Denizcilik sözlüğü

Dümen

Tanım

Dümen, teknenin yönünü değiştirmeye ve kontrol etmeye yarayan sistemdir. Denizcilikte "dümen" kelimesi hem su altındaki dümen palasını hem de dümenciye ait kumanda donanımını ifade eder.

Dümen Nedir?

Dümen palası, su altında dikey bir kanat olarak çalışır. Pala bir yana döndürüldüğünde su akışı palaya çarpar. Bu akış, kıça yanal bir kuvvet uygular. Kıç bir yana itilir ve teknenin başı ters yöne döner. Dümenin etkisi, palanın üzerinden geçen suyun hızına bağlıdır.

Dümen Kelimesinin Kullanımları

Kullanım	Anlamı	Örnek
Dümen palası	Su altındaki yön kanadı	"Dümen palası hasar gördü."
Dümen dolabı	Dümenciye ait çark	"Dümene geç."
Dümen sistemi	Pala ile kumanda arasındaki tüm düzenek	"Hidrolik dümen sistemi"

Dümen Palası Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
Asılı dümen	Pala yalnızca dümen şaftından asılıdır	Modern yelkenliler
Skeg destekli dümen	Pala önündeki sabit bir çıkıntıya menteşelidir	Seyir yelkenlileri
Omurgaya menteşeli dümen	Pala omurganın arka kenarına bağlıdır	Uzun omurgalı tekneler
Aynalığa asılı dümen	Pala kıç aynalığın dışına asılıdır	Küçük tekneler
Dengeli dümen	Pala alanının bir kısmı şaftın önündedir	Motoryatlar, yelkenliler

Dümen Kumandası

Yeke: Dümen palasına doğrudan bağlı kol. Küçük yelkenlilerde kullanılır.
Dümen dolabı: Çark biçimli kumanda. Mekanik veya hidrolik sistemle palaya bağlanır.
Otopilot: Elektronik kontrolle dümeni otomatik çevirir.
Joystick: Pod ve çoklu tahrik sistemlerinde yönlendirme yapar.

Motorlu Teknelerde Yön Kontrolü

Dıştan takma, kuyruklu ve pod sistemlerde ayrı bir dümen palası bulunmaz. Tahrik ünitesi dönerek itiş yönünü değiştirir. Bu sistemlerde yön kontrolü itişle birlikte gerçekleşir.

Dümen Etkisi ve Hız

Dümen palası, üzerinden geçen su akışıyla çalışır. Düşük hızda dümen etkisi azalır. Şaftlı teknelerde pervanenin itiş akımı dümeni doğrudan beslediği için manevrada kısa gaz verilmesi dümen etkisini artırır.

Sık Sorulan Sorular

Dümen palası kırılırsa tekne nasıl yönlendirilir?

Acil durum dümeni, motorların farklı kullanımı veya yelkenlerin dengelenmesi yöntemleriyle yönlendirme yapılır.

Dümen neden geri viteste farklı davranır?

Geri viteste pervane akımı dümen palasını beslemez. Dümen etkisi hızla azalır.

Dengeli dümenin avantajı nedir?

Pala alanının bir kısmı şaftın önünde olduğu için dümeni çevirmek daha az kuvvet gerektirir.

İlgili Terimler

Dümen Palası, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Acil Durum Dümeni.

