Denizcilik sözlüğü

Manevra Pervanesi

Tanım

Manevra pervanesi, teknenin düşük hızda yanal hareket etmesini veya yerinde dönmesini sağlayan yardımcı itiş ünitesidir. Baş ve kıç pervaneleri bu grubun üyeleridir.

Manevra Pervanesi Nedir?

Ana pervane ve dümen, tekne hareket ederken etkilidir. Tekne durduğunda dümen etkisi kaybolur. Rüzgâr ve akıntı tekneyi istenmeyen yöne iter. Manevra pervanesi, ana tahrikten bağımsız olarak yanal itiş üretir. Bu sayede tekne düşük hızda kontrol altında tutulur.

Manevra Pervanesi Türleri

Tür	Yapı	Kullanım
Tünel pervanesi	Gövdeyi enine geçen tünel içinde	Yatlar, gemiler
Harici pervane	Gövde dışına monte kutu	Tünel açılamayan tekneler
Geri çekilebilir pervane	Kullanılmadığında gövdeye çekilir	Yelkenliler ve hızlı tekneler
Azimut pervane	360 derece dönebilir	Büyük yatlar, gemiler

Konuma Göre

Baş pervanesi: Teknenin başını hareket ettirir.
Kıç pervanesi: Teknenin kıçını hareket ettirir.
Baş ve kıç birlikte: Teknenin yan yana kaymasını sağlar.

Seçim Ölçütleri

Ölçüt	Açıklama
Tekne boyu ve ağırlığı	Gerekli itişi belirler
Rüzgâr yüzeyi	Yüksek üst yapı daha fazla itiş gerektirir
Tünel konumu	Su hattının yeterince altında olmalıdır
Güç kaynağı	Elektrik veya hidrolik
Çalışma süresi	Hidrolik sistemler daha uzun çalışır
Gürültü	Kamaraya yakın tünellerde ses önemlidir

Tünel Derinliği

Tünel su hattının yeterince altında olmalıdır. Sığ tünel, hava emerek verim kaybeder. Dalgalı denizde tünel ağzı sudan çıkabilir. Üreticiler, tünel merkezinin su hattından asgari derinliğini belirtir.

Oransal Kontrol

Bazı manevra pervaneleri oransal hız kontrolü sunar. Kaptan, itişin şiddetini kademeli olarak ayarlar. Bu kontrol, hassas yanaşmalarda yararlıdır. Oransal sistemlerde motor sürücüsü elektronik olarak çalışır.

Güvenlik

Suda yüzücü varken pervaneler çalıştırılmaz.
Kumanda paneli kullanılmadığında kapatılır.
Termal koruma uyarıları dikkate alınır.

Sık Sorulan Sorular

Manevra pervanesi yakıt tüketir mi?

Elektrikli modeller aküden enerji alır. Hidrolik modeller motor gücü kullanır.

Manevra pervanesi seyirde kullanılır mı?

Seyir hızında etkisi azdır. Yalnızca düşük hızlı manevralarda kullanılır.

Azimut pervane ile pod tahrik arasındaki fark nedir?

Azimut pervane genellikle ana tahrik veya yardımcı itiş olarak kullanılır. Pod tahrik, gezi yatlarında ana tahrik birimidir.

İlgili Terimler

Baş Pervanesi, Kıç Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Pervane, Tekne Elektrik Sistemi.

