şönt kullanılır. Şönt Şönt, değeri çok küçük ve hassas bilinen bir dirençtir. Akım şöntten geçtiğinde üzerinde küçük bir gerilim oluşur. Ampermetre bu gerilimi ölçer ve akıma çevirir. Şönt, örnek olarak "100 A / 50 mV" şeklinde tanımlanır. Bu değer, 100 A akımda şönt üzerinde 50 mV gerilim oluştuğunu gösterir. Ampermetre Türleri Tür Bağlantı Kullanım Doğrudan bağlı ampermetre Hatta seri Düşük akımlı devreler Şöntlü ampermetre Şönt üzerinden Akü ve yüksek akım hatları Pens ampermetre Kabloyu sararak, temassız Arıza tespiti Akü monitörü Şönt üzerinden Sürekli izleme DC akımı ölçebilen pens ampermetreler Hall etkisi sensörü kullanır. Bazı pens ampermetreler yalnızca AC ölçer. Teknede Ölçülen Akımlar Ölçüm Amaç Alternatör çıkışı Şarj akımını izlemek Akü bankası Net şarj veya deşarj akımını izlemek Tek tüketici Cihazın tüketimini belirlemek Kıyı elektriği AC yükü izlemek Şöntün Konumu Akü bankası için şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirilir. Bu konumda tüm şarj ve tüketim akımı şöntten geçer. Hiçbir cihaz akü negatif kutbuna doğrudan bağlanmaz. Aksi hâlde o cihazın akımı ölçülmez. Enerji Hesabında Kullanım Ampermetre ile her cihazın akımı ölçülür. Akım, kullanım süresiyle çarpılarak günlük amper-saat tüketimi hesaplanır. Bu hesap, akü kapasitesi seçiminde kullanılır. Güvenlik Ampermetre devreye paralel bağlanmaz. Paralel bağlantı kısa devre yaratır. Multimetre ile akım ölçerken doğru giriş ve kademe seçilir. Yüksek akımlarda pens ampermetre tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Ampermetre ile voltmetre arasındaki fark nedir? Ampermetre akımı, voltmetre gerilimi ölçer. Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır. Şöntün değeri nasıl seçilir? Şönt, sistemdeki en yüksek akımdan büyük değerde seçilir. Negatif değer ne anlama gelir? Akü monitörlerinde negatif değer genellikle deşarjı, pozitif değer şarjı gösterir. İlgili Terimler Voltmetre, Akü Monitörü, Bara, Akü Kapasitesi, Alternatör, Tekne Elektrik Sistemi.

Bara

Bara , birden fazla kablonun ortak bir elektrik noktasında birleştirildiği iletken metal çubuktur. İngilizcede baraya "busbar" denir. Bara Nedir? Bara, genellikle bakır veya kalaylı bakırdan üretilir. Üzerinde kabloların bağlandığı cıvatalı veya vidalı terminaller bulunur. Bara, aynı potansiyeldeki çok sayıda bağlantıyı düzenli şekilde toplar. Böylece akü kutup başında çok sayıda kablo üst üste yığılmaz. Bara Türleri Tür Görevi Pozitif bara Pozitif besleme kablolarını toplar Negatif bara Tüketicilerin negatif dönüşlerini toplar Toprak barası AC koruma iletkenlerini toplar Sigortalı bara Her çıkışta sigorta yuvası bulunur Kullanım Alanları Akü bankası çıkışı Elektrik panosu arkası Motor bölmesindeki dağıtım noktaları Elektronik cihazların negatif dönüşleri Akü Kutup Başında Kablo Yığılması Akü kutup başına çok sayıda kablo bağlamak önerilmez. Kablo pabuçları üst üste yığılınca temas zayıflar. Gevşeyen bağlantı ısınır. Bu nedenle akü çıkışı bir baraya alınır. Tüketiciler bu baradan beslenir. Akım Değeri Her baranın taşıyabileceği sürekli akım belirtilir. Bara, bağlı tüm kabloların toplam akımına uygun seçilir. Yüksek akım taşıyan baralar daha kalın kesitli ve daha büyük cıvatalıdır. Malzeme Malzeme Özellik Kalaylı bakır Korozyona dayanıklı, iletkenliği yüksek Çıplak bakır İletkenliği yüksek, zamanla oksitlenir Pirinç Daha düşük iletkenlik, düşük akımlı uygulamalar Bağlantı cıvataları ve pullar paslanmaz çelik veya kalaylı pirinçten seçilir. Montaj Kuralları Barayı yalıtkan bir taban üzerine monte edin. Pozitif barayı yalıtım kapağıyla örtün. Kablo pabuçlarını cıvata ölçüsüne göre seçin. Cıvataları üreticinin belirttiği torkla sıkın. Her bağlantıyı etiketleyin. Bakım Cıvata sıkılığını kontrol edin. Oksitlenmiş yüzeyleri temizleyin. Isınma izi görülen bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Negatif bara neden gereklidir? Tüm tüketicilerin negatif dönüşleri tek bir noktada toplanır. Bu düzen, arıza tespitini ve akım ölçümünü kolaylaştırır. Akü monitörü şöntü baraya göre nereye takılır? Şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına takılır. Böylece tüm akım şöntten geçer. Bara ile terminal bloğu aynı şey midir? Bara tüm bağlantıları ortak potansiyelde birleştirir. Terminal bloğunda her bağlantı genellikle ayrıdır. İlgili Terimler Terminal Bloğu, Akü Bankası, Sigorta Paneli, Akü Monitörü, Elektrik Panosu, Marin Elektrik Kablosu.