İlgili terimler

Acil Durum Dümeni

Acil durum dümeni , ana dümen sistemi arızalandığında teknenin yönünü kontrol etmek için kullanılan yedek dümen düzeneğidir. Teknelerde en yaygın acil durum dümeni, dümen şaftına doğrudan takılan acil yekedir. Acil Durum Dümeni Nedir? Dümen dolabı, kablo, hidrolik hortum veya dümen pompası arızalanabilir. Bu durumda dümen palası sağlam olsa bile kumanda edilemez. Acil yeke, dümen şaftının üst ucuna takılır. Dümenci yekeyi hareket ettirerek palayı doğrudan çevirir. Acil Durum Dümeni Türleri Tür Kullanım Acil yeke Dümen şaftına doğrudan takılır Hidrolik sistem baypası Hidrolik dümende elle yönlendirme sağlar Rüzgâr dümeni Bazı modeller yedek dümen palası içerir Sürüklenen dümen Kıçtan çekilen düzenekle yön verme Motor yönlendirmesi Çift motorlu teknede motorlarla yön verme Acil Yekenin Kurulumu Dümen şaftının üst ucuna ulaşmak için güverte kapağını açın. Kapağın anahtarını veya aletini hazır bulundurun. Acil yekeyi şaftın kare veya kamalı ucuna takın. Hidrolik sistemde baypas vanasını açın. Yekeyi hareket ettirerek palayı yönlendirin. Hidrolik dümende baypas vanası açılmazsa yağ hareketi engeller ve yeke dönmez. Kullanım Zorlukları Acil yeke genellikle kısa olduğu için dümen kuvveti yüksektir. Yeke çoğunlukla kıç kamaranın üstünde veya dar bir bölmede kullanılır. Dümenci pusulayı ve çevreyi görmekte zorlanabilir. Ağır havada yekeyi tutmak için palanga kullanılabilir. Dümen Palası Kaybı Dümen palası koparsa acil yeke işe yaramaz. Bu durumda şu yöntemler kullanılır: Yöntem Açıklama Yelken dengesi Ön ve ana yelken ayarıyla yön verme Sürüklenen cisim Kıçtan bir yandan çekilen halat veya deniz çapası Doğaçlama dümen Kürek veya tahta ile yapılan dümen Çift motor Motorların farklı devirlerde kullanılması Tatbikat Acil durum dümeni sakin havada önceden denenir. Tatbikat şu bilgileri sağlar: Kapağın ve yekenin yeri Takma süresi Yekenin gerektirdiği kuvvet Dümencinin görüş sorunu Sık Sorulan Sorular Acil yeke her teknede bulunur mu? Birçok yelkenlide ve motoryatta bulunur. Kurallar ve tasarım tekneye göre değişir. Acil yeke nerede saklanır? Dümen şaftına yakın ve kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. Kuyruklu ve dıştan takma motorda acil dümen nasıl yapılır? Motor doğrudan elle döndürülerek yön verilebilir. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Dümen Palası, Tekne Güvenliği.

Dümen Palası

Dümen palası , teknenin kıç bölümünde su altında bulunan ve döndürüldüğünde yön değişimi sağlayan yassı kanattır. İngilizcede bu parçaya "rudder blade" denir. Dümen Palası Nedir? Dümen palası, dümen şaftına bağlıdır. Şaft döndüğünde pala da döner. Pala, su akışına açı yaptığında bir yanında yüksek, diğer yanında düşük basınç oluşur. Bu basınç farkı, kıçı yana iten kuvveti üretir. Pala alanı ve biçimi, dümen etkisini belirler. Kanat Profili Modern dümen palaları simetrik kanat profiline sahiptir. Profil, ön kenarda yuvarlak, arka kenarda incedir. Bu biçim, akışın pala yüzeyinden ayrılmadan geçmesini sağlar. Amerikan havacılık kurumu NACA'nın simetrik profilleri dümen tasarımında sık kullanılır. NACA, ABD Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nin (National Advisory Committee for Aeronautics) kısaltmasıdır. Palanın Yapısı Bölüm Görevi Dış kabuk Fiber, metal veya ahşaptan oluşur İç dolgu Köpük veya ahşap çekirdek İç iskelet Şaftı palaya bağlayan metal kollar Şaft Palayı dümen sistemine bağlar Malzemeler Malzeme Kullanım Fiber kabuk ve köpük dolgu Yelkenliler ve motoryatlar Paslanmaz çelik İş tekneleri ve bazı motoryatlar Alüminyum Alüminyum tekneler Ahşap Geleneksel tekneler ve guletler Palada Su Birikmesi Fiber dümen palalarına zamanla su sızabilir. Su, genellikle şaftın palaya girdiği noktadan girer. Biriken su iç iskeleti korozyona uğratabilir. Soğuk iklimlerde donan su kabuğu çatlatabilir. Karinaya alımda palanın alt ucundan küçük bir delikle su tahliyesi yapılabilir. Delik, işlem sonrası epoksiyle kapatılır. Kontrol Noktaları Palanın şaft üzerindeki boşluğunu kontrol edin. Kabukta çatlak ve kabarma arayın. Pala ile gövde arasındaki açıklığı ölçün. Alt ucunda su sızıntısı olup olmadığına bakın. Karaya oturma izlerini inceleyin. Pala Alanı Pala alanı, teknenin su altı yanal alanına göre belirlenir. Yetersiz alan, düşük hızda manevra güçlüğü yaratır. Aşırı alan, dümen kuvvetini artırır ve sürtünmeyi yükseltir. Sık Sorulan Sorular Dümen palası neden asimetrik değildir? Pala her iki yöne eşit çalışmalıdır. Bu nedenle profil simetrik tasarlanır. Karaya oturmada dümen palası neden zarar görür? Pala, teknenin en derin noktalarından biridir. Özellikle asılı dümenler darbeye açıktır. Pala değişiminde nelere dikkat edilir? Yeni pala; şaft çapı, uzunluk, profil ve ağırlık bakımından orijinale uygun olmalıdır. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Acil Durum Dümeni, Kıç, Karina.

