Denizcilik sözlüğü

Zehirli Boya

Tanım

Zehirli boya, tekne gövdesinin su altında kalan bölümüne uygulanan ve deniz canlılarının tutunmasını azaltan antifouling boyanın Türkçedeki yaygın adıdır. Boya, biyosit adı verilen etken maddeler içerir.

Zehirli Boya Nedir?

Deniz suyunda yosunlar, midyeler ve diğer canlılar sert yüzeylere tutunur. Tekne gövdesine tutunan canlılar sürtünmeyi artırır ve hızı düşürür. Zehirli boya, yüzeyde canlıların yerleşmesini zorlaştıran biyositler salar. Bu nedenle halk arasında "zehirli" olarak adlandırılır. Teknik adı antifouling boyadır.

Etken Maddeler

Madde	Görevi
Bakır oksit (Cu₂O)	Kabuklu canlılara karşı etkili ana biyosit
Bakır tiyosiyanat	Açık renkli boyalarda bakır kaynağı
Çinko pirition	Yosun ve balçığa karşı yardımcı biyosit
Bakır pirition	Yardımcı biyosit

Kullanılabilecek maddeler, ülkelere göre farklı düzenlemelere tabidir. Avrupa Birliği'nde biyositler, Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamında onaylanır.

TBT Yasağı

Tribütil kalay (TBT), geçmişte antifouling boyalarda kullanılan bir organik kalay bileşiğiydi. TBT, deniz yaşamına ciddi zarar verdi. IMO'nun Zararlı Antifouling Sistemlerinin Kontrolü Sözleşmesi (AFS Sözleşmesi) TBT kullanımını yasakladı. Sözleşme 2008 yılında yürürlüğe girdi.

Zehirli Boya Türleri

Tür	Çalışma Şekli
Sert (matris) boya	Biyosit yüzeyden sızar, boya filmi kalır
Aşınan (ablatif) boya	Boya yüzeyi yavaşça aşınarak biyosit salar
Kendi kendini cilalayan boya	Kimyasal tepkimeyle kontrollü aşınır

Uygulama Kuralları

Eski boyanın türünü belirleyin.
Yüzeyi yıkayın ve zımparalayın.
Uyumlu astar gerekiyorsa uygulayın.
Boyayı teknik föydeki kat sayısında sürün.
Suya indirme süresine uyun.

Bazı aşınan boyalar, uygulamadan sonra belirli süre içinde suya indirilmelidir.

Sağlık ve Çevre

Zımparalama tozu biyosit içerir.
Toz maskesi, eldiven ve koruyucu tulum kullanılır.
Zımpara tozu ve boya atıkları toplanır.
Çalışma alanının altına örtü serilir.

Sık Sorulan Sorular

Zehirli boya insana zararlı mıdır?

Boya ve tozu tehlikeli maddeler içerir. Güvenlik bilgi formuna uyulur.

Zehirli boya her yıl yenilenir mi?

Yenileme aralığı, boya türüne ve kullanım koşullarına bağlıdır.

Bakırsız zehirli boya var mıdır?

Bakır içermeyen biyositli ve biyositsiz alternatif ürünler bulunur.

İlgili Terimler

Antifouling, Antifouling Boya, Kekamoz, Yosunlanma, Astar Boya, Tekne Boyası.

