Denizcilik sözlüğü

Elektrikli Tekne Motoru

Tanım

Elektrikli tekne motoru, enerjisini akülerden alan ve pervaneyi elektrik motoruyla döndüren tahrik sistemidir. Elektrikli motorlar egzoz gazı üretmez.

Elektrikli Tekne Motoru Nedir?

Elektrikli tahrik sistemi; motor, motor sürücüsü, akü ve kontrol ünitesinden oluşur. Motor sürücüsü, aküden gelen enerjiyi motorun ihtiyacına göre düzenler. Kontrol kolu, hız ve yönü belirler. Sistem sessiz çalışır ve titreşimi düşüktür.

Elektrikli Tekne Motoru Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
Elektrikli dıştan takma	Motor ayak ünitesinde veya kaput içinde	Tender, küçük tekne
Elektrikli içten takma	Motor gövde içinde, şaftla bağlı	Yelkenli, gezi teknesi
Elektrikli pod	Motor gövde altındaki ünitede	Yelkenli, katamaran
Trolling motor	Düşük güçlü, sessiz motor	Balıkçılık
Hibrit sistem	Elektrik motoru ve içten yanmalı motor	Yat ve katamaran

Akü Seçenekleri

Akü Türü	Özellik
Kurşun asit (AGM, jel)	Ağırdır, kullanılabilir kapasitesi sınırlıdır
Lityum demir fosfat (LiFePO4)	Hafiftir, derin deşarja dayanıklıdır
Lityum iyon (diğer kimyalar)	Yüksek enerji yoğunluğu sağlar

Menzil Hesabı

Menzil, akünün kullanılabilir enerjisi ile motorun tüketimine bağlıdır.

Örnek:

Kullanılabilir akü enerjisi: 5 kWh
Seyir hızında motor tüketimi: 1 kW
Seyir süresi: 5 ÷ 1 = 5 saat
Seyir hızı: 5 knot
Menzil: 5 × 5 = 25 deniz mili

Hız arttıkça tüketim hızla artar. Bu nedenle yüksek hızda menzil belirgin biçimde azalır.

Şarj Yöntemleri

Kıyı elektriği ile şarj
Güneş paneli
Jeneratör (hibrit sistemlerde)
Yelkenlilerde seyir sırasında pervaneden enerji üretimi (rejenerasyon)

İlgili Standart

ISO 16315 standardı, küçük teknelerde elektrikli tahrik sistemlerinin güvenlik şartlarını belirler. Standart; aküleri, kablolamayı ve koruma cihazlarını kapsar.

Sık Sorulan Sorular

Elektrikli motor deniz suyunda güvenli midir?

Deniz tipi elektrikli motorlar su geçirmez yapıda üretilir. Kablolama ve bağlantılar da deniz ortamına uygun olmalıdır.

Elektrikli motorun gücü nasıl karşılaştırılır?

Güç kW cinsinden verilir. Bazı üreticiler ayrıca eşdeğer beygir gücü değeri belirtir.

Lityum akü teknede nasıl korunur?

Akü yönetim sistemi (BMS) hücreleri aşırı şarj, aşırı deşarj ve sıcaklığa karşı korur.

İlgili Terimler

Trolling Motor, LiFePO4 Akü, Lityum Akü, Akü Kapasitesi, Güneş Paneli, Tekne Motoru.

