Denizcilik sözlüğü

Mapalı Vida

Tanım

Mapalı vida, bir ucunda göz (halka), diğer ucunda diş bulunan bağlantı elemanıdır. Mapalı vida, halat, kilit veya karabinanın bağlanacağı bir nokta oluşturur.

Mapalı Vida Nedir?

Mapalı vida, yüzeye vidalanarak veya cıvata somunuyla sabitlenir. Göz kısmı yüzeyin dışında kalır. Bu göz, bağlantı noktası olarak kullanılır. İngilizcede bu elemana "eye bolt" veya "eye screw" denir.

Mapalı Vida Türleri

Tür	Bağlantı Şekli	Kullanım
Ahşap vidalı mapa	Sivri uçlu ahşap vida dişi	Ahşap yüzeyler, hafif yükler
Cıvatalı mapa	Metrik diş, somun ve pulla sabitlenir	Güverte ve gövde bağlantıları
Omuzlu mapa	Göz ile diş arasında omuz bulunur	Açılı yüklerde daha dayanıklıdır
Kaynaklı göz	Göz ucu kaynakla kapatılmıştır	Göz açılmasını önler

Yük Yönü

Mapalı vida, eksenine paralel yükte en yüksek dayanımı gösterir. Açılı yük, dayanımı belirgin biçimde azaltır. Omuzsuz mapada yan yük, gövdenin bükülmesine neden olabilir. Açılı yük beklenen yerlerde omuzlu mapa veya güverte mapası tercih edilir.

Kullanım Alanları

Tente ve bimini bağlantıları
Usturmaça halatı bağlantı noktaları
Kamara içinde eşya sabitleme
Hafif makara bağlantıları
Tekne örtüsü gergi noktaları

Montaj Adımları

Bağlantı noktasının arkasında boşluk ve engel olmadığını kontrol edin.
Cıvatalı modelde yüzeyi delin.
Deliği sızdırmazlık macunuyla kaplayın.
Mapayı yerleştirin.
Arka tarafta geniş pul veya arkalık plakası kullanın.
Somunu sıkın.

Ahşap vidalı modellerde öncelikle küçük çaplı bir kılavuz delik açılır.

Malzeme

Denizcilikte mapalı vidalar genellikle AISI 316 paslanmaz çelikten üretilir. Galvaniz modeller ekonomik seçenektir. Malzeme, bağlantı yapılan diğer metallerle uyumlu seçilir.

Sık Sorulan Sorular

Mapalı vida ile mapa arasındaki fark nedir?

Mapalı vida, gözlü bir vida veya cıvatadır. Mapa ise genellikle bir plaka üzerinde göz bulunan güverte donanımıdır.

Mapalı vida fiber güverteye doğrudan vidalanabilir mi?

Fiber laminatta ahşap vidası yeterli tutunma sağlamaz. Cıvatalı model ve arkalık plakası kullanılır.

Göz neden açılır?

Bükülerek üretilen gözler aşırı yükte açılabilir. Kaynaklı veya dövme gözler daha dayanıklıdır.

İlgili Terimler

Mapa, Kilit, Karabina, Güverte Donanımı, Paslanmaz Çelik, Tekne Tentesi.

İlgili terimler

Güverte Donanımı

Güverte donanımı , teknenin güvertesine kalıcı olarak monte edilen ve halat, zincir, yelken ve insan yüklerini taşıyan parçaların bütünüdür. İngilizcede "deck hardware" olarak anılır. Güverte Donanımı Nedir? Güverte donanımı, teknenin kullanımında yük aktaran noktaları oluşturur. Bir halat koç boynuzuna bağlandığında yük, donanım üzerinden güverteye geçer. Donanım, bu yükü güvenle aktaracak şekilde tasarlanır ve monte edilir. Donanım, teknenin tipine göre farklılık gösterir. Donanım Sınıflandırması Sınıf Tanım Örnekler Sabit donanım Hareketli parça içermez Koç boynuzu, baba, göz plakası Hareketli donanım Dönen veya kayan parça içerir Makara, vinç, araba Kilitleme donanımı Halatı tutar Kastanyola, stoper Koruma donanımı İnsanları ve tekneyi korur Küpeşte, vardavela, usturmaça rayı Kapama donanımı Açıklıkları kapatır Kapak, lumboz, mandal Yerleşim Planı Donanım yerleşimi, halatların izleyeceği yolu belirler. İyi yerleşim şu özellikleri taşır: Halatlar sürtünmeden ilerler. Yükler simetrik dağılır. Kullanıcı kokpitten donanıma kolay ulaşır. Yürüme alanları engellenmez. Yük Yolu Yük, donanımdan cıvatalara, oradan destek plakasına ve güverteye geçer. Yük yolundaki en zayıf eleman, sistemin dayanımını belirler. Güverte yapısı yetersizse güçlü bir donanım da sökülebilir. Sandviç Güvertede Montaj Montaj deliğini gerekenden büyük açın. Çekirdeği delik çevresinden temizleyin. Boşluğu epoksi dolguyla doldurun. Dolgu sertleşince asıl deliği açın. Donanımı macunla monte edin. Bu yöntem, çekirdeğe su girmesini önler. Sık Görülen Sorunlar Sorun Neden Güverte altında su lekesi Montaj macunu bozulmuş Donanım çevresinde çatlak Yetersiz destek plakası Yumuşak güverte Çekirdeğe su girmiş Hareketli parçada sıkışma Tuz birikimi Bakım Montaj macununu belirli aralıklarla yenileyin. Cıvataları sıkılık açısından kontrol edin. Hareketli parçaları yıkayıp yağlayın. Sık Sorulan Sorular Donanım sızıntısı nasıl onarılır? Donanım sökülür, eski macun temizlenir ve yeniden monte edilir. Hangi macun kullanılır? Polisülfür, poliüretan veya MS polimer esaslı denizcilik macunları kullanılır. Kilitleyici somun neden kullanılır? Titreşim, normal somunların gevşemesine yol açabilir. Kilitleyici somun bu gevşemeyi önler. Donanım cıvatası hangi malzemeden olmalıdır? Donanımla aynı veya uyumlu paslanmaz çelik cıvata kullanılır. İlgili Terimler Güverte Ekipmanı, Paslanmaz Güverte Ekipmanı, Koç Boynuzu, Küpeşte, Zincir Stoperi, Güverte Kapağı.

