Denizcilik sözlüğü

Irgat

Tanım

Irgat, zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır.

Irgat Nedir?

Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir.

Irgatın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Zincir dişlisi	Zincir baklalarını kavrar ve çeker
Halat tamburu	Halatı sararak çeker
Motor	Dönüş kuvvetini üretir
Dişli kutusu	Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır
Fren veya kavrama	Zinciri serbest bırakır veya kilitler
Sıyırıcı	Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir

İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir.

Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Dikey ırgat	Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner	Güvertede az yer kaplar
Yatay ırgat	Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner	Güverte altında az yer gerektirir

Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri

Manuel ırgat: Kol ile çevrilir.
Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır.
Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır.

Irgatın Diğer Kullanım Alanları

Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme
Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme
Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan)
Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme

Irgat Kumandası

Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir:

Güvertedeki ayak düğmeleri
Kablolu el kumandası
Kablosuz uzaktan kumanda
Kaptan köşkündeki panel düğmeleri

Sık Sorulan Sorular

Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır?

Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır.

Irgat zinciri tutmazsa ne olur?

Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır.

Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır?

Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur.

Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır?

Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir.

İlgili Terimler

Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

İlgili terimler

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Irgat Motoru

Irgat motoru , elektrikli ırgatın zincir dişlisini döndüren doğru akım elektrik motorudur. Motor, enerjisini teknenin akülerinden alır. Irgat Motoru Nedir? Irgat motoru, elektrik enerjisini dönme hareketine çevirir. Motor, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusu motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır. Dikey ırgatlarda motor güverte altında, yatay ırgatlarda güverte üstünde yer alır. Motor Türleri Tür Özellik Sabit mıknatıslı DC motor Hafiftir. İki kablo ile yön değiştirir. Seri sargılı DC motor Yüksek kalkış torku üretir. Yön değişimi için üç veya dört kablo kullanılır. Hidrolik motor Büyük yatlarda kullanılır. Elektrik motoru yerine hidrolik basınçla çalışır. Motor türü, kullanılacak röle tipini belirler. Motor Gücü Irgat motorunun gücü watt (W) cinsinden belirtilir. Küçük teknelerde birkaç yüz watt, büyük yatlarda birkaç kilowatt güç kullanılır. Güç arttıkça çekilen akım da artar. Güç değeri, ırgatın çekme kapasitesiyle birlikte değerlendirilir. Motorun Bölümleri Rotor: Dönen parçadır. Stator: Manyetik alan oluşturan sabit parçadır. Kömür fırçalar: Rotora akım iletir. Zamanla aşınır. Kolektör: Fırçaların temas ettiği yüzeydir. Termal koruma: Aşırı ısınmada motoru durdurur. Conta ve keçe: Suyun motora girmesini önler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Kömür fırça aşınması, kablo kopukluğu Motor yavaş dönüyor Düşük gerilim, aşınmış fırçalar Motor çok ısınıyor Aşırı yük, uzun süreli çalışma Kıvılcım veya yanık koku Kolektör veya sargı hasarı Motor gövdesinde pas Conta hasarı, su girişi Bakım Adımları Kablo bağlantılarındaki oksitlenmeyi temizleyin. Kömür fırçaların uzunluğunu kontrol edin. Motor gövdesindeki contaları inceleyin. Güverte altındaki motorun kuru kaldığını doğrulayın. Bağlantılara oksitlenmeyi önleyen sprey uygulayın. Sık Sorulan Sorular Irgat motoru neden güverte altında ıslanır? Zincir, deniz suyuyla birlikte zincirliğe iner. Zincirlik ile motor bölmesi arasında yalıtım yetersizse su motora ulaşır. Kömür fırçalar değiştirilebilir mi? Birçok motorda fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Yedek parça, motorun model numarasına göre seçilir. Motor gücünü artırmak ırgatı güçlendirir mi? Irgatın kapasitesi motor, dişli kutusu ve gövdenin birlikte tasarımına bağlıdır. Motor tek başına değiştirilirse diğer parçalar aşırı yüklenebilir. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Doğru Akım, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Kalibre Zincir