İlgili terimler

Baş Pervanesi

Baş pervanesi , teknenin baş bölümünde, gövdeyi enine geçen bir tünelin içine yerleştirilen ve başı sağa veya sola iten pervanedir. İngilizcede bu sisteme "bow thruster" denir. Baş Pervanesi Nedir? Baş pervanesi, su hattının altında gövdeyi bir bordadan diğerine geçen tünelde çalışır. Pervane suyu tünelin bir ucundan diğerine iter. Bu itiş, teknenin başını ters yöne kaydırır. Sistem, düşük hızda dümenin yetersiz kaldığı manevralarda kullanılır. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Tünel Gövdeyi enine geçen boru Pervane Tünel içinde suyu iter Ayak ünitesi Pervaneyi ve dişlileri taşır Motor Pervaneyi döndürür Kumanda paneli Kaptanın yön komutunu verir Kontrol ünitesi veya röleler Motoru çalıştırır Baş Pervanesi Türleri Tür Yapı Özellik Tünel tipi Gövdeye açılan sabit tünel En yaygın türdür Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövde içine çekilir Seyir direncini azaltır Harici tip Gövde dışına monte edilir Tünel açılamayan teknelerde Güç Kaynağına Göre Elektrikli baş pervanesi: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik baş pervanesi: Motordan tahrikli hidrolik pompayla çalışır. Uzun süre çalışabilir. İtiş Gücü Seçimi Baş pervanesinin gücü genellikle kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden itiş olarak verilir. Gerekli itiş; teknenin boyuna, rüzgâr yüzeyine ve ağırlığına bağlıdır. Üreticiler, tekne boyuna ve rüzgâr koşuluna göre seçim tabloları yayımlar. Çalışma Süresi Elektrikli baş pervaneleri sürekli çalışma için tasarlanmaz. Üretici, kesintisiz çalışma süresini dakika olarak belirtir. Bu süre aşılırsa motor aşırı ısınır. Birçok modelde termal koruma, motoru otomatik olarak durdurur. Kullanım Kuralları Pervaneyi kısa darbelerle kullanın. Yön değiştirirken kısa bir bekleme yapın. Yüksek hızda kullanmayın; etkisi azalır. Suda insan varken çalıştırmayın. Bakım Tünel ve pervaneyi deniz canlılarından temizleyin. Tünel içindeki anodu değiştirin. Pervane emniyet pimini kontrol edin. Motor bölmesini kuru tutun. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi hangi hızda etkilidir? Tekne dururken veya çok yavaş hareket ederken etkilidir. Hız arttıkça tünel ağzındaki akış itişi azaltır. Emniyet pimi ne işe yarar? Pervaneye cisim takıldığında pim kırılır. Böylece motor ve dişliler korunur. Baş pervanesi tekneye sonradan takılabilir mi? Evet. Gövdeye tünel açılır ve güçlendirilir. İşlem tersanede yapılır. İlgili Terimler Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Baş, Akü Bankası.