İlgili terimler

Akü Kapasitesi

Akü kapasitesi , bir akünün tam şarjlı durumdan belirli koşullarda verebileceği elektrik yükü miktarıdır. Kapasite genellikle amper-saat (Ah) cinsinden ifade edilir. Akü Kapasitesi Nedir? Amper-saat, aküden bir saat boyunca çekilebilen akımı ifade eder. Örnek: 100 Ah kapasiteli akü teorik olarak 5 A akımı 20 saat boyunca verebilir. Kapasite değeri, belirli bir deşarj süresi ve sıcaklık için ölçülür. Kapasite Birimleri Birim Tanım Hesap Amper-saat (Ah) Elektrik yükü Akım × Süre Watt-saat (Wh) Enerji Ah × Gerilim Kilowatt-saat (kWh) Enerji Wh ÷ 1.000 Örnek: 12,8 V ve 200 Ah bir akü yaklaşık 2.560 Wh (2,56 kWh) enerji depolar. Farklı gerilimdeki aküleri karşılaştırmak için watt-saat kullanılır. Deşarj Oranı Kurşun asit akülerin kapasitesi genellikle 20 saatlik deşarj oranında (C20) verilir. Bu, akünün 20 saatte tamamen boşalacağı akımla ölçüm yapıldığını gösterir. Daha yüksek akım çekildiğinde kullanılabilir kapasite azalır. Peukert Etkisi Kurşun asit akülerde deşarj akımı arttıkça etkin kapasite düşer. Bu ilişkiyi Alman bilim insanı Wilhelm Peukert tanımladı. Lityum akülerde bu etki çok daha azdır. Kullanılabilir Kapasite Akü Türü Kullanılabilir Kapasite Kurşun asit (sulu, AGM, jel) Ömrü korumak için genellikle yaklaşık yarısı LiFePO4 Nominal kapasitenin büyük bölümü Kullanılabilir kapasite, akünün ömrünü kısaltmadan kullanılabilecek bölümdür. Kapasiteyi Etkileyen Etkenler Sıcaklık: Soğuk havada kapasite düşer. Yaş: Akü yaşlandıkça kapasite azalır. Deşarj akımı: Yüksek akım etkin kapasiteyi düşürür. Şarj durumu: Kısmi şarjda bekleyen kurşun asit akülerde sülfatlanma oluşur. Kapasite Hesabı Her cihazın akımını belirleyin. Günlük kullanım süresiyle çarpın. Tüm cihazların toplamını alın. Şarj olmadan geçecek gün sayısıyla çarpın. Akü türünün kullanılabilir kapasite oranına bölün. Sık Sorulan Sorular Kapasite testi nasıl yapılır? Akü tam şarj edilir. Sabit bir yükle deşarj edilerek gerilim sınıra düşene kadar geçen süre ölçülür. Paralel bağlantı kapasiteyi artırır mı? Evet. Aynı gerilimdeki aküler paralel bağlanınca Ah kapasitesi toplanır. Seri bağlantı kapasiteyi artırır mı? Seri bağlantı gerilimi artırır. Ah değeri aynı kalır, toplam enerji artar. İlgili Terimler Akü Bankası, Servis Aküsü, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, Tekne Aküsü, Ampermetre.

Güneş Paneli

Güneş paneli , güneş ışığını fotovoltaik hücreler aracılığıyla doğru akım elektriğe çeviren paneldir. Teknelerde güneş paneli, aküleri şarj etmek için kullanılır. Güneş Paneli Nedir? Panel, birbirine bağlı çok sayıda güneş hücresinden oluşur. Hücreler genellikle silisyumdan üretilir. Işık hücreye çarptığında elektronlar harekete geçer ve akım oluşur. Panelin ürettiği elektrik, şarj kontrol cihazı üzerinden aküye aktarılır. Panel sessiz çalışır ve yakıt gerektirmez. Panel Türleri Tür Özellik Teknede Kullanım Monokristal panel Verimi yüksek Yaygın Polikristal panel Verimi biraz düşük Daha az yaygın Rijit panel Alüminyum çerçeve ve cam yüzey Bimini üstü, kıç direği Yarı esnek panel İnce, hafif kavisli yüzeylere uyar Güverte ve tente Katlanır panel Taşınabilir Geçici kullanım Panel Değerleri Değer Anlamı Nominal güç (Wp) Standart test koşullarındaki azami güç Voc Açık devre gerilimi Vmp Azami güç noktasındaki gerilim Imp Azami güç noktasındaki akım Isc Kısa devre akımı Standart test koşulları, 1.000 W/m² ışınım ve 25 °C hücre sıcaklığıdır. Günlük Enerji Tahmini Günlük enerji, panel gücü ile güneşlenme süresinin çarpımından yaklaşık hesaplanır. Örnek: 200 Wp panel ve günde 5 saat eşdeğer tam güneş, yaklaşık 1.000 Wh üretir. Kayıplar nedeniyle gerçek değer daha düşüktür. Güneşlenme değerleri bölgeye ve mevsime göre değişir. Gölge Etkisi Panelin küçük bir bölümünün gölgede kalması, üretimi belirgin biçimde düşürebilir. Teknede direk, bumba, halatlar ve anten gölge oluşturur. Baypas diyotları gölgenin etkisini sınırlar. Birden fazla panelde her panelin ayrı şarj kontrol cihazına bağlanması gölge kaybını azaltabilir. Montaj Yerleri Bimini veya sert tente üstü Kıç direği (arch) Güverte veya kabin üstü Vardavela Montaj Kuralları Paneli gölgeden mümkün olduğunca uzak yerleştirin. Panelin arkasında hava dolaşımı için boşluk bırakın. Kabloları rakorla güverteden geçirin. Panel ile şarj kontrol cihazı arasına sigorta takın. Bağlantıları denizcilik tipi konnektörlerle yapın. Sık Sorulan Sorular Güneş paneli doğrudan aküye bağlanabilir mi? Bağlanmamalıdır. Şarj kontrol cihazı aküyü aşırı şarjdan korur. Sıcaklık paneli etkiler mi? Evet. Hücre sıcaklığı arttıkça panel verimi düşer. Esnek panel üzerine basılabilir mi? Bazı modeller basmaya dayanıklıdır. Ancak tekrarlanan baskı hücrelerde mikro çatlaklara yol açabilir. İlgili Terimler Solar Şarj Kontrol Cihazı, MPPT Şarj Kontrol Cihazı, Servis Aküsü, Akü Kapasitesi, Bimini, Doğru Akım.

