Denizcilik sözlüğü

Baş

Tanım

Baş, teknenin ön ucudur. Denizcilikte baş bölümüne "pruva" da denir. İngilizcede bu bölüme "bow" denir.

Baş Nedir?

Baş, teknenin seyir yönünde öne bakan ucudur. Baş, suyu ve dalgayı ilk karşılayan bölümdür. Baş bölümünün şekli, teknenin dalgadaki davranışını etkiler.

Baş Bölümündeki Kısımlar

Kısım	Tanım
Baş bodoslama	Başın en önündeki dikey veya eğimli kenar
Baş omuzluk	Başın bordalarla birleştiği yuvarlak bölüm
Baş güverte	Başın üzerindeki güverte alanı
Baş kamara	Baş bölümündeki iç yaşam alanı
Zincirlik	Çapa zincirinin depolandığı bölme
Baş pik	Başın en önündeki su geçirmez bölme

Baş Şekilleri

Dik baş: Bodoslama dikeye yakındır. Su hattı boyunu artırır.
Eğimli baş: Bodoslama öne doğru eğimlidir. Dalgada güverteyi kuru tutar.
Ters baş: Bodoslama geriye doğru eğimlidir. Dalgayı yararak geçer.
Balb baş: Su hattı altında topuz biçimli bir çıkıntıdır. Büyük gemilerde dalga direncini azaltır.

Başa Göre Yön İfadeleri

İfade	Anlamı
Baştan	Teknenin önünden
Baş omuzluktan	Baş ile borda arasındaki yönden
Başa doğru	Teknenin ön ucuna doğru
Baş üstü	Tam ileri yön

Baş Bölümündeki Donanımlar

Çapa makarası
Irgat
Baş pervanesi (bazı teknelerde)
Baş vardavelası
Babalar ve koç boynuzları

Baş Pik ve Çatışma Perdesi

Baş pik, başın önündeki su geçirmez bölmedir. Teknenin çarpışma durumunda başı hasar görür. Su geçirmez perde, suyun diğer bölmelere geçmesini engeller. Bu perdeye çatışma perdesi denir.

Sık Sorulan Sorular

Pruva ile baş aynı şey midir?

Evet. Pruva, İtalyanca "prua" kelimesinden gelir ve teknenin başını ifade eder.

Baş neden dalgaya karşı yönlendirilir?

Baş, dalgayı yaracak şekilde tasarlanır. Teknenin bordadan dalga alması, yana yatmayı ve devrilme riskini artırır.

Baş pervanesi ne işe yarar?

Baş pervanesi, baş bölümün altındaki tünele yerleştirilen yatay pervanedir. Teknenin başını sağa veya sola iter. Dar marinalarda yanaşmayı kolaylaştırır.

Baş neden kıçtan daha yüksek tasarlanır?

Yüksek baş, dalganın güverteye girmesini azaltır. Bu yapı, baş güverteyi ve kamarayı kuru tutar.

Baş kamarada yatak neden V biçimlidir?

Gövde, başa doğru daralır. V biçimli yatak, bu daralan alana uyacak şekilde yapılır.

İlgili Terimler

Kıç, Baş Bodoslama, Baş Güverte, Baş Pervanesi, Sancak, İskele.