Baş Pervanesi Motoru

Baş pervanesi motoru , baş pervanesinin pervanesini döndüren elektrik veya hidrolik motordur. Gezi teknelerinde bu motor çoğunlukla doğru akımla çalışan elektrik motorudur. Baş Pervanesi Motoru Nedir? Motor, tünelin üzerinde, tekne içinde dik konumda monte edilir. Motor mili, ayak ünitesindeki dişlilere bağlanır. Dişliler hareketi pervane miline iletir. Motor, kumanda panelinden gelen komutla röleler veya elektronik sürücü aracılığıyla çalışır. Motor Türleri Tür Özellik Doğru akım fırçalı motor Yaygın, basit yapılı Doğru akım fırçasız motor Daha uzun ömürlü, elektronik sürücü gerektirir Hidrolik motor Uzun süreli çalışma, merkezi hidrolik sistem gerektirir Alternatif akım motoru Büyük yatlarda jeneratörle çalışır Akım İhtiyacı Baş pervanesi motorları kısa sürede çok yüksek akım çeker. Akım, motor gücüne ve sistem gerilimine bağlıdır. Örnek: 3 kW'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 250 A, 24 V'ta yaklaşık 125 A çeker. Bu nedenle büyük motorlarda 24 V sistem tercih edilir. Elektrik Tesisatı Bileşen Görevi Ayrı akü Motorun yakınında enerji kaynağı Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Ana sigorta Aşırı akıma karşı korur Kalın kesitli kablo Gerilim düşümünü sınırlar Röleler veya sürücü Motoru çalıştırır ve yönünü değiştirir Kablo kesiti, akıma ve kablo uzunluğuna göre seçilir. ISO 10133, küçük teknelerde doğru akım tesisatı şartlarını belirler. Termal Koruma Motor gövdesinde sıcaklık sensörü bulunur. Sensör, aşırı ısınmada motoru durdurur. Motor soğuyunca yeniden çalıştırılabilir. Termal koruma, kesintisiz çalışma süresi aşıldığında devreye girer. Ateşleme Koruması Benzinli motor bulunan teknelerde baş pervanesi motorunun kıvılcım çıkarmayan yapıda olması gerekir. ISO 8846, bu şartları belirler. Ateşleme korumalı motorlar etiketlerinde bu bilgiyi taşır. Bakım Motor bölmesini kuru tutun. Kablo bağlantılarını temizleyin ve sıkılığını kontrol edin. Fırçalı motorlarda kömür aşınmasını kontrol edin. Motor ile ayak ünitesi arasındaki kaplini inceleyin. Röle kontaklarının durumunu kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi motoru neden ayrı aküyle beslenir? Kıçtaki akü bankasından gelen uzun kablo, yüksek akımda büyük gerilim düşümü yaratır. Motor çalışmıyor ancak tık sesi geliyorsa ne olabilir? Düşük akü gerilimi veya röle kontaklarının aşınması olası nedenlerdir. Fırçasız motorun avantajı nedir? Fırça aşınması olmadığı için bakım ihtiyacı azalır. Oransal hız kontrolüne uygundur. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, Doğru Akım, Irgat Rölesi.

Joystick Manevra Sistemi

Joystick manevra sistemi , teknenin tek bir kumanda koluyla ileri, geri, yana ve yerinde dönme hareketlerini yapmasını sağlayan elektronik kontrol sistemidir. Joystick Manevra Sistemi Nedir? Sistem, kaptanın joystick hareketini algılar. Kontrol ünitesi bu hareketi motorlar, tahrik üniteleri ve manevra pervaneleri için ayrı komutlara çevirir. Her ünitenin itiş yönü ve gücü otomatik olarak ayarlanır. Sonuçta tekne, joystick'in gösterdiği yöne hareket eder. Çalışma İlkesi Joystick Hareketi Teknenin Hareketi İleri itme İleri gider Geri çekme Geri gider Yana itme Yana kayar Çapraz itme Çapraz yönde hareket eder Topuzu çevirme Yerinde döner Uygulama Türleri Tahrik Sistemi Joystick Uygulaması Pod tahrik Ünitelerin açıları ve devirleri ayrı ayrı kontrol edilir Çoklu dıştan takma motor Motorlar farklı açılara döndürülür Kuyruklu motor Ayak üniteleri ve vitesler koordine edilir Şaftlı tahrik ve manevra pervaneleri Şanzımanlar ve baş-kıç pervaneleri koordine edilir Volvo Penta, IPS pod sistemlerinde joystick kontrolü sunar. Mercury, dıştan takma ve kuyruklu motorlar için Joystick Piloting adlı sistemi sunar. Konum Tutma Bazı joystick sistemleri GPS ve pusula sensörleriyle donatılır. Bu sistemler, tekneyi belirlenen konumda ve baş açısında otomatik olarak tutar. Tekne, rüzgâr ve akıntıya karşı motorlarla dengelenir. Bu işlev, yakıt iskelesi veya köprü açılışı beklerken kullanılır. Volvo Penta bu işlevi "Dynamic Positioning System", Mercury ise "Skyhook" adıyla sunar. Avantajlar Manevra için tek kumanda kolu yeterlidir. Dar alanlarda hassas hareket sağlar. Rüzgâr ve akıntıda kontrolü kolaylaştırır. Konum tutma işleviyle bekleme kolaylaşır. Sınırlamalar Sistem elektronik sensörlere ve yazılıma bağlıdır. Kuvvetli rüzgârda itiş yetersiz kalabilir. Sistem arızasında kaptan geleneksel kumandaları kullanmalıdır. Kullanım Kuralları Joystick moduna yalnızca düşük hızda geçin. Hareketleri kademeli olarak verin. Çevredeki tekneleri ve yüzücüleri izleyin. Sistem uyarılarını dikkate alın. Sık Sorulan Sorular Joystick sistemi her tekneye eklenebilir mi? Sistem, uyumlu elektronik motorlar ve tahrik üniteleri gerektirir. Eski mekanik sistemlere eklenmesi sınırlıdır. Joystick yüksek hızda kullanılır mı? Hayır. Joystick modu düşük hızlı manevralar içindir. Konum tutma çapanın yerine kullanılabilir mi? Kısa süreli bekleme için kullanılır. Motorlar çalıştığı için uzun süreli demirlemenin yerini tutmaz. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Dıştan Takma Motor, GPS, Dümen Sistemi.