İlgili terimler

Antifouling

Antifouling , deniz yapılarının ve tekne gövdelerinin su altındaki yüzeylerinde deniz canlılarının birikmesini önleme veya azaltma yöntemlerinin genel adıdır. Terim, İngilizce "fouling" (kirlenme, biyolojik birikim) kelimesinden gelir. Antifouling Nedir? Su altındaki her yüzey, kısa sürede ince bir balçık tabakasıyla kaplanır. Bu tabakayı yosunlar, ardından midye ve kabuklu canlılar izler. Bu birikime "biyolojik kirlenme" denir. Antifouling yöntemleri, bu süreci durdurmak veya yavaşlatmak için kullanılır. Biyolojik Kirlenmenin Etkileri Etki Açıklama Sürtünme artışı Gövde direnci yükselir Hız kaybı Aynı güçte daha düşük hız Yakıt tüketimi artışı Aynı hız için daha fazla güç gerekir Su girişlerinin tıkanması Motor soğutması etkilenir Pervane verim kaybı Pervane yüzeyinde birikim İstilacı türlerin taşınması Canlılar yeni bölgelere taşınır Antifouling Yöntemleri Yöntem Çalışma İlkesi Biyositli boya Biyosit salarak yerleşmeyi önler Kayganlık kaplaması (foul release) Silikon yüzey tutunmayı zayıflatır Sert kaplama ve mekanik temizlik Dayanıklı yüzey düzenli fırçalanır Ultrasonik sistem Gövdeye titreşim verir Bakır kaplı folyo Bakır yüzey yerleşmeyi zorlaştırır Kuru depolama Tekne suyun dışında tutulur Pervane ve Şaft Koruması Pervane ve şaft, gövdeden farklı malzemeden yapılır. Bu parçalar için özel antifouling ürünleri kullanılır. Bazı ürünler silikon esaslıdır. Bakır içeren boyalar, metal parçalarla temas ettiğinde galvanik risk oluşturabilir. IMO AFS Sözleşmesi IMO'nun Zararlı Antifouling Sistemlerinin Kontrolü Uluslararası Sözleşmesi, 2001 yılında kabul edildi ve 2008'de yürürlüğe girdi. Sözleşme, organik kalay bileşiklerinin (TBT) kullanımını yasakladı. 2021'de yapılan değişiklikle sibutrin maddesi de kısıtlama kapsamına alındı. Seçim Ölçütleri Teknenin kullanım hızı Suda kalma süresi Su sıcaklığı ve bölgedeki canlı yoğunluğu Gövde malzemesi Yerel düzenlemeler Sık Sorulan Sorular Antifouling boya ile zehirli boya aynı şey midir? Evet. Zehirli boya, antifouling boyanın Türkçedeki yaygın adıdır. Ultrasonik antifouling tüm teknelerde etkili midir? Etkinlik, gövde yapısına ve koşullara göre değişir. Kuru depolanan teknede antifouling gerekir mi? Sürekli suyun dışında tutulan teknelerde genellikle gerekmez. Antifouling ne zaman uygulanır? Genellikle tekne karaya çekildiğinde, sezon öncesinde uygulanır. İlgili Terimler Antifouling Boya, Zehirli Boya, Kekamoz, Yosunlanma, Tekne Boyası, Galvanik Korozyon.