İlgili terimler

Baş Bodoslama

Baş bodoslama , teknenin baş ucunda bordaların birleştiği dikey veya eğimli yapı elemanıdır. Baş bodoslama, teknenin en ön kenarını oluşturur. Baş Bodoslama Nedir? Baş bodoslama, omurganın baş ucundan yukarı doğru yükselir. Ahşap teknelerde bodoslama, omurgaya geçme ve cıvatalarla bağlanan ayrı bir parçadır. Fiber teknelerde bodoslama, iki bordanın kalıpta birleştiği kalınlaştırılmış kenardır. İngilizcede bu elemana "stem" denir. Baş Bodoslamanın Görevleri Görev Açıklama Yapısal birleşim İki bordayı ön uçta birleştirir Su yarma Suyu iki yana ayırarak ilerlemeyi kolaylaştırır Darbe karşılama Çarpışma ve yüzen cisimlere karşı ilk teması alır Donanım taşıma Çapa makarası ve baş ıstralyası bağlantısını taşır Baş Bodoslama Şekilleri Dik bodoslama: Su hattına yaklaşık dik açıyla iner. Su hattı boyunu artırır. Eğimli bodoslama: Öne doğru yatıktır. Dalgada güverteye gelen suyu azaltır. Kaşık bodoslama: Kavisli bir eğriyle omurgaya bağlanır. Ters bodoslama: Su hattından yukarı doğru geriye eğimlidir. Klipper bodoslama: İçbükey kavisle öne uzanır. Geleneksel yelkenlilerde görülür. Bodoslama Eğimi Bodoslamanın düşeyle yaptığı açıya bodoslama eğimi denir. Eğim, toplam boy ile su hattı boyu arasındaki farkı etkiler. Örnek: Eğimli bodoslamalı bir teknede toplam boy, su hattı boyundan belirgin biçimde uzundur. Bodoslama Koruması Bodoslama, karaya oturma ve yanaşma sırasında hasar görebilir. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Paslanmaz bodoslama şeridi: Bodoslamanın ön yüzüne vidalanan metal şerittir. Omurga koruyucu bant: Kendinden yapışkanlı polimer banttır. Ahşap teknelerde bakır veya pirinç kaplama: Geleneksel koruma yöntemidir. Hasar Kontrolü Bodoslamada şu belirtiler kontrol edilir: Jelkotta çatlak veya dökülme Ahşapta çürüme veya ayrılma Bağlantı cıvatalarında korozyon Bodoslama ile gövde birleşim yerinde sızıntı Sık Sorulan Sorular Baş bodoslama ile baş arasındaki fark nedir? Baş, teknenin ön bölümünün tamamıdır. Baş bodoslama, bu bölümün en öndeki yapı elemanıdır. Baş bodoslama hasarı nasıl onarılır? Fiber teknelerde hasarlı laminat temizlenir. Bölge yeni cam elyaf ve reçineyle laminlenir. Son katta jelkot uygulanır. Bodoslama şekli hızı etkiler mi? Bodoslama şekli su hattı boyunu etkiler. Deplasman teknelerinde su hattı boyu, gövde hızını belirleyen etkenlerden biridir. İlgili Terimler Baş, Kıç Bodoslama, Tekne Omurgası, Çapa Makarası, Su Hattı Boyu, Tekne Gövdesi.