Kıç Pervanesi

Kıç pervanesi , teknenin kıç bölümüne yerleştirilen ve kıçı sağa veya sola iten manevra pervanesidir. İngilizcede bu sisteme "stern thruster" denir. Kıç Pervanesi Nedir? Kıç pervanesi, baş pervanesinin kıçtaki karşılığıdır. Pervane, kıçta yanal itiş üretir. Baş pervanesiyle birlikte kullanıldığında tekne yan yana kayabilir. Bu hareket, dar marina yerlerine yanaşmayı kolaylaştırır. Kıç Pervanesi Türleri Tür Yapı Kullanım Tünel tipi Kıç bölümünde gövdeyi enine geçen tünel Büyük motoryatlar Harici tip Kıç aynalığın dışına monte edilen kutu Tünel açılamayan tekneler Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövdeye çekilir Seyir direncinin önemli olduğu tekneler Kıç bölümünde şaftlar, egzozlar ve tanklar bulunur. Bu nedenle kıçta tünel açmak her teknede mümkün değildir. Harici tip, bu durumlarda çözüm sunar. Baş ve Kıç Pervanesiyle Manevralar Manevra Baş Pervanesi Kıç Pervanesi Sancağa yan kayma Sancağa Sancağa İskeleye yan kayma İskeleye İskeleye Yerinde sancağa dönüş Sancağa İskeleye Yerinde iskeleye dönüş İskeleye Sancağa Kullanım Alanları Akdeniz tipi kıçtan yanaşma Rüzgârlı havada bordadan yanaşma Dar kanallarda manevra Yakıt iskelesine yanaşma Güç Kaynağı Kıç pervaneleri elektrikli veya hidrolik olarak üretilir. Elektrikli modellerde akü genellikle kıç bölümdeki akü bankasına yakındır. Bu yakınlık, kablo uzunluğunu kısaltır. Kumanda Kıç pervanesi genellikle baş pervanesiyle aynı panelden kumanda edilir. Panelde iki ayrı kol veya bir joystick bulunur. Bazı sistemlerde kumanda, oransal hız kontrolü sunar. Bakım Tünel veya kutu içini temizleyin. Anodu kontrol edin ve değiştirin. Pervaneyi hasar açısından inceleyin. Elektrik bağlantılarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Kıç pervanesi tek başına kullanılabilir mi? Kullanılabilir. Tek başına kullanıldığında kıçı yana iter ve teknenin başının çevresinde dönmesine yol açar. Kıç pervanesi şaftlı teknelerde neden gerekir? Şaftlı teknelerde düşük hızda dümen etkisi sınırlıdır. Kıç pervanesi bu eksikliği giderir. Harici kıç pervanesi seyir hızını etkiler mi? Kutu biçimli yapı bir miktar direnç oluşturabilir. Etki, teknenin hızına ve ünitenin boyutuna bağlıdır. İlgili Terimler Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Joystick Manevra Sistemi, Kıç, Akü Bankası, Kıç Güverte.

Tüm terimlere dön