Denizcilik sözlüğü

Kilit

Tanım

Kilit, denizcilikte zincir, halat ve donanımı birbirine bağlayan, U veya D biçimli gövde ile bir pimden oluşan bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu elemana "shackle" denir.

Kilit Nedir?

Kilit, açılıp kapanabilen sökülebilir bir bağlantıdır. Gövde, bağlanacak parçanın gözünden geçirilir. Pim, gövdenin iki ucundaki deliklerden geçirilerek kilit kapatılır. Kilit; çapa hattında, armada, kaldırma işlerinde ve bağlamada kullanılır.

Kilidin Bölümleri

Bölüm	Tanım
Gövde	U, D veya omega biçimli ana parça
Pim	Gövdeyi kapatan mil
Pim gözü	Pimin çevrilmesi ve emniyete alınması için delik
Kulak	Gövdenin pimi taşıyan iki ucu
Taç	Gövdenin pime karşı kavisli bölümü

Gövde Biçimine Göre Kilit Türleri

Tür	Özellik	Kullanım
D kilit	Dar ve düz kenarlı gövde	Tek yönlü çekme
Omega kilit	Geniş ve yuvarlak gövde	Birden fazla bağlantı veya açılı yük
Uzun kilit	Uzatılmış gövde	Dar alanlara erişim
Bükümlü kilit	Gövde 90 derece döndürülmüştür	Makara ve yelken bağlantıları

Çalışma Yükü ve Kopma Yükü

Değer	Tanım
Çalışma yükü sınırı (WLL)	Kilide güvenle uygulanabilecek en yüksek sürekli yük
Kopma yükü	Kilidin koptuğu yük

Kaliteli kilitlerde WLL değeri gövdeye damgalanır. Seçimde, bağlanan zincir veya halatın yükünden düşük WLL'li kilit kullanılmaz.

Doğru Kullanım Kuralları

Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanır.
Pim tamamen sıkılır.
Kalıcı bağlantılarda pim emniyete alınır.
Kilit, başka bir kilidin pimi üzerinden yüklenmez.
Gövde ve pim aynı üreticinin parçası olmalıdır.

Malzeme

Malzeme	Kullanım
AISI 316 paslanmaz çelik	Arma ve güverte bağlantıları
Galvaniz çelik	Çapa hattı ve kaldırma işleri
Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşım	Yarış teknelerinin arması

Sık Sorulan Sorular

Kilit ile şakıl aynı şey midir?

İki terim aynı bağlantı elemanını ifade eder. "Şakıl", İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. "Kilit" ise Türkçe denizcilik terimidir.

Kilit pimi neden kaybolur?

Titreşim ve hareket, pimi zamanla gevşetir. Emniyete alınmamış pim düşebilir.

Kilidin boyutu nasıl ifade edilir?

Boyut genellikle pim çapı veya gövde tel çapıyla milimetre cinsinden belirtilir.

İlgili Terimler

Şakıl, Zincir Kilidi, Fırdöndü, Halat Kilidi, Karabina, Mapa.

