Denizcilik sözlüğü

Motoryat

Tanım

Motoryat, ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz.

Motoryat Nedir?

Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir.

Gövde Tipine Göre Motoryatlar

Gövde Tipi	Çalışma Şekli	Hız Karakteri
Deplasman gövde	Suyu yararak ilerler	Gövde hızıyla sınırlıdır
Yarı kızaklayan gövde	Kısmen suyun üstüne çıkar	Orta hız
Kızaklayan gövde	Belirli hızda suyun üstüne çıkar	Yüksek hız

Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir.

Motoryat Türleri

Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur.
Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır.
Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter.
Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar.
Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir.

Tahrik Sistemleri

Sistem	Açıklama
Şaftlı tahrik	Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür
Kuyruklu tahrik (Z-drive)	Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar
Pod tahrik	Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır
Dıştan takma motor	Motor kıç aynalığa bağlanır

Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir.

Yakıt Türü

Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir.

Seyir Menzili Hesabı

Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır:

Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir.
Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir.

Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır.

Motoryatlarla İlgili Standartlar

ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir.
2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler.

İlgili Terimler

Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.

İlgili terimler

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Kaptan Köşkü

Kaptan köşkü , teknenin dümen ve seyir cihazlarının bulunduğu kapalı veya yarı kapalı bölümdür. Kaptan, tekneyi buradan yönetir. Kaptan Köşkü Nedir? Kaptan köşkü, teknenin seyir merkezidir. Dümen, motor kumandaları ve elektronik cihazlar burada toplanır. İngilizcede bu bölüme "wheelhouse" veya "pilothouse" denir. Büyük gemilerde aynı işlevi "köprüüstü" görür. Kaptan Köşkünde Bulunan Cihazlar Cihaz Görevi Dümen dolabı Teknenin yönünü kontrol eder Motor kumanda kolları Gaz ve vites kontrolünü sağlar Chartplotter Elektronik deniz haritasını ve konumu gösterir Radar Diğer tekneleri ve kıyıyı algılar VHF telsiz Diğer teknelerle ve kıyıyla iletişim sağlar Otopilot Tekneyi belirlenen rotada tutar Pusula Teknenin yönünü gösterir Motor göstergeleri Devir, sıcaklık ve yağ basıncını gösterir Kaptan Köşkü Türleri Kapalı kaptan köşkü: Dört tarafı camla çevrilidir. Trawler ve explorer yatlarda yaygındır. Hardtop: Üstü kapalı, yanları açık veya kısmen kapalıdır. Flybridge: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir açık dümen istasyonudur. Görüş Alanı Kaptan, dümenden çevreyi engelsiz görebilmelidir. ISO 11591 standardı, küçük teknelerde dümen başından görüş alanı şartlarını belirler. Kör noktalar, çatışma riskini artırır. Gece Seyri Gece seyrinde kaptan köşkündeki ışıklar kısılır. Parlak ekranlar ve ışıklar göz uyumunu bozar. Ekranlarda gece modu veya kırmızı ışık kullanılır. İkinci Dümen İstasyonu Bazı teknelerde iki dümen istasyonu bulunur. Kaptan köşkü kötü havada kullanılır. Flybridge, iyi havada geniş görüş sağlar. İki istasyon arasında kumanda devri yapılır. Sık Sorulan Sorular Kaptan köşkü ile köprüüstü aynı şey midir? İkisi de seyir yönetim merkezidir. "Köprüüstü" terimi büyük gemiler için kullanılır. "Kaptan köşkü" daha çok tekne ve yatlar için kullanılır. Flybridge kaptan köşkünün yerini tutar mı? Flybridge açık bir dümen istasyonudur. Kötü havada ve gece kapalı kaptan köşkü daha korunaklıdır. Bu nedenle iki istasyon birlikte bulunur. Kaptan köşkünde hangi belgeler bulundurulur? Tekne ruhsatı, mürettebat belgeleri ve sigorta belgesi kaptan köşkünde erişilebilir yerde tutulur. Kâğıt deniz haritası ve seyir defteri de genellikle burada saklanır. İlgili Terimler Dümen, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz, Otopilot, Pusula.