Kalibre zincir , bakla ölçüleri dar toleranslarla üretilen zincirdir. Kalibre zincir, ırgat dişlisine kaymadan ve sıkışmadan oturur. Kalibre Zincir Nedir? Irgat dişlisi, zincirin baklalarını tek tek kavrar. Dişlinin düzgün çalışması için her baklanın aynı ölçüde olması gerekir. Kalibre zincirde tel çapı, adım ve genişlik belirli sınırlar içinde tutulur. İngilizcede bu zincire "calibrated chain" denir. Kalibre ve Kalibresiz Zincir Farkı Özellik Kalibre Zincir Kalibresiz Zincir Ölçü toleransı Dardır Geniştir Irgat uyumu Uyumludur Uyumlu değildir Üretim kontrolü Her parti ölçülür Sınırlıdır Maliyet Daha yüksektir Daha düşüktür Kullanım Irgatlı tekneler Elle çekilen hatlar, şamandıralar Kalibre Zincir Standartları Standart Açıklama DIN 766 Alman standardı; Avrupa'da yaygındır ISO 4565 Küçük teknelerde çapa zinciri için uluslararası standarttır G4 / G40 ABD'de yaygın yüksek mukavemetli zincir sınıfıdır Aynı kalınlıktaki iki zincir farklı standartlarda farklı adıma sahip olabilir. DIN 766 Örnek Ölçüleri Tel Çapı Adım 6 mm 18,5 mm 8 mm 24 mm 10 mm 28 mm Değerler nominal ölçüleri gösterir. Kesin toleranslar standart metninde yer alır. Irgat Dişlisi Seçimi Irgat dişlisinin üzerinde uyumlu zincir bilgisi yazar. Dişli seçimi şu adımlarla yapılır: Zincirin tel çapını ölçün. Zincir üzerindeki veya etiketindeki standardı belirleyin. Birkaç baklanın adımını ölçün. Irgat üreticisinin dişli tablosuyla karşılaştırın. Uyumsuzluk Belirtileri Zincir dişliden atlar veya kayar. Zincir dişlide sıkışır. Irgat çalışırken düzensiz ses çıkar. Zincir zincirliğe düzensiz iner. Sık Sorulan Sorular Kalibre zincir nasıl tanınır? Kalibre zincirlerin baklalarında veya etiketinde standart ve sınıf işareti bulunabilir. Kesin tanıma için adım ölçümü yapılır. Aynı kalınlıkta farklı marka zincirler birbirinin yerine kullanılır mı? Standart ve sınıf aynıysa genellikle uyumludur. Değişiklik öncesi adım ölçümü yapılmalıdır. Kalibre zincir galvaniz kaplamayla kalınlaşır mı? Galvaniz kaplama tel çapına küçük bir kalınlık ekler. Üretici, kaplama sonrası ölçülerin tolerans içinde kalmasını sağlar. Kalibresiz zincir hangi işlerde kullanılır? Şamandıra bağlama hatlarında ve elle çekilen çapa hatlarında kullanılır. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Zincir Baklası, Zincir Kalınlığı, Irgat, Çapa Irgatı, Galvaniz Çapa Zinciri.

Manuel Irgat

Manuel ırgat , elektrik veya hidrolik güç kullanmadan, insan gücüyle çalıştırılan ırgattır. Kullanıcı, ırgatı bir kol yardımıyla çevirir. Manuel Irgat Nedir? Manuel ırgatta kol, bir mandal mekanizmasına takılır. Kol ileri geri hareket ettirildikçe dişli kademeli olarak döner. Dişli kutusu, kola uygulanan kuvveti çoğaltır. Bu sayede kullanıcı, kendi gücünün üstündeki bir yükü çekebilir. Manuel Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Kol Kullanıcının kuvvet uyguladığı çubuk Mandal mekanizması Tek yönde dönüşe izin verir Dişli kutusu Kuvveti çoğaltır Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar Halat tamburu Halat çekmek için kullanılır Kavrama Zinciri serbest bırakır Çalışma Kademeleri Bazı manuel ırgatlar iki hızlıdır: Yüksek hız: Hafif yükte zinciri hızlı toplar. Düşük hız: Ağır yükte daha fazla kuvvet sağlar. Kullanıcı, kolun takıldığı yuvayı veya hareket yönünü değiştirerek kademe seçer. Uygun Tekneler Küçük yelkenliler Elektrik sistemi sınırlı tekneler Geleneksel ahşap tekneler Elektrikli ırgatın yedeği olarak büyük tekneler Elektrikli Irgatla Karşılaştırma Özellik Manuel Irgat Elektrikli Irgat Güç kaynağı İnsan gücü Akü Hız Yavaş Hızlı Elektrik bağımlılığı Yoktur Vardır Tesisat Gerekmez Kablo, röle ve devre kesici gerekir Fiziksel efor Yüksek Düşük Zincir Bırakma Manuel ırgatta zincir, kavrama gevşetilerek bırakılır. Zincir, çapanın ağırlığıyla kendiliğinden akar. Kullanıcı, kavramayı sıkarak akışı yavaşlatır veya durdurur. Bu işlem kontrolsüz zincir akışını önler. Bakım Gereksinimleri Mandal mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Hareketli parçaları üreticinin önerdiği yağla yağlayın. Dişli kutusundaki yağ seviyesini kontrol edin. Kolun yuvaya sıkıca oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Manuel ırgat hangi çapa ağırlığına kadar kullanılır? Sınır, ırgatın dişli oranına ve üreticinin belirttiği çalışma yüküne bağlıdır. Ağır çapalarda çekme süresi uzar. Kol kaybolursa ırgat çalışır mı? Çalışmaz. Bu nedenle teknede yedek kol bulundurulur. Kol, kolay erişilen bir yerde saklanır. Elektrikli ırgatın manuel kolu manuel ırgat sayılır mı? Hayır. Elektrikli ırgattaki manuel kol acil durum içindir. Manuel ırgat ise tamamen insan gücüyle çalışacak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Irgat, Elektrikli Irgat, Çapa Irgatı, Zincir Stoperi, Çapa Zinciri, Çapa Halatı.

Tüm terimlere dön