İlgili terimler

Fırdöndü

Fırdöndü , birbirine bağlı iki parçanın kendi ekseni etrafında serbestçe dönmesini sağlayan bağlantı elemanıdır. Fırdöndü, zincir ve halatın burulmasını önler. Fırdöndü Nedir? Fırdöndü, iki gövdeden oluşur. Gövdeler, ortadaki bir mil üzerinde birbirinden bağımsız döner. Çapa hattında fırdöndü, çapa ile zincir arasına takılır. Tekne demirde döndükçe zincirde biriken burulma fırdöndüde çözülür. İngilizcede bu elemana "swivel" denir. Fırdöndünün Görevleri Görev Açıklama Burulmayı önleme Zincir ve halatın kendi etrafında bükülmesini engeller Çapa hizalama Çapanın makaraya doğru yönde oturmasına yardım eder Bağlantı Çapa ile zinciri birleştirir Fırdöndü Türleri Tür Uç Yapısı Kullanım Göz-göz fırdöndü İki ucunda göz bulunur Kilitle bağlantı Çene-göz fırdöndü Bir ucunda pimli çene bulunur Çapaya doğrudan bağlantı Çapa bağlantı fırdöndüsü Çene ve eklemli bağlantı içerir Çapa ile zincir arası Bilyalı fırdöndü İç yatakta bilyeler bulunur Hafif ve hızlı dönen uygulamalar Bilyalı fırdöndüler balıkçılık ve yelken halatlarında yaygındır. Yanal Yük Riski Fırdöndü, ekseni boyunca gelen çekme yüküne göre tasarlanır. Çapa zemine takılıp yan yönden çekilirse fırdöndüye yanal yük biner. Yanal yük, fırdöndünün dayanımını belirgin biçimde azaltabilir. Eklemli çapa bağlantı fırdöndüleri bu riski azaltmak için geliştirilmiştir. Malzeme AISI 316 paslanmaz çelik: Yaygın malzemedir. Galvaniz çelik: Galvaniz zincirle uyumludur. Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşımlar: Ağır hatlarda kullanılır. Kontrol Noktaları Gövdelerin serbestçe döndüğünü kontrol edin. Mil çevresindeki boşluğu ve aşınmayı inceleyin. Kaynak ve döküm yüzeylerinde çatlak arayın. Pimdeki emniyet telini kontrol edin. Paslanmaz ve galvaniz parçalar arasındaki korozyonu inceleyin. Irgat Uyumu Fırdöndü, ırgat dişlisinden geçmez. Bu nedenle çapa ile zincirin birleştiği noktada kullanılır. Irgat, fırdöndüye ulaşınca durdurulur ve çapa son bölümde yavaşça alınır. Sık Sorulan Sorular Fırdöndü çapa hattında zorunlu mudur? Zorunlu değildir. Bazı denizciler fırdöndüyü ek bir zayıf nokta olarak görür ve kullanmaz. Kullanılacaksa çalışma yükü zincirin yüküne eşit veya yüksek seçilir. Fırdöndü neden döndüğü hâlde zincir burulur? Fırdöndü sıkışmış veya korozyona uğramış olabilir. Ayrıca zincir zincirlikte yığılırken de burulma oluşabilir. Fırdöndünün çalışma yükü nerede yazar? Kaliteli ürünlerde değer gövde üzerine damgalanır. Değer ayrıca üreticinin teknik belgesinde yer alır. İlgili Terimler Zincir Kilidi, Kilit, Çapa Zinciri, Çapa, Şakıl, Çapa Makarası.