Karabina

Karabina , yay yüklü bir kapı ile açılıp kapanan metal bağlantı halkasıdır. Karabina, halat veya kayışı bir bağlantı noktasına hızla takmak için kullanılır. Karabina Nedir? Karabina, gövde ve kapı olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Kapı içeri doğru itildiğinde açılır. Bırakıldığında yay kapıyı kendiliğinden kapatır. Bu yapı, bağlantının tek elle yapılmasını sağlar. Denizcilikte karabina, emniyet hatlarında, bayrak halatlarında ve ekipman bağlamada kullanılır. Karabinanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Yükü taşıyan ana halka Kapı Açılıp kapanan hareketli kol Yay Kapıyı kapalı konumda tutar Burun Kapının oturduğu uç Kilit bileziği Kapıyı kapalı konumda kilitler (kilitli modellerde) Karabina Türleri Tür Özellik Düz kapılı karabina Basit yay kapısı vardır Vidalı kilitli karabina Kapı, vidalı bilezikle kilitlenir Otomatik kilitli karabina Kapı kapanınca bilezik kendiliğinden kilitlenir Çift hareketli kanca Açmak için iki ayrı hareket gerekir Yaylı şakıl Pimi yayla kapanan şakıl biçimli bağlantı Emniyet Hattı Kancaları Emniyet kemeri ve güvenlik halatında kullanılan kancalar özel şartlara tabidir. ISO 12401 standardı, küçük teknelerde güverte emniyet kemeri ve emniyet hatlarının şartlarını belirler. Bu hatlarda istem dışı açılmayı önleyen kancalar kullanılır. Düz kapılı karabina, bağlantı noktasına takılıp burulduğunda açılabilir. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, ağır Alüminyum alaşım Hafif, deniz ortamında eloksal kaplama gerekir Galvaniz çelik Ekonomik, korozyon dayanımı sınırlı Seçim Ölçütleri Karabinanın çalışma yükünü kontrol edin. Kapı açıklığının bağlanacak noktaya uygunluğunu doğrulayın. Kalıcı bağlantılar için kilitli model seçin. Emniyet hattında ISO 12401'e uygun kanca kullanın. Bakım Yay mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Kapının kendiliğinden tam kapandığını kontrol edin. Tuz birikintisi kapıyı sıkıştırırsa uygun yağlayıcı kullanın. Gövdede çatlak veya şekil bozukluğu varsa karabinayı değiştirin. Sık Sorulan Sorular Karabina ile şakıl arasındaki fark nedir? Karabina yay kapılıdır ve tek elle hızla takılır. Şakıl pimlidir ve kalıcı bağlantılar için daha uygundur. Tırmanış karabinaları teknede kullanılabilir mi? Tırmanış ürünleri farklı ortam ve yük koşulları için tasarlanır. Deniz ortamında alüminyum gövdede korozyon oluşabilir. Kapı neden kendiliğinden kapanmaz? Yay yorulmuş veya tuz birikintisi mekanizmayı sıkıştırmış olabilir. İlgili Terimler Şakıl, Kilit, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, Kanca, Mapa.