Dümen Sistemi

Dümen sistemi , dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur. Dümen Sistemi Nedir? Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir. Dümen Sistemi Türleri Tür İletim Şekli Yaygın Kullanım Yeke Palaya doğrudan bağlı kol Küçük yelkenliler, kayıklar Mekanik kablolu sistem İtme-çekme kablosu Dıştan takma motorlu küçük tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik tel ve makaralar Yelkenliler Hidrolik sistem Hidrolik yağ ve silindir Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar Elektronik sistem Elektrik sinyali ve aktüatör Pod ve çoklu motorlu sistemler Sistem Bileşenleri Bölüm Örnek Parçalar Kumanda Dümen dolabı, yeke, joystick İletim Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu Uygulama Kadran, silindir, motor dümen kolu Geri bildirim Dümen açısı göstergesi İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 8848 Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri ISO 10592 Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar. Dümen Açısı Göstergesi Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez. Otopilot Bağlantısı Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır. Kontrol Noktaları Dümen dolabında boşluk ve sertlik Kablo ve tellerde aşınma Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı Bağlantı cıvatalarının sıkılığı Acil durum dümeninin erişilebilirliği Sık Sorulan Sorular Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir? Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır. Dümen sistemi neden sertleşir? Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar. Dümen sistemi arızasında ne yapılır? Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.

Dümen Şaftı

Dümen şaftı , dümen palasını teknenin içindeki dümen kumanda sistemine bağlayan dikey mildir. İngilizcede bu mile "rudder stock" denir. Dümen Şaftı Nedir? Dümen şaftı, palanın üst ucundan başlar ve gövdeden geçerek tekne içine girer. Şaftın üst ucuna dümen kolu veya kadran bağlanır. Dümenci dümeni çevirdiğinde hareket kadrana, oradan şafta ve palaya iletilir. Şaft, dalga ve su akışının palaya uyguladığı kuvvetleri taşır. Dümen Şaftının Bölümleri ve Bağlantıları Bölüm Görevi Alt yatak Şaftı gövde geçişinde taşır Üst yatak Şaftı güverte veya iç yapıda hizalar Dümen kovanı Şaftın gövdeden geçtiği tüp Keçe veya salmastra Su girişini önler Kadran veya dümen kolu Kumanda sistemini şafta bağlar Acil durum yekesi bağlantısı Arızada elle dümen sağlar Kadran Kadran, şaftın üst ucuna takılan çeyrek daire biçimli parçadır. Mekanik tel sistemlerinde teller kadranın kanalından geçer. Hidrolik sistemlerde silindir, kadrana veya dümen koluna bağlanır. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve korozyona dayanıklı Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım Karbon fiber Hafif, yarış teknelerinde Bronz Geleneksel teknelerde Yük Durumu Dümen şaftı eğilme ve burulma yükleri taşır. Asılı dümenlerde tüm pala yükü şaftın gövdeden çıktığı noktada toplanır. Bu nedenle asılı dümen şaftları kalın çaplıdır. Şaft hasarı, dümen kaybına yol açabilir. Kontrol Noktaları Palayı elle iki yana oynatarak yatak boşluğunu kontrol edin. Şaftın gövdeden çıktığı noktada çatlak arayın. Keçe veya salmastra bölgesinde su sızıntısı kontrol edin. Kadran bağlantı vidalarının sıkılığını doğrulayın. Acil durum yekesinin şafta uyduğunu deneyin. Yatak Aşınması Dümen yatakları zamanla aşınır. Aşınma, palada boşluk ve seyirde vuruntu sesi yapar. Yataklar genellikle plastik veya kompozit malzemelerden üretilir. Aşınan yataklar karinada değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Dümen şaftından su sızarsa ne yapılır? Keçe veya salmastra kontrol edilir. Sızıntı artarsa tekne karaya alınarak onarılır. Dümen palası şaftı neden sökülür? Yatak değişimi, keçe değişimi ve şaft kontrolü için sökülür. Şaft eğilirse ne olur? Pala zor döner veya sıkışır. Eğik şaft değiştirilir veya uzman serviste düzeltilir. İlgili Terimler Dümen Palası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Hidrolik Dümen, Acil Durum Dümeni, Salmastra.

Tüm terimlere dön