Denizcilik sözlüğü

Zincir Sayacı

Tanım

Zincir sayacı, ırgattan suya verilen veya toplanan çapa zincirinin uzunluğunu ölçen ve gösteren cihazdır. Sayaç, değeri metre veya feet olarak gösterir.

Zincir Sayacı Nedir?

Zincir sayacı, ırgat dişlisinin dönüşlerini sayar. Her dönüşte dişliden belirli uzunlukta zincir geçer. Sayaç, dönüş sayısını bu uzunlukla çarparak toplam zincir uzunluğunu hesaplar. Sonuç, kaptan köşkündeki veya kumandadaki ekranda görünür.

Sayacın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Mıknatıs	Irgat dişlisine veya miline monte edilir
Sensör	Mıknatısın her geçişini algılar
Ekran ünitesi	Zincir uzunluğunu gösterir
Bağlantı kablosu	Sensörü ekrana bağlar

Sensör genellikle reed anahtar veya Hall etkili sensördür.

Çalışma İlkesi

Irgat dişlisi döner.
Dişliye bağlı mıknatıs sensörün önünden geçer.
Sensör her geçişte bir sinyal üretir.
Ekran ünitesi sinyalleri sayar.
Ünite, sayıyı tur başına zincir uzunluğuyla çarpar.

Yön bilgisi, ırgat rölesinden veya kumanda devresinden alınır. Bu bilgi sayacın artmasını veya azalmasını belirler.

Kalibrasyon

Kalibrasyon, sayacın tur başına zincir uzunluğunu doğru hesaplamasını sağlar:

Zincire belirli bir uzunlukta işaret koyun. Örnek: 10 metre.
Sayacı sıfırlayın.
Zinciri işarete kadar suya verin.
Ekrandaki değeri gerçek uzunlukla karşılaştırın.
Sayacın ayar menüsünden düzeltme yapın.

Zincir veya dişli değiştirildiğinde kalibrasyon yenilenir.

Kaloma Takibi

Sayaç, kaloma oranının doğru verilmesine yardım eder. Örnek: 8 metre derinlikte 5:1 kaloma için 40 metre zincir gerekir. Kaptan, ekranda 40 metreyi görünce zinciri durdurur.

Entegrasyon

Bazı zincir sayaçları NMEA 2000 ağına bağlanır. Bu sayede zincir bilgisi çok fonksiyonlu ekranlarda görünür. Bazı modeller ırgatı belirlenen uzunlukta otomatik olarak durdurur.

Sık Sorulan Sorular

Zincir sayacı halat kısmını da ölçer mi?

Halat-zincir dişlisi kullanan ırgatlarda sayaç, dişlinin dönüşünü sayar. Halatın dişlideki davranışı zincirden farklı olduğu için halat bölümünde ölçüm sapabilir.

Sayaç neden yanlış değer gösterir?

Kalibrasyon hatası, mıknatısın yerinden kayması veya sensör arızası yanlış değere yol açar.

Zincir sayacı olmadan zincir nasıl ölçülür?

Zincire belirli aralıklarla renkli işaretler konur. Kaptan, suya giden işaretleri sayarak uzunluğu belirler.

İlgili Terimler

Irgat Kumandası, Çapa Irgatı, Kaloma, Çapa Zinciri, NMEA 2000, Demirleme Derinliği.

İlgili terimler

Demirleme Derinliği

Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.

Irgat Kumandası

Irgat kumandası , elektrikli ırgatın zinciri toplama ve bırakma komutlarını veren kontrol cihazıdır. Kumanda, ırgat rölesine düşük akımlı sinyal gönderir. Irgat Kumandası Nedir? Kumanda, kullanıcı ile ırgat arasındaki arayüzdür. Her kumandada iki temel komut bulunur: yukarı ve aşağı. Yukarı komutu zinciri toplar. Aşağı komutu zinciri suya verir. Komut, düğme basılı tutulduğu sürece geçerlidir. Kumanda Türleri Tür Konumu Özellik Ayak düğmesi Baş güverte Eller serbest kalır Kablolu el kumandası Baş güvertedeki prize takılır Kullanıcı zinciri izleyerek hareket eder Kablosuz kumanda Taşınabilir Teknenin her yerinden kullanılır Dümen paneli Kaptan köşkü veya kokpit Kaptan demirlemeyi dümenden yönetir Ayak Düğmesi Ayak düğmeleri, güverteye gömülü olarak monte edilir. Genellikle iki ayrı düğme bulunur. Düğmelerin üzerinde kapak bulunur. Kapak, yanlışlıkla basmayı önler. Düğme gövdesi su geçirmez yapıdadır. Kablosuz Kumanda Kablosuz kumanda, bir alıcı ünite ile çalışır. Alıcı, röle devresine bağlanır. Kumanda pille çalışır. Kullanıcı, kaptan köşkünde veya baş güvertede bulunabilir. Pil zayıfladığında kumanda menzili azalır. Kurulumda Dikkat Edilenler Kumanda kabloları güç kablolarından ayrı döşenir. Bağlantı noktaları su geçirmez konektörle yapılır. Kumanda devresi ayrı bir sigortayla korunur. Birden fazla kumanda paralel bağlanabilir. Güvenlik Önlemleri Kullanılmadığında ırgat devresi ana şalterden kapatılır. Ayak düğmesinin kapağı kapalı tutulur. Çocukların kumandaya erişimi engellenir. Kablosuz kumanda, tekneden uzaklaşırken yanında taşınmaz veya kapatılır. Yanlışlıkla çalışan ırgat, zinciri kontrolsüz bırakabilir veya bir kişiyi yaralayabilir. Zincir Sayacıyla Birlikte Kullanım Bazı kumandalar zincir sayacı ekranı içerir. Ekran, suya verilen zincir uzunluğunu gösterir. Kullanıcı, kaloma miktarını kumandadan izler. Sık Sorulan Sorular Ayak düğmesi neden su geçirmez olmalıdır? Baş güverte, dalga ve yağmur suyuna doğrudan maruz kalır. Suyun düğmeye girmesi kısa devreye ve istem dışı çalışmaya yol açabilir. Kablosuz kumanda kaybolursa ırgat kullanılabilir mi? Ayak düğmesi veya panel düğmesi varsa ırgat bunlarla kullanılır. Yedek kumanda da teknede tutulabilir. Kumanda düğmesi bırakılınca ırgat durur mu? Evet. Irgat kumandaları, düğme bırakıldığında motoru durduracak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Zincir Sayacı, Irgat Motoru, Baş Güverte, Devre Kesici.

Kaloma

Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Tüm terimlere dön