LiFePO4 Akü

LiFePO4 akü , katot malzemesi olarak lityum demir fosfat kullanan lityum iyon aküdür. LiFePO4 kısaltması, malzemenin kimyasal formülünden gelir. Bu akü türüne kısaca LFP akü de denir. LiFePO4 Akü Nedir? LiFePO4 akü, lityum iyon ailesinin ısıl açıdan en kararlı türlerinden biridir. Fosfat yapısı, yüksek sıcaklıkta oksijen salınımını sınırlar. Bu özellik, ısıl kaçak riskini azaltır. Bu nedenle LiFePO4 aküler teknelerde, karavanlarda ve enerji depolama sistemlerinde yaygın kullanılır. Hücre ve Akü Gerilimi Yapı Nominal Gerilim Tek hücre 3,2 V Seri bağlı 4 hücre 12,8 V Seri bağlı 8 hücre 25,6 V 12,8 V nominal gerilim, 12 V tekne sistemleriyle uyumludur. Temel Özellikler Özellik Açıklama Kullanılabilir kapasite Nominal kapasitenin büyük bölümü kullanılabilir Çevrim ömrü Kurşun asit akülerden belirgin biçimde uzundur Ağırlık Aynı kapasitede kurşun asit akünün yaklaşık üçte biri ile yarısı arasındadır Gerilim eğrisi Deşarj boyunca düz ve kararlıdır Kendi kendine deşarj Düşüktür Şarj Gereksinimleri LiFePO4 aküler kendi şarj profillerini ister. Kurşun asit profilleri bu akü için uygun değildir. Şarj gereksinimleri şunlardır: Üreticinin belirttiği azami şarj gerilimi Koruma (float) şarjının sınırlı tutulması veya kapatılması Düşük sıcaklıkta şarjın engellenmesi Azami şarj akımının aşılmaması Gerilimle Kapasite Tahmini LiFePO4 akünün gerilimi deşarj boyunca çok az değişir. Bu nedenle gerilim ölçümü kalan kapasiteyi doğru göstermez. Kalan kapasite, akım sayan bir akü monitörü veya BMS bilgisiyle izlenir. Teknede Kullanım Kuralları Denizcilik uygulamasına uygun, BMS'li akü seçin. Alternatör ile akü arasına DC-DC şarj cihazı yerleştirin. Tüm şarj kaynaklarını LiFePO4 profiline ayarlayın. Aküyü sabitleyin ve kısa devreye karşı koruyun. Aküye yakın, yüksek kesme kapasiteli sigorta takın. Sık Sorulan Sorular LiFePO4 akü ile kurşun asit akü aynı bankada kullanılır mı? Farklı gerilim ve şarj özellikleri nedeniyle aynı bankada karıştırılmaz. LiFePO4 akü ne kadar derin deşarj edilebilir? Üreticiler genellikle derin deşarja izin verir. Ömrü uzatmak için kesin değerler teknik belgede belirtilir. LiFePO4 akü kışın teknede bırakılabilir mi? Kısmi şarjda ve serin ortamda saklanması üreticiler tarafından sık önerilir. Kesin değerler belgede yer alır. İlgili Terimler Lityum Akü, Servis Aküsü, Akü Monitörü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Kapasitesi, MPPT Şarj Kontrol Cihazı.