Baş Güverte

Baş güverte , teknenin ön bölümünde yer alan güverte alanıdır. Demirleme ve bağlama işlemleri büyük ölçüde bu alanda yapılır. Baş Güverte Nedir? Baş güverte, kaptan köşkü veya kokpitin önünden başlar. Teknenin baş ucuna kadar uzanır. İngilizcede bu alana "foredeck" denir. Gezi teknelerinde baş güverte güneşlenme alanı olarak da kullanılır. Baş Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Irgat Çapa zincirini toplar ve bırakır Çapa makarası Zinciri ve çapayı baş taraftan yönlendirir Zincir stoperi Zinciri ırgattan bağımsız olarak sabitler Baba ve koç boynuzu Bağlama halatlarını tutturur Baş vardavelası Teknenin ön ucundaki koruma korkuluğudur Güverte kapağı Baş kamaraya ışık ve hava sağlar Zincirlik Zincirlik, çapa zincirinin depolandığı bölmedir. Zincirlik, ırgatın hemen altında yer alır. Irgat zinciri topladıkça zincir bu bölmeye iner. Zincirliğin tabanında tahliye deliği bulunur. Bu delik, zincirle gelen suyu dışarı atar. Baş Güvertenin Kullanımı Demirleme: Çapa baş güverteden suya bırakılır. Bağlama: Baş halatları buradan iskeleye veya şamandıraya verilir. Yelken işleri: Yelkenlilerde ön yelkenler bu alandan kontrol edilir. Güneşlenme: Motoryatlarda minderli güneşlenme alanı bulunur. Baş Güvertede Güvenlik Baş güverte, dalga ve teknenin baş-kıç hareketinden en çok etkilenen alandır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Yan güverteler boyunca küpeşte ve vardavela bulunur. Güverte yüzeyi kaymaz kaplamayla kaplanır. Kötü havada mürettebat emniyet kemerini güvenlik halatına bağlar. Irgat çalışırken el ve ayaklar zincirden uzak tutulur. ISO 15085 standardı, küçük teknelerde vardavela, küpeşte ve tutamak gibi denize düşmeyi önleme donanımlarını düzenler. Sık Sorulan Sorular Baş güvertede neden ırgat bulunur? Çapa ve zincirin ağırlığı elle kaldırılamayacak kadar fazla olabilir. Irgat, bu yükü elektrik veya el gücüyle toplar. Seyir sırasında baş güvertede durmak güvenli midir? Dalgalı havada baş güverte en fazla hareket eden bölümdür. Seyir sırasında baş güverteye çıkacak kişi can yeleği giyer ve tutamaklara tutunur. Zincirlik neden düzenli kontrol edilir? Zincirlikte çamur ve deniz suyu birikir. Tıkanan tahliye deliği, suyun bölmede kalmasına yol açar. Durgun su, zincirde korozyonu hızlandırır. İlgili Terimler Güverte, Kıç Güverte, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Stoperi, Baş.

Baş Pervanesi

Baş pervanesi , teknenin baş bölümünde, gövdeyi enine geçen bir tünelin içine yerleştirilen ve başı sağa veya sola iten pervanedir. İngilizcede bu sisteme "bow thruster" denir. Baş Pervanesi Nedir? Baş pervanesi, su hattının altında gövdeyi bir bordadan diğerine geçen tünelde çalışır. Pervane suyu tünelin bir ucundan diğerine iter. Bu itiş, teknenin başını ters yöne kaydırır. Sistem, düşük hızda dümenin yetersiz kaldığı manevralarda kullanılır. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Tünel Gövdeyi enine geçen boru Pervane Tünel içinde suyu iter Ayak ünitesi Pervaneyi ve dişlileri taşır Motor Pervaneyi döndürür Kumanda paneli Kaptanın yön komutunu verir Kontrol ünitesi veya röleler Motoru çalıştırır Baş Pervanesi Türleri Tür Yapı Özellik Tünel tipi Gövdeye açılan sabit tünel En yaygın türdür Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövde içine çekilir Seyir direncini azaltır Harici tip Gövde dışına monte edilir Tünel açılamayan teknelerde Güç Kaynağına Göre Elektrikli baş pervanesi: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik baş pervanesi: Motordan tahrikli hidrolik pompayla çalışır. Uzun süre çalışabilir. İtiş Gücü Seçimi Baş pervanesinin gücü genellikle kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden itiş olarak verilir. Gerekli itiş; teknenin boyuna, rüzgâr yüzeyine ve ağırlığına bağlıdır. Üreticiler, tekne boyuna ve rüzgâr koşuluna göre seçim tabloları yayımlar. Çalışma Süresi Elektrikli baş pervaneleri sürekli çalışma için tasarlanmaz. Üretici, kesintisiz çalışma süresini dakika olarak belirtir. Bu süre aşılırsa motor aşırı ısınır. Birçok modelde termal koruma, motoru otomatik olarak durdurur. Kullanım Kuralları Pervaneyi kısa darbelerle kullanın. Yön değiştirirken kısa bir bekleme yapın. Yüksek hızda kullanmayın; etkisi azalır. Suda insan varken çalıştırmayın. Bakım Tünel ve pervaneyi deniz canlılarından temizleyin. Tünel içindeki anodu değiştirin. Pervane emniyet pimini kontrol edin. Motor bölmesini kuru tutun. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi hangi hızda etkilidir? Tekne dururken veya çok yavaş hareket ederken etkilidir. Hız arttıkça tünel ağzındaki akış itişi azaltır. Emniyet pimi ne işe yarar? Pervaneye cisim takıldığında pim kırılır. Böylece motor ve dişliler korunur. Baş pervanesi tekneye sonradan takılabilir mi? Evet. Gövdeye tünel açılır ve güçlendirilir. İşlem tersanede yapılır. İlgili Terimler Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Baş, Akü Bankası.