Halat Kilidi

Halat kilidi , yük altındaki halatı bir kol hareketiyle sabitleyen ve gerektiğinde bırakan güverte donanımıdır. Halat kilidi, yelkenli teknelerde mandar ve kontra halatlarında kullanılır. İngilizcede bu donanıma "rope clutch" denir. Halat Kilidi Nedir? Halat kilidi, halatın içinden geçtiği bir gövde ve kilitleme koluyla çalışır. Kol kapatıldığında içteki çeneler halatı sıkıştırır. Kol açıldığında halat serbest kalır. Bu düzen, tek bir vinçle birden fazla halatın gerilmesini sağlar. Halat vinçte gerilir, kilitle sabitlenir ve vinçten çıkarılır. Halat Kilidinin Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Kabin üstüne veya güverteye monte edilir Kilitleme kolu Halatı kilitler ve bırakır Çeneler veya kam Halatı sıkıştırır Halat kanalı Halatın geçtiği yoldur Etiket alanı Halatın adı yazılır Çoklu Kilit Sıraları Halat kilitleri tek, ikili, üçlü veya dörtlü sıralar hâlinde monte edilir. Her kilidin üzerinde ilgili halatın adı yazar. Örnek: "Ana mandar", "Cenova mandarı", "Camadan 1". Halat Çapı Uyumu Her halat kilidi belirli bir halat çapı aralığı için tasarlanır. Aralık dışındaki halat iki soruna yol açar: İnce halat: Kilitte kayar. Kalın halat: Kanala girmez veya sıkışır. Kılıfı kayan veya yüzeyi kaygan halatlar da kilitte tutunmayabilir. Kullanım Adımları Kilit kolunu kapatın. Halatı vince sarın ve gerin. Halat kilide yük aktardığında vinçten çıkarın. Halatı bırakmak için önce vinçte hafifçe gerin. Kolu açın ve halatı kontrollü olarak bırakın. Yüklü halatın kolu doğrudan açılırsa halat aniden kayar. Bu durum el yaralanmasına ve donanım hasarına neden olabilir. Bakım Kilidi tatlı suyla yıkayın. Çenelerdeki aşınmayı kontrol edin. Kol mekanizmasının serbest hareket ettiğini doğrulayın. Üreticinin önerdiği yedek parça setiyle çeneleri yenileyin. Sık Sorulan Sorular Halat kilidi ile cem kilit arasındaki fark nedir? Halat kilidi, yüksek yüklü halatlarda kolla çalışır. Cem kilit, yaylı çeneleriyle daha hafif halatları tutar. Halat kilidi halata zarar verir mi? Uygun çaptaki halatta zarar sınırlıdır. Kayan halat, kılıfta aşınmaya ve ısınmaya neden olur. Kilit kayarsa ne yapılır? Çenelerin aşınması ve halat çapı kontrol edilir. Gerekirse çeneler değiştirilir. İlgili Terimler Cem Kilit, Mandar, Yelken Halatı, Halat Çapı, Koç Boynuzu, Makara.

Karabina

Karabina , yay yüklü bir kapı ile açılıp kapanan metal bağlantı halkasıdır. Karabina, halat veya kayışı bir bağlantı noktasına hızla takmak için kullanılır. Karabina Nedir? Karabina, gövde ve kapı olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Kapı içeri doğru itildiğinde açılır. Bırakıldığında yay kapıyı kendiliğinden kapatır. Bu yapı, bağlantının tek elle yapılmasını sağlar. Denizcilikte karabina, emniyet hatlarında, bayrak halatlarında ve ekipman bağlamada kullanılır. Karabinanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Yükü taşıyan ana halka Kapı Açılıp kapanan hareketli kol Yay Kapıyı kapalı konumda tutar Burun Kapının oturduğu uç Kilit bileziği Kapıyı kapalı konumda kilitler (kilitli modellerde) Karabina Türleri Tür Özellik Düz kapılı karabina Basit yay kapısı vardır Vidalı kilitli karabina Kapı, vidalı bilezikle kilitlenir Otomatik kilitli karabina Kapı kapanınca bilezik kendiliğinden kilitlenir Çift hareketli kanca Açmak için iki ayrı hareket gerekir Yaylı şakıl Pimi yayla kapanan şakıl biçimli bağlantı Emniyet Hattı Kancaları Emniyet kemeri ve güvenlik halatında kullanılan kancalar özel şartlara tabidir. ISO 12401 standardı, küçük teknelerde güverte emniyet kemeri ve emniyet hatlarının şartlarını belirler. Bu hatlarda istem dışı açılmayı önleyen kancalar kullanılır. Düz kapılı karabina, bağlantı noktasına takılıp burulduğunda açılabilir. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, ağır Alüminyum alaşım Hafif, deniz ortamında eloksal kaplama gerekir Galvaniz çelik Ekonomik, korozyon dayanımı sınırlı Seçim Ölçütleri Karabinanın çalışma yükünü kontrol edin. Kapı açıklığının bağlanacak noktaya uygunluğunu doğrulayın. Kalıcı bağlantılar için kilitli model seçin. Emniyet hattında ISO 12401'e uygun kanca kullanın. Bakım Yay mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Kapının kendiliğinden tam kapandığını kontrol edin. Tuz birikintisi kapıyı sıkıştırırsa uygun yağlayıcı kullanın. Gövdede çatlak veya şekil bozukluğu varsa karabinayı değiştirin. Sık Sorulan Sorular Karabina ile şakıl arasındaki fark nedir? Karabina yay kapılıdır ve tek elle hızla takılır. Şakıl pimlidir ve kalıcı bağlantılar için daha uygundur. Tırmanış karabinaları teknede kullanılabilir mi? Tırmanış ürünleri farklı ortam ve yük koşulları için tasarlanır. Deniz ortamında alüminyum gövdede korozyon oluşabilir. Kapı neden kendiliğinden kapanmaz? Yay yorulmuş veya tuz birikintisi mekanizmayı sıkıştırmış olabilir. İlgili Terimler Şakıl, Kilit, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, Kanca, Mapa.