Kilit

Kilit , denizcilikte zincir, halat ve donanımı birbirine bağlayan, U veya D biçimli gövde ile bir pimden oluşan bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu elemana "shackle" denir. Kilit Nedir? Kilit, açılıp kapanabilen sökülebilir bir bağlantıdır. Gövde, bağlanacak parçanın gözünden geçirilir. Pim, gövdenin iki ucundaki deliklerden geçirilerek kilit kapatılır. Kilit; çapa hattında, armada, kaldırma işlerinde ve bağlamada kullanılır. Kilidin Bölümleri Bölüm Tanım Gövde U, D veya omega biçimli ana parça Pim Gövdeyi kapatan mil Pim gözü Pimin çevrilmesi ve emniyete alınması için delik Kulak Gövdenin pimi taşıyan iki ucu Taç Gövdenin pime karşı kavisli bölümü Gövde Biçimine Göre Kilit Türleri Tür Özellik Kullanım D kilit Dar ve düz kenarlı gövde Tek yönlü çekme Omega kilit Geniş ve yuvarlak gövde Birden fazla bağlantı veya açılı yük Uzun kilit Uzatılmış gövde Dar alanlara erişim Bükümlü kilit Gövde 90 derece döndürülmüştür Makara ve yelken bağlantıları Çalışma Yükü ve Kopma Yükü Değer Tanım Çalışma yükü sınırı (WLL) Kilide güvenle uygulanabilecek en yüksek sürekli yük Kopma yükü Kilidin koptuğu yük Kaliteli kilitlerde WLL değeri gövdeye damgalanır. Seçimde, bağlanan zincir veya halatın yükünden düşük WLL'li kilit kullanılmaz. Doğru Kullanım Kuralları Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanır. Pim tamamen sıkılır. Kalıcı bağlantılarda pim emniyete alınır. Kilit, başka bir kilidin pimi üzerinden yüklenmez. Gövde ve pim aynı üreticinin parçası olmalıdır. Malzeme Malzeme Kullanım AISI 316 paslanmaz çelik Arma ve güverte bağlantıları Galvaniz çelik Çapa hattı ve kaldırma işleri Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşım Yarış teknelerinin arması Sık Sorulan Sorular Kilit ile şakıl aynı şey midir? İki terim aynı bağlantı elemanını ifade eder. "Şakıl", İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. "Kilit" ise Türkçe denizcilik terimidir. Kilit pimi neden kaybolur? Titreşim ve hareket, pimi zamanla gevşetir. Emniyete alınmamış pim düşebilir. Kilidin boyutu nasıl ifade edilir? Boyut genellikle pim çapı veya gövde tel çapıyla milimetre cinsinden belirtilir. İlgili Terimler Şakıl, Zincir Kilidi, Fırdöndü, Halat Kilidi, Karabina, Mapa.

Mapa

Mapa , güverte veya gövdeye sabitlenen ve üzerinde bağlantı gözü bulunan donanımdır. Mapa, halat, kilit, makara veya emniyet hattı için sağlam bir bağlantı noktası sağlar. İngilizcede bu donanıma "pad eye" denir. Mapa Nedir? Mapa, bir taban plakası ve bu plakaya bağlı gözden oluşur. Plaka, cıvatalarla güverteye bağlanır. Göz, plakadan yukarı doğru yükselir. Plakanın geniş yüzeyi, yükü güverteye dağıtır. Mapa Türleri Tür Yapı Kullanım Güverte mapası Plaka ve sabit göz Genel bağlantı noktası U mapa U biçimli göz, iki cıvatayla bağlanır Emniyet hattı ve makara Halkalı mapa Plakaya menteşeli halka Katlanır bağlantı Gömme mapa Güverteye gömülü, halka yatırılabilir Yürüme alanları Yumuşak mapa Dyneema halkası güverteden geçirilir Hafif yarış tekneleri Kullanım Alanları Emniyet hattı (jackline) bağlantısı Makara bağlama Bot ve can salı sabitleme Tente gergi noktası Kokpitte emniyet kemeri bağlama noktası Yük Yönü Mapalar, belirli yük yönlerine göre tasarlanır. Bazı mapalar her yönden yük alabilir. Bazıları yalnızca belirli bir doğrultuda tam dayanım gösterir. Üretici, çalışma yükünü ve izin verilen yük yönlerini teknik belgede belirtir. Montaj Gereksinimleri Bağlantı noktasının yük taşıyacak yapıda olduğunu doğrulayın. Güverte altına arkalık plakası yerleştirin. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu uygulayın. Cıvataları çapraz sırayla sıkın. Emniyet kemeri bağlama noktaları, yüksek ani yüklere maruz kalır. Bu noktalar için montaj özellikle güçlendirilir. Kontrol Noktaları Göz çevresindeki çatlaklar Taban plakasında şekil bozukluğu Cıvata çevresinde su sızıntısı Güverte altında arkalık plakasının durumu Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Bronz Alüminyum alaşım Dyneema (yumuşak mapa) Sık Sorulan Sorular Emniyet hattı hangi mapaya bağlanır? Emniyet hattı, yüksek yük taşıyabilen ve güçlendirilmiş mapalara bağlanır. Vardavela dikmeleri bu amaçla kullanılmaz. Mapa gövde içinden mi geçirilmelidir? Kalıcı ve yüklü mapalar güverteden geçen cıvatalarla bağlanır. Yüzeye vidalanan mapalar yalnızca hafif yükler içindir. Gömme mapa ne avantaj sağlar? Halka yatırıldığında güverte düz kalır. Bu yapı, yürürken takılma riskini azaltır. İlgili Terimler Mapalı Vida, Kilit, Makara, Güvenlik Halatı, Emniyet Kemeri, Güverte Donanımı.

Tüm terimlere dön