Antifouling Boya

Antifouling boya , tekne gövdesinin su altında kalan bölümüne uygulanan ve deniz canlılarının tutunmasını azaltan boyadır. Türkçede "zehirli boya" olarak da bilinir. Antifouling Boya Nedir? Antifouling boya, bağlayıcı, pigment ve biyosit içerir. Boya suyla temas ettiğinde biyositi kontrollü biçimde salar. Biyosit, yüzeyde canlıların yerleşmesini zorlaştırır. Boyanın etkisi zamanla azalır. Bu nedenle boya belirli aralıklarla yenilenir. Antifouling Boya Türleri Tür Özellik Uygun Kullanım Sert (matris) Film yerinde kalır, biyosit sızar Hızlı tekneler, yarış tekneleri Aşınan (ablatif) Yüzey yavaşça aşınır Gezi tekneleri Kendi kendini cilalayan (SPC) Kontrollü kimyasal aşınma Düzenli kullanılan tekneler Hibrit Sert ve aşınan özellikleri birleştirir Karma kullanım Biyositsiz kayganlık kaplaması Silikon yüzey Hızlı ve düzenli kullanılan tekneler Hıza Göre Seçim Aşınan boyalar, suyun akışıyla yüzeyini yeniler. Çok hızlı teknelerde aşınma hızlanabilir. Sert boyalar yüksek hızlara daha dayanıklıdır. Üretici, her ürün için uygun hız aralığını belirtir. Uyumluluk Mevcut Boya Yeni Boya Sonuç Aşınan Aşınan Genellikle uyumlu Sert Aşınan Genellikle uyumlu Aşınan Sert Bariyer astar gerekebilir Bilinmeyen Herhangi Bariyer astar önerilir Uyumluluk, üreticinin teknik bilgisiyle doğrulanır. Uygulama Adımları Gövdeyi basınçlı suyla yıkayın. Gevşek boyayı kazıyın. Yüzeyi zımparalayın ve tozunu alın. Gerekiyorsa astar uygulayın. Antifouling boyayı teknik föydeki kat sayısında sürün. Su hattında ve dümen kenarlarında ek kat uygulayın. Suya indirme süresine uyun. Malzemeye Göre Dikkat Gövde Malzemesi Dikkat Edilecek Nokta Alüminyum Bakır oksit içeren boya kullanılmaz Çelik Uygun astar sistemi gerekir Ahşap Ahşaba uygun ürün seçilir Fiberglas Ozmoz koruması değerlendirilir Sık Sorulan Sorular Antifouling boya kaç kat sürülür? Kat sayısı, ürün teknik föyünde belirtilir. Boya renginin performansa etkisi var mı? Renk, etken madde türüne göre değişebilir. Performans ürün formülüne bağlıdır. Eski boya tamamen sökülmeli midir? Kat kalınlığı çok arttığında veya boya kabardığında sökülür. Antifouling boya nasıl karıştırılır? Boya kullanımdan önce iyice karıştırılır. Ağır pigmentler kutunun dibine çöker. İlgili Terimler Antifouling, Zehirli Boya, Astar Boya, Epoksi Astar, Tekne Boyası, Deniz Tipi Alüminyum.

Astar Boya

Astar boya , yüzey ile üst kat boya arasında uygulanan ve boyanın yüzeye tutunmasını sağlayan ilk kat kaplamadır. Teknelerde astar, aynı zamanda yüzeyi su ve korozyona karşı korur. Astar Boya Nedir? Üst kat boyalar, çıplak yüzeylere her zaman iyi yapışmaz. Astar, yüzeye güçlü tutunur ve üst katın yapışacağı uygun bir zemin oluşturur. Metal yüzeylerde astar, korozyonu önleyen pigmentler içerebilir. Su hattının altında astar, su geçişine karşı bariyer oluşturur. Astar Türleri Tür Görevi Kullanım Epoksi astar Su bariyeri, yüksek yapışma Su hattı altı, ozmoz koruması Bariyer astar Uyumsuz boyaları ayırır Antifouling türü değişiminde Yapışma astarı Zor yüzeylere tutunma Alüminyum, paslanmaz, kurşun salma Antikorozif astar Korozyon önleyici pigment Çelik ve alüminyum Dolgu astar Küçük kusurları doldurur Üst kat öncesi Tek bileşenli astar Kolay uygulama Su hattı üstü, ahşap Yüzeye Göre Astar Seçimi Yüzey Astar Yaklaşımı Fiberglas su hattı altı Epoksi astar Alüminyum Yapışma astarı ve ardından epoksi Çelik Antikorozif epoksi astar Ahşap Ahşaba uygun astar veya seyreltik ilk kat Kurşun salma Yapışma astarı ve epoksi Uygulama Adımları Yüzeyi yağdan ve kirden arındırın. Yüzeyi zımparalayarak pürüzlendirin. Tozu temizleyin. Astarı teknik föydeki karışım oranıyla hazırlayın. Önerilen film kalınlığında uygulayın. Üst kat için bekleme süresine uyun. Katlar Arası Bekleme Süresi Teknik föy, astar ile üst kat arasında en kısa ve en uzun bekleme süresini belirtir. En kısa süreden önce uygulanan kat, alttaki katı yumuşatabilir. En uzun süre aşılırsa yüzey zımparalanmadan yeni kat yapışmayabilir. Renk Farklılığı Bazı üreticiler, astarı katlar arasında farklı renklerde sunar. Renk değişimi, her katın tamamlandığını görmeyi sağlar. Sık Sorulan Sorular Astar olmadan boya yapılabilir mi? Bazı yüzeylerde yapılabilir. Yapışma ve koruma azalabilir. Astar kaç kat uygulanır? Kat sayısı, ürün ve amaca göre teknik föyde belirtilir. Astar UV ışığına dayanıklı mıdır? Epoksi astarlar UV ışığında bozulur. Üstü kaplanmalıdır. İlgili Terimler Epoksi Astar, Tekne Boyası, Antifouling Boya, Marin Boya, Ozmoz, Deniz Tipi Alüminyum.

