Denizcilik sözlüğü

GPS

Tanım

GPS, uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır.

GPS Nedir?

GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar.

Çalışma İlkesi

Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar.
Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer.
Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur.
En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır.

Bu yönteme trilaterasyon denir.

GPS'in Bölümleri

Bölüm	Açıklama
Uzay bölümü	Yörüngedeki uydular
Kontrol bölümü	Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir
Kullanıcı bölümü	Alıcı cihazlar

GNSS Sistemleri

GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir.

Sistem	İşleten Ülke veya Birlik
GPS	Amerika Birleşik Devletleri
GLONASS	Rusya
Galileo	Avrupa Birliği
BeiDou	Çin

Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır.

Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri

Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır.

SBAS	Bölge
WAAS	Kuzey Amerika
EGNOS	Avrupa
MSAS	Japonya

Denizcilikte GPS Verileri

Veri	Kısaltma	Anlamı
Konum	Lat/Lon	Enlem ve boylam
Yer üstü hızı	SOG	Zemine göre hız
Yer üstü rotası	COG	Zemine göre hareket yönü
Zaman	UTC	Koordineli Evrensel Zaman

Sınırlamalar

Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir.
Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir.
GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir.

Sık Sorulan Sorular

GPS internet gerektirir mi?

Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır.

GPS ile GNSS aynı şey midir?

GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar.

GPS harita içerir mi?

GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır.

İlgili Terimler

Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

İlgili terimler

AIS

AIS , gemi ve teknelerin kimlik, konum, rota ve hız bilgilerini VHF radyo frekansları üzerinden otomatik olarak yayınladığı sistemdir. AIS, İngilizce "Automatic Identification System" (Otomatik Tanımlama Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. AIS Nedir? AIS cihazı, GPS'ten aldığı konumu ve teknenin kimlik bilgilerini belirli aralıklarla yayınlar. Çevredeki AIS alıcıları bu yayınları alır. Alınan bilgiler chartplotter veya radar ekranında hedef simgeleri olarak gösterilir. Sistem, görüş mesafesinin ötesindeki gemileri tanımlamayı sağlar. AIS Frekansları AIS, deniz VHF bandındaki iki kanalı kullanır: Kanal Frekans AIS 1 (87B) 161,975 MHz AIS 2 (88B) 162,025 MHz Yayınlanan Bilgiler Bilgi Türü Örnekler Statik bilgiler MMSI, gemi adı, çağrı işareti, boy, en, tür Dinamik bilgiler Konum, yer üstü hız, yer üstü rota, baş açısı Sefer bilgileri Varış limanı, tahmini varış zamanı, draft AIS Sınıfları Özellik Class A Class B Kullanıcı SOLAS gemileri Gezi tekneleri ve küçük tekneler Çıkış gücü 12,5 W 2 W (SO tipi 5 W) Yayın sıklığı Hıza göre sık Daha seyrek Erişim yöntemi SOTDMA CSTDMA veya SOTDMA SOLAS Zorunluluğu SOLAS Bölüm V, Kural 19, belirli gemilerde AIS bulundurulmasını zorunlu tutar: Uluslararası seferlerde 300 GT ve üzeri gemiler Uluslararası olmayan seferlerde 500 GT ve üzeri yük gemileri Boyutundan bağımsız olarak tüm yolcu gemileri Gezi teknelerinde AIS kullanımı ulusal mevzuata göre değişir. AIS Cihaz Türleri Tür İşlev AIS alıcısı Yalnızca diğer gemileri gösterir AIS vericisi / transponder Hem alır hem kendi bilgisini yayınlar AIS-SART Can salında acil durum konumu yayınlar AIS MOB vericisi Denize düşen kişinin konumunu yayınlar Sınırlamalar AIS'i olmayan tekneler ekranda görünmez. Yanlış girilmiş statik bilgiler hatalı tanımlamaya yol açar. AIS kapatılabilir. AIS, radar ve gözcülüğün yerini tutmaz. Sık Sorulan Sorular AIS bilgileri internetten görülebilir mi? Bazı internet siteleri kıyı istasyonlarından topladıkları AIS verilerini yayınlar. AIS kullanmak için lisans gerekir mi? Verici kullanımı için MMSI numarası ve telsiz istasyonu ruhsatı gerekir. AIS menzili ne kadardır? Menzil, anten yüksekliğine bağlıdır. VHF dalgaları görüş hattında yayılır. İlgili Terimler AIS Alıcısı, AIS Vericisi, AIS Transponder, MMSI Numarası, VHF Telsiz, SOLAS.

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Deniz GPS'i

Deniz GPS'i , teknelerde konum belirleme ve seyir için kullanılan, deniz ortamına uygun GPS alıcısıdır. Deniz GPS'leri, konumu enlem ve boylam olarak gösterir ve seyir işlevleri sunar. Deniz GPS'i Nedir? Deniz GPS'i, uydulardan aldığı sinyallerle teknenin konumunu hesaplar. Cihaz, bu konumu ekranda veya bağlı diğer cihazlarda gösterir. Deniz GPS'leri suya, neme ve titreşime dayanıklı gövdeyle üretilir. Birçok model GPS'e ek olarak GLONASS, Galileo veya BeiDou sinyallerini de kullanır. Deniz GPS'i Türleri Tür Özellik El tipi deniz GPS'i Taşınabilir, pille çalışır, yedek olarak kullanılır Sabit GPS ekranlı alıcı Konsol veya panele monte edilir GPS anteni (karartma kutusu) Ekransızdır, veriyi diğer cihazlara gönderir Chartplotter içindeki GPS Harita ekranıyla birleşik VHF telsiz içindeki GPS DSC çağrılarına konum ekler Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Enlem ve boylam Waypoint Belirli noktaların kaydedilmesi Rota Waypoint'lerin sıralı birleşimi Git (GoTo) Seçilen noktaya yön ve mesafe İz kaydı Teknenin geçtiği yol Demir alarmı Tekne belirlenen alanı terk ederse uyarı MOB işlevi Denize adam düştüğü konumu kaydeder NMEA Çıkışı Deniz GPS'leri, konum verisini NMEA 0183 veya NMEA 2000 protokolüyle diğer cihazlara gönderir. Bu veri şu cihazlarda kullanılır: VHF telsiz (DSC konum bilgisi) AIS vericisi Otopilot Radar Çok fonksiyonlu ekran El Tipi GPS'in Önemi Ana elektrik sistemi arızalandığında sabit cihazlar çalışmayabilir. Pille çalışan el tipi GPS, bu durumda konum bilgisini korur. Cihazın IP koruma sınıfı ve suda yüzme özelliği tercih nedenidir. Seçim Ölçütleri Kullanım amacını belirleyin: ana cihaz veya yedek. Desteklenen GNSS sistemlerini kontrol edin. Ekran boyutunu ve güneş altında okunabilirliğini değerlendirin. NMEA bağlantı türünü doğrulayın. Su geçirmezlik sınıfını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Deniz GPS'i ile araç navigasyon cihazı arasındaki fark nedir? Deniz GPS'i deniz haritaları ve denizcilik işlevleri sunar. Araç navigasyonu yol haritası kullanır. GPS konumu hangi formatta gösterilir? Genellikle derece ve ondalık dakika formatında gösterilir. Örnek: 36°45,123' K. MOB tuşu ne işe yarar? Tuşa basıldığı anın konumunu kaydeder ve bu noktaya yön gösterir. İlgili Terimler GPS, GPS Anteni, Chartplotter, NMEA 0183, NMEA 2000, MOB.

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Tüm terimlere dön