LiFePO4 Akü

LiFePO4 akü , katot malzemesi olarak lityum demir fosfat kullanan lityum iyon aküdür. LiFePO4 kısaltması, malzemenin kimyasal formülünden gelir. Bu akü türüne kısaca LFP akü de denir. LiFePO4 Akü Nedir? LiFePO4 akü, lityum iyon ailesinin ısıl açıdan en kararlı türlerinden biridir. Fosfat yapısı, yüksek sıcaklıkta oksijen salınımını sınırlar. Bu özellik, ısıl kaçak riskini azaltır. Bu nedenle LiFePO4 aküler teknelerde, karavanlarda ve enerji depolama sistemlerinde yaygın kullanılır. Hücre ve Akü Gerilimi Yapı Nominal Gerilim Tek hücre 3,2 V Seri bağlı 4 hücre 12,8 V Seri bağlı 8 hücre 25,6 V 12,8 V nominal gerilim, 12 V tekne sistemleriyle uyumludur. Temel Özellikler Özellik Açıklama Kullanılabilir kapasite Nominal kapasitenin büyük bölümü kullanılabilir Çevrim ömrü Kurşun asit akülerden belirgin biçimde uzundur Ağırlık Aynı kapasitede kurşun asit akünün yaklaşık üçte biri ile yarısı arasındadır Gerilim eğrisi Deşarj boyunca düz ve kararlıdır Kendi kendine deşarj Düşüktür Şarj Gereksinimleri LiFePO4 aküler kendi şarj profillerini ister. Kurşun asit profilleri bu akü için uygun değildir. Şarj gereksinimleri şunlardır: Üreticinin belirttiği azami şarj gerilimi Koruma (float) şarjının sınırlı tutulması veya kapatılması Düşük sıcaklıkta şarjın engellenmesi Azami şarj akımının aşılmaması Gerilimle Kapasite Tahmini LiFePO4 akünün gerilimi deşarj boyunca çok az değişir. Bu nedenle gerilim ölçümü kalan kapasiteyi doğru göstermez. Kalan kapasite, akım sayan bir akü monitörü veya BMS bilgisiyle izlenir. Teknede Kullanım Kuralları Denizcilik uygulamasına uygun, BMS'li akü seçin. Alternatör ile akü arasına DC-DC şarj cihazı yerleştirin. Tüm şarj kaynaklarını LiFePO4 profiline ayarlayın. Aküyü sabitleyin ve kısa devreye karşı koruyun. Aküye yakın, yüksek kesme kapasiteli sigorta takın. Sık Sorulan Sorular LiFePO4 akü ile kurşun asit akü aynı bankada kullanılır mı? Farklı gerilim ve şarj özellikleri nedeniyle aynı bankada karıştırılmaz. LiFePO4 akü ne kadar derin deşarj edilebilir? Üreticiler genellikle derin deşarja izin verir. Ömrü uzatmak için kesin değerler teknik belgede belirtilir. LiFePO4 akü kışın teknede bırakılabilir mi? Kısmi şarjda ve serin ortamda saklanması üreticiler tarafından sık önerilir. Kesin değerler belgede yer alır. İlgili Terimler Lityum Akü, Servis Aküsü, Akü Monitörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Kapasitesi, MPPT Şarj Kontrol Cihazı.

Tüm terimlere dön