Kekamoz

Kekamoz , tekne gövdesine, pervaneye ve deniz yapılarına tutunan kabuklu deniz canlılarının Türkçedeki yaygın adıdır. Bu canlılar, bilimsel olarak deniz kabukluları (Cirripedia) alt sınıfında yer alan "barnacle" türlerini kapsar. Kekamoz Nedir? Kekamoz, sert bir kalkerli kabuk içinde yaşayan bir kabuklu hayvandır. Larva evresinde suda serbest yüzer. Uygun bir yüzey bulduğunda tutunur ve bir daha yer değiştirmez. Kabuk, yüzeye güçlü bir yapıştırıcı salgıyla bağlanır. Halk arasında kekamoz, midye ve yosunla birlikte tekne altındaki tüm canlı birikimi için de kullanılır. Kekamozun Tutunduğu Yerler Yer Etkisi Gövde Sürtünmeyi artırır Pervane Verimi düşürür, titreşim yapar Şaft ve braket Sürtünme ve aşınma Su girişleri Soğutma suyunu kısıtlar İskandil sensörü Ölçümü bozar Hız sensörü çarkı Dönmeyi engeller Teknelere Etkileri Gövde direnci artar. Aynı güçte hız düşer. Yakıt tüketimi artar. Motor soğutması bozulabilir. Pervane titreşimi oluşur. Pervane üzerindeki küçük birikimler bile verimi belirgin şekilde etkileyebilir. Oluşumu Etkileyen Koşullar Koşul Etkisi Sıcak su Üremeyi hızlandırır Durgun su Tutunmayı kolaylaştırır Uzun süre bağlı kalma Birikim artar Işık alan yüzey Yosun ile birlikte gelişim Temizleme Yöntemleri Tekne karaya çekilir. Gövde basınçlı suyla yıkanır. Kalan kabuklar plastik kazıyıcıyla kazınır. Kabuk tabanındaki kalıntılar zımparalanır. Antifouling boya yenilenir. Metal kazıyıcı jelkota zarar verebilir. Suda Temizleme Bazı bölgelerde dalgıçlar, suda gövde temizliği yapar. Birçok marina ve bölge, antifouling kalıntılarının suya karışması nedeniyle suda temizliği sınırlar. Önleme Antifouling boya düzenli yenilenir. Pervaneye özel antifouling ürünü uygulanır. Tekne düzenli kullanılır. Uzun bekleme sonrası pervane kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Kekamoz ile midye aynı canlı mıdır? Hayır. Kekamoz kabuklu bir eklembacaklıdır. Midye ise yumuşakçadır. Pervane kekamozla kaplanırsa ne olur? Tekne hız kaybeder ve titreşim oluşur. Kekamoz neden çok güçlü tutunur? Kekamoz, suyun altında sertleşen protein esaslı bir yapıştırıcı salgılar. Kekamoz kabuğu kazındıktan sonra iz kalır mı? Kabuğun tabanı yüzeyde beyaz bir halka bırakabilir. Bu kalıntı zımparalanır. Kekamoz hangi mevsimde artar? Üreme, su sıcaklığının yükseldiği aylarda artar. İlgili Terimler Yosunlanma, Antifouling, Antifouling Boya, Zehirli Boya, Pervane, Deniz Suyu Süzgeci.

Tüm terimlere dön