Mapa

Mapa , güverte veya gövdeye sabitlenen ve üzerinde bağlantı gözü bulunan donanımdır. Mapa, halat, kilit, makara veya emniyet hattı için sağlam bir bağlantı noktası sağlar. İngilizcede bu donanıma "pad eye" denir. Mapa Nedir? Mapa, bir taban plakası ve bu plakaya bağlı gözden oluşur. Plaka, cıvatalarla güverteye bağlanır. Göz, plakadan yukarı doğru yükselir. Plakanın geniş yüzeyi, yükü güverteye dağıtır. Mapa Türleri Tür Yapı Kullanım Güverte mapası Plaka ve sabit göz Genel bağlantı noktası U mapa U biçimli göz, iki cıvatayla bağlanır Emniyet hattı ve makara Halkalı mapa Plakaya menteşeli halka Katlanır bağlantı Gömme mapa Güverteye gömülü, halka yatırılabilir Yürüme alanları Yumuşak mapa Dyneema halkası güverteden geçirilir Hafif yarış tekneleri Kullanım Alanları Emniyet hattı (jackline) bağlantısı Makara bağlama Bot ve can salı sabitleme Tente gergi noktası Kokpitte emniyet kemeri bağlama noktası Yük Yönü Mapalar, belirli yük yönlerine göre tasarlanır. Bazı mapalar her yönden yük alabilir. Bazıları yalnızca belirli bir doğrultuda tam dayanım gösterir. Üretici, çalışma yükünü ve izin verilen yük yönlerini teknik belgede belirtir. Montaj Gereksinimleri Bağlantı noktasının yük taşıyacak yapıda olduğunu doğrulayın. Güverte altına arkalık plakası yerleştirin. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu uygulayın. Cıvataları çapraz sırayla sıkın. Emniyet kemeri bağlama noktaları, yüksek ani yüklere maruz kalır. Bu noktalar için montaj özellikle güçlendirilir. Kontrol Noktaları Göz çevresindeki çatlaklar Taban plakasında şekil bozukluğu Cıvata çevresinde su sızıntısı Güverte altında arkalık plakasının durumu Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Bronz Alüminyum alaşım Dyneema (yumuşak mapa) Sık Sorulan Sorular Emniyet hattı hangi mapaya bağlanır? Emniyet hattı, yüksek yük taşıyabilen ve güçlendirilmiş mapalara bağlanır. Vardavela dikmeleri bu amaçla kullanılmaz. Mapa gövde içinden mi geçirilmelidir? Kalıcı ve yüklü mapalar güverteden geçen cıvatalarla bağlanır. Yüzeye vidalanan mapalar yalnızca hafif yükler içindir. Gömme mapa ne avantaj sağlar? Halka yatırıldığında güverte düz kalır. Bu yapı, yürürken takılma riskini azaltır. İlgili Terimler Mapalı Vida, Kilit, Makara, Güvenlik Halatı, Emniyet Kemeri, Güverte Donanımı.

Tüm terimlere dön