Kıç

Kıç , teknenin arka ucudur. Denizcilikte kıç bölümüne "pupa" da denir. İngilizcede bu bölüme "stern" denir. Kıç Nedir? Kıç, teknenin seyir yönünün tersine bakan ucudur. Dümen ve pervane genellikle kıç bölümünde yer alır. Kıç bölümünün şekli, teknenin manevra kabiliyetini ve iç hacmini etkiler. Kıç Bölümündeki Kısımlar Kısım Tanım Kıç aynalık Kıçın düz veya hafif kavisli arka yüzeyi Kıç bodoslama Kıçın en arkasındaki dikey eleman Kıç omuzluk Kıçın bordalarla birleştiği bölüm Kıç güverte Kıçın üzerindeki güverte alanı Kıç kamara Kıç bölümündeki iç yaşam alanı Kıç pik Kıçın en arkasındaki su geçirmez bölme Kıç Şekilleri Aynalı kıç (transom): Kıç düz bir yüzeyle biter. Modern teknelerde yaygındır. Tirhandil (sivri kıç): Kıç, baş gibi sivri biter. Geleneksel Türk teknelerinde görülür. Ters aynalık: Aynalık öne doğru eğimlidir. Yüzme platformuna alan açar. Kaşık kıç: Kıç, sudan yukarı doğru uzanan yuvarlak bir çıkıntıyla biter. Kıça Göre Yön İfadeleri İfade Anlamı Kıçtan Teknenin arkasından Kıç omuzluktan Kıç ile borda arasındaki yönden Kıça doğru Teknenin arka ucuna doğru Tornistan Teknenin geri yönde hareketi Kıç Bölümündeki Donanımlar Dümen palası ve dümen şaftı Pervane ve şaft Dıştan takma motor bağlantısı (aynalıkta) Yüzme platformu ve merdiven Kıç babaları Pupa feneri Pupa Feneri COLREG 1972 Kural 21, pupa fenerini tanımlar. Pupa feneri, kıçta bulunan beyaz fenerdir. Feneri, kıçtan itibaren 135 derecelik yay boyunca görülür. Sık Sorulan Sorular Pupa ile kıç aynı şey midir? Evet. Pupa, İtalyanca "poppa" kelimesinden gelir ve teknenin kıçını ifade eder. Yelkencilikte "pupa seyri", rüzgârı kıçtan alarak yapılan seyirdir. Dıştan takma motor neden kıça bağlanır? Aynalık, motorun ağırlığını ve itiş kuvvetini taşıyacak şekilde güçlendirilir. Motor buradan dümen ve itiş görevini birlikte yapar. Tirhandil kıçın aynalı kıça göre farkı nedir? Tirhandil kıç, arkadan gelen dalgayı ikiye böler. Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha fazla alan sağlar. Modern üretimde aynalı kıç daha yaygındır. Tornistan ne demektir? Tornistan, motoru geri vitese alarak teknenin geri hareket etmesidir. İlgili Terimler Baş, Kıç Güverte, Kıç Bodoslama, Pupa Feneri, Dümen Palası, Yüzme Platformu.

Tüm terimlere dön