Kuyruklu Motor

Kuyruklu motor , motorun gövde içinde, tahrik ayağının ise kıç aynalığın dışında bulunduğu tahrik sistemidir. Bu sisteme "Z tahrik" veya "stern drive" da denir. Kuyruklu Motor Nedir? Kuyruklu sistemde motor, kıç aynalığın hemen önüne yerleştirilir. Güç, aynalıktan geçen bir bağlantı ile dışarıdaki ayak ünitesine iletilir. Ayak ünitesi dıştan takma motorun alt kısmına benzer. Ünite sağa sola dönerek dümen görevi görür. Yukarı-aşağı hareketle trim yapılır. Sistem, güç akışının Z harfine benzer yön değiştirmesi nedeniyle "Z tahrik" olarak adlandırılır. Tarihçe Volvo Penta, 1959 yılında Aquamatic adıyla kuyruklu tahrik sistemini piyasaya sundu. Sistem, içten takma motorun gücünü dıştan takma motorun manevra kabiliyetiyle birleştirdi. Bugün Volvo Penta ve Mercury MerCruiser başlıca üreticilerdir. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Motor Gövde içinde güç üretir Aynalık montaj plakası Ayak ünitesini aynalığa bağlar Körükler Aynalık geçişini su geçirmez tutar Ayak ünitesi Dişlileri ve pervaneyi taşır Trim silindirleri Ayağın açısını ayarlar Dümen sistemi Ayağı sağa sola döndürür Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Ayak dönerek yön verir, manevra kolaydır Körük bakımı gerekir Trim ile seyir açısı ayarlanır Ayak ünitesi korozyona açıktır Ayak kaldırılarak sığ suya girilebilir Ayak ünitesi darbe hasarına açıktır Motor kıça yakın, iç hacim artar Yüksek güçlerde sınırlıdır Körük Bakımı Körük, kauçuktan üretilen esnek bir kılıftır. Körük yırtılırsa motor bölmesine su girer. Körükler zamanla sertleşir ve çatlar. Üreticiler belirli aralıklarla körük değişimini önerir. Kontrol, tekne karadayken ayak ünitesi sağa sola ve yukarı aşağı hareket ettirilerek yapılır. Korozyon Koruması Ayak ünitesi genellikle alüminyum alaşımdır. Alüminyum, deniz suyunda galvanik korozyona açıktır. Ünite üzerindeki kurban anotlar düzenli olarak değiştirilir. Bakır içerikli antifouling boya ayak ünitesine sürülmez. Çift Pervaneli Ayak Bazı ayak ünitelerinde aynı eksende ters yönde dönen iki pervane bulunur. Bu tasarım, pervane yürüme etkisini azaltır ve itişi artırır. Volvo Penta bu sistemi "Duoprop" adıyla üretir. Sık Sorulan Sorular Kuyruklu motor ile dıştan takma motor arasındaki fark nedir? Kuyruklu motorda motor gövde içindedir. Dıştan takma motorda motor da teknenin dışındadır. Ayak ünitesi yağı neden kontrol edilir? Yağda su bulunması keçe arızasını gösterir. Sütlü görünen yağ, su girişinin belirtisidir. Kuyruklu motor uzun süre suda bırakılabilir mi? Bırakılabilir, ancak ayak ünitesinde deniz canlısı tutunması ve korozyon artar. Kullanılmadığında ayak yukarı kaldırılır. İlgili Terimler İçten Takma Motor, Dıştan Takma Motor, Trim, Motor Anodu, Galvanik Korozyon, Şaftlı Motor.

Motorlu Tekne

Motorlu tekne , ana itiş gücünü bir motordan alan teknedir. Motor, pervaneyi veya su jetini çalıştırarak tekneyi ilerletir. Motorlu Tekne Nedir? Motorlu tekne, rüzgâr veya kürek gücüne ihtiyaç duymaz. COLREG 1972 Kural 3, makine gücüyle ilerleyen her deniz aracını "makine gücüyle yürütülen tekne" olarak tanımlar. Yelkenli tekne motorla seyrederken de bu sınıfa girer. Motor Yerleşimine Göre Türler Tür Motorun Konumu Tipik Kullanım Dıştan takma motorlu Kıç aynalığın dışında Şişme bot, küçük gezi teknesi İçten takma şaftlı Gövde içinde, şaftla bağlı Motoryat, balıkçı teknesi Kuyruklu (Z-drive) Motor içeride, tahrik dışarıda Sport cruiser Jet tahrikli Gövde içinde, su jetiyle iter Jet ski, sığ su teknesi Pod tahrikli Gövde altında döner üniteler Büyük motoryat Yakıt Türüne Göre Türler Benzinli: Dıştan takma motorlarda yaygındır. Dizel: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde kullanılır. Elektrikli: Aküden beslenen elektrik motoruyla çalışır. Hibrit: İçten yanmalı motor ile elektrik motorunu birlikte kullanır. Gövde Tipine Göre Türler Deplasman gövde: Suyu yararak düşük hızda ilerler. Kızaklayan gövde: Hız arttıkça suyun üstüne çıkar. Yarı kızaklayan gövde: İki davranışı birlikte gösterir. Motor Gücü Birimleri Motor gücü kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) ile ifade edilir. 1 kW yaklaşık 1,36 metrik beygir gücüne eşittir. Örnek: 100 kW'lık bir motor yaklaşık 136 metrik beygir gücü üretir. Kullanım Alanları Gezi ve su sporları Amatör ve ticari balıkçılık Yolcu taşımacılığı Marina ve liman hizmetleri Sahil güvenlik ve kurtarma Temel Ekipmanlar Akü ve şarj sistemi Yakıt tankı ve yakıt filtresi Sintine pompası Seyir fenerleri Yangın söndürücü Seyir Fenerleri COLREG 1972 Kural 23, seyir hâlindeki motorlu teknelerin fenerlerini belirler: Fener Renk Konum Silyon feneri Beyaz Direk üzerinde, ileriye bakar Sancak feneri Yeşil Sağ borda İskele feneri Kırmızı Sol borda Pupa feneri Beyaz Kıç Boyu 12 metreden kısa tekneler, silyon ve pupa feneri yerine her yönden görünür tek bir beyaz fener kullanabilir. İlgili Terimler Tekne, Motoryat, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Seyir Feneri, Beygir Gücü.

Tüm terimlere dön