Lityum Akü

Lityum akü , enerjiyi lityum iyonlarının elektrotlar arasındaki hareketiyle depolayan şarj edilebilir aküdür. Teknelerde lityum aküler ağırlıklı olarak servis aküsü olarak kullanılır. Lityum Akü Nedir? Lityum aküler, şarj sırasında lityum iyonlarını katottan anoda taşır. Deşarjda iyonlar ters yönde hareket eder. Bu süreç, yüksek enerji yoğunluğu ve verim sağlar. "Lityum akü" ifadesi, farklı katot kimyalarına sahip bir akü ailesini anlatır. Lityum Akü Kimyaları Kimya Kısaltma Özellik Lityum demir fosfat LFP, LiFePO4 Isıl kararlılığı yüksek, teknelerde yaygın Lityum nikel manganez kobalt NMC Enerji yoğunluğu yüksek Lityum titanat LTO Çok uzun çevrim ömrü, düşük enerji yoğunluğu Teknelerde ısıl kararlılığı nedeniyle LiFePO4 kimyası öne çıkar. Akü Yönetim Sistemi Lityum akülerde Akü Yönetim Sistemi (BMS) bulunur. BMS, hücreleri izler ve korur: Aşırı şarjı engeller. Aşırı deşarjı engeller. Hücre gerilimlerini dengeler. Sıcaklığı izler. Aşırı akımda devreyi keser. BMS, İngilizce "Battery Management System" ifadesinin kısaltmasıdır. Kurşun Asit Akülerle Karşılaştırma Özellik Lityum (LiFePO4) Kurşun Asit Ağırlık Düşük Yüksek Kullanılabilir kapasite Yüksek Sınırlı Çevrim ömrü Uzun Kısa Şarj hızı Yüksek Orta Gerilim kararlılığı Deşarj boyunca kararlı Deşarjla düşer İlk maliyet Yüksek Düşük Güvenlik Lityum aküler, aşırı şarj, kısa devre veya fiziksel hasarda ısınabilir. Kontrolsüz ısınmaya ısıl kaçak denir. Isıl kaçak riski kimyaya göre değişir. ABYC E-13 standardı, teknelerde lityum iyon akü sistemlerinin kurulumu için öneriler içerir. Tesisat Gereksinimleri BMS'ye sahip denizcilik uygulamasına uygun akü seçin. Şarj kaynaklarını lityum profiline ayarlayın. Alternatörü aşırı yükten korumak için DC-DC şarj cihazı kullanın. Aküye yakın, uygun kesme kapasiteli ana sigorta takın. BMS'nin bağlantıyı kesmesi durumunda alternatörü koruyacak önlemi alın. Sık Sorulan Sorular Lityum akü mevcut sisteme doğrudan takılabilir mi? Şarj profilleri ve alternatör koruması uyarlanmadan takılması önerilmez. Lityum akü soğukta şarj edilebilir mi? Birçok lityum akü düşük sıcaklıkta şarja kapalıdır. Sınır değer üreticinin belgesinde yer alır. Lityum akü marş için kullanılır mı? Marş için tasarlanmış modeller bulunur. Servis amaçlı modeller marşa uygun olmayabilir. İlgili Terimler LiFePO4 Akü, Servis Aküsü, DC-DC Şarj Cihazı, Akü Monitörü, Akü Bankası, Elektrikli Tekne Motoru.

Tüm terimlere dön